پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شمارهها | 1,877 |
| تعداد مقالات | 15,278 |
| تعداد مشاهده مقاله | 43,731,839 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 17,564,141 |
تأثیر ویژگیهای شخصیت بر تمایل به سرمایهگذاری: نقش میانجی باورهای افراطی، باورهای برونیابانه و انتظارهای سرمایهگذاران | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نشریه پژوهش های حسابداری مالی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مقاله 2، دوره 17، شماره 2 - شماره پیاپی 64، شهریور 1404، صفحه 1-36 اصل مقاله (1.5 M) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/far.2026.145784.2138 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نویسندگان | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| غزل صادقی یخدانی* 1؛ زهره عارف منش2؛ مهدی شمالی احمدآبادی3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1استادیار گروه حسابداری، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2دانشیار گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه یزد، یزد، ایران | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3دکتری روانشناسی، اداره آموزش و پرورش شهرستان اردکان، اردکان، ایران | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| چکیده | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| در سالهای اخیر، نوسانهای بازارهای مالی و ظهور گزینههای متنوع سرمایهگذاری توجه پژوهشگران را به نقش ویژگیهای روانشناختی سرمایهگذاران در تصمیمگیریهای مالی جلب کرده است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر ابعاد شخصیت بر تمایل به سرمایهگذاری در بازارهای مالی و موازی، با نقش میانجی سوگیریهای رفتاری (باورها و انتظارها) انجام شد. جامعۀ آماری شامل ۳۶۹ سرمایهگذار حقیقی فعال در سال ۱۴۰۳ بود که دادههای مربوط به آنها با استفاده از پرسشنامۀ استاندارد بومیسازیشده گردآوری و با روش مدلسازی معادلات ساختاری تحلیل شدند. نتایج نشان داد ابعاد شخصیتی از طریق باورها و انتظارهای سرمایهگذاران بر تمایل آنها به سرمایهگذاری اثرگذار هستند. همچنین، باورها و انتظارها نقش میانجی معناداری در رابطۀ بین ویژگیهای شخصیتی و تمایل به سرمایهگذاری ایفا کردند. یافتههای پژوهش میتواند در شناخت بهتر روانشناسی سرمایهگذاران و طراحی ابزارها و خدمات مالی متناسب با ویژگیهای رفتاری آنان برای سیاستگذاران و نهادهای مالی مفید باشد. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کلیدواژهها | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ویژگیهای شخصیت؛ تمایل به سرمایهگذاری؛ سوگیریهای رفتاری؛ باورهای سرمایهگذاران؛ انتظارهای سرمایهگذاران | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| اصل مقاله | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
نظریههای مالی کلاسیک مانند فرضیۀ بازار کارا[1] معتقد هستند قیمت سهام بازتابدهندۀ تمام اطلاعات موجود است و سرمایهگذاران تصمیمهای خود را بر مبنای عقلانیت کامل اتخاذ میکنند (Fama, 1965). با این حال، پژوهشهای اخیر در حوزۀ مالی رفتاری نشان دادهاند احساسها، باورها و ویژگیهای روانشناختی سرمایهگذاران میتوانند موجب انحراف از رفتار عقلایی و بروز سوگیریهای رفتاری در بازار شوند (Jiang et al., 2024؛ زینیوند و همکاران، 1402). در این رویکرد، تصمیمهای سرمایهگذاری صرفاً تابعی از عوامل اقتصادی همچون ریسک و بازده نیستند، بلکه تحت تأثیر ویژگیهای شخصیتی، باورهای ذهنی و ترجیحات فردی نیز قرار میگیرند (Ong’eta, 2021; Lan et al., 2018). برای مثال، هانگ و همکاران نشان میدهند لذت اجتماعی ناشی از بحث و گفتوگو دربارۀ سهام در تصمیمگیری سرمایهگذاران مؤثر است (Hong et al., 2004). همچنین، پاستور و همکاران نشان میدهند سرمایهگذاران علاوه بر سود، به سرمایهگذاری در شرکتهای اخلاقی و دوستدار محیطزیست نیز تمایل دارند (Pastor et al., 2021). این امر نشان میدهد عوامل غیرمالی و سوگیریهای رفتاری بر تصمیمهای سرمایهگذاری اثرگذار هستند. پژوهشهای متعدد نشان دادهاند ویژگیهای شخصیت، به عنوان مجموعهای از الگوهای پایدار فکری و رفتاری، نقشی مهم در شکلگیری تصمیمهای مالی و سرمایهگذاری دارند (Baker et al., 2021). این ویژگیها میتوانند از طریق سوگیریهای رفتاری همچون باورها و انتظارهای سرمایهگذاران نسبت به بازار، بر تمایل به سرمایهگذاری اثرگذار باشند (Metawa et al., 2019; Baker et al., 2022). به بیان دیگر، تفاوتهای شخصیتی ممکن است از طریق تفاوت در نوع باورها و انتظارها نسبت به بازارهای مالی، به تصمیمهای متفاوت سرمایهگذاری منجر شوند (Jiang et al., 2024). اگرچه پژوهشهای متعدد (Haritha & Uchil, 2020؛ Baker et al., 2021؛ Sachdev & Lehal, 2023؛ Jiang et al., 2024؛ آقاجانی و همکاران، 1398؛ لاجوردی و فائض، 1394) تأثیر ویژگیهای شخصیت بر تصمیمهای سرمایهگذاری را بررسی کردهاند، در ایران هنوز بررسی جامعی از نقش میانجی باورهای سرمایهگذاران در رابطۀ بین ویژگیهای شخصیت و تمایل به سرمایهگذاری انجام نشده است. شرایط اقتصادی و اجتماعی خاص ایران، از جمله نوسانات ارزی، تحریمهای اقتصادی و وجود بازارهای غیررسمی، همچنین ویژگیهای فرهنگی و ادراکی جامعه نسبت به ریسک و بازده، اهمیت بررسی این موضوع را دوچندان میکند. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر ویژگیهای شخصیت بر تمایل به سرمایهگذاری با تأکید بر نقش میانجی باورهای سرمایهگذاران است. این پژوهش با تبیین سازوکار روانشناختی مؤثر بر تصمیمهای مالی، در پی پرکردن شکاف موجود در ادبیات مالی رفتاری ایران است. نتایج آن میتواند به درک بهتر رفتار سرمایهگذاران، طراحی ابزارهای مالی متناسب با ویژگیهای شخصیتی و بهبود تصمیمگیریهای مالی کمک کند. در ادامه، ابتدا مبانی نظری و پیشینۀ پژوهش و فرضیههای پژوهش ارائه میشوند. سپس، روششناسی و یافتهها بیان میشوند و در نهایت، پژوهش به نتیجهگیری و بحث ختم میشود. مبانی نظری پژوهش و پیشینۀ پژوهش بحرانهای مالی اخیر نشان دادهاند رفتارهای غیرمنطقی سرمایهگذاران نقشی مهم در نوسانات بازار دارند و فرضیۀ بازار کارا که بر عقلانیت سرمایهگذاران استوار است را به چالش میکشند (Kamath et al., 2023). این رفتارهای غیرعقلایی ریشه در تفاوتهای شخصیتی، هیجانی و باورهای ذهنی سرمایهگذاران دارند که فرایند تصمیمگیری آنها را شکل میدهند (Lo et al., 2005). پژوهشها تأیید کردهاند ویژگیهای شخصیتی به عنوان یکی از قویترین پیشبینیکنندههای رفتار مالی و سوگیریهای تصمیمگیری عمل میکنند و میتوانند نحوۀ پردازش اطلاعات، درک ریسک و تصمیمگیریهای مالی افراد را شکل دهند (Becker et al., 2012; Haritha & Uchil, 2020). شخصیت به عنوان الگوی نسبتاً پایدار احساس، تفکر و رفتار فرد تعریف میشود (Fung & Durand, 2014). در میان نظریههای مختلف ویژگیهای شخصیت، نظریۀ «مدل پنج عاملی شخصیت»[2] که توسط کاستا و مککری معرفی شده، یکی از معتبرترین چارچوبها برای تحلیل شخصیت است (Costa & Mccrae, 1992). این مدل، شخصیت افراد را در پنج بُعد اصلی شامل گشودگی به تجربه[3]، وظیفهشناسی[4]، برونگرایی[5]، سازشپذیری[6] و روانرنجوری[7] طبقهبندی میکند. پژوهشگران بسیاری این مدل را به دلیل جامعیت و قابلیت کاربردش در مطالعههای رفتاری پذیرفتهاند (Akhtar et al., 2018). مطالعههای متعدد، از جمله پژوهشهای باریک و مانت و همچنین احمد نشان دادهاند این پنج عامل میتوانند نقشی مهم در تحلیل رفتارهای مالی و تصمیمگیری سرمایهگذاران ایفا کنند (Barrick & Mount, 1991 Ahmed, 2021;). تصمیمهای سرمایهگذاری، علاوه بر ویژگیهای شخصیت، تحت تأثیر ترجیحها، تعاملهای اجتماعی و باورهای سرمایهگذاران قرار دارند (Jiang et al., 2024). باورهای سرمایهگذاران نگرش آنها نسبت به بازارهای مالی و شرایط اقتصادی را بازتاب میدهند و نقش کلیدی در شکلدهی به رفتارهای معاملاتی دارند (Baker & Wurgler, 2007) و بر جریان نقدی آتی و ریسک سرمایهگذاری اثرگذار هستند و همچنین، ممکن است به حبابهای بازار و نوسانهای قیمت منجر شوند (Shu & Chang, 2015). این باورها بازتابدهندۀ خلقوخو، اعتمادبهنفس و انتظارهای سرمایهگذاران هستند و بر تصمیمگیریهای آنها اثر میگذارند. تفاوت در باورها ممکن است باعث واکنشهای غیرمنطقی به اخبار مالی و انحراف از تصمیمهای بهینه شود (Jiang et al., 2024). پژوهشهای تجربی متعددی ارتباط مستقیم باورهای سرمایهگذاران با تصمیمهای آنها را تأیید کردهاند (Sachdev & Lehal, 2023). این پژوهشها نشان میدهند باورها و نگرشهای متفاوت سرمایهگذاران آنها را مستعد اشتباههای معاملهای، رفتارهای تهاجمی، سرمایهگذاری خودسرانه، دلباختگی به یک سهم، خرید بدون ارزیابی، پیروی از دیگران، نسبتدادن موفقیت به تواناییهای فردی و شکست به عوامل بیرونی، انتخاب بازار بر اساس سوابق گذشته و نگهداری سرمایهگذاریهای زیانده میکنند (De Bondt et al., 2013؛ Bashir et al., 2013؛ باری و همکاران، ۱۳۹۸). از طرفی، یافتههای گیگلیو و همکاران نشان میدهد باورهای افراد به طرزی جالب توجه تحت تأثیر ویژگیهای شخصیتی و روانشناختی آنها قرار دارند، در حالیکه متغیرهای جمعیتشناختی نقش کمتری ایفا میکنند (Giglio et al., 2021). در همین راستا، پژوهش ژیانگ و همکاران نیز بر اهمیت ویژگیهای شخصیتی در تبیین باورهای افراد تأکید دارد و بیان میکند تفاوتهای فردی در باورها ریشه در شخصیت افراد دارد و میتواند تمایلات پایدار به خوشبینی یا بدبینی را در برخی از افراد توضیح دهد. این پژوهشها نقش برجستۀ ویژگیهای شخصیتی را در شکلگیری نگرشها و باورها برجسته و آنها را به عنوان کلید درک تفاوتهای فردی در باورها معرفی میکنند (Jiang et al., 2024). بر این اساس، میتوان نتیجه گرفت ویژگیهای شخصیتی از طریق تأثیر غیرمستقیم بر باورهای رفتاری، بر تصمیمگیریهای سرمایهگذاری تأثیر میگذارند. متاوا و همکاران نقش میانجی باورهای سرمایهگذار را در رابطۀ بین متغیرهای جمعیتشناختی و تصمیمگیریهای مالی تأیید کردهاند (Metawa et al., 2019). همچنین، بیکر و همکاران نیز تأثیر ویژگیهای شخصیت بر سوگیریهای رفتاری از جمله باورهای سرمایهگذار را بررسی و ارتباطی معنادار میان برخی از ابعاد شخصیت و این باورها گزارش کردهاند (Baker et al., 2022). کامیابی و محسنی ملکی (1403) نیز در پژوهش خود نشان دادند میان برخی از ابعاد ویژگیهای شخصیت و تخصیص داراییها رابطهای معنادار وجود دارد که از طریق باورها و اعتقادات سرمایهگذاران قابل تفسیر است. بر اساس چارچوب نظری ژیانگ و همکاران، باورهای سرمایهگذاران از سه بُعد اصلی شامل باورهای افراطی، باورهای برونیابانه و انتظارات خوشبینانه و بدبینانه تشکیل میشوند. باورهای افراطی به بیشبرآورد یا کمبرآورد احتمال وقوع رویدادهای مالی آینده اشاره دارند و میتوانند بر نحوۀ ارزیابی ریسک اثرگذار باشند. این باورها تحت تأثیر ویژگیهای شخصیتی سرمایهگذاران شکل میگیرند و بازتابدهندۀ تفاوتهای فردی در پردازش و تفسیر اطلاعات مالی هستند. ویژگیهای شخصیتی با تأثیرگذاری بر چارچوبهای شناختی افراد، زمینۀ شکلگیری خوشبینی یا بدبینی افراطی نسبت به پیامدهای سرمایهگذاری را فراهم میکنند. از این دیدگاه، تأثیر ویژگیهای شخصیتی بر تصمیمهای سرمایهگذاری به صورت غیرمستقیم و از طریق باورهای افراطی اعمال میشود. باورهای افراطی به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ میان ویژگیهای شخصیتی و تمایل به سرمایهگذاری را تبیین میکنند. خوشبینی افراطی ممکن است به پذیرش سطوح بالاتر ریسک منجر شود، در حالی که بدبینی افراطی ممکن است رفتارهای محافظهکارانه را تقویت کند. در مجموع، باورهای افراطی یکی از سازوکارهای شناختی مؤثر در انتقال اثر ویژگیهای شخصیتی به تصمیمهای سرمایهگذاری محسوب میشوند (Jiang et al., 2024). با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ اصلی اول به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ اصلی 1: باورهای افراطی سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگیهای شخصیت و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. گشودگی به تجربه، با کنجکاوی ذهنی، خلاقیت، انعطافپذیری شناختی و پذیرش نوآوری و عدم قطعیت همراه است (Durand et al., 2008). شواهد پژوهشی نشان میدهد افرادی که از سطحی بالاتر از گشودگی به تجربه برخوردار هستند، گرایش بیشتری به سرمایهگذاری در افقهای زمانی بلندمدت و نیز داراییهای پرریسکتری همچون سهام دارند (Jiang et al., 2024؛ Mayfield et al., 2008؛ Rizvi & Fatima, 2015؛ ناطق گلستان و زینبی، 1400). افزون بر این، یافتههای کامات و همکاران (Kamath et al., 2023) و پوراسکندر رضیآباد و همکاران (1403) نشان میدهد این ویژگی شخصیتی بر تصمیمگیریهای سرمایهگذاری، چه در کوتاهمدت و چه در بلندمدت، اثری معنادار دارد. با این حال، تأثیر گشودگی به تجربه بر تمایل به سرمایهگذاری صرفاً مستقیم نیست، بلکه از طریق شکلدهی به باورهای شناختی و انتظارات سرمایهگذاران نیز اعمال میشود. پژوهشهای تجربی حاکی از آن است که برخی از ویژگیهای شخصیتی، از جمله گشودگی به تجربه، با ابعاد مختلف باورهای سرمایهگذار ارتباطی تنگاتنگ دارند (Jiang et al., 2024؛ کامیابی و محسنی ملکی، 1403). به طور ویژه، افراد با گشودگی به تجربۀ زیاد، به دلیل پذیرش بیشتر عدم قطعیت و تمایل به مواجهه با موقعیتهای جدید، نسبت به نوسانات شدید بازار حساستر هستند و احتمال وقوع رویدادهای غیرمنتظره و افراطی (چه صعودی و چه نزولی) را بیش از سایرین برآورد میکنند. این امر میتواند به شکلگیری باورهای افراطی دربارۀ آیندۀ بازار منجر شود؛ در نتیجه، گشودگی به تجربه از طریق تأثیرگذاری بر باورهای افراطی به طور غیرمستقیم تمایل آنان به سرمایهگذاری و انتخاب نوع دارایی را تحت تأثیر قرار میدهد (Jiang et al., 2024). با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 1-1 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 1-1: باورهای افراطی سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی گشودگی به تجربه و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. برونگرایی با تمایل زیاد به تعامل اجتماعی، انرژی روانی و خوشبینی همراه است و افراد برونگرا معمولاً گرایش بیشتری به خلاقیت دارند و از سطحی بالاتر از ریسکپذیری برخوردار هستند (Ozer & Mutlu, 2019). پژوهشها نشان دادهاند این ویژگی شخصیتی با تمایل بیشتر به سرمایهگذاری در بازار سهام و سرمایهگذاریهای بلندمدت مرتبط است (Mayfield et al., 2008؛ Kamath et al., 2023؛ میربزرگی و همکاران، 1401). افزون بر این، کائور و گوئل (Kaur & Goel, 2022) و ابراهیمی لیفشاگرد و همکاران (1398) در مطالعات خود تأیید کردهاند برونگرایی تأثیری مثبت و معنادار بر عملکرد سرمایهگذاران دارد. با این حال، تأثیر برونگرایی بر تمایل به سرمایهگذاری را میتوان از طریق مجموعهای از سازوکارهای شناختی و رفتاری نیز تبیین کرد. برای نمونه، افراد برونگرا به دلیل سطح بالاتر اعتمادبهنفس و خوشبینی، بیش از سایرین مستعد شکلگیری باورهای افراطی در ارزیابی اطلاعات مالی هستند؛ به گونهای که بازدههای آتی بازار را بیش از سطح واقعی ارزیابی میکنند و ریسکهای موجود را کمتر از واقع تخمین میزنند. چنین باورهایی موجب ارزیابی غیرواقعبینانه از فرصتها و تهدیدهای سرمایهگذاری میشوند و در نتیجه، تمایل به پذیرش ریسک و ورود به سرمایهگذاریهای پرریسک را افزایش میدهند (Jiang et al., 2024). بر این اساس، باورهای افراطی به عنوان یک متغیر میانجی، نقشی مهم در تبیین رابطۀ بین ویژگی برونگرایی و تمایل به سرمایهگذاری ایفا میکنند. با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 2-1 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 1-2: باورهای افراطی سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی برونگرایی و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. وظیفهشناسی بازتابدهندۀ نظم، مسئولیتپذیری و احتیاط در تصمیمگیری است (Ozer & Mutlu, 2019). این ویژگی معمولاً با رفتارهای مالی محافظهکارانهتر و تمایل کمتر به پذیرش ریسک همراه است (Kaur & Goel, 2022; Akhtar et al., 2018). شواهد تجربی نشان میدهد این ویژگی شخصیتی تأثیری منفی و معنادار بر تصمیمگیریهای سرمایهگذاری کوتاهمدت دارد (Kamath et al., 2023؛ لاجوردی و فائض، 1394). با این حال، تأثیر وظیفهشناسی بر تمایل به سرمایهگذاری صرفاً به صورت مستقیم قابل تبیین نیست، بلکه از طریق سازوکارهای شناختی و رفتاری متعددی منتقل میشود (Baker et al., 2021 Lin, 2011;) و به عنوان یک عامل کلیدی در درک تفاوتهای فردی در باورهای سرمایهگذاران شناخته میشود (Jiang et al., 2024). افراد وظیفهشناس به دلیل گرایش به برنامهریزی، کنترل هیجانات و ارزیابی دقیق اطلاعات، معمولاً کمتر در معرض شکلگیری باورهای افراطی قرار دارند و بازدهها و ریسکهای بازار را واقعبینانهتر برآورد میکنند (Akhtar et al., 2018). این ویژگی موجب تضعیف ارزیابیهای افراطی از بازدههای آتی و کاهش تمایل به سرمایهگذاریهای پرریسک میشود. با این حال، پژوهشها نشان میدهند حتی افراد وظیفهشناس نیز ممکن است در شرایط خاص بازار یا در مواجهه با اطلاعات ناقص، دچار باورهای افراطی شوند؛ باورهایی که ممکن است ارزیابی ریسک را به طور نادرست تحت تأثیر قرار دهند و رفتار سرمایهگذاری آنها را تعدیل کنند (Jiang et al., 2024). با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 1-3 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 1-3: باورهای افراطی سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی وظیفهشناسی و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. سازشپذیری به تمایل فرد به همکاری، همدلی و ملاحظۀ دیگران اشاره دارد و بازتابدهندۀ گرایش به رفتارهای اجتماعی هماهنگ و اجتناب از تعارض است (Camgoz et al., 2017). این ویژگی شخصیتی معمولاً با رفتارهای مالی محافظهکارانهتر و تمایل کمتر به پذیرش ریسک همراه است (ابراهیمی لیفشاگرد و همکاران، 1398؛ Sachdev & Lehal, 2023؛ Joyce & Yien, 2013). شواهد تجربی نشان میدهد سازشپذیری ممکن است تأثیری منفی و معنادار بر عملکرد سرمایهگذاران داشته باشد (Kaur & Goel, 2022 Akhtar et al., 2018;). هرچند برخی از مطالعات نیز حاکی از آن است که این ویژگی از طریق تأثیرگذاری بر نوع سرمایهگذاری و تحمل ریسک، ممکن است اثری مثبت و معنادار بر رفتار سرمایهگذاری داشته باشد (لاجوردی و فائض، 1394؛ گنجی و همکاران، 1403)، تأثیر سازشپذیری بر تمایل به سرمایهگذاری را میتوان از طریق سازوکارهای شناختی و انتظاری سرمایهگذاران نیز تبیین کرد. افراد با سطح بالای سازشپذیری، به دلیل گرایش به احتیاط، اجتناب از تعارض و توجه بیشتر به پیامدهای منفی تصمیمها، معمولاً کمتر در معرض شکلگیری باورهای افراطی قرار میگیرند؛ امری که به ارزیابی واقعبینانهتر ریسک و بازده منجر میشود (Sachdev & Lehal, 2023). از این رو، باورهای افراطی سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی کلیدی نقشی تعیینکننده در تبیین چگونگی اثرگذاری ویژگی سازشپذیری بر تمایل به سرمایهگذاری ایفا میکنند. با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 1-4 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 1-4: باورهای افراطی سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی سازشپذیری و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. روانرنجوری بازتابدهندۀ اضطراب، نگرانی، بدبینی و ناپایداری هیجانی است و فرد روانرنجور به عنوان شخصی تعریف میشود که نسبت به دیگران احساساتیتر، غیرقابل پیشبینیتر و عصبیتر است (Oehler et al., 2018). پژوهشها نشان میدهند افراد با سطح بالای روانرنجوری تمایل کمتری به پذیرش ریسک و سرمایهگذاری در سهام دارند (Jiang et al., 2024؛ میربزرگی و همکاران، 1401). یکی از مسیرهای اصلی این اثر، شکلگیری باورهای افراطی در سرمایهگذاران است؛ این باورها میتوانند ارزیابیهای نادرست از ریسک را افزایش و تصمیمهای مالی را تحت تأثیر قرار دهند. به طور مشخص، افراد روانرنجور، به دلیل ضعف در مهارتهای شناختی و تحلیلی، در زمان سقوط بازار، ریسک را بیشازحد و در زمان سودآوری، ریسک را کمتر از حد واقعی برآورد میکنند (Pak & Mahmood, 2015). به این ترتیب، روانرنجوری از طریق افزایش باورهای افراطی به عنوان یک سازوکار میانجی، تأثیر منفی خود را بر تمایل سرمایهگذاران به ورود به سرمایهگذاریهای پرریسک اعمال و مسیر اثرگذاری این ویژگی شخصیتی بر تصمیمهای سرمایهگذاری را تبیین میکند. با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 5-1 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 1-5: باورهای افراطی سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی روانرنجوری و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. باورهای برونیابانه به تمایل افراد برای تعمیم الگوها و روندهای گذشته به آینده اشاره دارند. این باورها فرایندی را توصیف میکنند که طی آن، افراد، بدون اتکا به شواهد کافی مبنی بر تداوم روندها، تغییرات گذشتهای مانند افزایش یا کاهش قیمت سهام در یک دورۀ مشخص را به آینده تعمیم میدهند. افرادی که دارای چنین باورهایی هستند، معمولاً تصور میکنند اگر قیمت سهام در سال گذشته نوساناتی جالب توجه را تجربه کرده است، این نوسانات در سال آینده نیز ادامه خواهند یافت. این نگرش موجب میشود افراد بازار را به عنوان سیستمی ثابت و قابل پیشبینی تلقی کنند. چنین سوگیری شناختی ممکن است به اعتماد بیشازحد به روندهای گذشته منجر شود و توانایی افراد در پیشبینی تغییرات آتی بازار را تضعیف کند. پیامد این نوع باور، به ویژه در حوزۀ تصمیمگیریهای سرمایهگذاری، ممکن است مخاطرهآمیز باشد؛ زیرا افراد با فرض تداوم روندهای پیشین، ممکن است به سمت سرمایهگذاریهای پرریسک گرایش پیدا کنند (Jiang et al., 2024). افزون بر این، ویژگیهای شخصیتی میتوانند زمینهساز شکلگیری باورهای برونیابانه شوند و افراد را به سمت الگوهایی خاص از تصمیمگیری مالی سوق دهند؛ از جمله ترجیح سرمایهگذاری در بازارهایی که روندهای گذشته در آنها بهوضوح قابل مشاهده هستند. این باورها نقشی اساسی در شکلگیری سوگیریهای رفتاری مانند رفتار گلهوار، اعتمادبهنفس بیشازحد و لنگرانداختن ایفا میکنند (Barber & Odean, 1999; De Bondt et al., 2013). بر اساس این مبانی نظری، باورهای برونیابانه به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ میان ویژگیهای شخصیتی و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ اصلی دوم به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ اصلی 2: باورهای برونیابانۀ سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگیهای شخصیت و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. افراد با گشودگی به تجربۀ زیاد تمایل دارند روندها و الگوهای گذشته بازار را به آینده تعمیم دهند و بر اساس آنها پیشبینی انجام دهند؛ امری که بیانگر باورهای برونیابانۀ قویتر در میان آنان است (دارای باورهای برونیابانۀ قویتر). در نتیجه، گشودگی به تجربه از طریق تأثیرگذاری بر باورهای برونیابانه به طور غیرمستقیم تمایل آنان به سرمایهگذاری و انتخاب نوع دارایی را تحت تأثیر قرار میدهد (Jiang et al., 2024). با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 2-1 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 2-1: باورهای برونیابانۀ سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی گشودگی به تجربه و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. باورهای برونیابانه به تمایل سرمایهگذاران برای تعمیم روندهای گذشته بازار به آینده اشاره دارند. افراد برونگرا، به دلیل هیجانخواهی و نگرش مثبت به تغییرها، بیش از سایرین به استمرار روندهای صعودی بازار باور دارند و اطلاعات اخیر را به طور افراطی تعمیم میدهند. این نوع پردازش شناختی موجب میشود سرمایهگذاران برونگرا احتمال تداوم بازدههای مثبت را زیاد بدانند و احتمال تغییر جهت بازار را نادیده بگیرند (Jiang et al., 2024). در نتیجه، باورهای برونیابانه نیز به عنوان یک متغیر میانجی مهم، نقشی مؤثر در تقویت رابطۀ بین برونگرایی و تمایل به سرمایهگذاری ایفا میکنند. با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 2-2 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 2-2: باورهای برونیابانۀ سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی برونگرایی و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. علاوه بر این، وظیفهشناسی با تضعیف باورهای برونیابانه مرتبط است؛ به این معنا که افراد وظیفهشناس کمتر تمایل دارند روندهای گذشتۀ بازار را بدون تحلیل به آینده تعمیم دهند و نسبت به پایداری بازدههای اخیر دیدگاهی محتاطانهتر دارند (Baker et al., 2021 Lin, 2011;). از این رو، باورهای برونیابانۀ سرمایهگذاران نیز به عنوان متغیرهای میانجی مهم، نقشی تعیینکننده در تبیین نحوۀ اثرگذاری وظیفهشناسی بر تمایل به سرمایهگذاری ایفا میکنند. با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 2-3 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 2-3: باورهای برونیابانۀ سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی وظیفهشناسی و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. سازشپذیری ممکن است با تضعیف باورهای برونیابانه مرتبط باشد؛ به این معنا که افراد سازشپذیر کمتر تمایل دارند روندهای گذشته بازار را بدون تحلیل به آینده تعمیم دهند و در پیشبینی شرایط آتی، دیدگاهی محتاطانهتر اتخاذ میکنند (Jiang et al., 2024). از این رو، باورهای برونیابانۀ سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی کلیدی، نقشی تعیینکننده در تبیین چگونگی اثرگذاری ویژگی سازشپذیری بر تمایل به سرمایهگذاری ایفا میکنند. با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 2-4 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 2-4: باورهای برونیابانۀ سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی سازشپذیری و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. روانرنجوری با باورهای برونیابانه مرتبط است؛ به این معنا که افراد روانرنجور تمایل دارند بازدههای گذشته را بدون تحلیل دقیق به آینده تعمیم دهند و به صورت غیرمنطقی به بازگشت قیمتها به میانگین بلندمدت باور داشته باشند. به این ترتیب، روانرنجوری از طریق افزایش باورهای برونیابانه به عنوان یک سازوکار میانجی، تأثیر منفی خود را بر تمایل سرمایهگذاران به ورود به سرمایهگذاریهای پرریسک اعمال و مسیر اثرگذاری این ویژگی شخصیتی بر تصمیمهای سرمایهگذاری را تبیین میکند (Jiang et al., 2024). با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 5-2 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 2-5: باورهای برونیابانۀ سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی روانرنجوری و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. انتظارهای خوشبینانه یا بدبینانه به نگرش کلی سرمایهگذاران نسبت به احتمال وقوع رویدادهای مثبت یا منفی در بازارهای مالی اشاره دارند. خوشبینی یا بدبینی ممکن است موجب بزرگنمایی جنبههای مثبت یا منفی سرمایهگذاری شود و در نتیجه، به ارزیابی غیرواقعبینانۀ ریسک و بازده منجر شود. افراد خوشبین معمولاً به توانایی خود در پیشیگرفتن از بازار و کنترل پیامدهای سرمایهگذاری باور دارند و به همین دلیل، تمایل بیشتری به سرمایهگذاری در داراییهای پرریسک از خود نشان میدهند. در مقابل، افراد بدبین معمولاً احتمال زیان را بیشازحد برآورد میکنند و رویکردهایی محافظهکارانهتر اتخاذ میکنند (Jiang et al., 2024). شواهد تجربی نیز این سازوکار را تأیید میکند. پژوهش درخشنده و احمدی (1396) تأثیر باورهای خوشبینانه و بدبینانۀ سرمایهگذاران بر روند معاملات و قیمتهای بازار را نشان داد. همچنین، فخیمی و همکاران (1402) بیان کردند خوشبینی، بدبینی و تمایلات مثبت و منفی سرمایهگذاران نقشی معنادار در توضیح ارزش افزودۀ ایجادشده بر اساس حجم معاملات صندوقهای سرمایهگذاری دارند. این یافتهها حاکی از آن است که انتظارات خوشبینانه و بدبینانه کانالی هستند که از طریق آنها، ویژگیهای شخصیتی به تصمیمها و رفتارهای مالی قابل مشاهده منتقل میشوند. شکلگیری این انتظارات خوشبینانه یا بدبینانه به طرزی معنادار تحت تأثیر ویژگیهای شخصیتی سرمایهگذاران قرار دارد. ویژگیهای شخصیتی به عنوان صفات نسبتاً پایدار، چارچوبهای ادراکی و هیجانی افراد را در مواجهه با اطلاعات بازار تعیین میکنند و بر نحوۀ تفسیر اخبار، تجربههای گذشته و عدم اطمینانهای آینده اثر میگذارند. از این رو، ویژگیهای شخصیتی مستقیماً به رفتار سرمایهگذاری منجر نمیشوند، بلکه ابتدا نگرش کلی فرد نسبت به آیندۀ بازار را در قالب انتظارات خوشبینانه یا بدبینانه شکل میدهند. بر این اساس، میتوان استدلال کرد انتظارهای خوشبینانه و بدبینانه به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ میان ویژگیهای شخصیتی و تمایل به سرمایهگذاری را تبیین میکنند. این باورها با جهتدهی به ارزیابیهای ذهنی سرمایهگذاران از ریسک و بازده، نقشی مهم در شکلگیری تصمیمگیریهای سرمایهگذاری و الگوهای رفتاری آنها ایفا میکنند (Jiang et al., 2024). با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ اصلی سوم به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ اصلی 3: انتظارهای خوشبینانه یا بدبینانۀ سرمایهگذاران بین ویژگیهای شخصیت و تمایل به سرمایهگذاری نقش میانجیگری ایفا میکنند. افراد با گشودگی به تجربۀ زیاد، به دلیل پذیرش بیشتر عدم قطعیت و تمایل به مواجهه با موقعیتهای جدید، نسبت به نوسانات شدید بازار حساستر هستند و احتمال وقوع رویدادهای غیرمنتظره و افراطی (چه صعودی و چه نزولی) را بیش از سایرین برآورد میکنند. این امر ممکن است به شکلگیری باورهای افراطی دربارۀ آیندۀ بازار منجر شود. علاوه بر این، این افراد تمایل دارند روندها و الگوهای گذشتۀ بازار را به آینده تعمیم دهند و بر اساس آنها پیشبینی انجام دهند؛ امری که بیانگر باورهای برونیابانۀ قویتر در میان آنان است (دارای باورهای برونیابانۀ قویتر). چنین باورهایی، بسته به برداشت فرد از شرایط بازار، ممکن است به شکلگیری انتظارات خوشبینانه یا بدبینانه نسبت به بازدهی آینده منجر شوند. در نتیجه، گشودگی به تجربه از طریق تأثیرگذاری بر باورهای افراطی، باورهای برونیابانه و انتظارات سرمایهگذاران، به طور غیرمستقیم تمایل آنان به سرمایهگذاری و انتخاب نوع دارایی را تحت تأثیر قرار میدهد (Jiang et al., 2024). با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 3-1 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 3-1: انتظارهای خوشبینانه یا بدبینانۀ سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی گشودگی به تجربه و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهد. در نهایت، ویژگی برونگرایی به طرزی معنادار با شکلگیری انتظارات خوشبینانه نسبت به آیندۀ بازارهای مالی مرتبط است؛ به گونهای که افراد برونگرا معمولاً سودهای احتمالی را بیشتر و احتمال افت یا زیان را کمتر پیشبینی میکنند، در حالی که انتظارات بدبینانه در آنها ضعیفتر است (Fung & Durand, 2014; Pak & Mahmood, 2015). این الگوی انتظارات، از طریق افزایش جذابیت ذهنی سرمایهگذاری و کاهش ادراک ریسک، تمایل به سرمایهگذاری را تقویت میکند. بنابراین، انتظارات خوشبینانه و بدبینانه میتوانند به عنوان متغیرهای میانجی مکمل، مسیر اثرگذاری برونگرایی بر تمایل به سرمایهگذاری را توضیح دهند (Jiang et al., 2024). با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 3-23 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 3-2: انتظارهای خوشبینانه یا بدبینانۀ سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی برونگرایی و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. علاوه بر این، وظیفهشناسی با تضعیف باورهای برونیابانه مرتبط است؛ به این معنا که افراد وظیفهشناس کمتر تمایل دارند روندهای گذشتۀ بازار را بدون تحلیل به آینده تعمیم دهند و نسبت به پایداری بازدههای اخیر، دیدگاهی محتاطانهتر دارند (Baker et al., 2021 Lin, 2011;). این رویکرد تحلیلی احتمال شکلگیری انتظارات خوشبینانه افراطی را کاهش میدهد و در مقابل، موجب تقویت انتظارات واقعبینانه یا حتی بدبینانه نسبت به آیندۀ بازار میشود. از این رو، انتظارات خوشبینانه و بدبینانۀ سرمایهگذاران نیز به عنوان متغیرهای میانجی مهم، نقشی تعیینکننده در تبیین نحوۀ اثرگذاری وظیفهشناسی بر تمایل به سرمایهگذاری ایفا میکنند (Jiang et al., 2024). با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 3-3 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 3-3: انتظارهای خوشبینانه یا بدبینانۀ سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی وظیقهشناسی و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. افراد با سازشپذیری کم ممکن است در مواجهه با اطلاعات اقتصادی و مالی، نگرشهایی بدبینانهتر اتخاذ کنند و انتظارات منفیتری نسبت به بازده آتی سهام، رشد اقتصادی و حتی نرخ تورم داشته باشند. علاوه بر این، سازشپذیری ممکن است با تضعیف باورهای برونیابانه مرتبط باشد؛ به این معنا که افراد سازشپذیر کمتر تمایل دارند روندهای گذشتۀ بازار را بدون تحلیل به آینده تعمیم دهند و در پیشبینی شرایط آتی، دیدگاهی محتاطانهتر اتخاذ میکنند. این الگوی شناختی موجب کاهش شکلگیری انتظارات خوشبینانۀ افراطی و در مقابل، تقویت انتظارات واقعبینانه یا بدبینانه نسبت به آیندۀ بازار میشود. از این رو، انتظارات خوشبینانه و بدبینانۀ سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی کلیدی، نقشی تعیینکننده در تبیین چگونگی اثرگذاری ویژگی سازشپذیری بر تمایل به سرمایهگذاری ایفا میکنند (Jiang et al., 2024). با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 3-4 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 3-4: انتظارهای خوشبینانه یا بدبینانۀ سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی سازشپذیری و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند. افراد روانرنجور تمایل دارند بازدههای گذشته را بدون تحلیل دقیق به آینده تعمیم دهند و به صورت غیرمنطقی به بازگشت قیمتها به میانگین بلندمدت باور داشته باشند. این ویژگی باعث میشود آنها نسبت به زیانهای احتمالی حساستر و ریسکگریزتر باشند و پس از دورههای رشد یا کاهش شدید بازار، انتظار بازگشت به حالت عادی داشته باشند؛ در نتیجه، پیشبینیهای این افراد بدبینانه است، بازده سهام و رشد اقتصادی آتی را کمتر برآورد میکنند و احتمال وقوع سقوط بازار و تورم را بیشتر تخمین میزنند. به این ترتیب، روانرنجوری با شکلدهی انتظارات بدبینانه، به عنوان یک سازوکار میانجی، تأثیر منفی خود را بر تمایل سرمایهگذاران به ورود به سرمایهگذاریهای پرریسک اعمال و مسیر اثرگذاری این ویژگی شخصیتی بر تصمیمهای سرمایهگذاری را تبیین میکند (Jiang et al., 2024). با توجه به مطالب بالا، فرضیۀ فرعی 3-5 به شرح زیر بیان میشود: فرضیۀ فرعی 3-5: انتظارهای خوشبینانه یا بدبینانۀ سرمایهگذاران به عنوان متغیر میانجی، رابطۀ بین ویژگی روانرنجوری و تمایل به سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهند.
روش پژوهش پژوهش حاضر که در سال 1403 انجام شده، از نظر هدف کاربردی و از نظر روش گردآوری دادهها توصیفی-پیمایشی و به لحاظ بازۀ زمانی مقطعی بوده است. دادههای اولیه با ترکیبی از روشهای کتابخانهای (مطالعۀ ادبیات و پیشینۀ پژوهش) و میدانی (استفاده از پرسشنامه) جمعآوری شدند. جامعۀ آماری این پژوهش شامل کلیۀ سرمایهگذاران حقیقی فعال در بازارهای مالی (سهام و بانک) و موازی (ارزهای دیجیتال، طلا و املاک) بوده است. برای گردآوری دادهها، از پرسشنامۀ استاندارد 32پرسشی اقتباسشده از پژوهش ژیانگ و همکاران (Jiang et al., 2024) استفاده شد. این پرسشنامه شامل بخشهایی برای سنجش متغیر مستقل ویژگیهای شخصیت (شامل پنج بُعد برونگرایی، گشودگی به تجربه، وظیفهشناسی، روانرنجوری و سازشپذیری) است که هر بُعد با استفاده از چهار پرسش و در مجموع 20 پرسش اندازهگیری میشود. پاسخگویی به این پرسشها بر اساس طیف پنجدرجهای لیکرت از کاملاً نادرست (1) تا کاملاً درست (5) انجام شد. متغیر میانجی باورهای سرمایهگذاران نیز در سه جنبۀ انتظارها، باورهای افراطی و باورهای برونیابانه مورد سنجش قرار میگیرد. این بخش شامل هفت پرسش است که سه پرسش آن انتظارهای سرمایهگذار نسبت به بازده بازار سهام، رشد تولید ناخالص ملی و نرخ تورم در سال آینده را اندازهگیری میکنند و پاسخها بهترتیب بر اساس مقیاس امتیازدهی 1 تا 8، 1 تا 4 و 5 تا 1 دستهبندی شدهاند. در مجموع، هرچه امتیاز افراد بالاتر باشد، نشاندهندۀ انتظارهایی خوشبینانهتر از سوی آنها است. دو پرسش آن باورهای افراطی سرمایهگذاران (تعیین احتمال بازده سهام بیش از 20 درصد یا کمتر از 20 درصد در سال آینده) را مورد سنجش قرار میدهند که امتیازدهی به این پرسشها در مقیاسی از 0 تا 10 انجام شده است و دادهها بر اساس چارکها تقسیمبندی شدهاند. در این چارکبندی، افرادی که امتیاز آنها در چارک اول یا چهارم قرار دارد، به عنوان دارندگان باورهای افراطی شناسایی میشوند. بر این اساس، یک متغیر دوتایی (صفر و یک) تعریف شده است که مقدار 1 به پاسخدهندگانی اختصاص مییابد که در چارکهای اول یا چهارم قرار دارند، و مقدار 0 به سایرین (چارک دوم و سوم) که باورهای میانهرو دارند. دو پرسش پایانی نیز باورهای سرمایهگذاران دربارۀ روند تغییرهای قیمت سهام نسبت به گذشته را مورد سنجش قرار میدهند و مشخص میکنند آیا آنها تداوم یا عدم تداوم این روند را در آینده پیشبینی میکنند (باورهای برونیابانه). امتیازدهی این بخش از 1 تا 4 انجام شده که امتیاز بالاتر نشاندهندۀ باور برونیابانۀ بیشتر سرمایهگذاران است. متغیر وابستۀ تمایل به سرمایهگذاری نیز شامل پنج پرسش مربوط به تمایل به سرمایهگذاری در سهام، ارز دیجیتال، طلا، ملک و بانک است که پاسخدهی به آنها بر اساس طیف پنجدرجهای از «تمایلی به پاسخگویی ندارم» امتیاز 0 تا «بین ۷۵ تا ۱۰۰ درصد» امتیاز 4 انجام میشود. با توجه به متفاوتبودن محیط سرمایهگذاری در ایران، پرسشهای مربوط به متغیر تمایل به سرمایهگذاری با نظر پنج نفر از اساتید متخصص در حوزۀ مدیریت مالی و حسابداری بومیسازی شدند و پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ و روایی آن با استفاده از نسبت روایی محتوا (CVR)[8]، ارائهشده توسط لاوشه (Lawshe, 2006)، بررسی شد که هر دو تأیید شدند. طبقهبندی متداول برای پرسشهای مرتبط با متغیر تمایل به سرمایهگذاری بر اساس پژوهشهای داخلی، از جمله پژوهشهای حیدری و همکاران (1388) و اسلامی بیدگلی و بیگدلو (1385) انجام شده است. در نهایت، پرسشنامۀ یادشده از طریق ایمیل، شبکههای اجتماعی و حضوری در اختیار سرمایهگذاران فعال در بازارهای مالی یا بازارهای موازی قرار گرفت. انتخاب نمونه به صورت نمونهگیری غیراحتمالی در دسترس انجام شد. با توجه به گستردگی جامعه و عدم دسترسی به آمار دقیق آنها، برای تعیین تعداد نمونه از پژوهش هومن (1397) به شرح رابطۀ (1) استفاده شده است: رابطۀ (1) که در آن، q تعداد گویههای پرسشنامه و n حجم نمونه است. از آنجا که تعداد گویههای پرسشنامه در پژوهش حاضر 32 گویه است، به منظور رعایت آستانۀ بالا در تعیین حجم نمونه، 600 پرسشنامه از طریق ایمیل، شبکههای اجتماعی و به صورت حضوری توزیع شدند. پس از گذشت چندین ماه، 397 پرسشنامه بازگردانده شدند که از این تعداد، 28 پرسشنامه به دلیل عدم پاسخگویی به برخی از پرسشها و انتخاب گزینۀ «تمایلی به پاسخگویی ندارم» در پاسخها، از تحلیل کنار گذاشته شدند. در نهایت، با در نظر گرفتن محدودیتهای دسترسی به جامعۀ آماری، تحلیل بر روی دادههای 369 پرسشنامۀ باقیمانده انجام شد. برای اطمینان از اعتبار ابزار اندازهگیری، روایی محتوای پرسشنامه از طریق نظر متخصصان تأیید و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ (Cronbach, 1951) در سطح قابل قبول ارزیابی شد. دادههای جمعآوریشده با استفاده از روشهای آمار توصیفی (توسط نرمافزار SPSS) برای ارائۀ اطلاعات جمعیتشناختی و آمار استنباطی (توسط روش مدلسازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی و نرمافزار AMOS) تحلیل شدند. روش مدلسازی معادلات ساختاری به عنوان یک تکنیک تحلیل چندمتغیری جامع برای بررسی روابط همزمان بین متغیرها به کار گرفته شد.
یافتههای پژوهش آمار جمعیتشناختی شرکتکنندگان پژوهش از مجموع 369 نفر نشان داد 177 نفر (48 درصد) مرد و 192 نفر (52 درصد) زن بودند. میانگین و انحراف معیار سنی شرکتکنندگان بهترتیب 17/35 و 39/5 بود. همچنین، میزان تحصیلات 36 نفر (7/9 درصد) ابتدایی و راهنمایی، 111 نفر (1/30 درصد) دبیرستان و دیپلم، 105 نفر (5/28 درصد) کارشناسی و 117 نفر (7/31 درصد) کارشناسیارشد و دکتری بود. میزان درآمد 36 نفر (8/9 درصد) کمتر از 5 میلیون تومان، 102 نفر (6/27 درصد) بین 5 تا 10 میلیون تومان، 51 نفر (8/13 درصد) بین 10 تا 20 میلیون تومان، 90 نفر (4/24 درصد) بین 20 تا 30 میلیون تومان و 48 نفر (13 درصد) بیشتر از 30 میلیون تومان بود و همچنین، 42 نفر (4/11 درصد) نیز تمایلی به پاسخ به این پرسش نداشتند. آمار توصیفی مربوط به متغیرهای پژوهش در نگارۀ (1) ارائه شده است.
نگارۀ ۱: میانگین و انحراف معیار متغیرهای پژوهش و وضعیت نرمالبودن دادهها Table 1: Research Variables Mean and Standard Deviation and Data Notmalization Situation
بر اساس یافتههای نگارۀ (1)، آمارههای چولگی و کشیدگی برای تمامی متغیرها در بازۀ 2- تا 2 قرار دارند که نشاندهندۀ عدم انحراف جالب توجه توزیع نمرۀ متغیرها از حالت نرمال است. همچنین، مقادیر تحمل[9] (بزرگتر از ۱/۰) و عامل تورم واریانس (VIF)[10] (کمتر از 10) نشان داد مشکل همخطی چندگانه در مدل وجود ندارد. علاوه بر این، ماتریس همبستگی بین متغیرهای پژوهش پیشبین از 7/0 کمتر بود و همپوشانی قابل ملاحظهای بین آنها وجود نداشت. به طور کلی، پیشفرضهای مربوط به مدلهای اندازهگیری برای متغیرهای پژوهش در وضعیتی مطلوب قرار داشتند. در ادامه، مدلهای ساختاری پژوهش ارائه شدهاند. شکل (1) مدل بررسی روابط بین متغیرها به منظور آزمون فرضیۀ اصلی اول پژوهش و فرضیههای فرعی مرتبط با آن را نشان میدهد. در مدل مطرحشده در شکل (1)، متغیر باورهای افراطی سرمایهگذار درونزاست و متغیر ویژگیهای شخصیت برونزاست و نقش مستقیم آن بر تمایل به سرمایهگذاری و باورهای افراطی و نقش غیرمستقیم آن از طریق متغیر میانجی باورهای افراطی سرمایهگذار بررسی شد. شاخصهای برازش مدل در نگارۀ (2) ارائه شدهاند. برای برآورد مدل ساختاری، از روش بیشینۀ درستنمایی استفاده شد. در این مدل، شاخص ریشۀ میانگین مربعات خطای برآورد (RMSEA)[11] ۰67/0، شاخص نیکویی برازش (GFI)[12] ۹60/۰، شاخص برازندگی تطبیقی (CFI)[13] ۹21/0 و شاخص برازندگی افزایشی (IFI)[14] ۹24/0 به دست آمده است که همگی بیشتر از 90/0 هستند و برای برازش مدل، مطلوب تلقی میشوند. همچنین، مقدار 669/2=df/χ2 به دست آمد که نشاندهندۀ تأیید مدل است.
نگارۀ 2: شاخصهای برازندگی برای الگوی تدوینشده Table 2: Fitness Indexes for Determinate Paradigm
شکل 1: مدل استاندارد نقش میانجی باورهای افراطی سرمایهگذار بر رابطۀ بین ویژگیهای شخصیت و تمایل به سرمایهگذاری Figure 1: Standard Model of the Mediating Role of Investment Belief about Tail Events on Relationship Between Personality Traits and Investment Decisions
ضرایب روابط بین متغیرها در نگارۀ (3) ارائه شدهاند. بر اساس نتایج نگارۀ (3)، از میان ابعاد ویژگیهای شخصیت، گشودگی به تجربه با سرمایهگذاری در املاک رابطۀ مثبت و معنادار دارد. ویژگی برونگرایی نیز با تمام انواع سرمایهگذاری رابطۀ منفی و معنادار دارد. ویژگی سازشپذیری نیز با سرمایهگذاری در سهام رابطۀ مثبت و معنادار دارد. افراد با سازشپذیری زیاد تمایل بیشتری به سرمایهگذاری در سهام دارند. افراد با ویژگی وظیفهشناسی زیاد نیز تمایل بیشتری به سرمایهگذاری در بانک، طلا و رمزارز دارند. ویژگی روانرنجوری با هیچ یک از انواع سرمایهگذاریها رابطۀ معناداری ندارد. باورهای افراطی سرمایهگذار بر تمامی انواع سرمایهگذاری تأثیر مثبت و معنادار دارند؛ یعنی افراد با باورهای افراطی بیشتر تمایل بیشتری به سرمایهگذاری دارند. از میان ابعاد ویژگیهای شخصیت، فقط برونگرایی و وظیفهشناسی بر باورهای افراطی سرمایهگذار تأثیر دارند. ضرایب غیرمستقیم روابط بین متغیرها در نگارۀ (4) ارائه شدهاند. بر اساس نتایج نگارۀ (4) و نتایج بوتاسترپ، مشخص شد اثرهای غیرمستقیم ویژگیهای شخصیت بر تمایل به سرمایهگذاری از طریق نقش میانجی باورهای افراطی سرمایهگذار فقط از مسیر برونگرایی و وظیفهشناسی معنادار بودهاند (05/0>p) و سایر ویژگیهای شخصیت (گشودگی به تجربه، سازشپذیری و روانرنجوری) اثری غیرمستقیم بر تمایل به سرمایهگذاری نداشتند. بر اساس نتایج نگارۀ (4)، اثر غیرمستقیم برونگرایی بر تمایل به سرمایهگذاری (ارز دیجیتال، سهام، طلا، ملک و بانک) از طریق نقش میانجی باورهای افراطی سرمایهگذار (05/0>p) مثبت و معنادار و اثر غیرمستقیم وظیفهشناسی بر تمایل به سرمایهگذاری از طریق نقش میانجی باورهای افراطی سرمایهگذار (05/0>p) منفی و معنادار بوده است.
نگارۀ 3: ضرایب مستقیم متغیرهای پژوهش Table 3:Research Variables Indirect Coefficients
نگارۀ 4: ضرایب غیرمستقیم متغیرهای پژوهش Table 4:Research Variables Indirect Coefficients
شکل (2) مدل بررسی روابط بین متغیرها به منظور آزمون فرضیۀ اصلی دوم پژوهش و فرضیههای فرعی مرتبط با آن را نشان میدهد. در این مدل، متغیر باورهای برونیابانه درونزاست و متغیر ویژگیهای شخصیت برونزاست و نقش مستقیم آن بر تمایل به سرمایهگذاری و باورهای برونیابانه و نقش غیرمستقیم آن از طریق متغیر میانجی باورهای برونیابانه بررسی شد.
Figure 2: Standard Model of the Mediating Role of Extrapolative Beliefs on Relationship Between Personality Traits and Investment Decisions شاخصهای برازش مدل نیز در نگارۀ (5) ارائه شدهاند. شاخص ریشۀ واریانس خطای تقریب (RMSEA) ۰70/0، شاخص نیکویی برازش (GFI) ۹54/۰، شاخص برازندگی تطبیقی (CFI) ۹04/0 و شاخص برازندگی افزایشی (IFI) ۹07/0 است که همگی بیشتر از 90/0 هستند و برای برازش مدل، مطلوب تلقی میشوند. همچنین، مقدار بهدستآمده از 828/2=df/χ2 نشاندهندۀ تأیید مدل است.
نگارۀ 5: شاخصهای برازندگی برای الگوی تدوینشده Table 5: Fitness Indexes for Determinate Paradigm
ضرایب مستقیم روابط بین متغیرها در نگارۀ (6) ارائه شدهاند. بر اساس نتایج نگارۀ (6)، ویژگی گشودگی به تجربه با سرمایهگذاری در املاک، ویژگی سازشپذیری با سرمایهگذاری در سهام و ویژگی وظیفهشناسی با سرمایهگذاری در ارز دیجیتال، طلا و بانک رابطۀ مثبت و معنادار دارد. ویژگی برونگرایی و روانرنجوری نیز با هیچ کدام از سرمایهگذاریها رابطه ندارد. باورهای برونیابانۀ سرمایهگذار نیز بر کلیۀ سرمایهگذاریها تأثیر مثبت و معنادار دارد. در واقع، افراد با باورهای برونیابانه تمایل بیشتری به سرمایهگذاری دارند. از میان ابعاد ویژگیهای شخصیت نیز هیچ یک بر باورهای برونیابانۀ سرمایهگذار تأثیر معنادار ندارد.
نگارۀ 6: ضرایب مستقیم متغیرهای پژوهش Table 6:Research Variables Direct Coefficients
ضرایب غیرمستقیم روابط بین متغیرها در نگارۀ (7) ارائه شدهاند. بر اساس نتایج نگارۀ (7) و تحلیل بوتاسترپ، اثرهای غیرمستقیم ویژگیهای شخصیت از طریق نقش میانجی باورهای برونیابانه فقط در رابطه با دو ویژگی گشودگی به تجربه و برونگرایی بر تمایل به سرمایهگذاری در رمزارز، طلا و بانک معنادار بودند (05/0>p). اثر غیرمستقیم گشودگی به تجربه بر سرمایهگذاری در رمزارز، طلا و بانک از طریق نقش میانجی باورهای برونیابانه و اثر غیرمستقیم برونگرایی بر سرمایهگذاری در رمزارز، طلا و بانک از طریق نقش میانجی باورهای برونیابانه، منفی و معنادار است. نکتۀ جالب توجه آن است که جهت این اثرات منفی است؛ به این معنا که افزایش در گشودگی به تجربه و برونگرایی، از طریق تقویت باورهای برونیابانه، به کاهش تمایل به سرمایهگذاری در این گزینهها منجر میشود. از دیدگاه روانشناختی، این یافتهها نشان میدهد افراد برونگرا و دارای سطح بالای گشودگی به تجربه، به دلیل تمایل به تعاملات اجتماعی، جستوجوی تجربههای نو و پذیرش ریسک، معمولاً تمایل بیشتری به اتکای شخصی بر قضاوت خود دارند؛ اما هنگامی که این ویژگیها با باورهای برونیابانه همراه میشوند، یعنی وقتی فرد موفقیت یا شکست را ناشی از عوامل بیرونی مانند شانس، بازار یا نفوذ دیگران میداند، این نگرش ممکن است به کاهش اعتماد به تصمیمهای شخصی و در نتیجه کاهش تمایل به سرمایهگذاری مستقیم منجر شود. به بیان دیگر، اگرچه گشودگی به تجربه و برونگرایی به طور طبیعی با پذیرش ریسک و تمایل به نوآوری همراه هستند، اما زمانی که باورهای برونیابانه در فرد قوی هستند، این ویژگیها بهجای تحریک رفتار سرمایهگذاری، ممکن است موجب تردید، تعویق تصمیمگیری یا اتکای بیشازحد به توصیههای دیگران شوند؛ در نتیجه، اثر کلی آنها بر تمایل به سرمایهگذاری منفی ظاهر میشود. بنابراین، باورهای برونیابانه در این مسیر نقش تعدیلکنندۀ روانشناختی منفی ایفا میکنند؛ به گونهای که ویژگیهای مثبت شخصیت (مانند برونگرایی یا گشودگی) در حضور این باورها به رفتارهای محافظهکارانهتر در سرمایهگذاری منجر میشوند. در مقابل، سایر ویژگیهای شخصیت مانند وظیفهشناسی، سازشپذیری و روانرنجوری اثر غیرمستقیم معناداری از طریق باورهای برونیابانه بر تمایل به سرمایهگذاری نداشتند. این یافته حاکی از آن است که تأثیر روانشناختی باورهای برونیابانه بیشتر در افراد برونگرا و جستوجوگر تجربه بروز مییابد.
شکل (3) نیز سومین مدل برای بررسی روابط بین متغیرها برای آزمون فرضیۀ سوم پژوهش است. در این مدل، متغیر انتظارهای سرمایهگذار درونزاست و متغیر ویژگیهای شخصیت برونزاست و نقش مستقیم آن بر تمایل به سرمایهگذاری و انتظارهای سرمایهگذار و نقش غیرمستقیم آن از طریق متغیر میانجی انتظارهای سرمایهگذار بررسی شد. شاخصهای برازش مدل در نگارۀ (8) ارائه شدهاند. در این مدل، شاخص ریشۀ واریانس خطای تقریب (RMSEA) ۰73/0، شاخص نیکویی برازش (GFI) ۹43/۰، شاخص برازندگی تطبیقی (CFI) ۹01/0 و شاخص برازندگی افزایشی (IFI) ۹00/0 به دست آمده است که همگی بیشتر از 90/0 هستند و برای برازش مدل، مطلوب تلقی میشوند. همچنین، مقدار 951/2=df/χ2 به دست آمد که نشاندهندۀ تأیید مدل است. نگارۀ 7: ضرایب غیرمستقیم متغیرهای پژوهش Table 7:Research Variables Indirect Coefficients
نگارۀ 8: شاخصهای برازندگی برای الگوی تدوینشده Table 8: Fitness Indexes for Determinate Paradigm
شکل 3: مدل استاندارد نقش میانجی انتظارهای سرمایهگذار در رابطۀ بین ویژگیهای شخصیت و تمایل به سرمایهگذاری Figure 2: Standard Model of the Mediating Role of Investment Expectations on Relationship Between Personality Traits and Investment Decisions ضرایب روابط بین متغیرها نیز در نگارۀ (9) ارائه شدهاند. بر اساس نتایج نگارۀ (9)، ویژگی گشودگی با سرمایهگذاری در املاک رابطۀ مثبت و معنادار دارد. ویژگی برونگرایی با سرمایهگذاری در املاک و ویژگی روانرنجوری با سرمایهگذاری در ارز دیجیتال رابطۀ منفی و معنادار دارد. ویژگی سازشپذیری نیز با سرمایهگذاری در سهام رابطۀ مثبت و معنادار دارد. ویژگی وظیفهشناسی با هیچ یک از انواع سرمایهگذاریها رابطه ندارد. انتظارهای سرمایهگذار نیز بر تمامی انواع سرمایهگذاریها تأثیر مثبت و معنادار دارند. از میان ابعاد ویژگیهای شخصیت نیز فقط ویژگی گشودگی بر انتظارهای سرمایهگذار تأثیر منفی و معنادار دارد.
نگارۀ 9: ضرایب مستقیم متغیرهای پژوهش Table 9: Research Variables Direct Coefficients
ضرایب غیرمستقیم روابط بین متغیرها نیز در نگارۀ (10) ارائه شدهاند. بر اساس نتایج نگارۀ (10)، فقط اثر غیرمستقیم ویژگی گشودگی بر سرمایهگذاری در املاک، بانک، طلا، ارز دیجیتال و سهام از طریق نقش میانجی انتظارهای سرمایهگذار، معنادار بوده است. سایر مسیرهای غیرمستقیم در مدل غیرمعنادار هستند.
نگارۀ 10: ضرایب غیرمستقیم متغیرهای پژوهش Table 10:Research Variables Indirect Coefficients
بحث و نتیجهگیری پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش میانجی جنبههای مختلف باورهای سرمایهگذاران (شامل انتظارها، باورهای افراطی و باورهای برونیابانه) در رابطۀ بین ابعاد مختلف ویژگیهای شخصیت (گشودگی به تجربه، روانرنجوری، برونگرایی، سازشپذیری و وظیفهشناسی) و تمایل به سرمایهگذاری در بازارهای مالی (سهام و بانک) و موازی (ارز دیجیتال، طلا و ملک) در ایران انجام شد. به منظور دستیابی به این هدف، سه فرضیۀ اصلی طراحی و به صورت مجزا آزمون شدند. نتایج مربوط به فرضیۀ اصلی اول پژوهش و فرضیههای فرعی مرتبط با آن که تأثیر ویژگیهای شخصیت و ابعاد آن بر تمایل به سرمایهگذاری با توجه به نقش میانجی باور به وقوع رویدادهای افراطی را بررسی کردند، حاکی از اثر مثبت و معنادار ویژگی گشودگی به تجربه بر تمایل به سرمایهگذاری در املاک و مستغلات است. این نتایج با نتایج پژوهش مایفیلد و همکاران همسو است (Mayfield et al., 2008) که نشان میدهد افراد با تمایل بیشتر به تجربههای جدید، دیدگاهی بلندمدتتر در سرمایهگذاری دارند و احتمالاً به دلیل ماهیت نسبتاً غیرنقدشونده و بلندمدت سرمایهگذاری در املاک، این بازار را جذابتر مییابند. در مقابل، اثر منفی و معنادار برونگرایی بر تمامی انواع سرمایهگذاریها، مغایر با نتایج برخی از پژوهشهای پیشین مانند پژوهش کائور و گوئل، اختر و همکاران و کامات و همکاران است که تمایل افراد برونگرا به رفتارهای پرریسکتر را نشان میدهند (Kaur & Goel, 2022 Akhtar et al., 2018; Kamath et al., 2023;). این مسأله ممکن است ناشی از ویژگیهای خاص بازار ایران با نوسانهای زیاد و عدم اطمینانهای اقتصادی باشد که ممکن است افراد برونگرا را در اتخاذ تصمیمهای سرمایهگذاری محتاطتر کند. همچنین، سازشپذیری اثری مثبت و معنادار بر سرمایهگذاری در سهام نشان داد که در تضاد با مبانی نظری و پژوهش جویس و ین مبنی بر ریسکگریزی افراد سازشپذیر است (Joyce & Yien, 2013). این یافته ممکن است نشاندهندۀ تأثیر عوامل فرهنگی یا اجتماعی خاص در ایران باشد که افراد با تمایل به هماهنگی با دیگران را به پیروی از روندهای بازار سهام سوق میدهد. اثر مثبت و معنادار وظیفهشناسی بر سرمایهگذاری در بانک و طلا که داراییهای نسبتاً کمریسک محسوب میشوند، با مبانی نظری (تمایل افراد وظیفهشناس به رفتارهای محتاطانه) و نتایج پژوهشهای پیشین مانند پژوهش کائور و گوئل و اختر و همکاران همخوانی دارد (Kaur & Goel, 2022 Akhtar et al., 2018;). به طور کلی، نتایج این فرضیه نشان میدهد ویژگیهای شخصیتی مختلف تأثیرهایی متفاوت بر انتخاب بازارهای سرمایهگذاری در ایران دارند و این تأثیرها همیشه با یافتههای بینالمللی همسو نیستند که ضرورت توجه به ویژگیهای بومی بازار را برجسته میکند. علاوه بر این، نتایج نشان داد باورهای افراطی سرمایهگذاران با تمامی انواع سرمایهگذاریها رابطهای مثبت و معنادار دارند. این یافته با مبانی نظری و پژوهشهای پیشین مانند پژوهش ژیانگ و همکاران و هاریتا و اوچیل همسو است (Jiang et al., 2024 Haritha & Uchil, 2019;) و تأیید میکند باورهای اغراقآمیز نسبت به احتمال وقوع رویدادهای خاص، نقشی مهم در تحریک رفتارهای سرمایهگذاری ایفا میکنند و ممکن است به تصمیمهای غیرمنطقی منجر شوند. در بررسی تأثیر ویژگیهای شخصیتی بر باورهای افراطی، مشخص شد برونگرایی اثر مثبت و معنادار و وظیفهشناسی اثر منفی و معنادار بر این نوع باورها دارد. این یافتهها نیز با پژوهش ژیانگ و همکاران همسو است (Jiang et al., 2024) و نشان میدهد افراد برونگرا به دلیل تمایل به هیجان و تجربههای جدید، احتمال رویدادهای افراطی را بیشتر در نظر میگیرند، در حالی که افراد وظیفهشناس با رویکرد محتاطانهتر، احتمال این رویدادها را کمتر ارزیابی میکنند. در نهایت، بررسی اثرهای غیرمستقیم ویژگیهای شخصیت بر تمایل به سرمایهگذاری از طریق نقش میانجی باورهای افراطی نشان داد فقط مسیرهای برونگرایی و وظیفهشناسی معنادار بودهاند. افراد با سطح برونگرایی بالاتر، باورهای افراطی بیشتری دارند که به نوبۀ خود به تمایل بیشتر به سرمایهگذاری بیشتری منجر میشود. در مقابل، افراد با سطح وظیفهشناسی بالاتر، باورهای افراطی کمتری دارند که به تمایل به سرمایهگذاری محدودتری منجر میشود. این یافتهها نقش مهم باورهای افراطی به عنوان یک سازوکار روانشناختی در تبیین چگونگی تأثیرگذاری برخی از ویژگیهای شخصیتی بر رفتار سرمایهگذاران ایرانی را نشان میدهد. نتایج مربوط به فرضیۀ اصلی دوم پژوهش و فرضیههای فرعی مرتبط با آن که نقش میانجی باورهای برونیابانۀ سرمایهگذاران در رابطۀ بین ویژگیهای شخصیت و ابعاد آن و تمایل به سرمایهگذاری را بررسی کردند، نشان داد باورهای برونیابانۀ سرمایهگذاران به طور مثبت و معنادار با تمامی انواع سرمایهگذاریها مرتبط هستند. این یافته با مبانی نظری پژوهش و نتایج پژوهش هاریتا و اوچیل همسو است (Haritha & Uchil, 2019) و تأکید میکند تمایل به تعمیم روندهای گذشته به آینده نقشی مهم در شکلگیری تمایل به سرمایهگذاری در بازارهای مختلف ایفا میکند. نکتۀ قابل تأمل در نتایج این فرضیه عدم وجود رابطۀ معنادار بین پنج بُعد ویژگیهای شخصیتی بررسیشده و باورهای برونیابانۀ سرمایهگذاران بود؛ یافتهای که با نتایج پژوهش ژیانگ و همکاران نیز همراستاست (Jiang et al., 2024). این امر نشان میدهد ویژگیهای شخصیتی، دستکم در سطح اثر مستقیم، تأثیری تعیینکننده بر شکلگیری گرایش به تعمیم روندهای گذشته به آینده ندارند. به بیان دیگر، باورهای برونیابانه احتمالاً تحت تأثیر عواملی دیگر همچون تجربیات گذشتۀ سرمایهگذاری، سطح سواد مالی، الگوهای رفتاری تقلیدی (مانند رفتار گلهای)، یا شرایط اقتصادی-اجتماعی شکل میگیرند که خارج از قلمرو ویژگیهای پایدار شخصیتی هستند. با این حال، نتایج نشان داد باورهای برونیابانه به صورت غیرمستقیم و به عنوان متغیر میانجی در رابطۀ بین ویژگیهای برونگرایی و گشودگی به تجربه با تمایل به سرمایهگذاری ایفای نقش میکنند. به طور خاص، مشخص شد افراد دارای سطوح بالاتر برونگرایی و گشودگی به تجربه، تمایل کمتری به پذیرش باورهای برونیابانه دارند و همین کاهش در سوگیری باور برونیابانه به افزایش تمایل آنها به سرمایهگذاری در داراییهای با ریسک بیشتر (و پتانسیل بازدهی بیشتر) منجر میشود. این یافته از نظر تبیین روانشناختی قابل تفسیر است: افراد گشوده به تجربه به طور معمول ذهنی بازتر، خلاقتر و منعطفتر دارند و تمایل دارند جهان را نه از طریق تکرار روندهای گذشته، بلکه از دریچۀ امکانات جدید و ناپایدار تحلیل کنند؛ از این رو، آنها بهجای اتکا به روندهای تاریخی بازار، به دنبال تحلیلهای نو و فرصتهای نوظهور هستند. به طور مشابه، افراد برونگرا نیز که معمولاً خوشبین، پرانرژی و دارای تمایل به تعامل با محیطهای متغیر هستند، ممکن است نسبت به الگوهای تکراری گذشته کمتر حساس باشند و تمرکز آنها بیشتر بر فرصتهای پیشِ رو باشد تا روندهای پیشین. در نتیجه، اگرچه شخصیت به طور مستقیم بر باورهای برونیابانه اثر نمیگذارد، ویژگیهای شخصیتی خاصی میتوانند از طریق کاهش گرایش به این نوع باور، تمایل به سرمایهگذاری را به ویژه در حوزۀ داراییهای کمریسک مانند بانک و طلا کاهش دهند. این یافته ظرافت و پیچیدگی مسیرهای شناختی اثرگذاری شخصیت بر تصمیمگیری مالی را نشان میدهد و تأکید میکند تحلیل نقش شخصیت در رفتار سرمایهگذاری نیازمند توجه به مکانیسمهای میانجیگرانه از جمله باورهای رفتاری است. نتایج مربوط به فرضیۀ اصلی سوم پژوهش و فرضیههای فرعی آن که نقش میانجی انتظارهای سرمایهگذاران در رابطۀ بین ویژگیهای شخصیت و ابعاد آن و تمایل به سرمایهگذاری را بررسی کردند، نشان داد انتظارهای سرمایهگذاران به طور مثبت و معنادار بر تمامی انواع سرمایهگذاریها تأثیرگذار هستند. این یافته همسو با مبانی نظری پژوهش و نتایج پژوهش ژیانگ و همکاران و هاریتا و اوچیل است (Jiang et al., 2024; Haritha & Uchil, 2019) و مؤید آن است که نگرشهای مثبت سرمایهگذاران نسبت به بازارهای مالی محرکی برای انجام سرمایهگذاریهای بیشتر در داراییهای مختلف است. در بررسی تأثیر ویژگیهای شخصیت بر انتظارهای سرمایهگذاران، مشخص شد فقط گشودگی به تجربه اثری منفی و معنادار بر انتظارهای آنها دارد. این بدان معناست که افراد با سطوح بالاتر گشودگی به تجربه در پیشبینیهای خود نسبت به بازارهای مالی بدبینانهتر عمل میکنند. این یافته با مبانی نظری پژوهش و نتایج پژوهش ژیانگ و همکاران همراستاست (Jiang et al., 2024) و میتواند نشان دهد افراد با تمایل بیشتر به تجربههای جدید و تفکر انتزاعی ممکن است با دیدگاهی انتقادیتر به شرایط فعلی بازار بنگرند و نسبت به رشد آتی آن خوشبینی کمتری داشته باشند. بررسی اثر غیرمستقیم نیز نشان داد انتظارهای سرمایهگذاران فقط از طریق ویژگی گشودگی به تجربه نقش میانجی ایفا میکنند. به طور ویژه، نتایج حاکی از آن است که افراد با سطوح بالاتر گشودگی به تجربه انتظارهای بدبینانهتری دارند که این بدبینی به نوبۀ خود به تمایل به سرمایهگذاری کمتری منجر میشود. این یافته نشان میدهد چگونه یک ویژگی شخصیتی مانند گشودگی به تجربه، از طریق تأثیرگذاری بر نگرش کلی فرد نسبت به پتانسیل بازار، میتواند به طور غیرمستقیم بر میزان تمایل او به سرمایهگذاری در داراییهای مختلف اثر بگذارد. این امر بر اهمیت در نظر گرفتن ویژگیهای شخصیت در کنار باورها و انتظارها برای درک کاملتر رفتار سرمایهگذاران تأکید میکند. این پژوهش با تأکید بر نقش عوامل رفتاری در تصمیمهای سرمایهگذاری، پیشنهاد میکند مسئولان بازار با در نظر گرفتن این عوامل در سیاستگذاریها به پویایی بیشتر بازار سرمایه کمک کنند. نتایج میتواند به سیاستگذاران و مؤسسههای مالی در طراحی ابزارها و محصولهای مالی متناسب با روانشناسی سرمایهگذاران یاری رساند. همچنین، شرکتهای فعال در زمینۀ خدمات و مشاورۀ مالی میتوانند با در نظر گرفتن سوگیریهای رفتاری سرمایهگذاران، خدماتی بهتر ارائه دهند. افرادی که در این دست شرکتها مانند کارگزاریها، مشاوران سرمایهگذاری و... فعالیت دارند، میتوانند به عوامل رفتاری افراد وزن بیشتری دهند و خدماتی متناسب را با توجه به تمایل به سرمایهگذاری به آنها ارائه دهند. در نهایت، شناخت این سوگیریها به سرمایهگذاران نیز در اتخاذ تصمیمهای آگاهانهتر کمک خواهد کرد و به طراحی راهبردهای آموزشی و مشاورهای مؤثرتر برای بهبود تصمیمگیریهای سرمایهگذاری منجر میشود. پیشنهادهای آتی در این پژوهش به شرح زیر هستند:
با این حال، این پژوهش محدودیتهایی نیز دارد که در تفسیر نتایج باید مورد توجه قرار داده شوند. اول اینکه ویژگیهای فردی مانند میزان محافظهکاری، ریسکپذیری و ریسکگریزی افراد در این پژوهش لحاظ نشدهاند، در حالی که این متغیرها میتوانند تأثیرهایی جالب توجه بر نتایج پژوهش داشته باشند. دوم اینکه روش انتخاب نمونه از نوع غیراحتمالی دردسترس است که ممکن است باعث محدودیت در تعمیم نتایج به جامعۀ آماری وسیعتر شود. همچنین، گفتنی است که در پاسخگویی به پرسشها در مطالعههای پیمایشی احتمال سوگیری اجتماعی، تمایل به پاسخهای مطلوب یا پاسخهای سطحی وجود دارد؛ در نتیجه، نتایج پژوهش باید با احتیاط بیشتری تفسیر شود. البته به منظور کاهش تأثیر سوگیری اجتماعی، چندین راهکار در نظر گرفته شدند: اولین راهکار این بود که پرسشنامه بهصورت ناشناس تکمیل شد تا پاسخدهندگان احساس کنند میتوانند بدون نگرانی از قضاوت دیگران پاسخ دهند. دومین راهکار استفادهشده نیز این بود که در مقدمۀ پرسشنامه، به پاسخدهندگان توضیح داده شد که هدف اصلی پژوهش فقط جمعآوری اطلاعات علمی است و هیچ ارزیابی شخصی یا اجتماعی در کار نخواهد بود.
[1] Efficient Market Hypothesis [3] Openness to experience [4] Conscientiousness [5] Extraversion [6] Agreeableness [7] Neuroticism [8] Content Validity Ratio [9] Tolerance [10] Variance Inflation Factor [11] The Root of the Mean Error Squares is Estimated [12] Goodness of Fit Index [13] Comparative Fitness Index [14] Incremental Fitness Index
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مراجع | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ابراهیمی لیفشاگرد، عباس، پاکیزه، کامران، و رئیسیفرد، کامیار (1398). بررسی تأثیر ویژگیهای شخصیتی سرمایهگذاران بر عملکرد سرمایهگذاری با نقش میانجی سوگیریهای مکاشفهای. دانش مالی تحلیل اوراق بهادار، 12، 107-128. https://www.magiran.com/p1989361
اسلامی بیدگلی، غلامرضا، و بیگدلو، مهدی (1385). همسنجی بازده و ریسک فرصتهای جایگزین سرمایهگذاری در ایران. بررسیهای حسابداری و حسابرسی، 13(2)، 149-175. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.264580201385.13.2.8
آقاجانی، وحدت، پاک مرام، عسگر، عبدی، رسول، و نریمانی، محمد (1398). رابطۀ تیپهای رفتاری و تصمیمهای سرمایهگذاری با میانجیگری خودکارآمدی. فصلنامۀ پژوهشهای نوین روانشناختی، 15(4)، 115-130. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.27173852.1399.15.60.10.4
باری، سمانه، فروغی، داریوش، و معرفی محمدی، عبدالحمید (1398). اولویتبندی باورهای سرمایهگذاران و عوامل اثرگذار بر آن باورها در بازار سرمایۀ ایران با استفاده از روشهای تصمیمگیری چندمعیاره. نشریۀ چشمانداز مدیریت مالی، 9، 9-38. https://doi.org/10.52547/jfmp.9.28.9
پوراسکندر رضیآباد، آرزو، فضلزاده، علیرضا، احمدیان، وحید، و نقدی، سجاد (1403). بررسی تأثیر ویژگیهای شخصیتی بر تصمیمات سرمایهگذاری با نقش میانجی تحمل ریسک. پیشرفتهای مالی و سرمایهگذاری، 5(1)، 230-193. https://doi.org/10.71729/afi.2024.1104779
حیدری، حسن، توکلی بغدادآبادی، محمد، و رضایی، جواد (1388). بررسی رابطۀ بین نرخ بازده مورد انتظار و ریسک نظاممند در چهار طبقۀ دارایی عمده در اقتصاد ایران. فصلنامۀ تحقیقات اقتصادی، 44(4)، 1-32. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.00398969.1388.44.4.1.1
درخشنده، سیدهادی، و احمدی، سیدعلی (1396). ارزیابی نقش باورهای سرمایهگذاران بر جهتگیری قیمت و حجم معاملات در بازار سرمایه. فصلنامۀ علمی پژوهشی دانش مالی تحلیل اوراق بهادار، 33(1)، 51-63. https://www.sid.ir/paper/200098/fa
زینیوند، محمد، جنانی، محمد حسن، همتفر، محمود، و ستایش، محمدرضا (1402). سوگیریهای رفتاری و تصمیمات سرمایهگذاران حقیقی و حقوقی تحت شرایط عدم اطمینان در بورس اوراق بهادار تهران. فصلنامۀ علمی پژوهشی دانش سرمایهگذاری، 45(1)، 203-232. https://doi.org/10.30495/fed.2021.687929
فخیمی، زهرا، زنجیردار، مجید، و کیوان، نادیا (1402). تأثیر تورشهای رفتاری سرمایهگذاران در توضیح ارزش افزودۀ ایجادشده بر اساس حجم معاملات در صندوقهای سرمایهگذاری. فصلنامۀ بورس اوراق بهادار، 16، 52-25. https://www.sid.ir/paper/1156706/fa
کامیابی، یحیی، و محسنی ملکی، بهرام. (1403). تفاوتهای شخصیتی و تصمیمات سرمایهگذاری - نقش میانجی باورها و اعتقادات، ترجیحات ریسک و تعاملات اجتماعی. پژوهشنامۀ مدیریت اجرایی، 16(2)، 27-58. https://doi.org/10.22080/jem.2024.23873.3766
گنجی، حمیدرضا، رحمانی، علی، و دیواندری، مهری (1403). بررسی تأثیر ویژگیهای شخصیتی سرمایهگذاران بر تحمل ریسک مالی سرمایهگذاریهای آنها در بازار سرمایۀ ایران. فصلنامۀ بورس اوراق بهادار، 16(4)، 181- 222. https://www.doi.org/10.22034/jse.2024.12333.2204
لاجوردی، مهسا، و فائض، علی ( 1394 ). ارزیابی تأثیر تیپ شخصیتی بر نوع سرمایهگذاری در بورس اوراق بهادار تهران. دومین همایش بینالمللی مدیریت و فرهنگ توسعه. تهران: مؤسسۀ سفیران فرهنگی مبین. https://civilica.com/doc/459725
میربزرگی، سیدپوریا، همتفر، محمود، و جنانی، محمدحسن (1401). تبیین الگوی مناسب ریسکپذیری سرمایهگذاران بر اساس ویژگیهای شخصیتی. فصلنامۀ پژوهشهای حسابداری مالی و حسابرسی، 53، 135- 162. https://doi.org/10.30495/faar.2022.691690
ناطق گلستان، احمد، و زینبی، ناصر (1400). تأثیر ویژگیهای شخصیت بر ادارک ریسک سرمایهگذاران بورس اوراق بهادار: تحلیل نقش میانجی تمایل به ریسک. مجلۀ پیشرفتهای مالی و سرمایهگذاری، 2(4)، 33-54. https://doi.org/10.30495/afi.2022.1946843.1073
هومن، حیدرعلی (1393). مدلیابی معادلات ساختاری با کاربرد نرم افزار لیزرل. تهران: انتشارات سمت.
References Ahmed, M. (2021). Does underconfidence matter in shortterm and long-term investment decisions? Evidence from an emerging market. Management Decisions, 59(3), 692-709. https://doi.org/10.1108/MD-07-2019-0972 Aghajani, V., Pakmaram, A., Abdi, R., & Narimani, M. (2021). The relationship between behavioral types and investment decisions, mediated by self-efficacy. Journal of Modern Psychological Researches, 15(4), 115-130. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.27173852.1399.15.60.10.4 [In Persian] Akhtar, F., Thyagaraj, K. S., & Das, N. (2018). The impact of social influence on the relationship between personality traits and perceived investment performance of individual investors: Evidence from Indian stock market. International Journal of Managerial Finance, 14(1), 130-148. https://doi.org/10.1108/IJMF-05-2016-0102 Baker, H. K., Kapoor, S., & Khare, T. (2022). Personality traits and behavioral biases of Indian financial professionals. Review of Behavioral Finance, 15(6), 846-864. https://doi.org/10.1108/RBF-11-2021-0246 Baker, H. K., Kumar, S., & Goyal, N. (2021). Personality traits and investor sentiment. Review of Behavioral Finance, 13(4), 354-369. https://doi.org/10.1108/rbf-08-2017-0077 Baker, M., & Wurgler, J. (2007). Investor sentiment in the stock market. Journal of Economic Perspectives, 21(2), 129-152. https://doi.org/10.1257/jep.21.2.129 Barber, B. M., & Odean, T. (1999). The courage of misguided convictions. Financial Analysts Journal, 55(6), 41-55. https://doi.org/10.2469/faj.v55.n6.2313 Bari, S., Foroughi, D., & Moarefi Mohammadi, A. (2019). The moderating role of external monitoring in prioritizing investors' beliefs and factors influencing those beliefs in the Iran capital market using multi-criteria decision making methods. Journal of Financial Management Perspective, 9, 9-38. https://doi.org/10.52547/jfmp.9.28.9 [In Persian] Barrick, M. R., & Mount, M. K. (1991). The big five personality dimensions and job performance: A meta‐analysis. Personnel Psychology, 44(1), 1–26. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1991.tb00688.x Bashir, T., Azam, N., Butt, A. A., Javed, A., & Tanvir, A. (2013). Are behavioral biases infuenced by demographic characteristics & personality traits? Evidence from Pakistan. European Scientifc Journal, 9, 1-48. https://www.researchgate.net/publication/341051425 Becker, A., Deckers, T., Dohmen, T., Falk, A., & Kosse, F. (2012). The relationship between economic preferences and psychological personality measures. Annual Review of Economic, 4(1), 453–478. https://doi.org/10.1146/annurev-economics-080511-110922 Camgoz, S. M., Karan, M. B., & Ergeneli, A. (2017). Relationship between the big-five personality and the financial performance of fund managers. In Diversity, conflict, and leadership (pp. 137-152). New York. https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9780203793084-7 Costa, P. T., & McCrae, R. R. (1992). Revised NEO personality inventory (NEO-PI-R) and NEO five-factor inventory (NEO-FFI). Odessa FL Psychological Assessment Resources. Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297-334. https://doi.org/10.1007/BF02310555 De Bondt, W., Mayoral, R. M., & Vallelado, E. (2013). Behavioral decision-making in finance: An overview and assessment of selected research. Spanish Journal of Finance and Accounting/Revista Espa˜nola de Financiaci´on y Contabilidad, 42, 99–118. https://www.researchgate.net/publication/281668424_Behavioral_decision-making_in_finance_An_overview_and_assessment_of_selected_research Derakhshandeh, S. H., & Ahmadi, S. A. (2017). Evaluation the role of investor’s bellefs on the direction of price and trading in capital market. Financial Knowledge of Security Aaalysis, 10, 51-63. https://www.sid.ir/paper/200098/fa [In Persian] Durand, R. B., Newby, R., & Sanghani, J. (2008). An intimate portrait of the individual investor. Journal of Behavioral Finance, 9(4), 193-208. https://psycnet.apa.org/doi/10.1080/15427560802341020 Ebrahimi Lifshagard, A., Pakizeh, K., & Raisifar, K (2019). Exploring the effect of investors' personality on their investment performance with mediating role of heuristic biases. Journal of Financial Knowledge of Security Analysis, 12, 107-128. https://www.magiran.com/p1989361 [In Persian] Eslami Bidgoli, Gh., & Bigdalo, M. (2006). Comparing the return and risk of alternative investment opportunities in Iran. Accounting and Auditing Reviews, 13(2), 149-175. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.264580201385.13.2.8 [In Persian] Fakhimi, Z., Zanjirdar, M., & Keyvan, N. (2023). The effect of investors' behavioral trends in explaining the added value created based on the volume of transactions in investment funds. Journal of Securities Exchange, 16, 25-52. https://www.sid.ir/paper/1156706/fa [In Persian] Fama, E. (1965). Efficient capital markets: A review of theory and empirical work. Journal of Finance, 25(2), 383-417. https://doi.org/10.1086/294743 Fung, L., & Durand, R. B. (2014). Personality traits. In H. K. Baker & V. Ricciardi (Eds.), Investor behavior: The psychology of financial planning and investing (pp. 99-155). John Wiley & Sons, Hoboken, NJ. https://doi.org/10.1002/9781118813454.ch6 Ganji, H., Rahmani, A., & Divandari, M. (2024). The effect of investors' personality traits on financial risk tolerance of investments in the capital market of Iran. Journal of Scurities Exchange, 16(4), 181-222. https://www.doi.org/10.22034/jse.2024.12333.2204 [In Persian] Giglio, S., Maggiori, M., Stroebel, J., & Utkus, S. (2021). Five facts about beliefs and portfolios. American Economic Review, 111(5), 1481-1522. https://doi.org/10.1257/aer.20200243 Haritha, P. H., & Uchil, R. (2020). Impact of investor sentiment on decision-making in Indian stock market: an empirical analysis. Journal of Advances in Management Research, 17(1), 66-83. https://doi.org/10.1108/JAMR-03-2019-0041 Heydari, H., Tavakoli Baghdadabadi, M., & Rezaei, J. (2009). Investigating the relationship between expected rate of return and systematic risk in four major asset classes in the Iranian economy. Quarterly Journal of Economic Research, 44(4), 1-32. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.00398969.1388.44.4.1.1 [In Persian] Hong, H., Kubik, J. D., & Stein, J. C. (2004). Social interaction and stock-market participation. The Journal of Finance, 59(1), 137-163. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.2004.00629.x Hooman, H. A. (2014). Structural equation modeling using LISREL software. Tehran: Samt Publications. [In Persian] Jiang, Z. H., Peng, C., & Yan, H. (2024). Personality differences and investment decision-making. Journal of Financial Economics, 153(1), 1-18. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2023.103776 Joyce, K. H., & Yien, L. K. (2013). The influence of personality trait and demographics on financial decision making among Generation Y. Young Consumers, 14(3), 230-243. http://dx.doi.org/10.1108/YC-11-2012-00325 Kamath, A. N., Shenoy, S. S., & Subrahmanya Kumar, S. (2023). An overview of investor sentiment: Identifying themes, trends, and future direction through bibliometric analysis. Investment Management and Financial Innovations, 19(3), 229-242. http://dx.doi.org/10.21511/imfi.19(3).2022.19 Kamyabi, Y., & Mohseni Maleki, B. (2024). Personality differences and investment decisions - The mediating role of beliefs, risk preferences, and social interactions. Journal of Executive Management, 16(2), 27-58. https://doi.org/10.22080/jem.2024.23873.3766 [In Persian] Kaur, A., & Goel, P. (2022). Impact of big-five personality traits on investor’s risk attitude. Indian Journal of Economics and Development, 18(2), 477-482. https://doi.org/10.35716/IJED/20184 Lajevardi, M., & Faez, A. (2015). Evaluating the effect of personality type on the type of investment in the Tehran Stock Exchange. The Second International Conference on Management and Development Culture. Tehran: Mobin Cultural Ambassadors Institute. https://civilica.com/doc/459725 [In Persian] Lan, Q., Xiong, Q., He, L., & Ma, C. (2018). Individual investment decision behaviors based on demographic characteristics: Case from China. Public Library of Science, 13(8), 1-16. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0201916 Lawshe, C. H. (2006). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563-705. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1975.tb01393.x Lin, H. W. (2011). Elucidating rational investment decisions and behavioral biases: evidence from the Taiwanese stock market. African Journal of Business Management, 5(5), 1630 1641. https://doi.org/10.5897/AJBM10.474 Lo, A. W., Repin, D. V., & Steenbarger, B. N. (2005). Fear and greed in financial markets: A clinical study of day-traders. American Economic Review, 95(2), 352-359. https://doi.org/10.1257/000282805774670095 Mayfield, C., Perdue, G., & Wooten, K. (2008). Investment management and personality type. Financial Services Review, 17(3), 219-236. Retrieved from https://www.proquest.com/docview/212002632 Metawa, N., Hassan, M.K., Metawa, S., & Safa, M.F. (2019). Impact of behavioral factors on investors’ financial decisions: case of the Egyptian stock market. International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 12(1), 30-55.https://doi.org/10.1108/IMEFM-12-2017-0333. Mirbozorgi,. S. P., Hematfar, M., & Janani, M. (2022). Explaining the appropriate model of investors' risk power based on personality characteristics. Financial Accounting and Auditing Research, 14, 135-162. https://doi.org/10.30495/faar.2022.691690 [In Persian] Nategh Golestan, A., & Zeinabi, N. (2017). The impact of personality traits on risk perception of stock exchange investors: Analyzing the risk intermediation role. Journal of Advances in Finance and Investment, 2(4), 33-54. https://doi.org/10.30495/afi.2022.1946843.1073 [In Persian] Oehler, A., Wendt, S., Wedlich, F., & Horn, M. (2018). Investors’ personality influences investment decisions: Experimental evidence on extraversion and neuroticism. Journal of Behavioral Finance, 19(1), 30-48. https://doi.org/10.1080/15427560.2017.1366495 Ong’eta, J. O. (2021). The controlling effect of investment decisions on the behavioral factors influencing investment performance of individual investors in nairobi security exchange. International Journal of Research and Advances Studies, 8, 2394-4404. https://www.ijiras.com/2021/Vol_8-Issue_12/paper_8.pdf Ozer, G., & Mutlu, U. (2019). The effects of personality traits on financial behaviour. Pressacademia, 8(3), 155-164. https://doi.org/10.17261/pressacademia.2019.1122 Pak, O., & Mahmood, M. (2015). Impact of personality on risk tolerance and investment decisions: A study on potential investors of Kazakhstan. International Journal of Commerce and Management, 25(4), 370-384. https://doi.org/10.1108/IJCoMA-01-2013-0002 Pastor, L., Stambaugh, R. F., & Taylor, L. A. (2021). Sustainable investing in equilibrium. Journal of Financial Economics, 142(2), 550–571. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2020.12.011 Poureskandar Rziabad, A., Fazlzadeh, A. R., Ahmadian, V., & Naghdi, S. (2024). The effect of personality traits on investment decisions with the mediating role of risk toleranc. Advances in Finance and Investment, 5(1), 193-230. https://doi.org/10.71729/afi.2024.1104779 [In Persian] Rizvi, S., & Fatima, A. (2015). Behavioral finance: A study of correlation between personality traits with the investment patterns in the stock market. In S. Chatterjee, N. Singh, D. Goyal & N. Gupta (Eds.), Managing in recovering markets (pp. 143-155). Springer Proceedings in Business and Economics, Springer. New Delhi. https://doi.org/10.1007/978-81-322-1979-8_11 Sachdev, M., & Lehal, R. (2023). The influence of personality traits on investment decision-making: A moderated mediation approach. International Journal of Bank Marketing, 14(4), 810-834. https://doi.org/10.1108/IJBM-07-2022-0313 Shu, H. C., & Chang, J. H. (2015). Investor sentiment and financial market volatility. Journal of Behavioral Finance, 16(3), 206–219. https://doi.org/10.1080/15427560.2015.1064930 Zeynivand, M., Janani, M. H., Hematfar, M., & Setayesh, M. R. (2023). The behavioral biases and decisions of individual and institutional investors under conditions of uncertainty in the Tehran Stock Exchange were investigated. Journal of Financial Economics, 12, 203-232. https://doi.org/10.30495/fed.2021.687929 [In Persian]
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 248 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 118 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||