تحلیل گفتمان انکار نوجوانان بزهکار بر اساس الگوی کوهن

1. مقدمه

بزهکاری، اعمال و رفتارهایی است که با قانون، ارزش‌ها و باورهای فرهنگی جامعه در تضاد است و مجریان این رفتارها افراد زیر 18 سال هستند (Urbaniok et al., 2006). تحقیقات بسیاری در ارتباط با جنبه‌های شخصیتی بزهکاران انجام‌شده است که یکی از این ابعاد مکانیسم دفاعی آن‌هاست (Balikci et al., 2014). وقتی کسی دست به انکار می‌زند، واقعیت را نادیده می‌گیرد یا از پذیرش آن سرباز می‌زند. مکانیسم‌های دفاعی انکار می‌تواند تلاشی برای اجتناب از واقعیت‌های ناراحت‌کننده یا دردناک، احساسات ناخوشایند یا رویدادهای آسیب‌زا باشد (Berney et al., 2014). معیارهای کلامی نوعی از الگوهای گفتمانی رایج در بین گویشوران یک‌زبان هستند که در بین آن‌ها پذیرفته‌شده و به‌عنوان هنجار یا معیار شناخته می‌شوند. اگر این هنجارها از حالت معیار خارج یا انحراف یابند، افراد شرکت‌کننده در تعامل گفتمانی آن را تشخیص می‌دهند (Villalobos et al., 2023).  افراد در این تقابل توانش و کنش گفتاری، به‌صورت فردی و گروهی به ارزیابی کلام دیگران بر اساس زبان معیار می‌پردازند (Vrij et al., 2021).

نوجوانان در هر جامعه به‌عنوان طیف سنی آسیب‌پذیر مطرح هستند که در بسیاری از موارد تصمیمات آن‌ها با جنبه‌های هیجانی و احساسی همراه است. در این پژوهش، جامعه هدف طیف نوجوانان هستند. در بازجویی از متهمان اولین معنایی که از کلام آن‌ها قابل‌ادراک است، انکار است. کوهن^[1] (2001) «تکنیک‌های خنثی‌سازی»[2] سایکس و ماتزا^[3] (1957) را به‌منظور ایجاد چارچوبی جامعه‌شناختی از انکار که مبنای نظری پژوهش حاضر را تشکیل می‌دهد، به کار می‌گیرد. وی از سه دسته اصلی انکار استفاده می‌کند: انکار تحت‌اللفظی[4]، تفسیری[5] و ضمنی.[6] به طور ساده، در انکارهای تحت‌اللفظی، بزهکار ادعا می نماید که هیچ اتفاقی نیفتاده است، درحالی‌که در انکارهای نوع تفسیری از میان اظهارات بزهکار مشخص است  «چیزی« اتفاق افتاده است؛ اما تفسیر متفاوتی از معنای آن ارائه شده است. به همین ترتیب، انکارهای ضمنی آسیب را تصدیق می‌کنند؛ اما اهمیت آن را انکار می‌کنند و معمولاً با روشی نسبتاً ملایم و آرام همراه هستند. ازاین‌رو پژوهش حاضر به تحلیل گفتمان انکار نوجوانان بزهکار بر اساس رویکرد سه سطحی کوهن (2001) می‌پردازد تا درنهایت به این سؤالات پاسخ دهد: 1) گفتمان انکار بزهکاران پسر و دختر نوجوان زندان اهواز ازنظر رویکرد سه سطحی کوهن چگونه است؟ 2) مصداق‌های انکار تحت‌اللفظی در پرونده‌های موردمطالعه چیست؟ 3) مصداق‌های انکار تفسیری در پرونده‌های موردمطالعه چیست؟ 4) مصداق‌های انکار ضمنی در پرونده‌های موردمطالعه چیست؟ 5) سطوح انکار در جرائم مختلف در بزهکاران نوجوان از چه نوعی است؟ 6) سطوح انکار در بزهکاران نوجوان با نوع جرم چه رابطه‌ای دارد؟ و درنهایت 7) سطوح انکار در بزهکاران دختر و پسر چه تفاوتی دارد؟

2. مبانی نظری

در گفتمان عمومی، انکار در دو سطح روان فردی[7] و خطابه[8] عمل می‌کند. در سطح روان فردی، «انکار یک مکانیسم دفاعی ناخودآگاه برای مقابله بااحساس گناه، اضطراب یا سایر احساسات مزاحم ناشی از واقعیت بیرونی است در حالی که در سطح خطابه به شکل گفتمان عمومی ظاهر می گردد (Cohen, 2001). نکته ای که کوهن به آن اشاره می‌کند این است که پژواک‌هایی از این حالت‌های انکار در سطح گروه اجتماعی وجود دارد (White, 2010) . در این پژوهش منظور از انکار، انکار مدنظرکوهن (2001) است. این انکار در سه سطح اتفاق می‌افتد:

 

2-1. انکار تحت‌اللفظ

واقعیت یا علم به واقعیت انکار می‌شود (Cohen, 2001).

2-2. انکار تفسیری

واقعیت پذیرفته‌شده است؛ اما معنا یا تفسیر متعارف آن مورد اعتراض است. کوهن تأکید می‌کند که اگرچه انکارهای تفسیری دروغ‌های آشکار نیستند؛ اما تأثیر آن‌ها محو کردن مرز بین بلاغت و واقعیت است (Cohen, 2001).

2-3. انکار ضمنی

واقعیت پذیرفته‌شده و تفسیر متعارف از حقایق پذیرفته‌شده است؛ اما اهمیت روانی یا اخلاقی مورد مناقشه است (Cohen, 2001).

کوهن انواع مختلفی از انکار را مشخص می‌کند. انکار واقعی یا لفظی انکار آشکار است - «این اتفاق نیفتاد». انکار تفسیری انکاری است که اعتراف می‌کند رویدادی رخ‌داده است؛ اما از تفسیر رویداد به شیوه‌ای خاص خودداری می‌کند - «بله این اتفاق افتاد؛ اما این‌طور نبود». انکار ضمنی اعتراف می‌کند که واقعه‌ای رخ‌داده و به نحوی موردنظر بوده است. بسیاری از نویسندگان در مورد انکار، ، به ناخودآگاه اشاره می‌کنند  (Andrews & Chancer, 2014) فنون انکار مشتمل بر چندین نوع متفاوت است که در بخش بعد به آن‌ها اشاره شده است:

2-4 فنون انکار

فن انکار مسئولیت^[9]

اگر جوان بتواند مسئولیت خود را در ارتکاب جرم تکذیب کند، می‌تواند مانع از آن شود که دیگران ارزش‏های درونی شده او را سرزنش کنند. در این فن جوان می‌خواهد اثبات کند که عمل او نتیجه نیروهایی است که خارج از اراده اوست. معمول‌ترین اصطلاح مورداستفاده این بزهکاران، این است که: «منظور انجام دادن آن نبود» و یا «منظورم این نبود (Copes & Deitzer, 2015).

 

فن انکار صدمه و زیان^[10]

دومین شیوه‌ی اصلی خنثی‌سازی، بر روی صدمه و آسیب‌شناسی از فعل بزهکار متمرکز می‌شود. حقوق کیفری، بین جرائمی که ذاتاً قبح اخلاقی دارند و آن‌هایی که دارای قبح ذاتی اخلاقی نیستند و اعتباری هستند، تمایز قائل شده است. بزهکار نیز ممکن است در ارزیابی رفتار خود چنین تمایزی را گذارده باشد.

 پایبندی نسبت به گروه‌های موردعلاقه^[11]

در اظهار پایبندی نظیر اینکه گفته شود: «من این کار را برای خودم نکرده‌ام» و یا اینکه گفته شود: «من نمی‌توانستم دوستانم را تنها بگذارم» و یا «من به دوستانم کمک می‌کردم» کنترل‌های اجتماعیِ درونی و بیرونی ممکن است با فدا کردن ارزش‌های حاکم بر جامعه در مقابل مطالبات گروه اجتماعی کوچک‌تر که بزهکار به آن تعلق دارد، خنثی شوند.

درزمینه انکار و انواع آن تحقیقات زیادی از سوی محققین ازنقطه‌نظرات و ابعاد مختلف انجام‌شده است. آقازاده (1403) در مطالعه خود به تحلیل جرم سرقت از نظر ویژگی‌های گفتمانی بزهکار پرداخت. مطالعه نشان داد در این نوع از جرم بزهکار دستور العمل ها واطلاعات وداده هایی را به عنوان هدف اصلی ارتکاب جرم قرار می دهد. در جرم هایی همانند سرقت، میان عمل مادی وحالت روانی بزهکار، ارتباطی وجود دارد و از این ارتباط است که می توان جرم را به اثبات رسانید. محمدی قهفرخی و الهام (1402) در مطالعه خود تحت عنوان تحلیل گفتمان کیفر در عصر پهلوی نتیجه گرفتند که حذف آرام و تدریجی و کم اثر شدن مجازات شرعی در حوزه جرائم مختلف و مجازات آن‌ها و همچنین سرکوب ارزشهای فرهنگی و قومیتی و نیروهای مرکزی و مخالف حاکمیت، از مقولات اصلی گفتمان کیفر در آن دوره است. یوزوم و آواکی[12] (2019) در مقاله خود بیان کرد انکار مسئله کرد یک روایت دولتی و یک استراتژی اداری در ترکیه است که توسط بنیان‌گذاران جمهوری تولید و توسط رهبری آن با استفاده از دستگاه دولتی منتشرشده است. اسچونز و فلای گات[13] (2020)  چارچوب‌های شرکتی مورداستفاده برای رسیدگی به اتهامات جرم بر اساس کار نظری کوهن (2009) در مورد فرایندهای تکنیک‌های انکار و خنثی‌سازی تحلیل را در دو شرکت Telia وLundin Petroleum را بررسی کردند. این تحلیل نشان می‌دهد که اگرچه شباهت‌هایی وجود دارد، مانند اینکه هر دو شرکت تجارت خود را به‌عنوان کمک به توسعه دموکراسی، حقوق بشر، رفاه و صلح تشکیل می‌دهند. دل روسو^[14] (2018)  سه شکل بلاغی از تصدیق را پیشنهاد کرد که با اشکال انکار کوهن موازی می‌شود. مون و تروانو^[15] (2020) گفتمان انکار را در خشونت و نقص حقوق بشر در مکزیک را بر اساس گفتمان انکار کوهن موردبررسی قراردادند. آن‌ها نشان دادند که چگونه انکار رسمی و فردی به هم نزدیک می‌شوند، تقویت یافته شده و بازتولید می‌شوند و نقش قدرتمندی در تداوم خشونت دارند. گبهارد^[16] و همکاران (2023) در مقاله‌ای به کمپین ضد تبعیض یک دانشگاه که ظاهراً برای مبارزه با نژادپرستی راه اندازی شده است، پرداخته و از طریق مضمون انکار نشان دادند که پیام‌های این کمپین با روایت‌های ملی درباره جامعه کانادایی که عاری از بی‌عدالتی نژادی است، مطابقت دارد. آن‌ها برای تحلیل گفتمان براساس الگوی کوهن، سطوح گفتمان را در سه سطح انکار موردبررسی قراردادند. چنگ^[17] (2022)  در مقاله‌ای به بررسی انکار نژادپرستی پرداخته و نشان داد که چگونه از انکار نژادپرستی ضد مسلمان در تلاش برای ساکت کردن مسلمانان و ضد نژادپرستان و همچنین برای متقاعد کردن عموم مردم استفاده می‌شود که مسلمانان مستحق بدرفتاری با آن‌ها هستند.

3. روش‌شناسی

این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی صورت می‌گیرد و هدف آن تحلیل گفتمان انکار بزهکاران در زندان اهواز است. این پژوهش ازلحاظ هدف کاربردی است و ازآنجاکه گفتمان انکار را تحلیل می‌کند در زمره‌ی پژوهش‌های تحلیلی است. همچنین، این پژوهش به روش میدانی انجام‌شده و نوع داده‌ها در آن کیفی-کمی است. جامعه‌ی آماری این پژوهش نوجوانان بزهکار زندان اهواز هستند و از بین آن‌ها به روش در دسترس، 30 نوجوان دختر و 30 نوجوان پسر انتخاب شدند. این پرونده‌ها به دلیل مسائل امنیتی و اخلاقی به انتخاب رئیس زندان در اختیار پژوهشگر قرار گرفت. روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش کتابخانه‌ای و میدانی است. درروش میدانی ابتدا مجوز دسترسی به پرونده‌ها از سازمان زندان‌ها گرفته‌شده است. پرونده‌ها بررسی‌شده و ابتدا ویژگی‌های اجتماعی نمونه آماری (سن، تحصیلات، شرایط خانوادگی، سابقه زندانی و نوع جرم) به‌صورت جدول و نمودار توصیف شد. اظهارات موجود در پرونده این افراد استخراج و به دودسته‌ اظهارات زمان بازداشت و اظهارات حضور در دادگاه تقسیم شد تا به بررسی این مسئله پرداخته شود که آیا مرور زمان ‌بر سطوح انکار تأثیرگذار است یا خیر. سپس داده‌ها بر اساس تحلیل گفتمان انکار کوهن (2001) در سه سطح انکار تحت‌اللفظی، انکار تفسیری، انکار ضمنی موردبررسی و تحلیل قرار گرفت؛ نتایج به‌دست‌آمده از دیدگاه زبان‌شناختی، تبیین و بحث شده است. در علوم آماری به‌منظور بررسی تفاوت درون‌گروهی و میان گروهی بین متغیرها و معنادار بودن این تفاوت به ترتیب از تحلیل‌های واریانس و توکی استفاده می‌گردد. در مطالعه حاضر، به‌منظور بررسی سطوح جرائم نسبت به نوع جرم و جنسیت از تحلیل واریانس استفاده‌شده است. همچنین به‌منظور سنجش تفاوت میان گروهی، از آزمون توکی استفاده گردیده است. در ادامه، از آزمون t مستقل نیز برای مقایسه دو گروه (بجای تحلیل واریانس) استفاده گردیده است. سنجش‌ها و محاسبات در نرم‌افزار آماری SPSS صورت پذیرفته‌اند.

3-1. اطلاعات پرونده‌ها

در این پژوهش پرونده بزهکاران 14 تا 17 ساله به‌عنوان نوجوان بزهکار در نظر گرفته‌شده است که در جدول (1) فراوانی آن‌ها مشخص‌شده است.

جدول 1- فراوانی متغیر سنی پرونده‌های مطالعه شده در پژوهش حاضر

Table 1- Frequency of the age of the cases studied in the current research

جنس	14 سال		15 سال		16 سال		17 سال		فراوانی کل
	فراوانی	درصد	فراوانی	درصد	فراوانی	درصد	فراوانی	درصد
دختر	5	17	4	13	11	37	10	33	30
پسر	7	23	3	10	9	30	11	37	30
کل	12	20	7	12	20	33	21	35	60

طبق جدول (1) مشخص است بیشترین فراوانی، سن 16 سال برای دختران (11 نفر از 30 نفر) و سن 17 سال برای پسران (11 نفر از 30 نفر) و در کل نیز 17 سال برای دو جنسیت (21 نفر از 60 نفر) است. جدول (2) فراوانی تحصیلات این بزهکاران را نمایش داده است.

 

جدول 2- فراوانی متغیر تحصیلات مربوط به پرونده‌های بررسی‌شده در مطالعه حاضر

Table 2- Frequency of the Study level of the cases studied in the current research

جنس	ابتدایی		متوسطه اول		متوسطه دوم		فراوانی کل
	فراوانی	درصد	فراوانی	درصد	فراوانی	درصد
دختر	10	33	12	40	8	27	30
پسر	11	37	13	43	6	20	30
کل	21	35	25	42	14	23	60

براساس جدول (2) بیشتر دخترها و پسرهای نوجوان بزهکار داری تحصیلات در سطح متوسطه اول بودند که تعداد آن‌ها در دختران 12 و در پسران 13 نفر و درمجموع 25 نفر بودند. جدول (3) فراوانی نوع جرم این بزهکاران را نمایش داده است.

 

جدول 3- فراوانی متغیر نوع جرم در پرونده‌های بررسی‌شده در پژوهش حاضر

Table 3- Frequency of the crime type of the cases studied in the current research

جنس	مواد مخدر		خشونت		تعرض جنسی		سرقت		فراوانی کل
	فراوانی	درصد	فراوانی	درصد	فراوانی	درصد	فراوانی	درصد
دختر	5	17	1	3	0	0	24	80	30
پسر	8	27	5	17	2	7	15	50	30
کل	13	22	6	10	2	3	39	65	60

براساس جدول (3) نشان داده‌شده است بیشترین فراوانی نوع جرم مربوط به جرم سرقت در دختران (24 مورد) و پسران (15 مورد) بوده است. جدول (4) فراوانی سابقه زندانی این بزهکاران را نمایش داده است.

 

جدول 4- فراوانی متغیر سابقه زندانی

Table 4- Frequency of the prison history of the cases studied in the current research

جنس	بار اول		بار دوم		بار سوم		بار چهارم و بیشتر		فراوانی کل
	فراوانی	درصد	فراوانی	درصد	فراوانی	درصد	فراوانی	درصد
دختر	16	53	12	40	2	7	0	0	30
پسر	12	40	16	53	1	3	1	3	30
کل	28	47	28	47	3	5	1	2	60

طبق جدول (4)، 16 نفر از دخترها بار اول، 12 نفر بار دوم و 2 نفر برای بار سوم زندانی شدند. در پسرها 12 نفر بار اول، 16 نفر بار دوم، 1 نفر بار سوم و 1 نفر بیشتر از بار سوم زندانی شدند.

 

4. تحلیل داده‌ها

همان‌طور که در بخش روش پژوهش اشاره شد، در مطالعه حاضر درمجموع 60 پرونده مربوط به دختران (30 پرونده) و پسران (30 پرونده) بزهکار بررسی گردید. به دلیل تعداد بالای پرونده‌ها و ازآنجاکه عنوان تمامی آن‌ها خارج از حوصله این مقاله است، در اینجا به چهار مورد از آن‌ها اشاره و نوع انکار و جرم آن‌ها دسته‌بندی می‌گردد. در ادامه به‌طور خلاصه، نتایج به‌دست‌آمده از تمامی 60 پرونده به‌طور خلاصه در جداول آماری ارائه و تحلیل انکارهای صورت پذیرفته بر اساس جنسیت افراد، سابقه زندانی و نوع جرم بیان‌شده است. بر اساس بررسی‌ها، در ارزیابی سطوح انکار در پرونده‌های موردمطالعه، در 11 پرونده (8 دختر و 3 پسر) هیچ انکاری صورت نگرفت؛ یعنی بزهکاران نوجوان در لحظه بازداشت و دادگاه به وقوع جرم توسط خود اعتراف کردند. در 4 پرونده (2 دختر و 2 پسر) فقط در زمان بازداشت انکار صورت گرفته بود.

4-1. شرح پرونده‌ها

1-1-4. پروند محمد 16 ساله

در این پرونده آقای محمد 16 ساله، متولد ۲-۵-1384، باسواد (دیپلمه – ترک تحصیل)، شغل آزاد، اهل و مقیم اهواز، مجرد، فاقد پیشینه کیفری، بازداشت از تاریخ ۳۱-۲-1400 الی ۲۰-۵-1400 (جمعاً ۸۳ روز) در کانون اصلاح و تربیت اهواز به دلیل عجز از ایداع وثیقه و سپس آزاد با صدور قرار قبولی کفالت، متهم است به: قدرت‌نمایی با قمه و ایراد جرح عمدی با قمه (جنبه عمومی جرم) در تاریخ ۲-۲-1400، موضوع کیفرخواست شماره ......... مورخ...... صادره از دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه 1 اهواز (ویژه رسیدگی به جرائم نوجوانان).

نحوه وقوع جرم

متهم در مورخ ۲-۲-1400 به همراه یک شخص دیگر به نام....... به مغازه شاکی مراجعه نموده و با استفاده از قمه اقدام به قدرت‌نمایی، تخریب و شکستن اموال داخل مغازه و همچنین با قمه اقدام به زدن چند ضربه به شاکی می‌نماید و سپس از محلِ وقوعِ جرم متواری می‌گردد. به همین مناسبت شاکی شکایتِ «تخریب عمدی» و «ایراد ضرب‌وجرح عمدی با قمه» را در دادسرا مطرح و خواستار رسیدگی شده است. این پرونده در دسته خشونت قرارگرفته است.

اظهارات روز بازداشت:

• من برای خرید به مغازه شاکی رفتم. او مرا شناخت چون قبلاً او را تهدید کرده بودم به من حمله کرد و فحاشی کرد. من با او کاری نداشتم...............
• قصد من حمله به او نبود............
• دعوا از سمت من آغاز نشد .............
• قمه‌ای در دست نداشتم ..........
• من قصدم صحبت کردن بود...............

اظهارات بزهکار در روز دادگاه:

• یک ماه قبل وارد مغازه شاکی شدم و ولی او به من حمله کرد.
• او با قمه به دستم زد.
• من به او صدمه نزدم ولی فحاشی کردم. البته فحاشی را او شروع کرد.
• او به خواهرم چشم‌داشت و او را اذیت می‌کرد.

آنچه در اظهارات بزهکار مشخص است در روز بازداشت کاملاً اتهام را رد کرده و درواقع انکار تحت‌اللفظی داشته است. درواقع جمله «من با او کاری نداشتم» نشان‌دهنده انکار وقوع جرم است. در این قسمت از انکار، بزهکار از تکنیک انکار ضرر و زیان وارده استفاده کرده است. در این فن، بزهکار چنین می‌پنـدارد کـه رفتـار مجرمانۀ او هیچ صدمه و زیانی به بزه دیده وارد نکرده است. با استفاده از این فن، بزهکار مثلاً نزاع با سلاح سرد را به‌عنوان یـک مشـاجره و برخورد خصوصـی بـین طرفین می‌پندارند؛ اما در روز دادگاه اظهارات او تبدیل به انکار تفسیری شده‌اند. درواقع متهم در دادگاه وقوع جرم را پذیرفته اما فقط یک‌قسمتی از آن را. بزهکار علت جرم خود را مسئله ناموسی اذعان می‌کند و خشونت فیزیکی را انکار می‌کند. در این قسمت بزهکار از تکنیک پایبندی به اعتقادات برای انکار استفاده کرده است. گرچه بزهکار به هنجارهای قانونی آگاهی دارد، ولی برای اینکه تحت‌فشار التزام بالاتری است، مطابق با تعهدات و اعتقادات آن گروه بالاتر و در جهت اعمال وفاداری خـود بـه آن گروه مرتکب جرم می‌شود.

2-1-4. پرونده اسما 17 ساله

در این پرونده خانم اسما متولد 14-10-1383، باسواد (تحصیلات ابتدایی)، شغل آزاد، اهل و مقیم اهواز، مجرد، بدون پیشینه کیفری، بازداشت از تاریخ 1-۲-1401 الی 3-3-1401 (جمعاً 33 روز) در کانون اصلاح و تربیت اهواز به دلیل عجز از ایداع وثیقه و سپس آزاد با صدور قرار قبولی کفالت، متهم است به: سرقت (جنبه عمومی جرم) در تاریخ 1-۲-1401، موضوع کیفرخواست شماره......... مورخ...... صادره از دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه 1 اهواز (ویژه رسیدگی به جرائم نوجوانان).

 نحوه وقوع جرم

متهم در مورخ 1-۲-1401 در کارگاه خیاطی که متعلق به شاکی بوده و در آنجا کار می‌کرده، اقدام به سرقت مبلغ دو میلیون پانصد هزار تومن وجه نقد از کیف شاکی و 24 گرم طلا (گردنبند) و تلفن همراه شاکی کرده است. این پرونده در دسته سرقت قرارگرفته است. اموال مسروقه سه روز بعد از بازداشت نامبرده در منزل دوست او کشف شد.

اظهارات روز بازداشت:

• من هیچ‌چیزی ندزدیدم....
• دوستم مریض بود و به من زنگ زد و من برای کمک به او کارم را ترک کردم.
• به صاحب‌کارم نگفتم چون می‌دانستم اجازه نمی‌دهد.

اظهارات متهم در روز دادگاه و پس از کشف اموال مسروقه و اظهارات دوست متهم:

• من این پول و طلا را برای کمک به دوستم که مریض بود برداشتم و قصد داشتم به او اطلاع دهم و می‌خواستم پولش رو با حقوقم پس دهم.
• من دزد نیستم چرا با من مثل دزدها رفتار می‌کنید.......
• .من به خاطر دوستم که نیاز به عمل داشت این کار رو کردم. من چند بار از صاحب‌کارم درخواست قرض کردم ولی او قبول نکرد.
• هرکسی دیگر جای من بود اینکاررو می‌کرد.

اظهارات متهم در روز بازداشت که هنوز مدرکی دال بر سرقت او کشف نشده بود، انکار تحت‌اللفظی است. جمله من دزد نیستم و هیچ‌چیزی ندزدیدم کاملاً وقوع جرم را انکار می‌کند و دلیل ترک محل کار را صرفاً بیماری دوستش معرفی کرد. این انکار او کاملاً هوشمندانه بود چون می‌دانست پلیس هیچ مدرکی ندارد. انکار تفسیری نیز در اظهارات متهم مشهود است چراکه با عبارت "به صاحب‌کارم نگفتم" به‌ نوعی ارتکاب جرم را تائید می‌نماید؛ اما در روز دادگاه که شواهد زیادی برعلیه بزهکار وجود داشت، نامبرده جرم خود را دزدی یا سرقت نمی‌داند، بلکه قصد برگرداندن پول به شاکی را داشته است. در روز دادگاه ابتدا اعلام کرد که من دزد نیستم (انکار تحت‌اللفظی) انگیزه او ازین عمل کمک به دوستش بوده است که در تحقیقات پلیس این ادعا ثابت‌شده بود. متهم در روز دادگاه از انکار ضمنی استفاده کرده است؛ یعنی وقوع جرم را پذیرفته اما به‌شدت و اثرات آن معترض است. در این پرونده نیز بزهکار از فن پایبندی به اعتقادات و تعهدات بالاتر برای انکار استفاده کرده است.

3-1-4. پرونده زهرا 16 ساله

در این پرونده خانم زهرا 16 ساله، متولد 19-5-1385، باسواد (دوم متوسطه)، شغل محصل، اهل و مقیم اهواز، متأهل، با پیشینه کیفری، بازداشت از تاریخ 5-5-1401 الی 10-7-1401 (جمعاً 66 روز) در کانون اصلاح و تربیت اهواز به دلیل عجز از ایداع وثیقه و سپس آزاد با صدور قرار قبولی کفالت، متهم است به: حمل مواد مخدر (جنبه عمومی جرم) در تاریخ 5-5-1401، موضوع کیفرخواست شماره......... مورخ...... صادره از دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه 1 اهواز (ویژه رسیدگی به جرائم نوجوانان).

 نحوه وقوع جرم

متهم در مورخ 5-5-1401 در حال تحویل 53 گرم شیشه به یک مأمور که به‌صورت نامحسوس نقش معتاد را بازی کرد بازداشت شد.

اظهارات متهم در روز بازداشت:

• من نمی‌دانستم این مواد شیشه هستند.
• همسرم به من داد و گفت کود برای درخت است و به دوستم برسان. اصلاً من داخل نایلون را ندیدم.
• یک‌بار بیشتر از همسرم نایلون دریافت نکرده‌ام.
• خودش معتاد است اما من معتاد نیستم.
• از اعتیاد متنفرم، درس می‌خوانم و می‌خواهم به دانشگاه بروم.

اظهارات روز دادگاه:

• شوهرم منو مجبور به این کارکرد.
• به من گفت اگر این کار رو نکنی نمی‌زارم بری مدرسه.
• من اصلاً خوشم نمیاد از مواد مخدر.
• هنوز دست به آن‌ها نزدم.
• همش تقصیر شوهرم است......
• او مرا به‌زور معتاد کرد.

اظهارات متهم در روز بازداشت انکار تحت‌اللفظی است. جمله «من نمی‌دانستم این مواد شیشه هستند» و یا اینکه «اصلاً من داخل نایلون راندیدم» کاملاً وقوع جرم را انکار می‌کند و ادعا می‌کند که شوهرش او را گول‌زده است؛ اما در روز دادگاه که شواهد زیادی برعلیه بزهکار وجود داشت، نامبرده جرم خود را قبول کرده است؛ اما اجبار و ترس از شوهر را علت وقوع جرم می‌داند. متهم در روز دادگاه از انکار تفسیری استفاده کرده است؛ یعنی وقوع جرم را پذیرفته است؛ اما مقصر را شخص دیگری می‌داند. وی اعتیاد خود را تائید کرده ولی مقصر اعتیاد خود را همسرش می‌داند. همچنین انکار ضمنی نیز در اظهارات متهم مشاهده می‌شود چراکه عدم ارتکاب جرم را به تحصیلات و قصدش برای دانشگاه ارتباط می‌دهد. در این پرونده از تکنیک انکار مسئولیت استفاده ‌شده است.

4-1-4. پرونده خالد 17 ساله

در این پرونده آقای خالد 17 ساله، متولد 1-7-1384، باسواد (دوم متوسطه)، شغل آزاد، اهل و مقیم اهواز، مجرد، بدون سابقه کیفری، بازداشت از تاریخ 12-5-1401 الی 14-7-1401 (جمعاً 63 روز) در کانون اصلاح و تربیت اهواز به دلیل عجز از ایداع وثیقه و سپس آزاد با صدور قرار قبولی کفالت، متهم است به: تعرض جنسی به کودک 8 ساله (جنبه عمومی جرم) در تاریخ 1-5-1401، موضوع کیفرخواست شماره......... مورخ...... صادره از دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه 1 اهواز (ویژه رسیدگی به جرائم نوجوانان).

 نحوه وقوع جرم

متهم در مورخ 12-5-1401 به کودک 8 ساله تعرض کرده و با شهادت کودک و مستندات پزشکی قانونی متهم شناخته شد.

اظهارات روز بازداشت:

• من به پسرخاله‌ام (کودک) نزدیک شدم ولی تعرض نکردم
• فقط به اندام‌های جنسی او دست زدم.
• از کارهای این‌چنینی خوشم نمی‌آید.

اظهارات متهم در روز دادگاه و پس از اطلاع از شهادت کودک و مستندات پزشکی قانونی:

• من کلیه اتهامات را می‌پذیرم و طلب عفو و بخشش دارم.

اظهارات متهم در روز بازداشت انکار ضمنی است. جمله «من به پسرخاله‌ام (کودک) نزدیک شدم ولی تعرض نکردم» نشان می‌دهد که متهم وقوع جرم را می‌پذیرد و اما شدت آن را نمی‌پذیرد. در جلسه دادگاه هیچ انکاری صورت نگرفته است. انکار تفسیری نیز در اظهارات خالد مشهود است چراکه با اظهار عدم درآوردن لباس‌های شاکی، به علائم تعرض اشاره می‌نماید. در این قسمت از انکار، بزهکار از فن انکار ضرر و زیان وارده استفاده کرده است. درواقع او تجاوز را نزدیک شدن به یا دوست داشتن پسرخاله خود معرفی کرده است.

2-4. مقایسه سطوح انکار

1-2-4. انکار در دختر و پسر

نتایج حاصل از تحلیل سطوح انکار در تمامی پرونده‌ها در جدول (5) نمایش داده ‌شده است.

 جدول 5- مقایسه تعداد افراد در سطوح مختلف انکار در دختران و پسران بزهکار نوجوان موردمطالعه

Table 5- Comparison of the number of people at different levels of denial in studied delinquent teenager boys and girls

جنسیت	انکار در زمان بازداشت				انکار در دادگاه
	بدون انکار	تحت‌اللفظی	تفسیری	ضمنی	بدون انکار	تحت‌اللفظی	تفسیری	ضمنی
دختر	8	12	6	4	10	4	11	5
پسر	3	22	3	2	5	4	17	4

براساس جدول (5) نشان داده ‌شده است، دختران نسبت به پسران انکار کمتری کردند (هم در زمان بازداشت و هم در دادگاه). در زمان بازداشت بیشترین سطح انکار، انکار تحت‌اللفظی در دختران (تعداد 12 نفر) و هم در پسران (تعداد 22 نفر) بود. در دادگاه، انکار تفسیری در دختران دارای بیشترین فراوانی (تعداد 11 نفر) و انکار تفسیری در پسران (تعداد 17 نفر) دارای بیشترین فراوانی بود. لازم به توضیح است که نوع انکارهای ذکرشده در جداول، انکار غالب از سوی فرد بوده است. بدین معنا که در یک پرونده ممکن است چند نوع انکار از سوی فرد صورت بپذیرد، بااین‌حال نوع انکار غالب از سوی نوجوان بازداشت‌شده در محاسبات تعداد انکار مدنظر است و در جداول واردشده است.

2-2-4. انکار در جرائم مختلف

نمودار (6) به مقایسه تعداد کل 60 نفر شرکت­کننده ازنظر سطوح انکار در جرائم مختلف در بزهکار نوجوان موردمطالعه را نشان می­دهد.

 جدول 6- مقایسه تعداد افراد در سطوح انکار در جرائم مختلف در بزهکاران نوجوان موردمطالعه

Table 6- Comparison of the number of people in denial levels for different crimes in the studied delinquent teenagers

نوع جرم	تعداد کل	انکار در زمان بازداشت				انکار در دادگاه
		بدون انکار	تحت‌اللفظی	تفسیری	ضمنی	بدون انکار	تحت‌اللفظی	تفسیری	ضمنی
مواد مخدر	13	3	5	3	2	4	1	4	4
خشونت	6	4	1	1	0	5	0	1	0
تعرض جنسی	2	1	0	0	1	2	0	0	0
سرقت	39	3	31	3	2	0	5	18	16

براساس جدول (6)، از 13 پرونده موجود در جرم مواد مخدر 3 پرونده بدون انکار در زمان بازداشت و 4 پرونده بدون انکار در دادگاه بودند. در همین جرم بیشترین فراوانی انکار در زمان بازداشت انکار تحت‌اللفظی (به تعداد 5 نفر) و در دادگاه انکار تفسیری و ضمنی با فراوانی یکسان (به تعداد 4 نفر) بودند. همچنین، از 6 پرونده موجود در جرم خشونت 4 پرونده بدون انکار در زمان بازداشت و 5 پرونده بدون انکار در دادگاه بودند. در زمان بازداشت 1 پرونده دارای انکار تحت‌اللفظی و 1 پرونده دارای انکار تفسیری بود. همچنین، در دادگاه 1 پرونده دارای انکار تفسیری بود. علاوه بر این، از 2 پرونده موجود در جرم تعرض جنسی 1 پرونده بدون انکار در زمان بازداشت و 2 پرونده بدون انکار در دادگاه بودند. در زمان بازداشت 1 پرونده دارای انکار ضمنی بود. از 39 پرونده موجود در جرم سرقت 3 پرونده بدون انکار در زمان بازداشت و 5 پرونده بدون انکار در دادگاه بودند. در همین جرم بیشترین فراوانی انکار در زمان بازداشت انکار تحت‌اللفظی (به تعداد 31 نفر) و در دادگاه انکار تفسیری (به تعداد 18 نفر) بود.

 

3-2-4. انکار در سابقه زندانی مختلف

جدول (7) مقایسه تعداد افراد با سطوح انکار نسبت به سابقه زندانی آن‌ها را نشان می‌دهد.

 جدول 7- مقایسه سطوح انکار در با سابقه زندانی مختلف در بزهکار نوجوان موردمطالعه

Table 7- Comparison of denial levels for different prison history in the studied delinquent teenagers

سابقه زندانی	تعداد کل	انکار در زمان بازداشت				انکار در دادگاه
		بدون انکار	تحت‌اللفظی	تفسیری	ضمنی	بدون انکار	تحت‌اللفظی	تفسیری	ضمنی
بار اول	28	5	18	4	1	7	5	10	6
بار دوم	28	6	17	1	3	8	1	12	7
بار سوم	3	0	1	1	1	0	0	1	2
بار چهارم و بیشتر	1	0	1	0	0	0	0	0	1

براساس جدول (7) از میان پرونده‌های موجود، برای بزهکارانی که بار اولی است که زندانی‌شده‌اند، 28 پرونده وجود داشت که در زمان بازداشت 5 پرونده بدون انکار بود و در بین انکارکنندگان انکار تحت‌اللفظی (به تعداد 18 نفر) دارای بیشترین فراوانی بود. در دادگاه 7 پرونده بدون انکار و در بین انکارکنندگان انکار نوع تفسیری (به تعداد 10 نفر) دارای بیشترین فراوانی بود.

علاوه بر این، از میان پرونده‌های موجود، برای بزهکارانی که بار دوم است که زندانی‌شده‌اند، 28 پرونده وجود داشت که در زمان بازداشت 6 پرونده بدون انکار و انکار تحت‌اللفظی (به تعداد 17 نفر) دارای بیشترین فراوانی بود. در دادگاه 8 پرونده بدون انکار بود و در میان پرونده‌هایی که انکار داشتند، انکار تفسیری (به تعداد 12 نفر) دارای بیشترین فراوانی بود.

از میان پرونده‌های موجود، برای بزهکارانی که بار سوم زندانی‌شده‌اند، 3 پرونده وجود داشت که در زمان بازداشت هر یک از سطوح انکار دارای 1 فراوانی بودند. در دادگاه انکار تفسیری (به تعداد 1 نفر) و ضمنی (به تعداد 2 نفر) فراوانی داشت. برای بزهکارانی که بار چهارم یا بیشتر زندانی‌ شده‌اند در کل 1 پرونده وجود داشت که در زمان بازداشت 1 (نفر) انکار تحت‌اللفظی و در دادگاه 1 (نفر) انکار ضمنی داشت.

 

3-4. تحلیل واریانس نتایج

برای بررسی تفاوت جرائم در سطوح انکار از تحلیل واریانس یک‌طرفه استفاده شد. در ابتدا برای بررسی پیش‌فرض همگنی واریانس‌ها از آزمون لوین استفاده شد که این آزمون برای هیچ‌کدام از متغیرها معنادار نبود. همچنین، به‌منظور انجام تحلیل‌های آمار استنباطی مانند تحلیل واریانس بر روی‌داده‌های جمع‌آوری‌شده، در ابتدا باید از توزیع نرمال داده‌ها اطمینان حاصل نمود. در این پژوهش مطابق جدول (8)، از آزمون کلموگراف – اسمیرنف به‌منظور بررسی نرمال بودن داده‌ها در دو مرحله پیش‌آزمون و پس‌آزمون استفاده‌شده است.

H0: داده‌ها از توزیع نرمال تبعیت می‌نمایند.

H1: داده‌ها توزیع نرمالی ندارند.

جدول 8- بررسی نرمال بودن داده‌های مربوط به سطوح انکار در پژوهش حاضر

Table 8- Test of normality for data related to denial levels in the present study

تست نرمال بودن
سطوح انکار	Kolmogorov-Smirnova			Shapiro-Wilk
	آمار	درجه آزادی	آمار	درجه آزادی	آمار	درجه آزادی
انکار تحت‌اللفظی	157/0	59	2/0	936/0	59	337/0
انکار تفسیری	221/0	59	057/0	931/0	59	285/0
انکار ضمنی	181/0	59	199/0	959/0	59	682/0

 

با توجه به نتیجه آزمون در جداول فوق نظر به آنکه سطح معناداری به‌دست‌آمده برای تمام فاکتورهای انکار از سطح معناداری تحلیل (05/0) بزرگ‌تر است، درنتیجه می‌توان از نرمال بودن داده‌ها اطمینان حاصل نمود؛ بنابراین پس از اطمینان از برقرار بودن پیش‌فرض‌های آزمون تحلیل واریانس از این آزمون استفاده شد و نتایج سطوح انکار نشان داد که در عامل انکار تحت‌اللفظی، تفسیری و ضمنی در زمان دادگاه و زمان بازداشت بین جرائم تفاوت وجود دارد. جدول (9) نتایج مجموع مجذورات 4 دسته جرم در سطح انکار تحت‌اللفظی را نشان می‌دهد.

 

جدول 9- مجموع مجذورات 4 دسته جرم در سطح انکار تحت‌اللفظی

Table 9- Sum of squares for 4 crime categories at the level of literal denial

شاخص‌های آماری/ منابع واریانس	مجموع مجذورات	درجه آزادی	میانگین مجذورات	نسبت F	احتمال F
واریانس بین گروهی	580/221	3	790/110	903/3	45/2
واریانس درون‌گروهی	406/47091	56	547/134
مجموع	986/47312	59

 

طبق جدول (9) چون مقدار F محاسبه‌شده (903/3) در درجات آزادی 3 و 56 از مقدار F جدول (45/2) بزرگ‌تر است، بنابراین، با 95 درصد اطمینان نتیجه می‌گیریم بین میانگین گروه‌ها در عامل انکار تحت‌اللفظی تفاوت معناداری وجود دارد. برای سنجش دقیق تفاوت دوبه‌دو گروه‌ها از آزمون تعقیبی توکی با تعداد نابرابر استفاده شد (جدول 10). نتایج نشان داد که بین میانگین‌های انکار تحت‌اللفظی در گروه‌های سرقت و خشونت تفاوت معنادار بوده و بین میانگین سایر گروه‌ها تفاوت وجود ندارد.

 جدول 10- آزمون تعقیبی توکی برای مقایسه گروه‌ها با جرائم مختلف با سطح انکار تحت‌اللفظی

Table 10- Tukey's post hoc test for comparing groups with different crimes at the level of literal denial

مقایسه		مقدار t	مقدار P
مواد مخدر	خشونت	370/2	123/0
مواد مخدر	تعرض جنسی	712/5	0924/0
مواد مخدر	سرقت	140/3-	0814/0
خشونت	تعرض جنسی	142/3-	415/0
خشونت	سرقت	145/5-	012/0
تعرض جنسی	سرقت	121/3	541/0

 

نتایج نشان داد که بین میانگین‌های انکار تحت‌اللفظی در گروه‌های سرقت و خشونت تفاوت معنادار وجود دارد و بین میانگین سایر گروه‌ها تفاوت وجود ندارد. جدول (11) نتایج مجموع مجذورات 4 دسته جرم در سطح انکار تفسیری را نشان می‌دهد.

جدول 11- مجموع مجذورات 4 دسته جرم در سطح انکار تفسیری

Table 11- Sum of squares of 4 categories of crimes at the level of interpretive denial

شاخص‌های آماری/ منابع واریانس	مجموع مجذورات	درجه آزادی	میانگین مجذورات	نسبت F	احتمال F
واریانس بین گروهی	255/2788	3	141/115	714/3	21/2
واریانس درون‌گروهی	434/492022	56	23/17
مجموع	689/494810	59

طبق جدول (11) چون مقدار F محاسبه‌شده (714/3) در درجات آزادی 3 و 56 از مقدار F جدول (2.21) بزرگ‌تر است؛ بنابراین، با 95 درصد اطمینان نتیجه می‌گیریم بین میانگین گروه‌ها در انکار تحت‌اللفظی تفاوت معناداری وجود دارد. برای سنجش دقیق تفاوت دوبه‌دو گروه‌ها از آزمون تعقیبی توکی با تعداد نابرابر استفاده شد (جدول 12). نتایج نشان داد که بین میانگین‌های انکار تفسیری در گروه‌های سرقت و مواد مخدر تفاوت معنادار بوده و بین میانگین سایر گروه‌ها تفاوت وجود ندارد.

جدول12- آزمون تعقیبی توکی برای مقایسه گروه‌ها با جرائم مختلف با سطح انکار تفسیری

Table 12- Tukey's post hoc test for comparing groups with different crimes at the level of interpretive denial

مقایسه		مقدار t	مقدار P
مواد مخدر	خشونت	171/2	145/0
مواد مخدر	تعرض جنسی	715/1	136/0
مواد مخدر	سرقت	215/3	002/0
خشونت	تعرض جنسی	231/4	235/0
خشونت	سرقت	236/1	401/0
تعرض جنسی	سرقت	236/1	132/0

نتایج نشان داد که بین میانگین‌های انکار تفسیری در گروه‌ سرقت تفاوت معنادار وجود دارد و بین میانگین سایر گروه‌ها تفاوت وجود ندارد. جدول (13) نتایج مجموع مجذورات 4 دسته جرم در سطح انکار ضمنی را نشان می‌دهد.

 جدول 13- مجموع مجذورات 4 دسته جرم در سطح انکار ضمنی

Table 13- Sum of squares of 4 crime categories at the level of implicit denial

شاخص‌های آماری/ منابع واریانس	مجموع مجذورات	درجه آزادی	میانگین مجذورات	نسبت F	احتمال F
واریانس بین گروهی	272/289	3	101/101	101/3	54/2
واریانس درون‌گروهی	883/52855	56	23/52
مجموع	155/53145	59

 

چون مقدار F محاسبه‌شده (101/3) در درجات آزادی 3 و 56 از مقدار F جدول (54/2) بزرگ‌تر است؛ بنابراین، با 95 درصد اطمینان نتیجه می‌گیریم بین میانگین گروه‌ها در عامل انکار ضمنی تفاوت معناداری وجود دارد. برای سنجش دقیق تفاوت دوبه‌دو گروه‌ها از آزمون تعقیبی توکی با تعداد نابرابر استفاده شد (جدول 14). نتایج نشان داد که بین میانگین‌های انکار تحت‌اللفظی در گروه‌های سرقت و مواد مخدر تفاوت معنادار بوده و بین میانگین سایر گروه‌ها تفاوت وجود ندارد.

 جدول 14- آزمون تعقیبی توکی برای مقایسه گروه‌ها با جرائم مختلف با سطح انکار ضمنی

Table 14-Tukey's post hoc test for comparing groups with different crimes at the level of implicit denial

مقایسه		مقدار t	مقدار P
مواد مخدر	خشونت	121/3	065/0
مواد مخدر	تعرض جنسی	236/1	106/0
مواد مخدر	سرقت	142/3	023/0
خشونت	تعرض جنسی	136/2	312/0
خشونت	سرقت	236/1	129/0
تعرض جنسی	سرقت	412/1	189/0

نتایج نشان داد که بین میانگین‌های انکار ضمنی در گروه‌ سرقت، خشونت تفاوت معنادار وجود دارد و بین میانگین سایر گروه‌ها تفاوت وجود ندارد. جدول (15) نتایج به‌دست‌آمده از آزمون t مستقل برای بررسی معناداری اثر دو جنس دختر و پسر در سطح انکار تحت‌اللفظی را نشان می‌دهد. آزمون t مستقل ازآن‌جهت در اینجا استفاده‌شده که تنها دو گروه برای مقایسه در دست بوده و برای سنجش ارتباط بین دو گروه با یک متغیر از این آزمون استفاده می‌شود.

 جدول 15- آزمون t مستقل برای 2 جنس در سطح انکار تحت‌اللفظی

Table 15- Independent t-test for 2 genders at the level of literal denial

شاخص‌های آماری/ منابع واریانس	درجه آزادی	t	میانگین تفاوت‌ها	معناداری	F
فرضیه واریانس‌های برابر	59	15/3	186/0	602/0	413/0
فرضیه واریانس‌های نابرابر	966/58	14/3	186/0

طبق جدول (15)، چون مقدار معناداری محاسبه‌شده (602/0) در درجات آزادی از مقدار 05/0 بزرگ‌تر است؛ بنابراین، با 95 درصد اطمینان نتیجه می‌گیریم بین میانگین دو گروه پسر و دختر در عامل انکار تحت‌اللفظی تفاوت معناداری وجود دارد. برای سنجش دقیق تفاوت دوبه‌دو گروه‌ها از آزمون تعقیبی توکی با تعداد نابرابر استفاده شد (جدول 16).

جدول 16 -آزمون تعقیبی توکی برای مقایسه گروه‌ها با جنسیت مختلف در سطح انکار تحت‌اللفظی

Table 16- Tukey's post hoc test results for comparing groups with different genders at the level of literal denial

مقایسه		مقدار t	مقدار P
دختر	پسر	145/3	013/0

نتایج جدول (16) نشان می‌دهد که بین میانگین‌های انکار تحت‌اللفظی در میان دختران و پسران، تفاوت معنادار وجود دارد. جدول (17) نتایج آزمون t مستقل 2 جنس در سطح انکار تفسیری را نشان می‌دهد.

جدول 17- به‌دست‌آمده از آزمون t مستقل برای 2 جنس در سطح انکار تفسیری

Table 17- Independent t-test for 2  genders at the interpretive denial level

شاخص‌های آماری/ منابع واریانس	درجه آزادی	t	میانگین تفاوت‌ها	معناداری	F
فرضیه واریانس‌های برابر	59	72/3	231/0	209/0	608/0
فرضیه واریانس‌های نابرابر	952/58	71/3	231/0

 

طبق جدول (17)، چون مقدار معناداری محاسبه‌شده (209/0) در درجات آزادی از مقدار 05/0 بزرگ‌تر است؛ بنابراین، با 95 درصد اطمینان نتیجه می‌گیریم بین میانگین دو گروه پسر و دختر در عامل انکار تفسیری تفاوت معناداری وجود دارد. برای سنجش دقیق تفاوت دوبه‌دو گروه‌ها از آزمون تعقیبی توکی با تعداد نابرابر استفاده شد (جدول 18).

 جدول 18- آزمون تعقیبی توکی برای مقایسه گروه‌ها با جرائم مختلف با سطح انکار تفسیری

Table 18- Tukey's post hoc test for comparing groups with different crimes at the level of interpretive denial

مقایسه		مقدار t	مقدار P
دختر	پسر	715/3	009/0

نتایج جدول (18) نشان می‌دهد که بین میانگین‌های انکار تفسیری در میان دختران و پسران، تفاوت معنادار وجود دارد. جدول (19) نتایج آزمون t مستقل برای 2 جنس در سطح انکار ضمنی را نشان می‌دهد.

جدول 19- به‌دست‌آمده از آزمون t مستقل برای 2 جنس در سطح انکار ضمنی

Table 19- Independent t-test for 2 genders at the implicit denial level

شاخص‌های آماری/ منابع واریانس	درجه آزادی	t	میانگین تفاوت‌ها	معناداری	F
فرضیه واریانس‌های برابر	59	42/3	515/0	308/0	712/0
فرضیه واریانس‌های نابرابر	952/58	41/3	515/0

 طبق جدول (19)، چون مقدار معناداری محاسبه‌شده (308/0) در درجات آزادی از مقدار 05/0 بزرگ‌تر است؛ بنابراین، با 95 درصد اطمینان نتیجه می‌گیریم بین میانگین دو گروه پسر و دختر در عامل انکار ضمنی تفاوت معناداری وجود دارد. برای سنجش دقیق تفاوت دوبه‌دو گروه‌ها از آزمون تعقیبی توکی با تعداد نابرابر استفاده شد (جدول 20).

جدول 20- آزمون تعقیبی توکی برای مقایسه گروه‌ها با جرائم مختلف با سطح انکار ضمنی

Table 20- Tukey's post hoc test for comparing groups with different crimes at the implicit denial level

مقایسه		مقدار t	مقدار P
دختر	پسر	42/3	007/0

نتایج جدول (20) نشان می‌دهد که بین میانگین‌های انکار ضمنی در میان دختران و پسران، تفاوت معنادار وجود دارد.

5. بحث و نتیجه‌

مکانیسم‌های دفاعی فرایندهای روان‌شناختی ناخودآگاه و خودکاری هستند که برای محافظت از فرد در برابر احساسات و افکار دردناک عمل می‌کنند. شواهد زیادی از روان‌درمانی بزرگ‌سالان و ادبیات سلامت روان وجود دارد که نشان می‌دهد دفاع‌ها در حفظ و بهبود پریشانی روانی برجسته هستند. انکار یک مکانیزم دفاعی است که توسط آنا فروید مطرح‌شده‌ است و شامل امتناع از قبول واقعیت است، بنابراین آگاهی از رویدادهای خارجی را متوقف می‌کند. درصورتی‌که کنترل یک موقعیت بیش‌ازحد دشوار باشد، ممکن است فرد با امتناع از درک آن یا با انکار وجود آن، واکنش نشان دهد. این مطالعه به بررسی سطوح انکار در میان دختران و پسران بزهکار زندانی در زندان اهواز و به روش توصیفی – تحلیلی پرداخت. اظهارات موجود در پرونده این افراد استخراج به دودسته‌ تقسیم‌شده است. اظهارات زمان بازداشت و اظهارات در دادگاه. بر اساس تحلیل گفتمان انکار کوهن (2001) در سه سطح انکار تحت‌اللفظی، انکار تفسیری، انکار ضمنی موردبررسی و تحلیل قرار گرفت. نتایج حاکی از آن است  که در زمان بازداشت بیشترین انکار، از نوع تحت‌اللفظی و در زمان دادگاه بیشترین انکار، انکار تفسیری و ضمنی است. علاوه بر این‌که سطوح انکار با نوع جرم رابطه معنادار داشت و درواقع در میان انواع جرم‌ها مجرمان سرقت بیشتر انکار کردند. بعلاوه نشان داده شد که انکار در دختران کمتر از پسران است.

1-5. پاسخ به سؤالات تحقیق

1. گفتمان انکار بزهکاران پسر و دختر نوجوان زندان اهواز از نظر رویکرد سه سطحی کوهن چگونه است؟

نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که در زمان بازداشت بیشترین انکار تحت اللفظی (62.5 درصد) و در زمان دادگاه بیشترین انکار از نوع تفسیری (40 درصد) و ضمنی (34 درصد) هستند. همچنین از تکنیک‌های خنثی سازی انکار مسئولیت، انکار آسیب، انکار قربانی و توسل به وفاداری های بالاتر در این موارد استفاده شده است.

2. مصداق‌های انکار تحت اللفظی در پرونده‌های مورد مطالعه چیست؟

نتایج حاصل از تحقیق مصداق های انکار تحت اللفظی زیادی را استخراج کرده است که  نمونه‌هایی از آن عبارتند از:

• من با او کاری نداشتم
• من در آنجا نبودم
• من قصدم دعوا نبود
• من هیچ چیزی ندزدیدم
• من دزد نیستم

3. مصداق‌های انکار تفسیری در پرونده‌های مورد مطالعه چیست؟

• اصلا من داخل نایلون را ندیدم.
• کیف را به دوستم ندادم.
• او مرا به زور معتاد کرد.
• ولی او به من حمله کرد.
• او با قمه به دستم زد.

4. مصداق‌های انکار ضمنی در پرونده‌های مورد مطالعه چیست؟

• تنها من نبودم که این کار را انجام دادم بلکه هر کسی دیگر جای من بود اینکاررو می کرد.
• پسر خاله‌ام (کودک) نزدیک شدم ولی تعرض نکردم

5. سطوح انکار در جرایم مختلف در بزهکاران نوجوان چگونه است؟

نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که در زمان بازداشت بیشترین انکار تحت اللفظی و در زمان دادگاه بیشترین انکار از نوع تفسیری و ضمنی هستند. همچنین، از تکنیک‌های خنثی سازی انکار مسئولیت، انکار آسیب، انکار قربانی و توسل به وفاداری‌های بالاتر در این موارد استفاده شده است.

6. سطوح انکار در بزهکاران نوجوان با نوع جرم چه رابطه‌ای دارد؟

نتایج نشان داد که سطوح انکار با نوع جرم رابطه معنادار دارد (P<0.05) و در واقع، در میان انواع جرم‌ها مجرمان سرقت بیشتر انکار کردند (66 درصد).

7. سطوح انکار در بزهکاران دختر و پسر چه تفاوتی دارد؟

نتایج نشان داد که انکار در دختران کمتر از پسران است و در این میان بین دو گروه تفاوت معناداری وجود دارد (P=0.009).

به طور کلی، با یادآوری این مهم که انکار یعنی امتناعِ آشکار از اقرار به اینکه اتفاقی رخ‌داده و یا در حال رخ دادن است، یا پذیرش این موضوع می‌توان یافته‌های حاصل را قابل انتظار دانست و به نوعی این خاصیت از انکار مبین یافته‌های به‌دست‌آمده از مطالعه می باشند. در این زمینه می‌توان افرادی را مثال زد که با اعتیاد الکل یا مواد مخدر زندگی می‌کنند؛ اما در عین حال، اغلب انکار می‌کنند که در زندگی‌شان مشکلی دارند. با اینکه انکار ممکن است موقتاً از فرد در برابر اضطراب و درد محافظت کند؛ اما از سویی نیز میزان قابل‌ملاحظه‌ای از انرژی شما را تلف می‌کند. این امر سبب می‌شود برای دورنگه داشتن این احساسات ناخوشایند از ضمیر خودآگاه، از مکانیزم‏های دفاعیِ دیگری استفاده شود که این ویژگی نیز در میان بزهکاران نوجوان مورد مطالعه مشهود بود در موارد بسیاری ممکن است شواهد متعددی دال بر صحت یک‌چیز وجود داشته باشند؛ اما به دلیل ناراحت‌کننده بودن مواجهه با واقعیت، فرد همچنان به انکار حقیقت یا وجود آن ادامه‌ می‌دهد.

 

5-2. تفسیر نتایج

به نظر می‌رسد که انکار حقایق تا حدی یک واکنش اولیه زبانی و عادی از سوی انسان است، نوعی سوء اندیشیدن مانند گمراه شدن توسط توهمات یا سوگیری بیش‌ازحد اعتمادبه‌نفس، و بنابراین ممکن است استدلال شود که افراد نباید به خاطر آن موردانتقاد قرار گیرند. در مطالعه حاضر، با توجه به تحلیل واریانس یک‌طرفه و مقدار F به‌دست‌آمده از آن، در چهار دسته جرم موردبررسی (مواد مخدر، تعرض، دزدی و خشونت) و نیز ازنقطه‌نظر جنسیت (دختر و پسر) تفاوت معناداری در انکار تحت‌اللفظی تعیین شد. این نتیجه قابل‌انتظار است چراکه وقتی بحث محافظت از شخص ازنظر روانشناسی مطرح می‌شود، مکانیزم‏های دفاعی مانند انکار تحت‌اللفظی ابزارهایی ناخودآگاه را برای بازداشتن فرد از شدت مضطرب شدن به‌عنوان نتیجه‌ای از انکار یا احساسات غیرقابل‌قبول فراهم می‌کنند و این نوع انکار ابتدایی‌ترین واکنش زبانی متهم به سؤالات در زمان بازداشت است. از طرفی استفاده از مکانیزم انکار ممکن است اضطراب فرد را برای یک دوره کوتاه‌مدت کاهش دهد. واقعیت این است که انکار تحت‌اللفظی روش مؤثری برای مقابله با یک وضعیت در درازمدت نیست. از این ‌رو، می‌توان به دلیل معنادار بودن آمار بهره‌مندی از این نوع انکار در میان نوجوانان موردمطالعه پی برد همچنین با توجه به تحلیل آماری واریانس یک‌طرفه و مقدار F به‌دست‌آمده از آن، در چهار دسته جرم موردبررسی (مواد مخدر، تعرض، دزدی و خشونت) و نیز ازنقطه‌نظر جنسیت (دختر و پسر) تفاوت معناداری در انکار تفسیری به دست آمد. در این نوع از انکار، بزهکاران حقایق را به چالش نمی‌کشند، بلکه آن‌ها را به‌گونه‌ای تفسیر می‌کنند که معنا یا اهمیت آن‌ها را مخدوش می‌کند. دلیل این امر آن است که به نظر هنگامی‌که فرد از انکار به‌عنوان یک مکانیزم دفاعی استفاده می‌نماید، به‌راحتی می‌تواند به روشی برای دروغ گفتن به خود دربارۀ حقایق و مجموعه‌ای از شرایط یا تجربیات اقدام نماید. واقعیت این است که بر اساس نتایج و رابطه سطوح انکار با تعداد دفعات جرم انجام شده، به نظر می رسد، انکار تفسیری در میان نوجوانان می‌تواند با ایجاد رفتارهای ناهنجار و روابط ناسالم در مراحل بعدی همراه باشد؛ بنابراین، مکانیزم انکار تفسیری از این نظر می‌تواند مضر باشد که باعث شود فرد در رفتارهای ناسالم بعدی ورود نماید یا به یک وضعیت یا رابطه بد اجازه ادامه یافتن دهد. از طرفی دربارۀ انکار ضمنی، با توجه به تحلیل واریانس یک‌طرفه و مقدار F به‌دست‌آمده از آن، در چهار دسته جرم موردبررسی و نیز ازنقطه‌نظر جنسیت (دختر و پسر) تفاوت معناداری مشاهده شد. این در حالی‌ که انکار ضمنی می‌تواند تأثیری منفی بر زندگی نوجوان داشته باشد و به‌سختی می‌توان تشخیص داد که چه زمانی نوجوان در حال لغزش به وضعیت انکار ضمنی است. در انکار ضمنی، حقایق موجود از سوی بزهکاران به چیز دیگری تعبیر نمی‌شوند. آنچه انکار می‌شود یا به حداقل می‌رسد پیامدهای روانی، سیاسی و اخلاقی واقعیت‌ها برای ما است. بزهکاران مسئولیت پاسخگویی را نمی‌پذیرند. وقتی اطلاعاتی را بازگو می‌کنند، در این اطلاعات آثاری زبانی از اجتناب، یا منطقی سازی مشارکت خود مشاهده می‌شود. بر اساس مصاحبه‌های میدانی انجام‌شده با مأموران و عوامل زندان، همواره ردپایی از انکار ضمنی، در میان نوجوانان بزهکار وجود دارد. انکار ضمنی در میان نوجوانان معنادار است چراکه ممکن است با نادیده گرفتن واقعیت و تهدید ناشی از آن، اضطراب ناشی از عواقب آن را در خود کاهش دهند. همچنین، از نتابج تحقیق حاضر می توان در حوزه هایی منانند تحلیل گفتمان مکانیسم‌های دفاعی، تحلیل گفتمان انکار در جوامع آماری دیگر، و تحلیل گفتمان انکار در سیاستمداران کشور به روشی متناظر با مطالعه حاضر (روش کوهن) بهره برد. از طرفی نتابج تحقیق حاضر می توانند به عنوان ابزاری برای سایر مطالعات در حوزه های زبان شناسی بویژه در زبان شناسی جرم نزد سازمان ها مختلف بکار برده شوند.

 

 

[1] Cohen, J.

^[2] Neutralization theory

^[3] Sykes, G. & Matza, D.

^[4] Literal denial

^[5] Interpretive denial

^[6] Implied denial

[7] individual psyche

^[8] speech

^[9] Denial of responsibility

^[10] Denial of injury

[11] Appeal to higher loyalites

[12] Uzun, E. & Awaki, L.

[13] Schoultz, I. & Flyghed, J.

[14] Dell-Rosso

[15] Moon, C. & Treviño‐Rangel, J.

[16] Gebhard, A.

[17] Cheng, J. E.

تعداد مشاهده مقاله: 782

تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 148