پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شمارهها | 1,859 |
| تعداد مقالات | 15,068 |
| تعداد مشاهده مقاله | 42,347,898 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,790,400 |
Thrips associated with Judas trees (Cercis siliquastrum L.) and population fluctuation of Judas thrips, Thrips vulgatissimus Haliday in the Arghavan Strait of Ilam county | |||||||||
| Taxonomy and Biosystematics | |||||||||
| مقاله 5، دوره 15، شماره 56، اسفند 2024، صفحه 65-78 اصل مقاله (1.98 M) | |||||||||
| نوع مقاله: Original Article | |||||||||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/tbj.2024.140674.1253 | |||||||||
| نویسندگان | |||||||||
| Diba Moheby1؛ Abbas Ali Zamani2؛ Majid Mirab-balou* 3؛ Behzad Miri4 | |||||||||
| 1M. A Student in Entomology, Department of Plant Pathology, Faculty of Agricultural Sciences and Engineering, Razi University, Kermanshah, Iran | |||||||||
| 2Associate Professor, Department of Plant Pathology, Faculty of Agricultural Sciences and Engineering, Razi University, Kermanshah, Iran | |||||||||
| 3Associate Professor, Department of Plant Pathology, Faculty of Agriculture, Ilam University, Ilam, Iran | |||||||||
| 4PhD student, Department of Plant Pathology, Faculty of Agriculture, Faculty of Agricultural Sciences and Engineering, Kermanshah, Iran | |||||||||
| چکیده | |||||||||
| In this research, the fauna of thrips associated with Judas trees (Cercis siliquastrum L.), and the population fluctuation and spatial distribution of Judas thrips (Thrips vulgatissimus Haliday) were studied in the Arghavan Strait located in Ilam city (west of Iran) during the years 2022-2023. In each sampling, 20 trees and four branches of 20 cm on each tree in different geographical directions were selected as the sampling unit. Sampling was done every three days; the branches of Judas trees were shaken on a white plastic tray, and then the thrips were transferred into an Eppendorf tube containing 75% ethyl alcohol. A total of 10 thrips species were collected and identified. The results showed that the Judas thrips have two population peaks. The first population peak was observed on the first day of April 2023. The highest population density was obtained in the first peak with an average of 30.60 ± 6.23 thrips per sampling unit, and the highest density in the second peak with an average of 73.75 ± 7.64 thrips per sampling unit. The results of the spatial distribution based on Taylor’s power law methods showed that the spatial distribution was aggregated. In addition, geographical directions had no significant effect on the density of Judas thrips. Based on the goodness of fit, the Taylor’s power law method was more suitable than Iwao’s patchiness method for estimating the spatial distribution of this species. Key words: Thysanoptera, Judas thrips, flower stage, spring, western Iran. Introduction The Judas tree, Cercis siliquastrum L. (Fabaceae), is a small deciduous tree from Southern Europe and Western Asia, which is noted for its prolific display of deep pink flowers in spring. In Iran, this plant grows in the provinces of Ilam, Kerman, Mazandaran, Guilan, Hamedan, Lorestan, Fars, Kermanshah, and Khorasan-e Razavi. More than 6,400 thrips species belong to the Thysanoptera order, which have been described and recorded. Thrips are widely distributed insects, of which 1% are considered harmful for crops, with the most harmful thrips belonging to the Thripidae family. Up to the present, 12 thrips species have been collected on Judas trees, but all of them also live on other plants. Nine of these thrips were reported from Southern France in three different families: Aeolothripidae (Aeolothrips ericae Bagnall, A. gloriosus Bagnall, A. melaleucus (Haliday)), Melanthripidae (Melanthrips rivnayi Priesner), and Thripidae (Thrips flavus Schrank, T. major Uzel, T. meridionalis Priesner, T. minutissimus L., and T. tabaci Lindeman). Three of these were reported from Iran, all belonging to the Phlaeothripidae family: Haplothrips flavicinctus Karny (from North Khorasan province), H. reueri (Karny), and Neoheegeria persica Priesner (from Fars province). Here, the fauna of thrips associated with Judas trees, and the population fluctuation and spatial distribution of Judas thrips (Thrips vulgatissimus Haliday) were studied in the Arghavan Strait located in Ilam city (west of Iran) during the years 2022-2023. Materials & Methods Thrips specimens were collected every week from flowers of Judas trees in the Arghavan Strait located in Ilam city (west of Iran) from April to the end of May 2023. Flowering branches from different trees were shaken onto a white tray. The fallen thrips were transferred to Eppendorf tubes containing 70% ethyl alcohol. Samples were brought to the laboratory, examined under a stereoscopic microscope, and prepared onto microscopic slides using the method of Mirab-balou and Chen (2010) for further diagnosis. In addition, flowers were randomly collected and checked individually. For population fluctuation, on each Judas tree, four branches were selected and 20 cm of the ends of these branches were shaken on a white plastic tray to separate the thrips. Research finding Faunistic study: A total of 10 thrips species belonging to six genera from four different families were collected and identified from the flowers of the Judas trees located in the Arghavan Strait: Aeolothripidae (Aeolothrips intermedius Bagnall), Melanthripidae (Melanthrips fuscus (Sulzer)), Thripidae (Frankliniella intonsa (Trybom), F. occidentalis (Pergande), Tenothrips frici (Uzel), Thrips meridionalis (Priesner), T. tabaci Lindeman, T. vulgatissimus Haliday), and Phlaeothripidae (Haplothrips leucanthemi (Schrank) and H. reuteri Karny). All the specimens were collected and identified on the flowers of Judas trees. Except for Judas thrips, T. vulgatissimus, which had a very high population on the flowers, the rest of the species were only collected randomly during sampling. Population fluctuation: The results showed that the Judas thrips population has two population peaks. The first population peak was observed on the first day of April 2023. The highest population density of Judas thrips was obtained in the first peak with an average of 30.60 ± 6.23 thrips per sampling unit, and the highest density in the second peak with an average of 73.75 ± 7.64 thrips per sampling unit. The results of the spatial distribution based on Taylor’s power law methods showed that the spatial distribution was aggregated. In addition, geographical directions had no significant effect on the density of Judas thrips. In general, the results of this study showed that the population density of Judas thrips in the first peak was higher than in the second peak. Based on the goodness of fit, the Taylor’s power law method was more suitable than Iwao’s patchiness method for estimating the spatial distribution of this species. Discussion of Results & Conclusion In this study, despite many samplings, a small number of thrips species were collected and identified from Judas trees, so that on most trees (only in the flowering stage), only one species, namely Thrips vulgatissimus Haliday, was dominant. In addition, there were no thrips species on the Judas leaves. Therefore, based on the results of this research, thrips were active only in the flowering stage of Judas trees, and after the flowers fell, their very high population suddenly disappeared. The present study showed that the activity of the Judas thrips in the Arghavan Strait began in the first decade of April. Considering that the Arghavan Strait is also a part of the Zagros forests in Ilam province and a combination of different trees can be seen in Zagros, therefore, based on other studies conducted in the Zagros forests, it indicates the beginning of the activity of different species of thrips is from the beginning of April. Acknowledgment We are grateful to anonymous reviewers for their useful comments. This paper is extracted from part of the MSc thesis of the senior author, who was financially supported by research vice-chancellor of Razi University, Kermanshah, Iran. | |||||||||
| کلیدواژهها | |||||||||
| Thysanoptera؛ Judas thrips؛ flower stage؛ spring؛ western Iran | |||||||||
| اصل مقاله | |||||||||
|
مقدمه جنگلها از مهمترین منابع تجدیدشونده هستند که بسیاری از نیازهای انسان را بر طرف میکنند. سطح و کیفیت این منابع ارزشمند در سالهای اخیر بهدلیل افزایش جمعیت جوامع انسانی و اجرانشدن روشهای مدیریتی علمی و فراگیر رو به کاهش است (Marvi-Mohadjer, 2005). جنگلهای زاگرس با گستره وسیع جغرافیایی، یکی از اکوسیستمهای طبیعی ایران است که حدود 40 درصد کل جنگلهای ایران را شامل میشود (Mirzaei and Mirab-balou, 2015). استان ایلام با مساحتی بالغ بر 20027 کیلومتر مربع در جنوب غربی کشور، دارای 641667 هزار هکتار جنگل است که این جنگلها جزء جنگلهای خشک و نیمهخشک رشته کوه زاگرس محسوب میشوند. در دهههای اخیر، جنگلهای منطقه زاگرس همچون دیگر مناطق جنگلی کشور با خطرهای متعددی مانند خشکسالی، آتشسوزی، تغییر کاربری، قطع درختان، چرای بیشازحد دام و بهویژه آفات و بیماریهای گیاهی روبهرو بودهاند. مجموع این عوامل درنهایت موجب کاهش جنگلها، کمشدن تراکم پوشش گیاهی در عرصههای طبیعی و کاهش یا نابودی زادآوری گونههای گیاهی مهم شده است (Hamzehpour et al., 2011). حشرات مختلفی روی درختان و درختچههای ارغوان فعالیت دارند که از برگها یا گلهای آن تغذیه میکنند. درختان ارغوان در برخی استانهای کشور مانند ایلام، کرمانشاه، کرمان، مازندران، گیلان، همدان، لرستان، فارس و خراسان رضوی انتشار دارند؛ اما اطلاعات کافی در رابطه با حشرات مرتبط با آن در دسترس نیست و تاکنون حشراتی از قبیل Lepidosaphes conchiformis Gmelin، Chrysomphalus dictyospermi (Morgan)، Saissetia oleae (Olivier) بهصورت موردی از روی آن گزارش شدهاند (Mirzaei and Mirab-balou, 2015). تاکنون 12 گونه تریپس از روی درختان ارغوان جمعآوری و گزارش شدهاند؛ هرچند تمامی این گونهها روی گیاهان دیگر نیز فعال بودهاند و بهصورت تخصصی روی ارغوان فعالیت ندارند و در زمان گلدهی روی آن مشاهده شدهاند. از جنوب فرانسه 9 گونه تریپس از روی ارغوان گزارش شدهاند که شامل گونههای Aeolothrips ericae Bagnall، A. gloriosus Bagnall، A. melaleucus Haliday، Melanthrips rivnayi Peiesner، Thrips flavus Schrank، T. major Uzel، T. meridionalis Peiesner، T. minutissimus L.، T. tabaci Lind. هستند (Pizzol et al., 2017). گونة Haplothrips flavicinctus Karny از خراسان شمالی (Alavi and Kamali, 2003) و گونههای H. reueri Karny و Neoheegeria persica Peiesner از استان فارس از روی ارغوان گزارش شدهاند (Minaei and Alichi, 2001)؛ اما تاکنون گونهای از روی ارغوانهای ایلام گزارش نشده است. درختان ارغوان کاربردهای مختلفی دارند که ازجمله این کاربردها به نقش دارویی، زیستمحیطی، جنگلشناسی و اثرات مثبت آن در جلوگیری از فرسایش خاک و همچنین به کارایی این گونة درختی بهعنوان عنصری در طراحی فضای سبز و گونهای تزئینی میتوان اشاره کرد. همچنین، با توجه به اهمیت تریپسها بهعنوان آفات کشاورزی، جنگلها، مراتع، گیاهان زینتی، ناقلبودن ویروسهای گیاهی و نقش در کنترل آفات در اکوسیستمهای کشاورزی، مطالعات اندکی دربارة زیستشناسی صحرایی و ویژگیهای جمعیتی بسیاری از گونههای تریپسهای ایران انجام شدهاند. دربارة تریپسهای مرتبط با درختان ارغوان نیز مطالعه جامعی تاکنون در ایران انجام نگرفته است. نتایج این پژوهش میتوانند اطلاعات مفیدی را دربارة تغییرات جمعیت و پراکنش فضایی تریپسها روی درختان ارغوان فراهم کنند؛ به همین دلیل، این تحقیق بهمنظور مطالعه تغییرات جمعیت و پراکنش فضایی تریپس ارغوان در شهرستان ایلام انجام شد.
مواد و روشها منطقه جمعآوری تنگه ارغوان یکی از مناطق جنگلی و تفریحی استان ایلام به مساحت 170 هکتار با طول جغرافیایی ʹ33 °46 شرقی و عرض ʹ09 °33 شمالی در فاصله سه کیلومتری شمالشرقی شهر ایلام قرار دارد. ارتفاع منطقه از سطح دریا 1500 تا 2000 متر متغیر است. بیشترین سطح جنگلهای تنگه ارغوان از گونه بلوط (Quercus brantii) تشکیل شده است و از دیگر گونههای چوبی این منطقه میتوان ارغوان (Cercis siliquastrum)، افرا کیکم (Acer monspesulanum)، بنه (Pistacia mutica)، زالزالک (Crataegus orientalis) و آلبالوی وحشی (Cerasus microcarpa) را نام برد.
روش جمعآوری و شناسایی بهمنظور جمعآوری تریپسها از روی درختان ارغوان، نمونهبرداری از ارغوانهای تنگه ارغوان واقع در شهرستان ایلام (استان ایلام) (شکل 1) از اسفند ماه 1401 تا اواخر اردیبهشت ماه 1402، انجام و از دادههای بهدستآمده برای بررسی تغییرات جمعیت و تعیین نوع پراکنش فضایی جمعیت تریپس ارغوان استفاده شد. بهمنظور مطالعة فونستیک، با توجه به حجم بالای نمونهها، ابتدا نسبت به جداسازی نمونهها در الکل اقدام شد و سپس از تعدادی از آنها با استفاده از روش (Mirab-balou and Chen, 2010) اسلایدهای میکروسکوپی تهیه شد؛ درنهایت، با استفاده از منابع موجود، نسبت به شناسایی آنها در سطح گونه (توسط نویسنده سوم) اقدام شد. در این مطالعه، 20 درخت انتخاب شدند و روی هر درخت ارغوان، چهار شاخه در جهتهای جغرافیایی اصلی، انتخاب و 20 سانتیمتر انتهای این شاخهها روی یک سینی سفید پلاستیکی تکان داده شدند تا تریپسها جدا شوند؛ بنابراین، چهار شاخه 20 سانتیمتری روی هر درخت، بهعنوان یک واحد نمونهبرداری در نظر گرفته شد. بهمنظور تعیین تعداد نمونه مناسب، ابتدا یک نمونهبرداری اولیه انجام شد و سپس با اطلاعات بهدستآمده، فاکتور خطای نسبی (RV) که بیانکنندة دقت نمونهبرداری است، با استفاده از معادله (1) تعیین شد: (1) در این معادله، M: میانگین دادهها و SE: خطای استاندارد دادههای نمونهبرداری اولیه است (Southwood and Henderson, 2000). سپس تعداد نمونه مناسب از معادله (2) به دست آمد که در این معادله، N: تعداد نمونه مناسب، D: حداکثر میزان خطای پذیرفتنی، t: مقدار جدول، M: میانگین دادههای نمونهبرداری اولیه و SD: انحراف معیار دادههای نمونهبرداری اولیه است. (2) در پایان، 20 درخت بهعنوان تعداد نمونه مناسب برای انجام نمونهبرداری انتخاب شدند. نمونهبرداریها هر سه روز یک بار، انجام و برای این کار، شاخههای انتخابشده در هر درخت ارغوان روی یک سینی سفید پلاستیکی تکان داده شدند تا تریپسها از گلها جدا شوند. سپس تریپسهای داخل سینی با یک قلمموی نرم به داخل لولههای حاوی الکل اتیلیک 75 درصد منتقل شدند. اطلاعات مربوط به نمونهبرداری شامل مکان، زمان و مختصات جغرافیایی روی برچسب هریک از لولهها درج شد و سپس به آزمایشگاه انتقال یافتند. همچنین، برای بررسی دقیقتر، گلها درون پاکت کاغذی قرار داده و پس از انتقال به آزمایشگاه، زیر استریومیکروسکوپ بررسی شدند و تعداد مراحل نابالغ تریپس به دقت شمارش شد.
تعیین پراکنش فضایی برای تعیین نوع پراکنش فضایی از روشهای رگرسیونی تیلور و آیوائو استفاده شد. بدین منظور، لگاریتم میانگین و واریانس جمعیت مربوط به هر تاریخ نمونهبرداری محاسبه شدند و بین آنها یک رابطه رگرسیون خطی به شرح معادلات 3-5 برقرار شد.
در این معادله: S2 واریانس نمونهها، میانگین نمونهها در هر تاریخ نمونهبرداری، b شیب خط رگرسیون و a محل تلاقی خط رگرسیون با محور y است. در روش رگرسیونی آیوائو، از معادلات 4 و 5 استفاده شد:
در این روش برای هر تاریخ نمونهبرداری به تفکیک، میانگین ازدحام لوید (m*) محاسبه شد و بین میانگین دادههای هر تاریخ با m* یک رابطة رگرسیونی، برقرار و شیب خط رگرسیون محاسبه شد. در این معادله، S2 واریانس دادههای حاصل از نمونهبرداری، β شیب خط رگرسیون و α محل تلاقی خط رگرسیون با محور y است. برای آگاهی از معنیداربودن اختلاف شیب خط رگرسیون محاسبهشده (شاخص b تیلور و β آیوائو) با عدد یک، از معادله 6 استفاده شد:
اگر مقدار t محاسبهشده از مقدار t جدول با درجه آزادی n-2 و سطح معنیداری پنج درصد کوچکتر باشد، فرض صفر مبنی بر b=1 پذیرفته میشود و الگوی پراکنش فضایی از نوع تصادفی خواهد بود. در مقابل، چنانچه b˃1 یا b<1 باشد، الگوی پراکنش فضایی بهترتیب تجمعی و یکنواخت خواهد بود (Taylor, 1984; Southwood and Henderson, 2000). در پایان، با مقایسة ضریب تبیین (R2) بین روابط رگرسیونی تیلور و آیوائو، مدل مناسبتر برای تعیین نوع پراکنش فضایی انتخاب شد. برای مرتبکردن دادهها، رسم نمودارها و محاسبه توزیع فضایی تریپس ارغوان از نرمافزارهای Excel 2010 و SPSS نسخه 23 استفاده شد. نتایج فون تریپسهای مرتبط با ارغوان در این تحقیق، با توجه به نمونهبرداریهای متعدد از مرحلة گلدهی ارغوان، بیش از 1000 نمونه تریپس بالغ و نابالغ جمعآوری شدند که در مجموع 10 گونه متعلق به شش جنس از چهار خانوادة مختلف شناسایی شدند. لیست گونهها به همراه مشخصات جمعآوری گونه و توصیف گونه غالب به شرح زیر است: راستة Thysanoptera Haliday, 1836 زیرراستة Terebrantia Haliday, 1836 خانوادة Aeolothripidae Uzel, 1895 گونة Aeolothrips intermedius Bagnall, 1934 (شکل A-2) مواد بررسیشده: در این مطالعه تعداد 9 تریپس ماده و 4 تریپس نر در فروردین و اردیبهشت 1402 از روی گلهای ارغوان واقع در تنگة ارغوان شهرستان ایلام (غرب ایران) جمعآوری شدند. مناطق انتشار: این گونه در بیشتر مناطق ایران گسترش داشته و علاوه بر ایران، از اروپا، چین و ترکیه نیز گزارش شده است (Mirab-balou, 2018). خانوادة Melanthripidae Bagnall, 1913 گونة Melanthrips fuscus (Sulzer, 1776) (شکل B-2) مواد بررسیشده: در این مطالعه تعداد 7 تریپس ماده و 2 تریپس نر در اردیبهشت 1402 از روی گلهای ارغوان واقع در تنگة ارغوان شهرستان ایلام (غرب ایران) جمعآوری شدند. مناطق انتشار: این گونه در بیشتر مناطق ایران گسترش داشته و علاوه بر ایران، از اروپا، چین، ترکیه، شمال آفریقا، قبرس، فلسطین و مصر نیز گزارش شده است (Mirab-balou, 2018). خانوادة Thripidae Stephens, 1829 از این خانواده شش گونه متعلق به سه جنس به شرح زیر جمعآوری و شناسایی شدند. گونة Frankliniella intonsa (Trybom, 1895) (شکل C-2) مواد بررسیشده: در این مطالعه تعداد 17 تریپس ماده و 6 تریپس نر در فروردین و اردیبهشت 1402 از روی گلهای ارغوان واقع در تنگة ارغوان شهرستان ایلام (غرب ایران) جمعآوری شدند. مناطق انتشار: این گونه در بیشتر مناطق ایران و دنیا گسترش دارد (Mirab-balou, 2018). گونة Frankliniella occidentalis (Pergande, 1895) (شکل D-2) مواد بررسیشده: در این مطالعه تعداد 7 تریپس ماده و 2 تریپس نر در فروردین و اردیبهشت 1402 از روی گلهای ارغوان واقع در تنگة ارغوان شهرستان ایلام (غرب ایران) جمعآوری شدند. مناطق انتشار: این گونه در بیشتر مناطق ایران و دنیا گسترش دارد (Mirab-balou, 2018). گونة Tenothrips frici (Uzel, 1895) (شکل E-2) مواد بررسیشده: در این مطالعه تعداد 10 تریپس ماده و 7 تریپس نر در فروردین و اردیبهشت 1402 از روی گلهای ارغوان واقع در تنگة ارغوان شهرستان ایلام (غرب ایران) جمعآوری شدند. مناطق انتشار: این گونه در بیشتر مناطق ایران گسترش داشته و از برخی کشورهای اروپایی، قزاقستان، ترکیه، چین، استرالیا، آمریکا و فلسطین نیز گزارش شده است (Mirab-balou, 2018). گونة Thrips meridionalis (Priesner, 1926) (شکل F-2) مواد بررسیشده: در این مطالعه تعداد 11 تریپس ماده و 3 تریپس نر در فروردین و اردیبهشت 1402 از روی گلهای ارغوان واقع در تنگة ارغوان شهرستان ایلام (غرب ایران) جمعآوری شدند. مناطق انتشار: این گونه در بیشتر مناطق ایران گسترش داشته و از برخی کشورهای اروپایی، ارمنستان، ترکیه، قبرس، لبنان، فلسطین، هندوستان و عراق نیز گزارش شده است (Mirab-balou, 2018). گونة T. tabaci Lindeman, 1889 (شکل G-2) مواد بررسیشده: در این مطالعه تعداد 34 تریپس ماده در فروردین و اردیبهشت 1402 از روی گلهای ارغوان واقع در تنگة ارغوان شهرستان ایلام (غرب ایران) جمعآوری شدند. مناطق انتشار: این گونه دارای پراکنش جهانی بوده و از تمامی نقاط ایران نیز گزارش شده است (Mirab-balou, 2018). گونة T. vulgatissimus Haliday, 1836 (شکل H-2) مواد بررسیشده: در این مطالعه بیش از 1000 نمونه از مراحل بالغ و نابالغ این گونه از کل دورة گلدهی ارغوان جمعآوری شدند و از این بین، تعدادی از نمونهها بهصورت اسلایدشده و مابقی در الکل 70 درصد در کلکسیون نگهداری میشوند. مناطق انتشار: این گونه تاکنون از استانهای تهران، مرکزی، خراسان شمالی، همدان، زنجان، کرمانشاه، لرستان و ایلام گزارش شده است و علاوه بر ایران، از اروپا، چین، ترکیه، نیوزیلند و آمریکای شمالی نیز گزارش شده است (Mirab-balou, 2018). ریختشناسی تریپس ارغوان، Thrips vulgatissimus: هر دو جنس این گونه (شکل H-2) بالدار هستند؛ اما نرها کوچکتر از مادهها هستند. بدن و پاها قهوهای، پنجه پاها و بند سوم شاخک زرد و بال جلو رنگپریده است. سر دارای دو جفت موی ساده است که جفت سوم روی مثلث چشم ساده قرار گرفته است. شاخکها هشتبندی هستند و بندهای سوم و چهارم دارای سنسوریای (مخروط حسی) دوشاخهاند. پرونوتوم، دو جفت موی بلند صفحهای - گوشهای و 3 تا 4 جفت موی جانبی عقبی دارد؛ متانوتوم دارای خطوط موازی در سطح پشتی است؛ جفت موی میانی در قسمت جلویی متانوتوم قرار دارد؛ متانوتوم دارای یک جفت سنسیلوم است. رگبال اول بالهای جلویی دارای سه موی انتهایی و رگبال دوم دارای ردیفی کامل در حدود 14 مو است. ترژیت دوم شکمی دارای سه مو در حاشیه جانبی است؛ هریک از ترژیتهای سوم تا هشتم شکمی دارای یک جفت کتینیدیا هستند؛ ترژیت هشتم دارای ردیفی از شانه کامل در حاشیة عقبی است؛ نیمحلقههای ترژیتهای شکمی دارای 3 تا 4 موی اضافی - صفحهای هستند. استرنیت دوم دارای دو جفت موی حاشیهای است؛ اما استرنیتهای سوم تا هفتم هریک دارای 3 جفت موی حاشیهای هستند. استرنیتهای سوم تا هفتم شکمی دارای 15 تا 20 موی صفحهای در دو ردیف نامنظم هستند. جنس نر کوچکتر از ماده است؛ ترژیت هشتم فاقد شانه در قسمت عقبی است و استرنیتهای سوم تا هفتم دارای صفحة غدهای در جلوی موهای صفحهای هستند. این گونه کاملاً شبیه T. meridionalis بوده است. رنگ بند سوم شاخک و بال در مادهها تا حدودی با هم متفاوت است؛ اما وجه تمایز این دو گونه ازطریق افراد نر است. در این گونه افراد نر دارای نواحی غدهای روی استرنیتهای سوم تا هفتم شکم هستند؛ اما در T. meridionalis دارای نواحی غدهای روی استرنیتهای شکمی سوم تا ششم هستند (Mirab-balou, 2016).
زیرراستة Tubulifera Haliday, 1836 خانوادة Phlaeothripidae Uzel, 1895 از این خانواده دو گونه متعلق به جنس Haplothrips Amyot et Serville, 1843 به شرح زیر جمعآوری و شناسایی شدند. گونة Haplothrips leucanthemi (Schrank, 1781) (شکل I-2) مواد بررسیشده: در این مطالعه تعداد 2 تریپس ماده در اردیبهشت 1402 از روی گلهای ارغوان واقع در تنگة ارغوان شهرستان ایلام (غرب ایران) جمعآوری شدند. مناطق انتشار: این گونه تاکنون از استانهای همدان، کرمانشاه، فارس، اردبیل، مازندران، خراسان رضوی و ایلام جمعآوری شده و علاوه بر ایران، از کشورهای چین، ترکیه، بلغارستان، آرژانتین، شیلی و آمریکا نیز گزارش شده است (Mirab-balou, 2018). گونة H. reuteri (Karny, 1907) (شکل J-2) مواد بررسیشده: در این مطالعه تعداد 13 تریپس ماده و 8 تریپس نر در فروردین و اردیبهشت 1402 از روی گلهای ارغوان واقع در تنگة ارغوان شهرستان ایلام (غرب ایران) جمعآوری شدند. مناطق انتشار: این گونه در بیشتر مناطق ایران گسترش داشته و از برخی کشورهای اروپایی، چین، روسیه، ترکیه، مغولستان، هند، پاکستان، سودان و مصر نیز گزارش شده است (Mirab-balou, 2018). فراوانی گونهها فراوانی 10 گونه جمعآوریشده در این تحقیق به این صورت است که گونه Aeolothrips intermedius 10/1 درصد، Melanthrips fuscus 55/0 درصد، Frankliniella intonsa 40/1 درصد، Frankliniella occidentalis 56/0 درصد، Tenothrips frici 68/0 درصد، Thrips meridionalis 11/1 درصد، T. tabaci 10/1 درصد، T. vulgatissimus 10/92 درصد، Haplothrips leucanthemi 65/0 درصد و Haplothrips reuteri 75/0 درصد است. در بین گونههای جمعآوریشده، تریپس ارغوان، T. vulgatissimus جمعیت بسیار بالایی روی گلها داشت و بهعنوان گونه غالب معرفی شد. تغییرات جمعیت تریپس ارغوان براساس نتایج حاصل از نمونهبرداری، اولین گروه از جمعیت تریپس ارغوان در تنگة ارغوان در 12 فروردین 1402 مشاهده شد (شکل 3). نمودار تغییرات جمعیت این تریپس نشان داد میانگین جمعیت حشرات ماده از میانگین جمعیت حشرات نر و مراحل نابالغ بیشتر بود. اولین اوج جمعیت حشرات ماده (23/6 ± 60/30 عدد تریپس در هر شاخه) در 18 فروردین ماه مشاهده شد (شکل 3). روند تغییرات جمعیت تریپس ارغوان روی درختان ارغوان نشان داد بعد از اولین اوج جمعیتی، نمودار سیر نزولی به خود گرفت و دوباره در 8 اردیبهشت ماه به دومین اوج جمعیتی خود با میانگین 64/7 ± 75/73 عدد حشره ماده در واحد نمونهبرداری رسید. بعد از این تاریخ، نمودار تغییرات جمعیت دوباره سیر نزولی داشت؛ بهطوریکه در تاریخ 17 اردیبهشت ماه به کمترین مقدار خود رسید (شکل 3). پراکنش فضایی تریپس ارغوان، Thrips vulgatissimus نتایج بررسی پراکنش فضایی حشرات نر، ماده و نابالغ جمعیت تریپس ارغوان با استفاده از روشهای رگرسیونی تیلور و آیوائو در جدول 1 نشان داده شدهاند. پراکنش فضایی جمعیت تمام مراحل نشوونمایی ترپیس ارغوان بهجز حشرات ماده از نوع تجمعی بود (جدول 1). مقایسة دقت آماری دو مدل رگرسیونی تیلور و آیوائو نشان داد مدل تیلور دقت بالاتری در برازش دادهها داشت و نتایج آن قابل اطمینانتر بود و با این وصف، توزیع فضایی حشرات ماده، نر و مراحل نابالغ تریپس ارغوان در منطقة نمونهبرداریشده از نوع تجمعی تعیین شد. تأثیر جهت جغرافیایی بر انبوهی جمعیت تریپس ارغوان جهت جغرافیایی بر میزان تراکم جمعیت تریپس ارغوان تأثیر معنیداری نداشت (3 =Df، 014/0 =F و 998/0 =p). بر اساس نتایج بهدستآمده، بیشترین و کمترین میانگین جمعیت تریپس بهترتیب در جهتهای شرق (10/100 عدد تریپس در واحد نمونهبرداری) و شمال (6/95 عدد تریپس در واحد نمونهبرداری) به دست آمد (شکل 4).
بحث و نتیجهگیری در این مطالعه باوجود نمونهبرداریهای زیاد، تعداد کمی گونة تریپس از روی درختان ارغوان جمعآوری و شناسایی شد؛ بهطوریکه روی بیشتر درختان (فقط در مرحله گل) تنها یک گونه به نام Thrips vulgatissimus Haliday از خانوادة Thripidae فعالیت داشت. همچنین، بهدلیل شروع نمونهبرداریها از ابتدای فصل بهار و با توجه به مراحل مختلف رشدی برگها و گلها و مدت زمان کوتاه حضور گلها روی شاخهها، بهغیر از گلها، هیچ گونهای از تریپس روی برگهای ارغوان فعالیت نداشتند؛ بنابراین، براساس نتایج حاصل از این تحقیق، تریپسها فقط در مرحله گل درختان ارغوان فعالیت داشتند و پس از ریزش گلها، جمعیت بسیار بالای آنها ناگهان ناپدید شد. بهجز T. vulgatissimus که دارای فعالیت گلخواری است (Mound et al., 2024)، بیشتر گونههای جمعآوریشده مانند H. leucanthemi و H. reuteri فعالیت گلخواری دارند (Minaei and Mound, 2008). مطالعة حاضر نشان داد فعالیت تریپس ارغوان در تنگة ارغوان در دهه اول فروردین آغاز میشود. تنگة ارغوان بخشی از جنگلهای زاگرس در استان ایلام است و ترکیبی از درختان مختلف در زاگرس دیده میشود که بر اساس دیگر مطالعات انجامشده در جنگلهای زاگرس، نشاندهندة شروع فعالیت گونههای مختلف تریپس از اوایل فروردین ماه است (Mirab-balou and Miri, 2020). در این مطالعه، جمعیت تریپس ارغوان دارای دو اوج بود و میانگین انبوهی جمعیت در این دو اوج بهترتیب 23/6 ± 60/30 و 64/7 ± 75/73 به دست آمد که هر دو مربوط به مرحله گلدهی بودند. در مطالعة کاکایی و همکاران (1400) که در جنگلهای زاگرس شهرستان جوانرود انجام شد، بیشترین تراکم جمعیت تریپس روی برگهای بلوط و بهترتیب با میانگین 56/0 ± 93/2، 47/0 ± 23/2، 34/0 ± 23/2 ، 28/0 ± 90/0 و 43/0 ± 06/2 تریپس در واحد نمونهبرداری به دست آمد (Kakaei et al., 2021). همچنین، براساس نتایج این پژوهش، پراکنش فضایی تریپس ارغوان روی درختان ارغوان برای حشرات ماده، نر و مراحل نابالغ از نوع تجمعی بود که با نوع پراکنش فضایی گزارششده در سایر مطالعات (Kakaei et al., 2021; Mirab-balou and Miri, 2020; Miri et al., 2017) همخوانی داشت.
سپاسگزاری این مقاله بخشی از پایاننامة کارشناسی ارشد نگارندة اول است و از حمایت مالی دانشکده کشاورزی دانشگاه رازی سپاسگزاری میشود. از داوران گرامی بهدلیل نظرات ارزشمندی که در متن اولیه داشتند تشکر مینماییم. | |||||||||
| مراجع | |||||||||
|
Alavi, J., & Kamali, K. (2003). The fauna of Thysanoptera in Bojnourd region of Khorasan province, Iran. Thrips, 2, 25-40. Hamzehpour, M., Kia-Daliri, M., & Bordbar, K. (2011). Preliminary study of manna oak (Quercus brantii Lindl.) tree decline in Dashte-Barm of Kazeroon, Fars province. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 19(2), 352-363. (in Persian) Kakaei, M., Zamani, A. A., Mirab-balou, M., & Miri, B. (2021). Population fluctuation and spatial distribution of oak thrips, Liothrips pragensis (Thy., Phlaeothripidae) in oak forests of Javanrud county. Plant Pest Research, 11(4), 31-37. (in Persian) Marvi-Mohadjer, M. R. (2005). Silviculture (pp. 200-250). University of Tehran Press. (in Persian) Minaei, K., & Alichi, M. (2001). Thrips of the genus Haplothrips (Thys.: Phlaeothripidae) from Shiraz region. Journal of Entomological Society of Iran, 20(2), 33-45. (in Persian) Minaei, K., & Mound, L.A. (2008). The Thysanoptera Haplothripini (Insecta: Phlaeothripidae) of Iran. Journal of Natural History, 42, (41-42), 2617–2658. http://dx.doi.org/10.1080/00222930802354159 Mirab-balou, M. (2016). An illustrated key to species of the genus Thrips Linnaeus (Thysanoptera: Thripidae) from Iran, with an updated checklist. Journal of Insect Biodiversity and Systematics, 2(1), 167–180. Mirab-balou, M. (2018). An updated checklist of Iranian thrips (Insecta: Thysanoptera). Far Eastern Entomologist, 361, 12−36. Mirab-balou, M., & Chen, X. X. (2010). A new method for preparing and mounting thrips for microscopic examination. Environmental Entomology, 32, 115–121. Mirab-balou, M., & Miri, B. (2020). A survey of diversity and frequency of Oak thrips during different seasons in Eyvan county (Ilam province). Taxonomy and Biosystematics, 12(42), 83–92. (in Persian) Miri, B., Moeini-Naghadeh, N., & Mirab-balou, M. (2017). Population fluctuations and spatial distribution of wheat thrips (Haplothrips tritici) in wheat fields of Eyvan city (Ilam Province). Plant Pest Research, 7(3), 67–76. (in Persian) Mirzaei, J., & Mirab-balou, M. (2015). Forest protection (with introduction of forest pests). Marze Danesh Press, Theran, Iran, pp. 243. (in Persian) Mound, L., Collins, D., & Hastings, A. (2024). Thysanoptera Britannica et Hibernica-Thrips of the British Isles. Available online: https://keys.lucidcentral.org/keys/v3/british_thrips/the_key/britishthysanoptera_2017.html (accessed on 8 January 2024). Pizzol, J., Reynaud, P., Bresch, C., Rabasse, J.M., Biondi, A., Desneux, N., Parolin, P., & Poncet, C. (2017). Diversity of Thysanoptera species and associated host plants in southern France. Journal of Mediterranean Ecology, 15, 13–27. Southwood, T., & Henderson, P. (2000). Ecological Methods–Blackwell Science. Oxford. Taylor, L. R. (1984). Assessing and interpreting the spatial distribution of insect population. Annual Review of Entomology, 29, 321–358. https://doi.org/10.1146/annurev.en.29.010184.001541 | |||||||||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 719 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 474 |
|||||||||