Study on floristic, life form and plant chorology of wetlands in northern and eastern slopes of Sabalan mountains

Sharifi, Jaber; Jalili, Adel; Gasimov, Shakir; Naqinezhad, Alireza; Azimi Motem, Farzaneh

تعداد نشریات	44
تعداد شماره‌ها	1,851
تعداد مقالات	14,978
تعداد مشاهده مقاله	41,707,150
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	16,309,484

Study on floristic, life form and plant chorology of wetlands in northern and eastern slopes of Sabalan mountains

Taxonomy and Biosystematics

مقاله 5، دوره 4، شماره 10، شهریور 2012، صفحه 41-52 اصل مقاله (562.66 K)

نوع مقاله: Original Article

نویسندگان

Jaber Sharifi^* ¹؛ Adel Jalili²؛ Shakir Gasimov³؛ Alireza Naqinezhad⁴؛ Farzaneh Azimi Motem¹

¹Institute of Agriculture and Natural Resources, Ardabil, Iran

²Research Institutes of Forests and Rangelands, Tehran, Iran

³Azerbaijan National Academy of Science, Central Botanical Garden, Baku, Azerbaijan Republic

⁴Department of Biology, Faculty of Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran

چکیده

In the northern and the eastern slopes of Sabalan mountains which has a semi-aria climate. There were several pools, and wetlands and the study of the flora in these areas is important. Identification of plants provide useful guidelines for environmental and ecological management. In this study, flora, life form and chorology the species were studied and introduced. During vegetation growth, from 2008 to 2009 we collected and identified plant species in the region, and floristic list was provided. The results showed that totally, there were 216 plant species that belonged to 128 genera and 36 families in the studied area. The flora of these regions included 216 plant species that belonged to 128 genera and 36 families. Poaceae family including 25 genera and 46 species, Astraceae family with 11 genera and 19 species, Fabaceae family with 9 genera and 18 species and Brassicaceae family with 12 genera and 15 species, had the highest number of species. Also according to the classification Raunkiaer system (Raunkiaer, 1934) there were 22%. Therophytes, 30% Cryptophytes, 46% Hemicryptophytes, and 2% Chamaephytes. From view point of plant chorology, were formed in: 44.44% Pluriregional, 20.83% Europa-Siberian, Irano-Turanian and Mediterranean, 15.74% Europa-Siberian, Irano-Turanian, 3.7% Europa-Siberian, 2.32% Irano-Turanian and Mediterranean, 5.56% Indemic for Iran and 7.41% of species were not identified. Considering that the region climate affected by Siberian, Hyrkaniane and Mediterranean climate therefore the most vegetative elements in this study region belonged to Europa-Siberian and Europa-Siberian, Irano-Turanian, respectively.

کلیدواژه‌ها

Flora؛ Life forms؛ Chorology؛ Vegetative elements؛ Sabalan

اصل مقاله

مقدمه

مانداب‌ها (wetlands) نتیجه ذخیره انباشت رطوبت در گودی‌های مناطقی با پستی و بلندی و تجلی زه‌آب زیر‌قشری در اراضی پست است. مانداب‌ها معمولاً به تغییرات رژیم‌های مختلف آبی وابسته‌اند، مانداب‌های شیب‌های شمالی و شرقی سبلان که به صورت تالاب، برکه، چمن‌زارهای مرطوب و اراضی زه‌دار باتلاقی هستند، با توجه به تعداد، وسعت و پراکنده بودن مانداب‌ها در منطقه سبلان، مطالعات فلوریستیکی که تاکنون در منطقه کوهستانی سبلان و یا مناطق مشابه انجام گرفته، به صورت کم و پراکنده بوده‌اند که می‌توان به تحقیقات زیر اشاره نمود:

نقی‌نژاد (1386) در بررسی اکولوژی مانداب‌های شیب جنوبی البرز مرکزی، پوشش گیاهی آن مناطق را به دو گروه کلی، شامل مانداب‌های آبزی (aquatic) و نم‌زار (telmatic) تفکیک نموده است. گروه آبزی دارای گونه‌های انحصاری و یا ترجیحی مانند:Hippuris vulgaris،Eleocharis palustris subsp. palustrisوChara sp.؛وگروه نم‌زار دارای گونه‌های انحصاری و یا ترجیحی مانند: Carex orbicularis subsp. kotschyana،Ranunculus amblyolobus،Juncus inflexus،Blysmus compressus subsp. compressus، Poa pratensis،Agrosis stoloniferaوEquisetum palustris هستند.

در میان گروه بزرگ نم‌زارها سه زیر گروه اصلی: چشمه‌سارها (spring)، تورب‌زارها (mire) و چمن‌زارهای مرطوب (wet meadow) تشخیص داده شده‌‌اند.

Klein و Lacoste (1995) نخستین محققانی بودند که پوشش گیاهی تعدادی از زیستگاه‌های ماندابی شیب جنوبی البرز را مطالعه نمودند، در نتایج، جوامع لکه‌ای Carex orbicularis subsp. kotschyana به عنوان عنصر اصلی گیاهی ویژه مانداب‌های آن منطقه معرفی شده است.

Kamrani و همکاران (2011) ارتباط بین عوامل محیطی و پوشش گیاهی مانداب‌های شیب‌های جنوبی کوهستان البرز غربی را مطالعه نمودند. نتایج تحقیقات آنها نشان داد که با افزایش ارتفاع، گونه‌های گیاهی با شکل زیستی ژئوفیت‌ها و گونه‌های بوم‌زاد افزایش داشتند، ولی اسیدیته و میزان هدایت الکتریکی خاک کاهش نشان می‌دهند.

اکبرلو (1388) جوامع گیاهی چمن‌زارهای شمال غربی منطقه چالدران در آذربایجان غربی را بررسی نمود. تحقیقات وی نشان داد که از گونه‌های موجود، تعداد ۸۳ گونه در داخل پلات‌ها مشاهده شدند که به ۶۷ جنس و ۲۶ تیره تعلق دارند. بیشترین گونه‌ها متعلق به تیره گندمیان است. شکل‌های زیستی غالب در ترکیب گیاهی، همی‌کریپتوفیت‌ها، تروفیت‌ها و ژئوفیت‌ها هستند.

قهرمان و همکاران (1383) رویشگاه و فلور منطقه ساحلی چمخاله-جیرباغ و تالاب ساحلی امیرکلایه در استان گیلان را مطالعه نموده‌اند. در این مطالعه، 320 گونه گیاهی مربوط به 213 جنس و 76 تیره گیاهی شناسایی شده است.

جوانشیر (1368) پوشش گیاهی مراتع سبلان را مطالعه نمودد. در این مطالعه مجموعاً 470 گونه گیاهی مربوط به 255 جنس و60 تیره شناسایی شده که تیره بقولات با 70 گونه، تیره مرکبان با 64 گونه و تیره گندمیان با 58 گونه، بزرگترین تیره‌های گیاهی آن منطقه محسوب می‌شوند. بررسی این پژوهش با هدف مطالعه فلوریستیک، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان موجود در اراضی ماندابی دامنه‌های شمالی و شرقی سبلان انجام شده است.

مواد و روش‌ها

منطقه مورد مطالعه در شمال شرقی ایران در شیب‌های شمالی و شرقی کوهستان‌های سبلان با مختصات جغرافیایی َ23 ^°47 تا َ42 ^°48 طول شرقی و 55َ ^°37 تا َ53 ^°38 عرض شمالی، و در ارتفاع 1340 تا 3000 متری بالاتر از سطح دریای آزاد واقع شده است (شکل 1). اقلیم منطقه بر اساس طبقه‌بندی آمبرژه نیمه‌خشک، سرد تا فرا‌سرد با میانگین بارندگی سالانه 360 میلی‌متر است. بیشترین میزان بارش مربوط به فصل پاییز و زمستان و بیشتر به صورت برف است، با افزایش ارتفاع میزان بارندگی افزایش و دما کاهش می‌یابد. پوشش گیاهی منطقه شامل ریختارهای ژئوفیت، رطوبت‌پسند، صخره روی و بوته‌ای است.

شکل 1- موقعیت منطقه مورد مطالعه نسبت به کشور و محل‌های نمونه‌برداری که با علامت مشخص گردیده است.

روش تحقیق

به منظور مطالعه فلوریستیک، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان موجود در اراضی ماندابی در شیب‌های شمالی و شرقی سبلان، ابتدا اراضی ماندابی با استفاده از عملیات صحرایی و نرم‌افزار اینترنتی Google Earth شناسایی و در عرصه موقعیت آنها با دستگاه موقعیت‌یاب (GPS) ثبت شد، سپس بر روی نقشه پایه انتقال یافت. به منظور شناسایی گونه‌ها در فصل‌های مختلف در مرحله رشد کامل گیاهان، نسبت به جمع‌آوری گونه‌ها اقدام گردید. پس از پرس و خشک شدن، نمونه‌ها با استفاده از فلورا ایرانیکا (Rechinger, 1963-2005)، فلور ترکیه (Davis, 1965-1988) ، فلور عراق (Townsend et al., 1966-1985)، فلور شوروی (Komarov, 1934-1954)، فلور رنگی ایران (قهرمان، 1357-1378)، فلور ایران (اسدی و همکاران، 1378-1389). گون‌های ایران (معصومی، 1365 و 1384) شناسایی شدند. همچنین، پراکنش جغرافیایی عناصر گیاهی با استفاده از منابع:
فلورا ایرانیکا و Takhtajan (1986) و شکل زیستی گیاهان جمع‌آوری شده بر اساس سیستم طبقه‌بندی Raunkiaer (1934) تعیین گردید. نمونه‌های گیاهی جمع‌آوری شده درهرباریوم مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل ثبت و نگهداری می‌شوند.

نتایج

نتایج حاصل از بررسی فلور اراضی ماندابی دامنه‌های شمالی و شرقی سبلان، شناسایی 216 گونه گیاهی متعلق به 128 جنس و 36 تیره گیاهی بود. تیره Poaceae با 25 جنس و 46 گونه، Asteraceae با 11 جنس و20 گونه، Fabaceae با 9 جنس و 19 گونه و Brassicaceae با 12 جنس و 16 گونه مهم‌ترین تیره‌های گیاهی منطقه محسوب می‌شوند.

شکل 2- تیره‌های گیاهی غالب در مانداب‌های شمالی و شرقی سبلان بر اساس تعداد جنس و گونه موجود در هر تیره

شکل زیستی گیاهان در چگونگی گذر از شرایط نامساعد محیطی در مانداب‌های شیب‌های شمالی و شرقی سبلان به شرح زیر است:

22 درصد گیاهان تروفیت، 30 درصد کریپتوفیت، شامل: ژئوفیت پیازدار، ژئوفیت بنه‌دار، ژئوفیت ریزم‌دار و گیاهان رطوبت‌پسند و شناور، 46 درصد همی‌کریپتوفیت و 2 درصد کامفیت‌ها می‌رویند.

شکل 3- شکل زیستی گیاهان در مانداب‌های شیب‌های شمالی و شرقی سبلان

بر اساس نتایج حاصل از بررسی پراکنش جغرافیایی گونه‌ها با استفاده از فلورهای مذکور در روش تحقیق، از نظر طیف پراکنش گیاهان از مجموع 216 گونه، 44/44 درصد چند ناحیه‌ای، 83/20 درصد اروپا-سیبری/مدیترانه‌ای/ایرانی-تورانی، 74/15 درصد اروپا-سیبری/ایرانی-تورانی، 7/3 درصد اروپا-سیبری، 32/2 درصد مدیترانه‌ای/ایرانی-تورانی، 56/5 درصد گونه‌های بوم‌زاد ایران و 41/7 درصد گونه‌های شناسایی نشده هستند (شکل 4).

شکل 4- فراوانی نسبی پراکنش جغرافیایی گیاهان مانداب‌های شیب‌های شمالی و شرقی سبلان. ES: اروپا-سیبری؛ IT: ایرانی-تورانی؛ M: مدیترانه‌ای؛ PI: چند ناحیه‌ای؛ EN(Iran): بوم‌زاد ایران؛ U: شناسایی نشده.

بحث و نتیجه‌گیری

دامنه‌های شمالی و شرقی سبلان به علت برخورداری از شرایط خاص توپوگرافی و واقع شدن در مسیر جریانان‌های سرد و مرطوب سیبری، مدیترانه و خزری، دارای منابع غنی رطوبتی است (جوانشیر، 1368). فلور مانداب‌های آن از لحاظ ریختاری و تنوع، تفاوت های بارزی با سایر مراتع اطراف دارند. بر اساس بررسی‌های انجام یافته، در مجموع 216 گونه گیاهی از رویشگاه‌های مورد مطالعه شناسایی و به ثبت رسیده است (جدول 1). این تعداد گونه گیاهی مربوط به 128 جنس و 36 تیره گیاهی است. تیره‌های Poaceae، Asteraceae، Fabaceae، Brassicaceae و Cyperaceae نسبت به سایر تیره‌ها سهم بیشتری در فلور مانداب‌های منطقه مورد مطالعه دارند. تیره‌های مذکور به ویژه Poaceae و Asteraceae در مطالعات حمزه‌ای و همکاران (1389) در ذخیره‌گاه زیست‌کره ارسباران و صفی‌خانی و همکاران (1385) در منطقه کیان نهاوند همدان به عنوان مهم‌ترین تیره‌های گیاهی از نظر سهم گونه ها معرفی شدند.

از نظر شکل زیستی گیاهی، همی‌کریپتوفیت‌ها و کریپتوفیت‌ها به ترتیب فراوان‌ترین شکل زیستی گیاهان منطقه هستند. فراوانی گیاهان همی‌کریپتوفیت و کریپتوفیت در یک منطقه نشان‌دهنده اقلیم سرد و کوهستانی است (Archibold, 1995). این نظر با نتایج به دست آمده مطابقت دارد. حضور درصد نسبتاً زیاد همی‌کریپتوفیت‌‌ها و کریپتوفیت‌ها در اراضی ماندابی سبلان نشانگر حفظ رطوبت در آنها در مدت فصل رویش گیاهان و نیز به علت بارش برف در زمستان است .در این باره، اکبرلو (1388) چمن‌زارهای شمال غربی منطقه چالدران در استان آذربایجان غربی را مطالعه نمود. نتایج تحقیقات وی نشان داده است که در ترکیب پوشش گیاهی آن منطقه، همی‌کریپتوفیت‌ها و تروفیت‌ها غالب بودند. در بررسی دیگر، Naqinezhad و همکاران (2009) در مانداب‌های شیب جنوبی البرز مرکزی، میزان همی‌کریپتوفیت‌ها و کریپتوفیت‌ها (ژئوفیت‌ها) در ترکیب پوشش گیاهی آن منطقه غالب بوده است که این نتایج با نتایج به دست آمده مطابقت دارد.

از نظر پراکنش جغرافیایی گیاهان، به طور کلی می‌توان نتیجه گرفت که پراکنش جغرافیایی مجموعه گونه‌های گیاهی یک منطقه اصولاً تابع شرایط محیطی و اقلیمی آن منطقه است، با توجه به این که اقلیم منطقه تحت تأثیر جریان‌های سیبری، هیرکانی و اندکی مدیترانه‌ای است (جوانشیر، 1368)، در اراضی ماندابی سبلان، عنصر رویشی مورد بررسی به منطقه اروپا-سیبری تعلق دارد و پس از آن، عناصر رویشی اروپا-سیبری و ایرانی-تورانی قرار گرفتند که نشان‌دهنده تأثیر عناصر فلوریستیک دو منطقه جغرافیایی اروپا-سیبری و ایرانی-تورانی در منطقه است، این تأثیر همچنین از مناطق مجاور مانند منطقه ارسباران در استان آذربایجان شرقی (حمزه‌ای و همکاران، 1389) و منطقه فندق‌لو در اردبیل (عظیمی و همکاران، 1390) نیز مشاهده شده است.

جدول 1- فهرست گونه‌های گیاهی مانداب‌های دامنه‌های شمالی و شرقی کوه سبلان. علائم اختصاری پراکنش جغرافیایی: ES: اروپا-سیبری؛ IT: ایرانی-تورانی؛ M: مدیترانه‌ای؛ PI: چند ناحیه‌ای؛ EN(Iran): بوم‌زاد ایران؛ U: شناسایی نشده. علائم اختصاری شکل زیستی:
Th: تروفیت‌ها؛ He: همی‌کریپتوفیت‌ها؛ Ch: کامفیت‌ها؛ Hy: هیدروفیت‌ها (رطوبت‌پسند)؛ GB: ژئوفیت‌های پیازی؛ GR: ژئوفیت‌های ریزوم‌دار؛ GC: ژئوفیت‌های غده‌ای. گونه‌هایی که با ستاره * مشخص شده‌اند، بوم‌زاد ایران هستند.

*	نام علمی گونه	تیره	شکل زیستی	پراکنش جغرافیایی
	Achillea filipendula Lam.	Asteraceae	He	ES (CAU), IT
	Achillea millefolium L.	Asteraceae	He	ES(CAU), IT
	Adonis dentata Delile	Fabaceae	Th	ES(CAU), M, IT
	Aeluropus littoralis (Gouan) Parl.	Poaceae	Cr(GR)	PL
	Agropyron cristatum (L.) Gaertn.	Poaceae	He	PL
	Agropyron repens (L.) P.Beauv.	Poaceae	Cr(GR)	PL
	Agrostis stolonifera L.	Poaceae	Cr(GR)	ES, IT, M
	Agrostis tenuis Sibth.	Poaceae	Cr(GR)	PL
	Alchemilla persica Rothm.	Rosaceae	Cr(GR)	IT, ES(CAU)
	Alchemilla rigida Buser	Rosaceae	He	ES
*	Alchemilla citrina Frohner	Rosaceae	He	En(Iran)
	Alisma plantago R.Br.	Alismataceae	Cr(Hy)	PL
	Allium ampeloprasum L.	Alliaceae	Cr(GB)	ES(CAU), M
	Alyssum linifolium Stephan ex Willd.	Brassicaceae	Th	PL
	Alopecurus aequalis Sobol.	Poaceae	Cr(GR)	PL
	Alopecurus arundinaceus Poir.	Poaceae	Cr(GR)	PL
	Anagallis arvensis L.	Primulaceae	Th	PL
	Anemone biflora DC.	Fabaceae	Th	ES, M , IT
	Anthemis atropatana Iranshahr	Asteraceae	Th	ES(CAU), IT
	Anthemis sp.	Asteraceae	Th	U
	Arenaria gypsophiloides Willd. ex Ledeb.	Caryophyllaceae	Th	PL
	Artemisia fragrans Willd.	Asteraceae	Ch	ES(CAU), IT
	Asparagus persicus Baker	Liliaceae	He	PL
	Astragalus hamosus L.	Fabaceae	Th	PL
	Astragalus odoratus Lam.	Fabaceae	He	IT, CAU
	Astragalus asciocalyx Bunge	Fabaceae	He	PL
	Atriplex leucoclada Boiss.	Chenopodeaceae	Ch	PL
	Barbarea plantaginea DC.	Brassicaceae	He	ES(CAU), M
	Blysmus compressus Panz.	Cyperaceae	Cr(GR)	ES,IT
	Bolboschoenus maritimus (L.) Palla	Cyperaceae	Cr(Hy)	PL
	Bromus scoparius L.	Poaceae	Th	PL
	Bromus danthoniae Trin. ex C.A.Mey.	Poaceae	Th	PL
	Bromus tomentellus Boiss.	Poaceae	He	PL
	Bupleurum leucocladum Boiss.	Apiaceae	He	PL
	Calamagrostis epigejos (L.) Roth.	Poaceae	Cr(GR)	PL
	Capsella bursa-pastoris Medik.	Brassicaceae	Th	PL
	Cardamine hirsuta L.	Brassicaceae	Th	ES( CAU)
	Cardamine uliginosa M.Bieb.	Brassicaceae	Th	ES( CAU)
	Cardaria draba (L.) Desv.	Brassicaceae	He	ES, IT
	Carex riparia Poir.	Cyperaceae	Cr(GR)	IT, ES( CAU)
	Carex distans L.	Cyperaceae	Cr(GR)	ES, M ,IT
	Carex divulsa Gaudin	Cyperaceae	Cr(GR)	ES, M ,IT
	Carex orbicularis Boott subsp. kotschyana (Boiss. & Hohen.) Kukkonen	Cyperaceae	Cr(GR)	IT, ES( CAU)
	Carex songorica Kar. & Kir.	Cyperaceae	Cr(GR)	IT, ES( CAU)
	Carex sp.	Cyperaceae	He	U
	Carex stenophylla Wahlenb.	Cyperaceae	Cr(GR)	ES( CAU), IT
	Carex strigosa Willd. ex Kunth	Cyperaceae	Cr(GR)	ES( CAU), IT
	Catabrosa aquatica P.Beauv.	Poaceae	Cr(GR)	PL
*	Centaurea cheiranthifolia Willd.	Asteraceae	He	EN(Iran)
	Centaurea iberica Trevir. ex Spreng.	Asteraceae	Th	ES, M
	Chaerophyllum bulbosum L.	Apiaceae	Cr(GB)	ES( CAU) , IT
	Chenopodium album L.	Chenopodeaceae	Th	PL
	Chenopodium ambrosioides L.	Chenopodeaceae	Th	ES, M
	Cynodon dactylon (L.) Pers.	Poaceae	Cr(GR)	PL
	Cyperus longus L.	Cyperaceae	Cr(GR)	ES( CAU), IT
	Cyperus sp.	Cyperaceae	He	U
	Dactylis glomerata L.	Poaceae	He	PL
	Deschampsia caespitosa (L.) Beauv.	Poaceae	Cr(GR)	PL
	Descurainia sophia (L.) Webb ex Prantl	Brassicaceae	Th	PL
*	Deyeuxia parsana Bor	Poaceae	He	En(Iran)
	Dianthus pachypetalus Stapf	Caryophyllaceae	He	ES, M, IT
	Draba huetii Boiss.	Brassicaceae	Th	PL
	Draba nemorosa L.	Brassicaceae	Th	PL
	Eleocharis palustris (L.) Roem. & Schult.	Cyperaceae	He	PL
	Ephorbia sp.	Euphorbiaceae	He	U
	Equisetum palustre L.	Equisetaceae	Cr(GR)	PL
	Equisetum arvense L.	Equisetaceae	Cr(GR)	PL
	Equisetum sp.	Equisetaceae	Cr(GR)	PL
	Eragrostis curvula (Schrad.) Nees	Poaceae	He	PL
	Eremopoa persica (Trin.) Roshev.	Poaceae	Th	IT, M
	Eremopyrum distans (K.Koch) Nevski	Poaceae	He	PL
	Eremurus sp.	Liliaceae	Cr(GC)	U
	Erysimum repandum L.	Brassicaceae	Th	PL
	Euphrasia juzepczukii Denissova	Scrophulariaceae	Th	ES(CAU), M, IT
	Falcaria vulgaris Bernh.	Apiaceae	He	PL
	Festuca heterophylla Wahlenb.	Poaceae	He	PL
	Festuca ovina L.	Poaceae	He	PL
	Festuca pratensis Huds.	Poaceae	Cr(GR)	ES(CAU)
	Festuca rubra L.	Poaceae	He	PL
	Festuca sp.	Poaceae	Cr(GR)	U
	Filipendula vulgaris Moench	Rosaceae	He	ES( CAU)
	Fragaria sp.	Rosaceae	Cr(GR)	U
	Galium humifusum M.Bieb.	Rubiaceae	Cr(GR)	ES, IT, M
	Galium verum L.	Rubiaceae	Cr(GR)	PL
	Geranium albanum M.Bieb.	Geraniaceae	Th	ES(CAU), M
	Geranium pyrenaicum Burm.f.	Geraniaceae	Th	ES(CAU), M
	Geum rivale L.	Rosaceae	Cr(GR)	PL
	Glyceria plicata Fr.	Poaceae	Cr(Hy)	IT.ES
	Hesperis kurdica Dvorak & Hadač	Brassicaceae	He	M, IT
	Hippuris vulgaris L.	Hippurridaceae.	Cr(Hy)	ES
	Hordeum bulbosum L.	Poaceae	Cr(GB)	PL
	Hordeum glaucum Steud.	Poaceae	He	PL
	Hordeum marinum Huds.	Poaceae	He	ES, M, IT
	Hordeum violaceum Boiss. & Hohen.	Poaceae	He	IT, ES(CAU)
	Hypericum perforatum L.	Hypericaceae	He	PL
	Inula sp.	Asteraceae	He	PL
	Iris caucasica Hoffm.	Iridaceae	Cr(GC)	M, IT
	Iris pseudocaucasica Grossh.	Iridaceae	Cr(GC)	PL
	Juncus gerardii Loisel.	Juncaginaceae	Cr(GR)	IT
	Jurinella sp.	Asteraceae	He	U
	Juncus Littoralis C.A.Mey.	Juncaginaceae	He	PL
	Jurinella moschus (Hablitz) Bobrov	Asteraceae	He	PL
	Kochia prostrata (L.) Schrad.	Chenopodeaceae	Ch	PL
	Koeleria cristata Pers.	Poaceae	He	PL
	Koeleria eriostachya Pančić	Poaceae	He	ES(CAU), IT
	Lactuca orientalis Boiss.	Asteraceae	He	PL
	Lactuca undulata Ledeb.	Asteraceae	He	PL
	Lathyrus pratensis L.	Fabaceae	Cr(GR)	PL
	Lolium persicum Boiss. & Hohen.	Poaceae	He	PL
	Lotus angustissimus L.	Fabaceae	He	ES, M, IT
	Lotus corniculatus L.	Fabaceae	He	ES, M, IT
	Marrubium astracanicum Jacq.	Lamiaceae	He	ES(CAU), M
	Mentha aquatica L.	Lamiaceae	He	ES, M
	Mentha longifolia Host	Lamiaceae	He	ES, M
	Medicago sativa L.	Fabaceae	He	ES,IT
	Melilotus officinalis (L.) Lam.	Fabaceae	He	PL
	Mentha sp.	Lamiaceae	He	U
	Minuartia hybrida (Vill.) Schischk.	Caryophyllaceae	Th	ES, IT, M
	Muscari caucasicum Baker	Liliaceae	Ge(B )	M, IT, ES(CAU)
	Muscari comosum (L.) Mill.	Liliaceae	Ge(B )	ES, M, IT
	Muscari racemosum (L.) Mill.	Liliaceae	Ge(B )	PL
	Myosotis asiatica (Vestergr.) Schischk. & Serg.	Boraginaceae	Th	PL
*	Myosotis olympica Boiss.	Boraginaceae	Th	En(Iran)
	Nasturtium officinale R.Br.	Brassicaceae	He	ES, IT
	Nepeta ucrainica L.	Lamiaceae	He	ES, IT
	Neslia apiculata Fisch., C.A.Mey. & Avé-Lall.	Brassicaceae	Th	PL
	Nigella integrifolia Regel	Ranunculaceae	He	ES(CAU), M, IT
	Nigella oxypetala Boiss.	Ranunculaceae	He	ES(CAU), M, IT
*	Onosma trachytrichum Boiss.	Boraginaceae	He	En(Iran)
	Orchis mascula (L.) L.	Orchidaceae	Ge(C )	ES(CAU), M
	Orchis latifolia L.	Orchidaceae	Ge(C )	ES(CAU), M
	Origanum vulgare L.	Lamiaceae	He	PL
	Ornithogalum montanum Ten.	Liliaceae	Ge(B )	ES(CAU), M
	Pedicularis sibthorpii Boiss.	Scrophulariaceae	He	PL
	Pedicularis wilhelmsiana Fisch. ex M.Bieb.	Scrophulariaceae	He	PL
	Phalaris minor Retz.	Poaceae	Cr(GR)	PL
	Phleum paniculatum Huds.	Poaceae	Th	ES(CAU), M, IT
	Phleum phleoides H.Karst.	Poaceae	He	PL
	Prunella vulgaris L.	Liliaceae	He	PL
	Phlomis aucheri Boiss.	Lamiaceae	He	PL
	Phlomis tuberosa L.	Lamiaceae	He	PL
	Phragmites australis (Cav.) Steud.	Poaceae	He	PL
	Pimpinella tragium Vill.	Apiaceae	He	ES(CAU), M, IT
	Plantago lagopus L.	Plantaginaceae	Th	PL
	Plantago atrata Hoppe	Plantaginaceae	He	ES(CAU), IT
	Plantago lanceolata L.	Plantaginaceae	He	ES, M, WIT
	Plantago major L.	Plantaginaceae	He	PL
	Plantago maritima L.	Plantaginaceae	He	ES, IT
	Plantago sp.	Plantaginaceae	He	U
	Poa araratica Trautv.	Poaceae	Cr(GR)	PL
	Poa nemoralis L.	Poaceae	Cr(GR)	PL
	Poa sp.	Poaceae	Th	U
	Poa bulbosa L.	Poaceae	Cr(GB)	PL
	Poa pratensis L.	Poaceae	Cr(GR)	PL
	Poa trivialis L.	Poaceae	Cr(GR)	PL
	Polygonum arenastrum Boreau	Polygonaceae	He	PL
	Polygonum lapathifolium L.	Polygonaceae	Th	ES, IT, M
	Polygonum alpestre C.A.Mey.	Polygonaceae	He	ES(CAU), M, IT
	Polygonum amphibium L.	Polygonaceae	He	PL
	Polygonum sp.	Polygonaceae	He	U
	Potamogeton nodosus Poir.	Potamogetonaceae	Cr(Hy)	PL
	Potamogeton pectinatus L.	Potamogetonaceae	Cr(Hy)	PL
	Potentilla canescens Besser	Rosaceae	He	PL
*	Potentilla persica Boiss. & Hausskn. ex Boiss.	Rosaceae	He	En(Iran)
	Potentilla recta L.	Rosaceae	He	PL
	Puccinellia grossheimiana V.I.Krecz.	Poaceae	He	ES(CAU), M,
*	Puccnellia koeieana Melderis	Poaceae	He	En(Iran)
	Ranunculus arvensis L.	Ranunculaceae	Th	ES, M
	Ranunculus lateriflorus DC.	Ranunculaceae	Th	PL
*	Ranunculus persicus DC.	Ranunculaceae	He	En(Iran)
	Raphanus sp.	Brassicaceae	Th	U
	Rumex acetosa L.	Polygonaceae	Cr(GR)	PL
	Rumex acetosella L.	Polygonaceae	He	PL
	Salsola crassa M.Bieb.	Chenopodeaceae	Th	ES(CAU), IT
	Salsola sp.	Chenopodeaceae	Th	U
	Salvia aethiopis L.	Lamiaceae	He	PL
	Salvia sp.	Lamiaceae	Th	U
	Sanguisorba minor Scop.	Rosaceae	He	PL
	Schoenoplectus lacustris (L.) Palla	Cyperaceae	Th	PL
	Schoenus nigricans L.	Cyperaceae	He	PL
	Sedum pallidum M.Bieb.	Crassulaceae	He	ES(CAU)
	Sedum pilosum M.Bieb.	Crassulaceae	He	ES(CAU)
	Senecio vernalis Waldst. & Kit.	Asteraceae	Th	ES, IT, M
	Sonchus asper (L.) Hill	Asteraceae	He	IT, M
	Sparganium erectum L.	Sparganiaceae	Ch	PL
	Stachys byzantina K.Koch	Lamiaceae	He	ES(CAU), IT
	Stellaria pallida (Dumort.) Pire	Caryophyllaceae	Th	ES(CAU), IT
*	Taraxacum azerbaijanicum Soest	Asteraceae	He	En(Iran)
	Taraxacum bessarabicum Fisch.	Asteraceae	He	ES, NIT
*	Taraxacum hydrophilum Soest	Asteraceae	He	EN(Iran)
	Taraxaceum sp	Asteraceae	He	ES, NIT
	Taraxacum montanum DC.	Asteraceae	He	M, ES(CAU)
	Thalictrum elatum Jacq.	Ranunculaceae	He	PL
	Thelypteris palustris Schott	Thelypteridaceae	Cr(GR)	PL
	Thlaspi kotschyanum Boiss. & Hohen.	Brassicaceae	Th	M, IT
*	Thlaspi tenue (Boiss. & Buhse) Hedge	Brassicaceae	Th	En(Iran)
	Tragopogon reticulates Boiss. & A.Huet	Asteraceae	He	ES, IT
	Tribulus terrestris L.	Zygophyllaceae	Th	ES, IT, M
	Trifolium ambiguum M.Bieb.	Fabaceae	He	PL
	Trifolium montanum L.	Fabaceae	Cr(GR)	ES, IT, M
	Trifolium pratense L.	Fabaceae	He	ES, M, IT
	Trifolium repense L.	Fabaceae	Cr(GR)	ES, IT, M
	Trifolium hybridum L.	Fabaceae	He	ES, IT
	Trifolium alpestre L.	Fabaceae	Cr(GR)	PL
	Tripleurospermum decipiens (Fich. & C.A.Mey)Bornm.	Asteraceae	Th	ES(CAU), M
	Trisetum flavescens (L.) P.Beauv.	Poaceae	He	PL
	Trisetum bungei Boiss.	Poaceae	Cr(GR)	U
	Typha latifolia L.	Typhaceae	Cr(Hy)	PL
*	Urtica dioica L.	Urticaceae	Cr(GR)	En( Iran, Irag)
	Veronica anagalloides Guss.	Scrophulariaceae	Th	ES, IT
	Veronica orientalis Mill.	Scrophulariaceae	He	ES, IT
	Vicia cracca L.	Fabaceae	He	ES, IT
	Vicia ervilia Willd.	Fabaceae	Th	PL
	Vicia subvillosa Boiss.	Fabaceae	Cr(GR)	ES, IT
	Viola arvensis Murray	Violaceae	He	ES, IT

تشکر و قدردانی

نویسندگان لازم می‌دانند از زحمات مسؤولان محترم مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور و مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل که در ارایه امکانات مساعدت داشته‌اند، قدردانی نمایند. همچنین از همکاری صمیمانه آقایان دکتر مصطفی اسدی و بهنام حمزه‌ای، از مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع نیز به جهت شناسایی تعدادی از گونه‌های گیاهی و همکاران گرامی در مرکز تحقیقات اردبیل، به ویژه آقایان یونس رستمی‌کیا، محرم هوشیار، سخاوت رفیعی و علی صمدزاده به جهت کمک به برداشت‌های صحرایی و سرکار خانم آسیابی‌زاده به جهت کمک به تنظیم نمونه‌های گیاهی قدردانی می‌شود.

مراجع

اسدی، م.، معصومی، ع. ا.، خاتمساز، م. و مظفریان، و. (1378-1389) فلور ایران (شماره‌های 1-60). مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران.

اکبرلو، م. (1388) بررسی اثرات شیوه‌های رایج بهره‌برداری با مؤلفه‌های پوشش گیاهی چمن‌زارهای کوهستانی چالدران درآذربایجان غربی. رساله دکتری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران.

جوانشیر، ع. (1368) اکولوژی مراتع سبلان (طرح تحقیقاتی مشترک جهاد سازندگی آذربایجان شرقی و دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز). جهاد سازندگی استان آذربایجان شرقی(تبریز) واحد مرتع. 63-152.

حمزه‌ای، ب.، صفوی، س. ر.، عصری، ی و جلیلی، ع. (1389) تجزیه و تحلیل فلورستیک و توصیف مقدماتی پوشش گیاهی ذخیره‌گاه زیست‌کره ارسباران، شمال غرب ایران. مجله رستنیها 11(1): 1-16.

صفی‌خانی، ک.، رحیمی‌نژاد، م. و کلوندی، ر. (1385) معرفی رُستنی‌ها، اشکال زیستی گونه‌های گیاهی منطقه کیان نهاوند همدان. فصلنامه پژوهش و سازندگی در منابع طبیعی 74: 138-154.

عظیمی مطعم، ف.، طلایی، ر.، آسیابی‌زاده، ف. و هوشیار، م. (1390) معرفی فلور، اشکال زیستی و پراکنش جغرافیایی گونه‌های گیاهی منطقه جنگلی و حفاظت‌شده فندق لو (استان اردبیل). مجله تاکسونومی و بیوسیستماتیک 9: 75-88.

قهرمان، ا. (1357-1378) فلور رنگی ایران. جلدهای 1-20، انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران.

قهرمان، ا.، نقی‌نژاد، ع، ر. و عطار، ف. (1383) رویشگاه‌ها و فلور منطقه ساحلی چمخاله-جیر باغ و تالاب ساحلی امیر کلایه. مجله محیط‌شناسی 33: 46-47.

معصومی، ع. (1365) گون‌های ایران (گون‌های یک‌ساله) جلد 1. مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران.

معصومی، ع. (1384) گون‌های ایران جلد 5. مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران.

Archibold, O. W. (1995) Ecology of world vegetation. Chapman and Hall, London.

Davis, D. S. (1965-1988) Flora of Turkey, Vols. 1-10. University of Edinburgh, Edinburgh.

Kamrani, A., Jalili, A., Naqinezhad, A., Attar, F., Maassoum, A. A. and Shaw, S. C. (2011) Relationship between environmental variables and vegetation across mountain wetland sites, N. Iran. Biologia 66: 76-87.

Klein, J. C. and Lacoste, A. (1995) Les pozzines `a Carex orbicularis Boott subsp. kotschyana de l’Alborz central (Iran): groupement`a la charnière des regions euro-siberienne et irano-touranienne. Ecologia Mediterranea 12: 75-86.

Komarov, V. L. (ed.). (1934-1954) Flora of the USSR. Vols 1-21. Izdatel’stvo Akademi Nauk SSSR Leningrad (English translation from Russian, Israel program for scientific tranlations, Jeursalem.

Naqinezhad, A. R., Jalili, A., Attar F., Ghahreman A., Wheeler, B. D., Hodgson J. G., Shaw S.C. and Maassoumi, A. (2009) Floristic characteristics of the wetland sites on dry southern slopes of the Alborz Mts., N. Iran: The role of altitude in floristic composition. Flora 204: 254-269.

Raunkiaer, C. (1934) The life forms of plants and statistical plant geography. Charendon Press, Oxford.

Rechinger, K. H. (1963-2005) Flora Iranica (ed.) vols:1-176. Akademische Druk-u verlagsanstalt, Graz.

Takhtajan, A. (1986) Floristic regions of the world. University of California Press, Berkley.

Townsend, C. C., Guest, E. and Al-Rawi, A. (eds.) (1966-1985) Flora of Iraq. Ministry of Agriculture, Baghdad.

آمار

تعداد مشاهده مقاله: 2,404

تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,326

سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب

پیوندهای مفید

اخبار و اعلانات

آمار

Study on floristic, life form and plant chorology of wetlands in northern and eastern slopes of Sabalan mountains