| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شمارهها | 1,922 |
| تعداد مقالات | 15,629 |
| تعداد مشاهده مقاله | 47,638,014 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 19,180,869 |
چالشهای الگوریتمی عدالت کیفری؛ مطالعه تطبیقی ایران و فرانسه | ||
| پژوهش های نوین در علوم جنایی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 26 آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/nrcs.2026.149638.1007 | ||
| نویسندگان | ||
| طاهره مومن زاده1؛ مهدی شعبان زاده* 2 | ||
| 1دانشکده علوم انسانی گروه حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر | ||
| 2استادیار دانشگاه ازاد بوشهر | ||
| چکیده | ||
| هوش مصنوعی بهتدریج از حاشیه به متن دادرسی کیفری راه مییابد و نویدبخش دقتی فراتر از خطای انسانی و سرعتی بیسابقه در رسیدگیهای قضایی است. بااینحال، این فناوریِ نوظهور، نظام عدالت کیفری را با پرسشهایی بنیادین مواجه ساخته است که پاسخ به آنها، فراتر از تنظیمگریِ صرف، مستلزم بازاندیشی در مفهوم عدالت در عصر دیجیتال است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-تطبیقی، به بررسی چالشهای سهگانهی «جعبه سیاه الگوریتمی»، «سوگیری دادهها» و «مسئولیت ناشی از تصمیمات خودکار» در دو نظام حقوقی ایران و فرانسه میپردازد. یافتهها نشان میدهد که فرانسه با تکیه بر چارچوب نظارتی اتحادیه اروپا (قانون هوش مصنوعی ۲۰۲۴ و مقررات عمومی حفاظت از دادهها) و ایجاد نهادهای مستقل نظارتی، گامهای مؤثری در جهت شفافسازی الگوریتمها و تضمین حق دفاع برداشته است، هرچند در مرحله عمل با دشواریهایی چون تفسیرناپذیری شبکههای عصبی عمیق و مقاومت صنفی مواجه است. درمقابل، نظام ایران با تصویب آییننامهی اجرایی استفاده از فناوریهای نوین در فرآیندهای قضایی (۱۴۰۴) و راهاندازی سامانههای هوشمندی چون «سمپ هوشمند»، گامهای عملیاتی مهمی برداشته، اما همچنان با خلأهای اساسی در حوزهی شفافیت الگوریتمی، حمایت از دادههای شخصی و تعیین تکلیف مسئولیت مدنی و کیفری ناشی از خطای الگوریتمها مواجه است. در پایان، پژوهش با ارائهی راهکارهایی نظیر «تأسیس نهاد ملی نظارت بر الگوریتمهای قضایی»، «الزام به استفاده از هوش مصنوعی قابل توضیح» و «اصل مسئولیت زنجیرهای»، بر ضرورت تدوین چارچوبی اخلاقی-حقوقیِ متناسب با بافت فرهنگی و حقوقی هر کشور تأکید میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هوش مصنوعی در دادرسی کیفری؛ شفافیت الگوریتمی؛ مسئولیت ناشی از تصمیمات خودکار؛ نظارت قضایی بر الگوریتمها؛ حق دفاع در عصر دیجیتال | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 5 |
||