پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شماره‌ها | 1,916 |
| تعداد مقالات | 15,572 |
| تعداد مشاهده مقاله | 46,387,042 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 19,009,012 |
مطالعۀ تطبیقی روایت‌های نزاع درون‌حاکمیتی در تاریخ‌نگاری عصر صفوی؛ بازنمایی مناسبات شاه‌عباس و مرشدقلی‌خان وکیل‌السلطنه | ||
| پژوهش های تاریخی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 12 آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/jhr.2026.150234.3001 | ||
| نویسندگان | ||
| عباس آداودی جلفایی1؛ امیرحسین داودوندی2؛ مسعود بیات* 3 | ||
| 1گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 2گروه تاریخ، گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 3گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکدۀ علوم انسانی، زنجان، ایران | ||
| چکیده | ||
| واقعۀ قتل مرشدقلی‌خان استاجلو، مهم‌ترین شخصیت تأثیرگذار در قدرت‌گیری شاه‌عباس، در منابع تاریخی صفوی نه به‌صورت یکدست، بلکه در قالب‌هایی متفاوت و گاه متعارض بازنمایی شده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر این نزاع درون‌حاکمیتی، در پی پاسخ به این پرسش است که مورخان صفوی چگونه علل سقوط و نحوۀ حذف مرشدقلی‌خان را روایت کرده و از خلال این روایت‌ها، رابطۀ میان قدرت امیر و اقتدار شاه را معنا بخشیده‌اند. برای پاسخ به این پرسش، گزارش‌های شش تن از مورخان یعنی خوزانی، منجم یزدی، جنابذی، منشی قمی، اسکندربیگ و افوشته‌ای -که همزمان یا نزدیک به رویداد می‌زیستند- با رویکردی کیفی و روش توصیفی-تحلیلی، براساس مقایسۀ چند مؤلفۀ روایی بررسی شده‌اند: صورت‌بندی علّی سقوط و قتل، شخصیت‌پردازی مرشدقلی‌خان، نحوۀ روایت انگیزۀ حذف، ترتیب و توالی رخدادها، و میزان گزینش و برجسته‌سازی عناصر رویداد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که منابع، سقوط مرشدقلی‌خان را در قالب صورت‌بندی‌های علّی متفاوتی توضیح داده‌اند؛ از بحران هرات و ادعای توطئه علیه شاه گرفته تا مداخلۀ فزاینده در امور سلطنت و تلاش برای ایجاد پیوند با خاندان شاهی. این تفاوت، در شخصیت‌پردازی او نیز آشکار است؛ به‌گونه‌ای که برخی روایت‌ها، امیری مقتدر را به شخصیتی جاه‌طلب بدل می‌کنند، اما افوشته‌ای تصویری متفاوت از وی عرضه می‌کند. همچنین اختلاف در زمان، مکان و ترتیب رخدادهای قتل نشان می‌دهد که منابع با گزینش، چینش و برجسته‌سازی عناصر آن، ساختار و معنای سیاسی به واقعه بخشیده‌اند. در نتیجه، تفاوت‌های روایی، ضمن بازتعریف حدود قدرت امیر، حذف مرشدقلی‌خان را در چارچوب تثبیت اقتدار شاهانه و بازتعریف نظم سیاسی صفوی معنادار می‌سازند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| مطالعۀ تطبیقی؛ تاریخ‌نگاری صفوی؛ شاه‌عباس اول؛ مرشدقلی‌خان استاجلو؛ نزاع درون‌حاکمیتی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 6 |
||