| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شمارهها | 1,922 |
| تعداد مقالات | 15,635 |
| تعداد مشاهده مقاله | 47,694,853 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 19,199,436 |
ارزیابی پتروفیزیکی و پیشبینی تراوایی در سازند مخزنی سروک با استفاده از روش لوسیا در یکی از میادین دشت آبادان، جنوب غرب ایران | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| پژوهش های چینه نگاری و رسوب شناسی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ، انتشار آنلاین از تاریخ 30 شهریور 1405 اصل مقاله (4 M) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/jssr.2026.150045.1335 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نویسندگان | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| بهاره خوش برش ماسوله1؛ حمزه مهرابی* 2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1کارشناسی ارشد گروه سافت راک، دانشکدۀ زمینشناسی، دانشکدگان علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2دانشیار گروه سافت راک، دانشکدۀ زمینشناسی، دانشکدگان علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| چکیده | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| پیشبینی دقیق تراوایی در مخازن کربناتۀ ناهمگن بهدلیل تغییرات فابریک سنگ و تأثیر فرآیندهای دیاژنزی، همواره یکی از مهمترین چالشهای مطالعات پتروفیزیکی به شمار میرود؛ از این رو، ارزیابی دقت روشهای مبتنی بر فابریک سنگ و مقایسۀ آنها با دیگر روشهای متداول، نقش مهمی در شناخت کیفیت مخزن و کاهش عدم قطعیت در مدلسازی مخزنی دارد. در این پژوهش، سازند سروک در یکی از میدانهای نفتی جنوب غرب ایران (واقع در ناحیۀ دشت آبادان) با استفاده از اطلاعات مغزه، مقاطع نازک میکروسکوپی، دادههای تخلخل- تراوایی و لاگهای چاهپیمایی، بررسی شده است. بهمنظور ارزیابی کیفیت مخزنی و پیشبینی تراوایی، روش لوسیا بر پایۀ فابریک سنگ به کار گرفته و نتایج حاصل از آن با نتایج روشهای مبتنی بر واحدهای جریانی هیدرولیکی و کلاسهای اندازۀ حفرات (وینلند) مقایسه شده است. همچنین، گونههای سنگی مخزنی تعیین و تراواییهای پیشبینیشده از روش لوسیا، با تراواییهای اندازهگیریشده از مغزه، مقایسه شدهاند. نتایج به شناسایی پنج گونهسنگی مخزنی با ویژگیهای متفاوت ازنظر کیفیت مخزنی و رفتار جریان سیال منجر شد. مقایسۀ تراوایی پیشبینیشده و اندازهگیریشده، هشت زون شامل چهار زون با تطابق مناسب (ضریب همبستگی 0.73) و چهار زون با تطابق ضعیف (ضریب همبستگی 0.26) را مشخص کرد. بیشترین میزان انطباق در زونهایی مشاهده شد که رفتار جریان سیال عمدتاً تحت کنترل فابریک سنگ و تخلخلهای بینذرهای و بینبلوری بود؛ در حالی که ناهمگنیهای ناشی از دولومیتیشدن، تبلور مجدد، شکستگی و توسعۀ تخلخلهای ثانویۀ غیر مرتبط، موجب کاهش دقت پیشبینی در دیگر زونها شده است. بهطور کلی، نتایج این پژوهش نشان داد که تلفیق روشهای رسوبشناسی، پتروگرافی و پتروفیزیکی، چارچوب کارآمدی را برای شناخت ناهمگنی و ارزیابی کیفیت مخزنی در سازند سروک در میدان مطالعهشده فراهم میآورد. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کلیدواژهها | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| سازند سروک؛ روش لوسیا؛ واحدهای جریانی هیدرولیکی؛ فابریک سنگ؛ مخزن کربناته | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| اصل مقاله | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
مقدمه مخازن کربناته بهدلیل برهمکنش پیچیدۀ فرآیندهای رسوبی، دیاژنزی و تکتونیکی، ناهمگنی شدیدی نشان میدهند که پیشبینی ویژگیهای پتروفیزیکی، بهویژه تراوایی، را با چالشهای جدی مواجه میکند (Ahr 2008; Tavakoli 2020; Maniscalco et al. 2022). با توجه به اینکه ویژگیهای بافتی اولیه (مانند اندازه، جورشدگی دانهها و فابریک سنگ)، ظرفیت ذخیره و هدایت سیال را کنترل میکنند، فرآیندهای دیاژنزی نظیر انحلال، سیمانیشدن، دولومیتیشدن و شکستگی، با تغییر حجم و ارتباط حفرات، ساختار اولیۀ سنگ را متحول میکنند (Choquette and Pray 1970; Moore 2001; Lucia 2007)؛ درنتیجه، رابطۀ میان تخلخل و تراوایی، حالتی پیچیده و غیرخطی به خود میگیرد و ارزیابیهای پتروفیزیکی متداول، بهتنهایی قادر به توصیف رفتار واقعی مخزن نیست (Lucia 2007; Vincent et al. 2007; Davoodi et al. 2024). با توجه به نقش کلیدی تراوایی در دینامیک جریان و توسعۀ میدانها (Tiab and Donaldson 2015)، بهکارگیری رویکردهای تلفیقی، که همزمان مشخصات رسوبی، فابریک سنگ و تحولات دیاژنزی را لحاظ کنند، بهجهت بهبود دقت مدلسازی و پیشبینی تراوایی، امری ضروری است. سازند سروک، مهمترین واحد مخزنی گروه بنگستان شناخته میشود و پس از سازند آسماری، دومین مخزن کربناته با اهمیت در حوضۀ زاگرس به شمار میرود (Mehrabi 2023). این سازند در بسیاری از میدانهای نفتی واقع در دشت آبادان، نقش کلیدی در فعالیتهای اکتشاف و تولید هیدروکربن دارد (Abdollahie Fard et al. 2006). مطالعات متعددی دربارۀ ویژگیهای زمینشناسی، پتروفیزیکی، مخزنی، ژئوشیمیایی و تعیین گونهسنگی در سازند سروک انجام شده است (Kadkhodaie 2018; Nabikhani et al. 2012; Mehrabi 2023; Jahangard et al. 2025)؛ اما تاکنون پژوهشی دربارۀ این مخزن در میدان مطالعهشده ارائه نشده است که پیشبینی تراوایی را بر مبنای کلاسهای پتروفیزیکی لوسیا انجام داده و اعتبار نتایج آن را با استفاده از دادههای واقعی مخزن بررسی کرده باشد. بر این اساس، مطالعۀ حاضر با هدف رفع این خلأ پژوهشی، تراوایی سازند سروک را در یکی از میدانهای دشت آبادان، بر پایۀ کلاسهای پتروفیزیکی لوسیا ارزیابی و نتایج حاصل را با دادههای واقعی مخزن مقایسه میکند. روشهای متداول برآورد تراوایی بر پایۀ دادههای چاهپیمایی—نظیر روابط رگرسیونی خطی ساده (Log k−ϕ) و مدلهای تجربی تخلخل–اشباع آب مانند مدل تیمور (Timur 1968) و کاتس (Coates and Dumanoir 1973)، عمدتاً برای مخازن آواری با سیستم حفرات بیندانهای توسعه یافتهاند؛ از این رو، به دلیل ناتوانی در تفکیک فابریک سنگ، اندازۀ گلوگاه حفرات و اثر حفرات ثانویه (مانند حفرات قالبی، حفرهای و شکستگیها)، در پیشبینی دقیق تراوایی مخازن پیچیدۀ کربناته با محدودیت جدی مواجهاند. این محدودیت در مخازن کربناته، که ناهمگنی شدیدی دارند، سبب میشود سنگهایی با تخلخل مشابه، رفتار تراوایی کاملاً متفاوتی را از خود نشان دهند و درنتیجه، دقت پیشبینی تراوایی کاهش یابد؛ از این رو، استفاده از روشهایی برآورد واقعبینانهتری را از تراوایی ارائه میدهد که علاوه بر دادههای پتروفیزیکی، ویژگیهای بافتی و دیاژنزی سنگ را نیز در ارزیابی کیفیت مخزن لحاظ میکنند (Lucia 1995 2007; Ahr 2008). در این پژوهش، از روش لوسیا بهعنوان چارچوب اصلی ارزیابی تراوایی استفاده شده است. این روش بر این اصل استوار است که تراوایی تنها تابع تخلخل نیست، بلکه بهطور چشمگیری تحت تأثیر فابریک سنگ، نوع تخلخل و هندسۀ سیستم حفرات قرار دارد. لوسیا با طبقهبندی سنگهای کربناته براساس ویژگیهای بافتی و سیستم تخلخل، امکان برقراری روابط دقیقتر را میان تخلخل و تراوایی فراهم کرد و مفهوم شمارۀ فابریک سنگ (RFN) را مبنایی برای پیشبینی تراوایی ارائه داد (Lucia 1983 1995; Jennings and Lucia 2003). با توجه به اینکه این روش بر ویژگیهای زمینشناسی و پتروفیزیکی سنگ استوار است، مدل لوسیا علاوه بر پیشبینی تراوایی، در تعیین گونهسنگی، زونبندی مخزنی و مدلسازی مخازن کربناته نیز، کاربرد گستردهای دارد. با وجود کارایی بالای روش لوسیا در تلفیق فابریک سنگ با ویژگیهای پتروفیزیکی، این رویکرد در مواجهه با سیستمهای حفرهای پیچیده، با محدودیتهایی روبهرو است (Davoodi et al. 2024). روابط لوسیا بهطور کلی بر تخلخل بیندانهای (فابریک ماتریکس) و حفرات مجزا (Separate Vugs) متمرکز است و در محیطهایی کارایی پایینی دارد که جریان سیال عمدتاً با تخلخلهای غیر وابسته به فابریک (Non-Fabric Selective)__ نظیر شبکههای متصل حفرهای (Touching Vugs)، شکستگیهای تکتونیکی و کانالهای انحلالی گسترده__ کنترل میشود؛ زیرا این ساختارها بدون افزایش درخور توجه تخلخل، تراوایی را بهشدت افزایش میدهند و به تخمین کمبرآورد (Underestimation) تراوایی بهوسیلۀ مدل لوسیا منجر میشوند (Jamalian and Tavakoli 2025). اگرچه طبقهبندی پتروفیزیکی لوسیا اساساً بر ارتباط میان تخلخل بیندانهای، اندازۀ دانهها و تراوایی استوار است، بهکارگیری آن در توالیهای پیچیدۀ کربناته معیار ارزشمندی را برای ارزیابی میزان کنترل بافت سنگی بر جریان سیال فراهم میکند (Tavakoli and Jamalian 2018). در سازند سروک، افقهای مخزنی مجموعهای از تخلخلهای اولیه (بیندانهای و دروندانهای) و ثانویه (حفرهای، قالبی، شکستگی و بینبلوری) را در بر میگیرند. استفاده از روابط لوسیا در این پژوهش، با هدف سنجش ساختاریافته کارایی و محدودیتهای مدلهای تراواییِ مبتنی بر تخلخل بیندانهای، در چنین محیط ناهمگنی انجام شده است. تلفیق کلاسهای بافت سنگی لوسیا با پتروگرافی مقاطع نازک و دادههای پتروفیزیکی مغزه، امکان ارزیابی کمّی نحوۀ تأثیرگذاری سیستمهای حفرات ثانویه (بهویژه حفرات مجزا در مقایسه با شبکههای متصل حفرهای/شکستگی) را بر میزان تراوایی میسر میکند. علاوه بر روش لوسیا، از روشهای مکملی مانند وینلند و واحدهای جریانی هیدرولیکی (HFU) نیز، برای ارزیابی کیفیت مخزن و پیشبینی رفتار جریان سیال در چاه مطالعهشده، استفاده شده است. روش وینلند بر این اساس توسعه یافته است که شعاع گلوگاه حفرهای متناظر با ۳۵درصد اشباع تجمعی جیوه (R35)، شاخص مناسبی برای توصیف ظرفیت جریان سیال در سنگ محسوب میشود (Pittman 1992)؛ در حالی که روش HFU بر پایۀ شاخص کیفیت مخزن (RQI) و شاخص زون جریان (FZI)، سنگها را به واحدهایی با رفتار هیدرولیکی مشابه تقسیمبندی میکند (Amaefule et al. 1993). با توجه به ضرورت بهبود پیشبینی خواص دینامیکی در مخازن کربناتۀ ناهمگن، اهداف کلیدی این پژوهش عبارتاند از: تلفیق مشاهدات پتروگرافی و لاگهای پتروفیزیکی برای دستهبندی کلاسهای فابریک سنگ لوسیا و ارزیابی ابعاد گلوگاه حفرات در سازند سروک؛ ۲. پیشبینی تراوایی در امتداد چاه با بهرهگیری از روابط تجربی لوسیا و سنجش میزان انطباق و خطای آن در مقایسه با دادههای اندازهگیریشدۀ مغزه؛ ۳. شناسایی واحدهای جریانی هیدرولیکی (HFUs) و انجام یک تحلیل مقایسهای جامع میان رویکردهای لوسیا، وینلند (R35) و شاخص زون جریان (FZI) بهمنظور تعیین بهینهترین الگو، در توصیف ناهمگنی مخزن. زمینشناسی منطقه و چینهشناسی در حوضۀ زاگرس، سازند سروک یکی از مهمترین مخازن هیدروکربوری شناخته میشود که افق های مخزنی آن در نتیجۀ برونزدگیهای ناحیهای، فرآیندهای انحلال و کارستیشدن ناشی از تحولات تکتونیکی اواخر کرتاسه توسعه یافته و حجم درخور توجهی از هیدروکربن را در خود جای دادهاند (Aqrawi et al. 2010; Alavi 2007; Rahimpour-Bonab et al. 2012a; Mehrabi et al. 2023a). منطقۀ مطالعهشده در جنوب غرب ایران، جنوب شرق عراق و بخش غربی فراساحل کویت واقع شده است و یک حوضۀ پیشبوم (Foreland basin) در جنوب غرب کمربند چینخورده- راندۀ زاگرس، در حاشیۀ بیرونی جبهۀ دگرشکلی زاگرس و مجاورت حوضۀ خلیجفارس- بینالنهرین قرار دارد (Alavi 2007; Saura et al. 2015). در شکل (1)، نقشۀ زمینشناسی دشت آبادان نمایش داده شده است. این حوضه ازنظر ساختاری با روند غالب شمالی- جنوبی، در مقایسه با روند شمال غربی- جنوب شرقی زاگرس، ویژگیهای متمایزی دارد و بهدلیل وجود ساختارهای با روندهای مختلف، یک زون گذار میان رژیمهای تکتونیکی کششی و فشاری شناخته میشود. همچنین روند فشردگی شمال شرقی- جنوب غربی بیانگر رژیم فشاری کنونی منطقه است (Rajabi et al. 2010). از دیدگاه زمینساختی، حوضۀ دشت آبادان بخشی از پلتفرم عربی و صفحۀ ایران محسوب میشود و ضمن اشتراک برخی ویژگیها با پلتفرم عربی، سه روند ساختاری اصلی شمال شرقی- جنوب غربی، شمالی- جنوبی و شمال غربی- جنوب شرقی در آن تشخیصدادنی است (Alavi 2007; Abdollahie Fard et al. 2006; Sattarzadeh et al. 1999). در اواخر دورۀ کرتاسه، حاشیۀ شمال شرقی صفحۀ عربی، ازجمله زاگرس، دستخوش تغییرات عمده در ساختار تکتونیکی شد (Alavi 2007). در این زمان، با بستهشدن اقیانوس نئوتتیس، رژیم تکتونیکی کششی پیشین به یک رژیم فشاری تغییر یافت (Moghadam et al. 2020)؛ درنتیجه، بهدنبال فعالشدن مجدد گسلهای پیسنگ و یا جنبشهای نمکی، محیطهای رسوبی بسیار متنوعی شکل گرفتند که بیانگر فعالیتهای تکتونیکی همزمان با رسوبگذاری بودند (Mehrabi et al. 2015; Bagherpour et al. 2021). این فعالیتهای تکتونیکی، موجب بالاآمدگی پلتفرمهای کربناته و ایجاد سطوح رخنمون منطقهای در مرز سنومانین- تورونین (CT) و همچنین در تورونین میانی (mT) شدند (Rahimpour-Bonab et al. 2012a; Mehrabi et al. 2023a). سازند سروک، تحت تأثیر یک ناپیوستگی ناحیهای متعلق به سنومانین میانی، به دو بخش بالایی و پایینی تقسیم میشود. در ادامه، بخش بالایی این سازند نیز، بهدلیل وجود یک سطح فرسایشی منطقهای در مرز سنومانین- تورونین (CT-ES)، به دو بخش مجزا تفکیک شده است. افزون بر این در حوضۀ زاگرس، مرز بالایی سازند سروک با یک سطح ناپیوستگی فرسایشی مربوط به تورونین میانی (mT-ES) مشخص میشود (شکل 1- ج) (Mehrabi et al. 2023a). سازند سروک بالایی در دشت آبادان، به سن سنومانین تا تورونین میانی است. در بازۀ زمانی سنومانین تا تورونین، دشت آبادان در عرضهای جغرافیایی حدود ۰ تا ۷ درجۀ شمالی خط استوا قرار داشت و در اقلیم گرم و مرطوب استوایی بود (شکل 1- ب). در این زمان، بیشتر حوضۀ زاگرس از سوی پلتفرمهای کربناتۀ کمعمق از نوع رمپ، همراه با چندین حوضۀ درونشلفی پوشیده شده بود و در این محیطها، کربناتهای نریتیک تا پلاژیک سازند سروک با ضخامتهای متفاوت و پراکندگی جانبی متنوع رخسارهها نهشته شدند (Sharland et al. 2001; Bagherpour et al. 2021; Mehrabi et al. 2023a). شکل 1- (الف و ب) نقشههای جغرافیای قدیم جهان در کرتاسۀ پسین، دورۀ سنومانین و تورنین (Scotese 2014)؛ (ج) نقشۀ زمینشناسی و موقعیت میدان مطالعهشدۀ واقع در دشت آبادان در حوضۀ زاگرس و جنوب غرب ایران، برگرفته از (Abdollahie Fard et al. 2006)؛ (د) ستون چینهشناسی سنومانین- تورونین در سازند سروک، برگرفته از (Rahimpour Bonab et al. 2013) Fig 1- (a,b) Paleogeographic maps of the world during the Late Cretaceous, Cenomanian and Turonian stages (Scotese 2014); (c) Geological map showing the location of the studied field in the Abadan Plain in the Zagros Basin, southwest Iran, derived from (Abdollahie Fard et al. 2006); (c) Cenomanian–Turonian stratigraphic column of the Sarvak Formation, derived from (Rahimpour Bonab et al. 2013). ترکیب سنگشناسی سازند سروک در دشت آبادان و بخش عمدۀ زاگرس عمدتاً آهکی، مارنی و برخی میان لایههای شیلی است (Mehrabi et al. 2023b). این سازند در یک مرز مشخص، بر سازند کژدمی قرار میگیرد و بهطور ناپیوسته با یکی از سازندهای ایلام، سورگاه، لافان یا گورپی پوشیده میشود (Mehrabi 2023). سازند لافان در دشت آبادان، بهصورت یک لایۀ آهک آرژیلی- شیلی نازک، سازند سروک را از سازند ایلام جدا میکند. سازند سروک با سازندهای میشریف، احمدی و رومیلا در عربستان سعودی، سازند ناتیح در عمان، سازند دردر در جنوب شرقی ترکیه و سازند میشریف در عراق، معادل است (Alsharhan et al. 2014). دادهها و روش تحقیق دادههای مطالعه در این پژوهش، از اطلاعات موجود برای یک چاه (چاه A) در دشت آبادان استفاده شده است (شکل ۱-الف). بازۀ عمقی نمونهبرداری بین 4/2707 تا 93/2975 متر است. اطلاعات استفادهشده شامل مغزههای حفاری (265 متر)، مقاطع نازک میکروسکوپی (907 عدد)، دادههای تخلخل-تراوایی (690 عدد) و همچنین لاگهای چاهپیمایی (شامل GR- PEF- DT- RHOB- NPHI- PHIE- SWE- Resistivity) هستند. بهمنظور تهیۀ مقاطع نازک میکروسکوپی، بهطور میانگین از هر یک متر مغزه، ۳ نمونه با فواصل تقریبی ۳۰ سانتیمتری برداشت شده است. همچنین بهمنظور اندازهگیری تخلخل و تراوایی، پلاگگیری از مغزهها با فواصل تقریبی ۵۰ سانتیمتری انجام شده است. در این پژوهش، تخلخل مؤثر مغزه براساس قانون بویل و با استفاده از گاز هلیوم اندازهگیری شده است؛ به این صورت که گاز در یک حجم مرجع معلوم فشرده میشود و سپس با انبساط به محفظۀ حاوی نمونه، از تغییرات فشار تعادلی، حجم دانهها (Vg) به دست میآید و با کسر آن از حجم کل (Vb)، حجم حفرات و درنهایت تخلخل (ϕ=Vb−Vg/Vb) محاسبه میشود. همچنین برای تعیین تراوایی مطلق با هوا، گاز از درون مغزه عبور داده و بر پایۀ قانون دارسی برای سیالات تراکمپذیر، با داشتن افت فشار در طول نمونه و دبی جریان خروجی، تراوایی هوایی (Ka) محاسبه شده است؛ سپس، با اعمال تصحیح لغزش گاز اثر کلینکنبرگ (Klinkenberg Effect)، تراوایی معادل مایع (KL) از آن استخراج شده است. مطالعات پتروگرافی بهمنظور بررسی ویژگیهای پتروگرافی سازند سروک، مقاطع نازک تهیهشده از نمونههای مغزه، مطالعه شدند. تمامی مقاطع نازک بهمنظور تفکیک کلسیت از دولومیت با Alizarin red-S و همچنین بعضی از مقاطع، برای تشخیص تخلخل، با محلول اپوکسی رنگآمیزی شدهاند. طبقهبندی بافتی نمونهها براساس طرحهای دانهام (Dunham 1962) و امبری و کلووان (Embry & Klovan 1971) انجام و برای تفسیر ویژگیهای رخسارهها و نامگذاری آنها از مدلهای استاندارد رخسارهای فلوگل (Flügel 2010) استفاده شده است. در این بررسی، بافت سنگ براساس تقسیمبندی دانهپشتیبان و گلپشتیبان توصیف و اجزای اسکلتی و غیراسکلتی شناسایی شد. همچنین، انواع تخلخل شامل تخلخل بیندانهای، دروندانهای، قالبی، حفرهای و شکستگی و نیز مهمترین فرآیندهای دیاژنزی مؤثر بر سنگها، ازجمله سیمانیشدن، انحلال، دولومیتیشدن، میکرایتیشدن و فشردگی، ارزیابی شد. درنهایت با تلفیق نتایج حاصل از مطالعات پتروگرافی با دادههای پتروفیزیکی، ارتباط میان ویژگیهای سنگشناسی، فرآیندهای دیاژنزی و کیفیت مخزنی سازند، بررسی و تفسیر شد. تحلیل دادههای مغزه بهمنظور بررسی ویژگیهای پتروفیزیکی مخزن، دادههای حاصل از آنالیز مغزه شامل مقادیر تخلخل و تراوایی، بررسی شد. در مرحلۀ اول، پارامترهای آماری تخلخل و تراوایی نمونهها شامل دامنۀ تغییرات، میانگین و پراکندگی دادهها محاسبه شد تا تغییرات کلی خصوصیات مخزنی ارزیابی شود؛ سپس ارتباط میان تخلخل و تراوایی با استفاده از نمودار پراکندگی بررسی شد تا میزان همبستگی این دو پارامتر و تغییرات رفتار جریان در نمونههای مختلف مشخص شود. روش وینلند یکی از روشهای متداول برای تعیین گونههای سنگی و ارزیابی کیفیت مخزنی در سنگهای کربناته، که در این پژوهش هم به کار رفته است، روش وینلند (Winland R35) است که بر پایۀ ارتباط میان تخلخل، تراوایی و شعاع گلوگاههای منفذی استوار است. در این روش، ابتدا مقادیر R35 با استفاده از دادههای تخلخل و تراوایی و معادلۀ وینلند محاسبه میشود (فرمول 1) (Pittman 1992)، سپس دادههای به دست آمده بر نمودار استاندارد وینلند ترسیم و براساس خطوط همگلوگاه، کلاسهای اندازۀ حفرات [1](PSC) تعیین میشوند. درنهایت، نتایج این طبقهبندی برای تفسیر اندازۀ گلوگاههای منفذی، ارزیابی قابلیت جریان سیالات و بررسی کیفیت مخزنی واحدهای مطالعهشده به کار گرفته میشود (Mehrabi and Bagherpour 2022). (فرمول 1) در فرمول (1)، R35 شعاع گلوگاهی است که متناظر با سطح 35درصد اشباع جیوه است (برحسب میکرومتر)، K بیانگر تراوایی (برحسب میلیدارسی) و φ نشاندهندۀ تخلخل (برحسب درصد) است. روش واحدهای جریانی هیدرولیکی یکی دیگر از روشهای مرسوم برای تعیین گونههای سنگی و ارزیابی کیفیت مخزنی، که در این مطالعه استفاده شده است، روش تعیین واحدهای جریانی هیدرولیکی است. واحدهای جریانی هیدرولیکی [2](HFU) به حجمهایی از سنگ نسبت داده میشوند که ازنظر ویژگیهای هندسی شبکۀ منافذ و رفتار جریان سیال، خصوصیات نسبتاً مشابهی دارند و از دیگر واحدها متمایزند (Amaefule et al. 1993). یکی از شناختهشدهترین روشهای تعیین این واحدها، روش شاخص زون جریان [3](FZI) است که آمافوله و همکاران آن را ارائه کردند و بر پایۀ ارتباط میان تخلخل، تراوایی و هندسۀ گلوگاههای منفذی استوار است. در این روش، ابتدا شاخص کیفیت مخزن[4] و تخلخل نرمالشده[5] بهترتیب از فرمولهای 2 و 3 محاسبه میشوند و سپس شاخص زون جریان از فرمول 4، به دست میآید (Amaefule et al. 1993; Gomes et al. 2008; Mehrabi et al. 2019).
در فرمولهای بالا، K نشاندهندۀ تراوایی (میلیدارسی، mD) و تخلخل مؤثر (بهصورت کسری) است. مقدار FZI بیانگر ویژگیهای هیدرولیکی شبکۀ منافذ است و سنگهایی با مقادیر مشابه آن، معمولاً رفتار جریانی یکسانی از خود نشان میدهند. برای تفکیک واحدهای جریانی هیدرولیکی، معمولاً نمودار احتمال نرمال تجمعی مقادیر FZI ترسیم میشود و براساس نقاط شکست موجود در نمودار، واحدهای جریانی مختلف از یکدیگر تفکیک میشوند. این واحدها مبنای مناسبی برای ارزیابی کیفیت مخزنی به شمار میروند؛ بهطوری که مقادیر بالاتر FZI معمولاً نشاندهندۀ گلوگاههای منفذی بزرگتر، قابلیت انتقال بهتر سیالات و کیفیت مخزنی مطلوبتر و مقادیر پایینتر بیانگر شبکۀ منفذی محدودتر و کیفیت مخزنی ضعیفترند؛ از این رو، روش FZI یکی از ابزارهای کارآمد در تعیین گونهسنگی پتروفیزیکی است و در پیشبینی تراوایی و مدلسازی مخازن کربناته کاربرد گستردهای دارد (Amaefule et al. 1993). روش لوسیا طبقهبندی لوسیا (Lucia Classification) یکی از متداولترین روشهای تعیین گونهسنگی پتروفیزیکی در مخازن کربناته است که بر پایۀ ارتباط میان فابریک سنگ، سیستم منفذی و ویژگیهای پتروفیزیکی توسعه یافته است. این روش بر این اصل استوار است که توزیع اندازۀ گلوگاههای منفذی که کنترلکنندۀ اصلی تراوایی، رفتار جریان سیالات و کیفیت مخزنی است، تابعی از فابریک سنگ است و از این رو میان اطلاعات زمینشناسی و پارامترهای پتروفیزیکی ارتباط برقرار میکند. لوسیا براساس مرزهای اندازۀ ذرات، سه ناحیۀ تخلخل- تراوایی را معرفی کرد که شامل ذرات درشتتر از ۱۰۰ میکرون، ذرات با اندازۀ ۲۰ تا ۱۰۰ میکرون و ذرات ریزتر از ۲۰ میکرون است (شکل 2- الف). در این طبقهبندی، سنگها براساس فابریک سنگ، اندازۀ ذرات و نوع سیستم منفذی در سه کلاس پتروفیزیکی قرار میگیرند. کلاس 1 عمدتاً شامل سنگهای دانهپشتیبان با گلوگاههای منفذی درشت، تراوایی بالا و بهترین کیفیت مخزنی است؛ کلاس 2 دارای کیفیت مخزنی متوسط تا خوب و شامل سنگهایی با اندازۀ ذرات و گلوگاههای منفذی متوسط است و کلاس 3 عمدتاً شامل سنگهای گلپشتیبان با گلوگاههای منفذی ریز، تراوایی پایین و ضعیفترین کیفیت مخزنی است. تعیین این کلاسها در نمونههای مغزه براساس مطالعات پتروگرافی، شامل بررسی بافت سنگ، فابریک سنگ، نوع تخلخل و ویژگیهای سیستم منفذی انجام میشود (Lucia 1995 2007). بهمنظور تعمیم طبقهبندی لوسیا در بخشهای فاقد مغزه، از مفهوم شمارۀ فابریک سنگ (RFN)[6] استفاده میشود که بیانگر ویژگیهای فابریک سنگ و رفتار هیدرولیکی سیستم منفذی است. در طبقهبندی لوسیا، کلاسهای پتروفیزیکی بهصورت یک طیف پیوسته از شمارۀ فابریک سنگ نمایش داده میشوند. برای مدلسازی این طیف، مرز کلاسها با مقادیر 5/0، 5/1، 5/2 و 4 تعریف و از این محدودهها برای توسعۀ روابط تخلخل- تراوایی و پیشبینی کیفیت مخزنی استفاده میشود (شکل 2- ب) (Lucia 2007). در این پژوهش، مقادیر RFN با استفاده از رابطۀ ارائهشده بهوسیلۀ لوسیا (فرمول 5) و بر پایۀ دادههای پتروفیزیکی حاصل از تفسیر چاهپیمایی، شامل تخلخل مؤثر (PHIE) و اشباع آب مؤثر (SWE) (Archie 1942)، محاسبه شد (فرمولهای 6 و 7)؛ سپس با استفاده از مقادیر RFN، کلاسهای پتروفیزیکی و گونههای سنگی در امتداد چاه تعیین و به بخشهای فاقد اطلاعات مغزه تعمیم داده شدند. در ادامه، از این طبقهبندی برای پیشبینی تغییرات کیفیت مخزنی و تراوایی، با استفاده از معادلۀ جهانی لوسیا و تلفیق نتایج پتروگرافی و دادههای چاهپیمایی بهره گرفته شد. (فرمول 5) در این فرمول، rfn = شمارۀ فابریک سنگ و در بازهی 5/0 تا 4 قرار دارد (همچنین از کلاس پتروفیزیکی نیز استفاده میشود)، = اشباع اولیۀ آب بالای زون انتقالی، = تخلخل و همچنین ثابتهای A = 3.1107, B = 1.8834, C = 3.0634, D = 1.4045. (فرمول 6) (فرمول 7) برای محاسبۀ اشباع آب (Sw) با استفاده از معادلۀ آرچی، ضرایب پتروفیزیکی متناسب با ویژگیهای بافتی و ترشوندگی سازند کربناته کالیبره شدند. فاکتور پیچوخم (a) برابر با ۱ انتخاب شد. ضریب سیمانشدگی (m) با میانگین 2.15 (در بازۀ 1.9 تا 2.3 بسته به فراوانی تخلخلهای قالبی/ حفرهای و شکستگیها) و ضریب اشباع (n) برابر با 2.1 (بیانگر ترشوندگی بینابینی تا متمایل به نفت) تعیین شدند. همچنین مقاومت ویژۀ آب سازند (Rw) بر پایۀ آنالیز شوری آب مخزن و دمای سازند، برابر با 0.02 اهم متر محاسبه و به کمک پلات پیکت (Pickett Plot) در افقهای کاملاً آباشباع (Sw=100%) اعتبارسنجی شد. شکل 2- (الف) ارتباط تخلخل بینذرهای و تراوایی در گروههای مختلف اندازۀ ذرات در سنگهای کربناتۀ بدون تخلخل حفرهای (Lucia 1983)؛ (ب) نمودار طبقهبندی لوسیا، نشاندهندۀ ارتباط بین تخلخل بینذرهای و تراوایی، استفادهشده برای تعیین کلاسهای پتروفیزیکی و شمارۀ فابریک سنگ (Jennings & Lucia 2003) Fig 2- (a) Relationship between interparticle porosity and permeability in different grain-size groups of carbonate rocks without vuggy porosity (Lucia 1983); (b) Lucia classification plot showing the relationship between interparticle porosity and permeability, used to determine petrophysical classes and rock-fabric numbers (Jennings & Lucia 2003). پیشبینی تراوایی از لاگ یکی از روشهای مؤثر برای برآورد تراوایی از دادههای چاهپیمایی در مخازن کربناته ناهمگن، استفاده از معادلۀ جهانی لوسیا (Lucia 2007) است که بر پایۀ مفهوم فابریک سنگ توسعه یافته است. در این رویکرد، تراوایی نهتنها تابع تخلخل، وابسته به ویژگیهای بافتی و هندسی سیستم حفرهای نیز در نظر گرفته میشود؛ از این رو، این روش در مقایسه با روابط صرفاً مبتنی بر تخلخل، توانایی بیشتری در توصیف رفتار جریان سیال در مخازن کربناته دارد. معادلۀ جهانی لوسیا بهصورت زیر بیان میشود: (فرمول 8) که در آن: k = تراوایی به واحد میلیدارسی، rfn = شمارۀ فابریک سنگ، = تخلخل بینذرهای بهصورت کسری و همچنین ثابتهای معادله شامل a = 9.7982, b = 12.0838, c = 8.6711, d = 8.2965 هستند (Lucia 2007). در این معادله، تخلخل بینذرهای بیانگر سهم حفرات مؤثر در انتقال سیال است؛ در حالی که شمارۀ فابریک سنگ ویژگیهای هندسی و بافتی محیط متخلخل را نشان میدهد. برای پیشبینی تراوایی براساس معادلۀ جهانی لوسیا و با استفاده از دادههای چاهپیمایی، ابتدا تخلخل کل از تلفیق لاگهای تخلخل موجود محاسبه و با دادههای مغزه کالیبره میشود، سپس مقدار حفرات مجزا با استفاده از روابط مبتنی بر زمانسیر، تخلخل و حفرات مجزا تعیین و با مشاهدات مغزه تطبیق داده میشود. در ادامه، تخلخل بینذرهای از کسر سهم حفرات مجزا از تخلخل کل به دست میآید. همچنین مقادیر RFN با استفاده از فرمول شمارۀ ۵ محاسبه میشود. با توجه به اینکه تغییرات فابریک سنگ معمولاً در چارچوب توالیهای رسوبی از الگوی نسبتاً منظمی پیروی میکند، این پارامتر ارتباط مؤثری میان ویژگیهای زمینشناسی و رفتار پتروفیزیکی مخزن برقرار میکند (Jennings and Lucia 2003). در این پژوهش، با استفاده از تخلخل مؤثر که از تفسیرهای چاهپیمایی به دست آمده بود و محاسبۀ شمارۀ فابریک سنگ، معادلۀ جهانی لوسیا در تمام نقاط چاه اعمال و لاگ تراوایی پیشبینیشده تولید شد. این لاگ، امکان بررسی پیوستۀ تغییرات تراوایی را در امتداد چاه فراهم میکند و نسبت به دادههای محدود مغزه، تصویر جامعتری از توزیع عمقی کیفیت مخزنی ارائه میدهد. تمامی محاسبات مربوط به استخراج پارامترها و پیشبینی تراوایی در محیط نرمافزار Microsoft Excel انجام شد. بهمنظور ارزیابی دقت معادلۀ جهانی لوسیا، مقادیر تراوایی پیشبینیشده با تراوایی حاصل از آنالیز مغزه مقایسه شدند. این مقایسه بهصورت نمودارهای نقطه – خط برحسب عمق انجام شد و میزان انطباقداشتن و نداشتن بین دو مجموعه داده بررسی شد. نتایج ویژگیهای سنگشناسی ریزرخسارههای رسوبی بررسی پتروگرافی مقاطع نازک تهیهشده از مغزههای سازند سروک، به شناسایی هشت ریزرخساره [7](SMF) در چاه مطالعهشده منجر شد (شکل 3). مهمترین ویژگیهای ریزرخسارههای شناساییشده در جدول (1)، بهصورت خلاصه توصیف شدهاند. نتایج نشان میدهد که رخسارههای شناساییشده، محیطهای رسوبی بخشهای مختلف یک پلتفرم کربناتۀ رمپمانند را از رمپ داخلی تا بخشهای کمعمق و عمیق رمپ میانی نشان میدهند. این رخسارهها در چند مجموعۀ رخسارهای شامل مجموعه رخسارههای رمپ داخلی، لاگون محدودشده و دریای باز، ریفهای تکهای رودیستی و واریزههای آنها، مجموعه رخسارههای رمپ داخلی - رمپ میانی، رخسارههای رمپ میانی طبقهبندی شدند. برای ارزیابی توزیع گروههای بافتی، نمودار دایرهای فراوانی انواع بافتهای شناساییشده ترسیم شد تا سهم هر گروه بافتی، در توالی مطالعهشده مشخص شود (شکل 5- الف). بررسی فراوانی گروههای بافتی در چاه مطالعهشده نشان میدهد که وکستون با 1/54%، فراوانترین گروه بافتی است که بیانگر غلبۀ بافتهای گلپشتیبان در چاه بررسیشده است. شکل 3- تصاویر مقاطع نازک میکروسکوپی برای هشت ریزرخسارۀ شناساییشده در سازند سروک برای چاه مطالعهشده Fig 3- Photomicrographs of thin sections for the eight identified microfacies in the Sarvak Formation of the studied well جدول 1- خلاصهای از ویژگیهای رخسارههای رسوبی سازند سروک در چاه مطالعهشده Table 1- Summary of the characteristics of sedimentary facies of the Sarvak Formation in the studied well.
همچنین بهمنظور بررسی توزیع ریزرخسارههای شناساییشده در چاه مطالعهشده، نمودار دایرهای فراوانی ریزرخسارهها نیز تهیه شد که سهم هریک از ریزرخسارهها از کل نمونههای بررسیشده، نشان داده شده است (شکل 4- ب). ازنظر توزیع ریزرخسارهها نیز SMF-8 و SMF-3 بهترتیب با 4/28% و 8/21% بیشترین فراوانی را دارند و بخش عمدۀ توالی رسوبی را تشکیل میدهند. فراوانی بالای این دو ریزرخساره، همراه با غلبۀ بافت وکستون، نشاندهندۀ توسعۀ گستردۀ رخسارههای گلپشتیبان در چاه مطالعهشده است. شکل 4- توزیع فراوانی (الف) گروههای بافتی و (ب) ریزرخسارههای شناساییشده در چاه مطالعهشده Fig 4- Frequency distribution of (a) textural groups and (b) identified microfacies in the studied well. بررسی فراوانی نسبی انواع تخلخل در ۹۰۷ مقطع نازک نشان داد که تخلخل حفرهای (Vuggy porosity) با فراوانی نسبی 39.2درصد، رایجترین نوع تخلخل در نمونههای مطالعهشده است؛ پس از آن، تخلخل شکستگی (Fracture porosity) با فراوانی نسبی 31.6درصد در رتبۀ دوم قرار دارد. فراوانی نسبی باقی انواع تخلخل نیز براساس درصد مقاطع نازکی محاسبه شد که هر نوع تخلخل در آنها مشاهده شده است (شکل 5). این نتایج نشان میدهد که تخلخلهای حفرهای و شکستگی نقش مهمی در توسعۀ سیستم تخلخل چاه مطالعهشده دارند. شکل 5- نمودار فراوانی نسبی انواع تخلخلهای مشاهدهشده در مقاطع نازک چاه مطالعهشده Fig 5- Relative frequency distribution of the observed pore types in thin sections of the studied well فرآیندهای دیاژنزی بررسیهای پتروگرافی مقاطع نازک تهیهشده از مغزهها نشان داد که مهمترین فرآیندهای دیاژنزی این سازند، شامل میکرایتیشدن، زیستآشفتگی، سیلیسیشدن، تبلور مجدد، برشیشدن، سیمانیشدن، فشردگی، شکستگی، دولومیتیشدن، انحلال و کارستیشدناند (شکل ۶). انحلال و کارستیشدن انحلال یکی از مهمترین فرآیندهای دیاژنزی شناساییشده در سازند سروک است که بهویژه در بخشهای بالایی توالی توسعه مییابد و بهصورت حفرات انحلالی و قالبی در مقیاسهای میکروسکوپی و ماکروسکوپی مشاهده میشود. این فرآیند عمدتاً در رخسارههای شول پرانرژی و واریزههای ریفی گسترش داشته و بهصورت انحلال انتخابکنندۀ فابریک و غیر انتخابکنندۀ فابریک مشاهده شده است. انحلال انتخابکنندۀ فابریک عمدتاً موجب تشکیل تخلخل قالبی در اجزای اسکلتی ناپایدار شده است؛ در حالی که انحلال غیر انتخابکنندۀ فابریک، تمامی اجزای سنگ را تحت تأثیر قرار داده و حفرات انحلالی و کارستی را ایجاد کرده است. بخشی از این حفرات با سیمانهای جوی یا تدفینی پر شدهاند؛ اما حفرات حفظشده، بهویژه در صورت ارتباط با ریزشکستگیها، نقش مهمی در بهبود کیفیت مخزنی دارند. برشیشدن و سیلیسیشدن برشیشدن عمدتاً در زیر ناپیوستگی فرسایشی واقع در عمق 2733 متر و در هر دو مقیاس ماکروسکوپی و میکروسکوپی مشاهده شده است. برشها دارای ماتریکسی غنی از رس است و در برخی نمونهها، آغشتگی به اکسیدهای آهن نیز دیده میشود. همچنین سیلیسیشدن در بخشهای دچار هوازدگی جوی مشاهده میشود و عمدتاً بهصورت جانشینی بیوکلاستها، بهویژه رودیستها و پرشدگی برخی حفرات و آثار زیستی بهوسیلۀ سیلیس رخ داده است. سیمانیشدن سیمانیشدن یکی از فرآیندهای دیاژنزی مهم در سازند سروک است که با پرشدگی بخشی تا کامل حفرات اولیه و ثانویه، شامل حفرات بینذرهای، دروناسکلتی، قالبی و شکستگیها، موجب کاهش فضای خالی سنگ شده است. بررسیهای پتروگرافی نشان میدهد که کلسیت، مهمترین کانی سیمانی است؛ در حالی که سیمان دولومیتی نیز، به مقدار کمتر مشاهده میشود. انواع اصلی سیمانهای شناساییشده شامل سیمانهای کلسیتی اسپاری بینذرهای و درونذرهای، سیمانهای پرکنندۀ حفرات قالبی و شکستگیها و سیمانهای همضخامت، اسپاری همبعد، دروزی، بلوکی و رشد اضافه هممحورند. سیمانهای کلسیتی بینذرهای، عمدتاً در رخسارههای شول پرانرژی توسعه یافتهاند. دولومیتیشدن مطالعات پتروگرافی نشان میدهد که دولومیتهای این سازند بیشتر به شکل بلورهای ریز تا متوسط، نیمهخودشکل تا بیشکل عمدتاً در امتداد استیلولیتها و رگچههای انحلالی توسعه یافتهاند (شکل 6). این فرآیند عمدتاً در رخسارههای گلغالب (SMF-1، SMF-2، SMF-3 و SMF-8) مشاهده شده است. شکستگی شکستگیهای سازند سروک در مقیاس میکروسکوپی و ماکروسکوپی در مغزههای حفاری و مقاطع نازک میکروسکوپی مشاهده شدهاند. آنها در بیشتر موارد بهصورت جزئی تا کامل بهوسیلۀ سیمانهای کلسیتی درشت بلور (بلوکی) تا هم بعد پر شدهاند. با این حال، حضور شکستگیهای باز نیز نشاندهندۀ نقش بالقوۀ آنها در ایجاد مسیرهای جریان و بهبود ارتباط مخزنی است. شواهد پتروگرافی نشان میدهد که تشکیل شکستگیها عمدتاً پس از برخی فرآیندهای دیاژنزی اولیه رخ داده است؛ زیرا آنها بیشتر عوارض دیاژنزی دیگر نظیر سیمانهای دفنی و دولومیتهای مرتبط با استیلولیت را قطع کردهاند. شکل 6- تصاویر مقاطع نازک میکروسکوپی مربوط به فرآیندهای (A) انحلال؛ (B) سیلیسیشدن؛ (C) سیمان بلوکی؛ (D) دولومیتیشدن؛ (E) شکستگی؛ (F) استیلولیت؛ (G, H) دولومیتیشدن در امتداد رگچههای انحلالی و استیلولیت Fig 6- Photomicrographs of thin sections related to (A) dissolution; (B) silicification; (C) blocky cement; (D) dolomitization; (E) fracturing; and (F) stylolite; (G, H) Stylolite-related dolomitization فشردگی سازند سروک در چاه مطالعهشده، شواهد درخور توجهی از فرآیندهای فشردگی را در طی مراحل تدفین و پس از آن نشان میدهد. فشردگی مکانیکی عمدتاً در رخسارههای دانهغالب، بهویژه رخسارههای شول و واریزههای ریفی، مشاهده و بهصورت شکستگی و تغییر شکل دانهها ظاهر میشود. فشردگی شیمیایی نیز با توسعۀ استیلولیتها و رگچههای انحلالی مشاهده میشود که در رخسارههای مختلف، بهویژه رخسارههای گلغالب، گسترش یافتهاند. تخلخل و تراوایی مغزه نتایج حاصل از آنالیز مغزه نشان میدهد که ویژگیهای پتروفیزیکی سازند سروک، تغییرات درخور توجهی در چاه مطالعهشده دارند (جدول 2). تخلخل نمونههای مغزه در محدودۀ 0 تا 01/32درصد تغییر میکند و میانگین، میانه و انحراف معیار آن بهترتیب 52/8، 72/6 و 72/8درصد به دست آمده است. همچنین تراوایی در محدودۀ 0 تا 47/735 میلیدارسی قرار داشته و میانگین، میانه و انحراف معیار آن بهترتیب 27/10 میلیدارسی، 42/0 میلیدارسی و 62/43 میلیدارسی محاسبه شده است. دامنۀ گستردۀ تغییرات هر دو پارامتر تخلخل و تراوایی، نشاندهندۀ ناهمگنی درخور توجه ویژگیهای مخزنی سازند سروک است. با این حال، اختلاف زیاد بین میانگین و میانۀ تراوایی و مقدار بالای انحراف معیار آن نسبتبه میانگین، بیانگر ناهمگنی شدیدتر این پارامتر در مقایسه با تخلخل است. این رفتار نشان میدهد که اگرچه میزان فضای حفرهای در سازند تغییرات درخور توجهی دارد، ارتباط و کیفیت سیستم حفرهای تأثیر بیشتری بر تغییرات تراوایی داشته است. جدول 2- خلاصۀ آماری دادههای تخلخل و تراوایی حاصل از آنالیز مغزه در چاه مطالعهشده Table 2- Statistical summary of porosity and permeability data obtained from core analysis in the studied well.
شکل 7، تغییرات عمقی تخلخل و تراوایی حاصل از آنالیز مغزه را در چاه مطالعهشده نشان میدهد. هر دو پارامتر در امتداد چاه، دارای پراکندگی چشمگیریاند و توزیع یکنواختی ندارند. تخلخل (شکل 7-الف) در بازههای مختلف عمقی، مقادیر متفاوتی را نشان میدهد و نمونههای با تخلخل پایین و بالا در سراسر توالی مخزنی مشاهده میشوند که بیانگر ناهمگنی عمودی این پارامتر است. تراوایی (شکل 7-ب) نیز تغییرات شدیدی را در امتداد عمق نشان میدهد؛ بهطوری که بخش عمدۀ نمونهها دارای مقادیر پایین و تنها در برخی بازههای محدود، مقادیر بالای تراوایی ثبت شده است. این الگوی پراکندگی، بیانگر ناهمگنی عمودی درخور توجه ویژگیهای مخزنی در چاه مطالعهشده است. شکل 7- پراکندگی عمقی دادههای (الف) تخلخل و (ب) تراوایی حاصل از آنالیز مغزه در چاه مطالعهشده واقع در سازند سروک Fig 7- Depth distribution of (a) porosity and (b) permeability data obtained from core analysis in the studied well located in the Sarvak Formation بهمنظور بررسی ارتباط کلی بین تخلخل و تراوایی حاصل از مغزه، نمودار پراکندگی تخلخل در مقابل لگاریتم تراوایی ترسیم شد (شکل 8). پراکندگی درخور توجه دادهها در این نمودار، نشاندهندۀ وجودنداشتن یک رابطۀ خطی مشخص بین تخلخل و تراوایی است. مقدار پایین ضریب تعیین (R² = 0.04) نیز بیانگر آن است که تغییرات تخلخل بهتنهایی توانایی محدودی در توضیح تغییرات لگاریتم تراوایی دارد. این موضوع نشان میدهد که در مخازن کربناتۀ ناهمگن، علاوه بر مقدار تخلخل، ویژگیهای سیستم حفرهای شامل نوع، اندازه و پیوستگی حفرات و همچنین فرآیندهای دیاژنزی، نقش مهمی در کنترل تراوایی دارند. شکل 8- نمودار پراکندگی ارتباط بین تخلخل و تراوایی مغزه برای چاه مطالعهشده در سازند سروک Fig 8- Cross-plot showing the relationship between core porosity and permeability in the studied well of the Sarvak Formation روش وینلند بهمنظور ارزیابی اندازۀ گلوگاههای حفرهای، پارامتر R35 با استفاده از معادلۀ وینلند محاسبه و دادهها بر نمودار استاندارد وینلند ترسیم شدند (شکل 9). براساس نحوۀ پراکنش دادهها، هفت کلاس اندازۀ حفرات شناسایی شد که مشخصات آماری آنها در جدول 3 ارائه شده است. این کلاسها براساس ویژگیهای پتروفیزیکی و کیفیت مخزنی در سه گروه شامل کلاسهای با کیفیت مخزنی ضعیف (1 و 2)، کیفیت مخزنی متوسط (3 و 4) و کیفیت مخزنی خوب (5، 6 و 7) طبقهبندی شدند. با توجه به آنچه در جدول (3) مشاهده میشود، کلاسهای 1 و 2 دارای کمترین مقادیر میانگین تراوایی، RQI، FZI و R35 و عمدتاً با ریزتخلخل و رخساره SMF-3 همراهاند؛ از این رو در گروه کلاسهای با کیفیت مخزنی ضعیف قرار میگیرند. کلاسهای 3 و 4 از مقادیر حد واسط تخلخل، تراوایی و دیگر شاخصهای پتروفیزیکی برخوردارند و کلاسهای با کیفیت مخزنی متوسط شناخته میشوند. در مقابل، کلاسهای 5، 6 و 7 دارای بیشترین مقادیر میانگین تراوایی، RQI، FZI و R35 هستند و حضور تخلخلهای قالبی، حفرهای، بینذرهای، دروندانهای و بینبلوری در کنار رخسارههای غالب SMF-6-7-8، موجب شده است این کلاسها واحدهای با کیفیت مخزنی خوب معرفی شوند. شکل 9- نمودار استاندارد وینلند برای نمونههای سازند سروک در چاه مطالعهشده Fig 9- Standard Winland plot for the samples of the Sarvak Formation in the studied well. جدول 3- خلاصۀ اطلاعات مربوط به کلاسهای اندازۀ حفرات در چاه مطالعهشده
Table 3- Summary of information related to pore size classes in the studied well نمودار فراوانی نسبی کلاسهای اندازۀ حفرات در چاه مطالعهشده، در شکل 10 نشان داده شده است. نتایج این نمودار و همچنین بررسی ستون کیفیت مخزنی (شکل 17) نشان میدهد که کلاسهای مختلف اندازۀ حفرات در سراسر بازۀ مطالعهشده پراکندگی دارند و روند عمقی مشخصی در تغییر کلاسهای اندازۀ حفرات مشاهده نمیشود. این الگوی پراکندگی بیانگر تغییرات درخور توجه ویژگیهای سیستم حفرهای و ناهمگنی چاه در امتداد عمق است. بررسی فراوانی نسبی کلاسهای اندازۀ حفرات (PSC) در بازۀ مطالعهشده نشان داد که بیشترین فراوانی مربوط به PSC 3 با مقدار 76/28درصد است؛ پس از آن، PSC 4با فراوانی 75/25درصد در رتبۀ دوم قرار دارد. درمجموع، کلاسهای اندازۀ حفرات 3 و 4 با مجموع فراوانی 51/54درصد، بخش غالب سیستم حفرهای مخزن را تشکیل میدهند که نشاندهندۀ غالببودن کلاسهای اندازۀ حفره با کیفیت مخزنی متوسط در سازند مطالعهشده است. کلاسهای اندازۀ حفرات با کیفیت خوب (کلاسهای 5، 6 و 7)، درمجموع حدود 5/26درصد از سیستم حفرهای را شامل میشوند. در میان این کلاسها، PSC 5 با فراوانی 48/17درصد بیشترین سهم را داشته است؛ در حالی که PSC 7 تنها 63/2درصد از کل کلاسهای حفرهای را به خود اختصاص داده است. این کلاسها بدلیل برخورداری از ویژگیهای پتروفیزیکی مطلوب، نقش مهمی در ایجاد بخشهای با کیفیت مخزنی بالا دارند. در مقابل، کلاسهای 1 و 2 که معرف سیستمهای حفرهای با کیفیت ضعیفاند، درمجموع 98/18درصد از فراوانی کل را شامل میشوند. حضور این کلاسها با توسعۀ ریزتخلخل و تأثیر فرآیندهای دیاژنزی کاهندۀ کیفیت مانند میکرایتیشدن، فشردگی و سیمانیشدن مرتبط است. بهطور کلی، توزیع کلاسهای اندازۀ حفرات نشان میدهد که سیستم حفرهای چاه مطالعهشده عمدتاً تحت کنترل کلاسهای متوسط 3 و 4 و در کنار آن، حضور محدود کلاسهای با کیفیت بالا (5 تا 7) و کلاسهای ضعیف (1 و 2)، بیانگر ناهمگنی درخور توجه در ویژگیهای پتروفیزیکی و سیستم منافذ این مخزن کربناته است.
شکل 10- نمودار فراوانی نسبی کلاسهای اندازۀ حفرات در چاه مطالعهشده Fig 10- Relative frequency distribution of pore size classes in the studied well واحدهای جریانی هیدرولیکی براساس نمودار احتمال نرمال تجمعی لگاریتم FZI و نقاط شکست موجود در آن، تعداد ۹ واحد جریانی هیدرولیکی (HFU) در چاه مطالعهشده شناسایی شد (شکل 11). بهمنظور بررسی صحت این طبقهبندی، نمودارهای تخلخل-تراوایی و تخلخل نرمالشده-اندیس کیفیت مخزنی به تفکیک واحدهای جریانی، رسم شد (شکل 12). مقادیر ضریب تعیین (R²) به دست آمده برای تمامی واحدهای جریانی (غیر از واحد جریانی شمارۀ ۹) بالاتر از 7/0 و نشاندهندۀ تفکیک مناسب واحدهای جریانی هیدرولیکی و همگنی نسبی ویژگیهای پتروفیزیکی در داخل هر واحد است. خلاصۀ اطلاعات مربوط به واحدهای جریانی هیدرولیکی در چاه مطالعهشده در جدول 4 ارائه شده است. همچنین، نمودار فراوانی نسبی واحدهای جریانی هیدرولیکی در شکل (13) نمایش داده شده است. شکل 11- نمودار تجمعی احتمال نرمال برای پارامتر لگاریتم FZI Fig 11- Normal probability cumulative plot for the logarithm of FZI parameter شکل 12- (الف) نمودار متقاطع تخلخل (Phi) در برابر تراوایی (K) به تفکیک برای هریک از واحدهای جریانی هیدرولیکی (HFU)؛ (ب) نمودار متقاطع تخلخل نرمالشده (PhiZ) در برابر اندیس کیفیت مخزنی (RQI) به تفکیک برای هریک از واحدهای جریانی هیدرولیکی (HFU) Fig 12- (a) Cross-plot of porosity (Phi) versus permeability (K) for each Hydraulic Flow Unit (HFU); (b) Cross-plot of normalized porosity (PhiZ) versus Reservoir Quality Index (RQI) for each Hydraulic Flow Unit (HFU). جدول 4- خلاصۀ اطلاعات مربوط به واحدهای جریانی هیدرولیکی در چاه مطالعهشده
Table 4- Summary of information related to Hydraulic Flow Units (HFUs) in the studied well. براساس پارامترهای پتروفیزیکی شامل تخلخل، تراوایی، RQI، FZI، PhiZ، R35، واحدهای جریانی هیدرولیکی شناساییشده در سه گروه با کیفیت مخزنی بالا، متوسط و ضعیف طبقهبندی شدند (جدول 4). واحدهای جریانی 7 تا 9 بهعنوان واحدهای با کیفیت مخزنی بالا، دارای بیشترین مقادیر تراوایی، RQI، FZI و R35 هستند و بهدلیل توسعۀ گلوگاههای حفرهای مناسب و ارتباط بهتر منافذ، قابلیت جریاندهی بالاتری دارند. این واحدها عمدتاً با تخلخلهای قالبی، حفرهای، بینذرهای و بینبلوری و کلاسهای 3 تا 7 مرتبطاند. واحدهای جریانی 4 تا 6 در گروه واحدهای با کیفیت متوسط قرار گرفتهاند. این واحدها اگرچه دارای مقادیر مناسبی از تخلخلاند، مقادیر متوسط RQI، FZI و R35 نشاندهندۀ محدودیت نسبی در ارتباط منافذ و جریان سیال است. این واحدها با انواع مختلف تخلخل شامل قالبی، حفرهای، بینذرهای، بینبلوری و ریزتخلخل و کلاسهای 1 تا 5 مرتبطاند. واحدهای جریانی 1 تا 3 دارای ضعیفترین کیفیت مخزنیاند و با کمترین مقادیر تراوایی، RQI، FZI و R35 مشخص میشوند. در این واحدها، غالببودن ریزتخلخل و تأثیر فرآیندهای دیاژنزی مانند میکرایتیشدن، فشردگی و سیمانیشدن، موجب کاهش ارتباط منافذ و توانایی جریاندهی شده است. شکل 13- نمودار فراوانی نسبی واحدهای جریانی هیدرولیکی در چاه مطالعهشده Fig 13- Relative frequency distribution of Hydraulic Flow Units (HFUs) in the studied well با توجه به ستون کیفیت مخزنی (شکل 17) و نمودار فراوانی نسبی واحدهای جریانی (شکل 13)، توزیع واحدهای جریانی هیدرولیکی نشان میدهد که سازند سروک ازنظر کیفیت جریاندهی سیال، دارای ناهمگنی درخور توجهی است. در بین واحدهای شناساییشده، HFU 3 با فراوانی 40/34درصد بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است که بیانگر غالببودن واحدهای با کیفیت جریانی ضعیف در بازۀ مطالعهشده است. این واحدها با مقادیر پایین RQI، FZI و R35 و تراوایی محدود، عمدتاً تحت تأثیر ریزتخلخل، میکرایتیشدن، سیمانیشدن و فشردگی قرار گرفتهاند که موجب کاهش ارتباط بین منافذ و محدودشدن جریان سیال شده است. پس از HFU 3، واحدهای جریانی متوسط شامل واحدهای جریانی 4 تا 6 درمجموع حدود 59/37درصد از نمونهها را تشکیل میدهند که نشان میدهد بخش درخور توجهی از مخزن دارای کیفیت جریانی متوسط است. این واحدها اگرچه ازنظر مقدار تخلخل شرایط مناسبی دارند، محدودیت در اندازه و پیوستگی گلوگاههای حفرهای باعث شده است که توان جریاندهی آنها در مقایسه با واحدهای جریانی با کیفیت بالا کاهش یابد. واحدهای جریانی با کیفیت بالا (واحدهای جریانی 7 تا 9) درمجموع حدود 11/20درصد از نمونههای مطالعهشده را شامل میشوند. این واحدها با مقادیر بالاتر RQI، FZI و R35 و توسعۀ تخلخلهای مؤثر مانند تخلخل قالبی، حفرهای، بینذرهای و بینبلوری، بهترین شرایط مخزنی را نشان میدهند. پراکندگی این واحدهای جریانی در ستون چاه، بیانگر وجود زونهایی با ارتباط بهتر منافذ و قابلیت جریاندهی بالاتر است؛ اما سهم محدود آنها نشان میدهد که این بخشهای با کیفیت بالا بهصورت گسترده در کل مخزن توسعه نیافتهاند. بهطور کلی، توزیع واحدهای جریانی نشان میدهد که کیفیت مخزنی چاه مطالعهشده بیش از آنکه صرفاً تابع مقدار تخلخل باشد، تحت کنترل کیفیت گلوگاههای حفرهای، ارتباط سیستم منافذ و اثر فرآیندهای دیاژنزی قرار دارد. غالببودن واحدهای جریانی ضعیف تا متوسط و پراکندگی محدود واحدهای جریانی با کیفیت بالا، ناهمگنی شدید مخزن کربناتۀ مطالعهشده را تأیید میکند و اهمیت استفاده از روش واحدهای جریانی هیدرولیکی را برای تفکیک زونهای با رفتار جریانی متفاوت نشان میدهد. ردهبندی لوسیا بررسی مقاطع نازک و مطالعات پتروگرافی براساس ردهبندی لوسیا، به شناسایی سه کلاس اصلی (Classes 1, 2, 3) و دو زیرکلاس (Sub-Class 1 & Sub-Class 3) منجر شد که بیانگر طیفی از کیفیت مخزنی از بسیار مطلوب تا ضعیفاند (جدول 5). از میان کلاسهای شناساییشده، کلاس 3 با فراوانی 5/65درصد بیشترین گسترش را دارد و پس از آن زیرکلاس 3 (4/19درصد) و کلاس 2 (1/12درصد) قرار میگیرند؛ در حالی که کلاس 1 (2/2درصد) و زیرکلاس 1 (8/0درصد) کمترین فراوانی را نشان میدهند (شکل 16- الف). توزیع عمقی این کلاسها نیز نشان میدهد که آنها در امتداد چاه بهصورت پراکنده توسعه یافتهاند و روند عمقی مشخصی را دنبال نمیکنند (شکل 17). کلاس 3 در بخش عمدهای از ستون چاه غالب است؛ در حالی که زیرکلاس 3 بیشتر در برخی بازههای میانی و انتهایی چاه، گسترش یافته است. کلاس 2 عمدتاً در بخشهای ابتدایی و میانی چاه مشاهده میشود؛ اما هرگز به کلاس غالب تبدیل نمیشود و کلاس 1 و زیرکلاس 1 نیز، تنها بهصورت موضعی حضور دارند. غلبۀ کلاس 3 و زیرکلاس 3 نشان میدهد که بخش عمدۀ چاه از سنگهای گلپشتیبان با غلبۀ ریزتخلخل تشکیل شده و تحت تأثیر فرآیندهای دیاژنزی کاهندۀ کیفیت مخزنی، بهویژه فشردگی و سیمانیشدن، قرار گرفته است. در مقابل، توسعۀ محدود کلاس 1 و زیرکلاس 1 بیانگر آن است که واحدهای دانهپشتیبان با تخلخل مؤثر و کیفیت مخزنی بالاتر، تنها در بخشهای محدودی از چاه حضور دارند. درمجموع، الگوی فراوانی و توزیع عمقی کلاسهای لوسیا، ناهمگنی عمودی درخور توجه چاه و نقش کنترلکنندۀ فابریک سنگ و فرآیندهای دیاژنزی را بر کیفیت مخزنی نشان میدهند. جدول 5- کلاسهای پتروفیزیکی لوسیا و مشخصات آنها Table 5- Lucia petrophysical classes and their characteristics.
دادههای تخلخل- تراوایی بر نمودار استاندارد لوسیا ترسیم و سه کلاس اصلی و دو زیرکلاس فرعی براساس مرزهای تعریفشده، شناسایی شدند. بر طبق این نمودار، بیشتر نمونهها در کلاسهای 1 تا 3 قرار گرفتند که در میان آنها، کلاس 3 بیشترین فراوانی را نشان میدهد. همچنین بخشی از دادهها در زیرکلاس 1 و کمترین دادههای مشاهدهشده در زیرکلاس 3 قرار دارند (شکل 14). شکل 14- نمودار پتروفیزیکی لوسیا برای دادههای تخلخل- تراوایی چاه مطالعهشده Fig 14- Lucia petrophysical plot for the porosity–permeability data of the studied well برای ارزیابی توزیع گونههای سنگی، نمودار متقاطع تخلخل- تراوایی لوسیا براساس محدودههای شمارۀ فابریک سنگ (RFN) تهیه و موقعیت گونهسنگیهای شناساییشده بر این نمودار، بهمنظور بررسی ارتباط آنها با کیفیت مخزنی و کلاسهای لوسیا، مشخص شد (شکل 15). بر اساس مقادیر RFN محاسبهشده از دادههای لاگ، پنج گونهسنگی شامل RT1 با RFN کمتر از 5/0، RT2 در محدودۀ 5/0 تا 5/1، RT3 در محدودۀ 5/1 تا 5/2، RT4 در محدودۀ 5/2 تا 5/3 و RT5 باRFN بزرگتر از 5/3 تعریف شدند (جدول 6). نتایج نشان داد که RT4 با فراوانی 6/62درصد، غالبترین گونهسنگی است و پس از آن RT3 با 3/28درصد قرار دارد؛ در حالی که RT1 و RT2 سهم بسیار محدودی از دادهها را شامل میشوند (شکل 16- ب). مقایسۀ این گونهسنگیها با طبقهبندی لوسیا نشان داد که RT1 و RT2 عمدتاً با کلاسهای ضعیفتر لوسیا (کلاس 3 و زیرکلاس 3) همراهاند؛ در حالی که RT3 و RT4 با حضور غالب کلاسهای 2 و 3 و بخشهای محدودی از کلاس 1، مهمترین واحدهای کنترلکنندۀ کیفیت مخزنی محسوب میشوند. RT5 اگرچه دارای بیشترین مقدار RFN و تخلخل مؤثر است، بهدلیل ضعف ارتباط بین حفرات، عمدتاً در کلاس 3 و زیرکلاس 3 قرار دارد و تراوایی پایینتری نسبتبه RT3 و RT4 نشان میدهد؛ بنابراین، ارتباط بین RFN و کیفیت مخزنی در این مخزن کاملاً خطی نیستند و نوع تخلخل، اتصال فضای منفذی و فرآیندهای دیاژنزی نقش تعیینکنندهای در کنترل رفتار جریان دارند. توزیع عمقی گونهسنگیها نیز نشان میدهد که گونههای سنگی در امتداد چاه، فاقد روند مشخصی بوده و بهصورت پراکنده توسعه یافتهاند. RT4 در کل بازۀ چاه غالب است، RT3 در بخشهای مختلف حضور درخور توجهی دارد و RT5 عمدتاً در بخشهای انتهایی افزایش مییابد؛ در حالی که RT1 و RT2 تنها بهصورت محدود مشاهده میشوند (شکل 17). این الگوی پراکندگی، بیانگر ناهمگنی عمودی مخزن و تغییرات موضعی در ویژگیهای فابریک سنگ و معماری سیستم حفرات در طول چاه مطالعهشده است. شکل 15- نمودار متقاطع لوسیا مربوط به شمارۀ فابریک سنگ (RFN) Fig 15- Lucia cross-plot for Rock Fabric Number (RFN)
شکل 16- توزیع فراوانی (الف) کلاسهای لوسیا تعیینشده براساس مطالعات پتروگرافی (زیرکلاس 1 لوسیا با عدد صفر و همچنین زیرکلاس 3 لوسیا با عدد 4 نشان داده شدهاند) و (ب) گونههای سنگی شناساییشده براساس محدودههای RFN در چاه مطالعهشده Fig 16- Frequency distribution of (a) Lucia classes determined based on petrographic studies (Lucia Subclass 1 and Lucia Subclass 3 are represented by values of 0 and 4, respectively) and (b) rock types identified based on RFN ranges in the studied well جدول 6- خلاصۀ ویژگیهای گونههای سنگی (RTs) شناساییشده براساس RFN Table 6- Summary of the characteristics of rock types (RTs) identified based on RFN.
بررسی انطباق کلاسهای لوسیا با رخسارههای میکروسکوپی، انواع تخلخل و گونهسنگیهای حاصل از دادههای لاگ نشان داد که در بخش زیادی از نمونهها، هماهنگی مناسبی بین ویژگیهای پتروگرافی و رفتار پتروفیزیکی وجود دارد. کلاسهای 1 و زیرکلاس 1 لوسیا که شامل سنگهای دانهغالب مانند گرینستون، رودستون و پکستوناند، عمدتاً با رخسارههای با پتانسیل مخزنی بالاتر و توسعۀ تخلخلهایی نظیر حفرهای، قالبی، بینذرهای و بینبلوری همراهاند و انطباق مناسبی با واحدهای دارای کیفیت مخزنی بهتر دارند. در مقابل، کلاس 3 و زیرکلاس 3 که در سنگهای گلغالب مثل مادستون و وکستون مشاهده میشوند، با رخسارههای SMF-3 و SMF-8، غلبۀ ریزتخلخل و فرآیندهای دیاژنزی کاهندۀ کیفت مانند فشردگی و سیمانیشدن همراهاند و با واحدهای ضعیفتر مخزنی تطابق نشان میدهند. با این حال در برخی موارد، نبود انطباق بین ردهبندی لوسیا و کیفیت واقعی مخزنی مشاهده شد؛ بهطور مثال، RT3 و RT4 که براساس مقادیر RFN بهترین گونهسنگیهای مخزن شناخته شدند، تنها به کلاسهای با کیفیت بالای لوسیا محدود نیستند و در کلاسهای 2 و 3 و زیرکلاس 3 هم قرار گرفتهاند. این موضوع نشان میدهد که اثر فرآیندهای دیاژنزی و تغییرات سیستم حفرات، موجب کاهش یا افزایش کیفیت مخزنی مستقل از کلاس اولیۀ فابریک سنگ میشود. همچنین RT5 با وجود بالاترین مقادیر RFN، عمدتاً در کلاس 3 و زیرکلاس 3 لوسیا قرار میگیرد و تراوایی پایینتری نسبتبه RT3 و RT4 دارد. این نبود انطباق تأکید میکند که کیفیت مخزنی در چاه مطالعهشده تنها تابع مقدار تخلخل یا RFN نیست، به ویژگیهای سیستم حفرات، ارتباطپذیری فضای منفذی و تغییرات ایجادشده با فرآیندهای دیاژنزی نیز وابسته است. پیشبینی تراوایی در این مطالعه، پیشبینی تراوایی در امتداد چاه با استفاده از معادلۀ جهانی لوسیا (Lucia 2007) و بر مبنای دادههای چاهپیمایی انجام شد. ابتدا شمارۀ فابریک سنگ (RFN) با استفاده از پارامترهای تخلخل مؤثر و اشباع آب مؤثر محاسبه شد، سپس مقادیر تراوایی در هر نقطه از چاه با استفاده از معادلۀ جهانی لوسیا و براساس مقادیر RFN و تخلخل بینذرهای برآورد شد. بهمنظور ارزیابی عملکرد این روش، مقادیر تراوایی پیشبینیشده با دادههای تراوایی حاصل از آنالیز مغزه مقایسه و تغییرات آنها در مقابل عمق بررسی شد (شکل 17). مقایسۀ تغییرات عمقی تراوایی پیشبینیشده و تراوایی مغزه نشان داد که میزان انطباق این دو مجموعه داده در تمام طول چاه، یکسان نیست. در برخی بازهها، روند تغییرات دو منحنی تطابق مناسبی داشته است؛ در حالی که در بخشهایی اختلاف درخور توجه بین مقادیر پیشبینیشده و اندازهگیریشده مشاهده میشود. براساس الگوی تغییرات تراوایی و میزان انطباق بین دو مجموعه داده، چاه مطالعهشده به هشت زون مجزا تقسیمبندی شد؛ سپس ویژگیهای لیتولوژیکی، رخسارهای، دیاژنزی و نوع تخلخل غالب در هر زون، بهمنظور بررسی ارتباط آنها با عملکرد مدل پیشبینی تراوایی ارزیابی شد (جدول 7). زونهای 1، 3، 5 و 7 که انطباق مناسبی بین تراوایی پیشبینیشده و تراوایی مغزه نشان میدهند، عمدتاً دارای سیستم حفراتی وابسته به فابریک سنگاند. در این زونها تخلخلهای بینذرهای، بینبلوری، قالبی و ریزتخلخل بخش عمدهای از فضای منفذی را تشکیل میدهند. همچنین ارتباط مناسبتر بین حفرات، موجب پایداری رابطۀ بین تخلخل و تراوایی میشود. فرآیندهای دیاژنزی شامل انحلال، دولومیتیشدن، سیمانیشدن، میکرایتیشدن و تبلور مجدد در این زونها مشاهده میشوند؛ اما شدت آنها عمدتاً محدود است و تغییرات گستردهای در فابریک اولیۀ سنگ ایجاد نکردهاند. همچنین توسعۀ تخلخلهای ثانویه مرتبط با انحلال و تخلخلهای بینبلوری ناشی از دولومیتیشدن، در کنار حفظ نسبی تخلخلهای وابسته به فابریک، موجب شده است که سیستم حفرات رفتار نسبتاً پیشبینیپذیری داشته باشد. میزان ضریب همبستگی بین تراوایی پیشبینی و تراوایی مغزه در این زونها به میزان 0.73 اندازهگیری شده است و نشان میدهد معادلۀ جهانی لوسیا، تراوایی را در این زونها با دقت پذیرفتنی پیشبینی میکند. میزان ضریب همبستگی بین تراوایی پیشبینی و تراوایی مغزه در زونهای 2، 4، 6 و 8 به میزان 0.26 اندازهگیری شده است که حاکی از نبود انطباق بین تراوایی پیشبینیشده و تراوایی مغزه است. این مسئله عمدتاً تحت تأثیر ناهمگنیهای شدید رخسارهای و دیاژنزی در زونهای مذکور قرار دارد. تغییرات گسترده در سیمانیشدن، دولومیتیشدن، تبلور مجدد و حضور رخسارههای مختلف مثل لاگون، شول و ریف تالوس، موجب پیچیدهشدن سیستم حفرات در این زونها شده است. توسعۀ تخلخلهای ثانویه، بهویژه تخلخلهای حفرهای و شکستگی، باعث شده است که رابطۀ یکنواخت بین تخلخل و تراوایی از بین برود؛ بهطوری که افزایش تخلخل الزاماً با افزایش تراوایی همراه نیست. همچنین فرآیندهای دیاژنزی شدید با تغییر فابریک اولیۀ سنگ، نقش کنترلکنندۀ آن را بر جریان سیال کاهش دادهاند؛ درنتیجه، در بخشهایی با شدت بیشتر انحلال، دولومیتیشدن و توسعۀ شکستگیها، اختلاف بین تراوایی پیشبینیشده با معادلۀ جهانی لوسیا و تراوایی مغزه افزایش و دقت پیشبینی کاهش یافته است. بررسی کلی توزیع زونها نشان داد که زونهای دارای انطباق مناسب، عمدتاً در بخشهایی از چاه توسعه یافتهاند که ویژگیهای پتروفیزیکی یکنواختتری دارند؛ در حالی که زونهای دارای عدم انطباق، بیشتر با تغییرات شدیدتر در ویژگیهای دیاژنزی، رخسارهای و سیستم حفرات همراهاند؛ بنابراین تغییرات عمقی عملکرد معادلۀ لوسیا بیانگر آن است که قابلیت پیشبینی تراوایی در چاه مطالعهشده در طول چاه ثابت نیست و تحت تأثیر تغییرات ویژگیهای لیتولوژیکی، پتروفیزیکی و مخزنی قرار دارد. جدول 7- خلاصۀ ویژگیهای زونهای شناساییشده در چاه مطالعهشده Table 7- Summary of the characteristics of the identified zones in the studied well
بحث کنترلکنندههای اصلی تراوایی در مخزن سروک در راستای جمعبندی نتایج حاصل از ارزیابیهای انجامشده، ستون جامع کیفیت مخزنی چاه مطالعهشده در سازند سروک تهیه شد (شکل 17). نتایج نشان داد که فابریک سنگ، یکی از عوامل اصلی کنترلکنندۀ ارتباط بین فضای خالی و توانایی انتقال سیالات است. نمونههایی که فابریک اولیۀ آنها بهتر حفظ شدهاند و تخلخلهای وابسته به بافت سنگ مانند تخلخل بینذرهای و بینبلوری دارند، معمولاً ارتباط پایدارتر و پیشبینیپذیرتری بین تخلخل و تراوایی نشان میدهند. این موضوع در زونهایی مشهود است که انطباق مناسبی بین تراوایی پیشبینیشده با معادلۀ جهانی لوسیا و تراوایی مغزۀ آنها مشاهده شد (زونهای 1، 3، 5 و 7). در این زونها، غلبۀ تخلخلهای مرتبط با فابریک سنگ، همراه با شدت محدود فرآیندهای دیاژنزی مخرب، موجب حفظ ارتباط هیدرولیکی مناسب میان حفرات شده است. در مقابل، در بخشهایی که فرآیندهای دیاژنزی موجب تغییر یا تخریب فابریک اولیۀ سنگ شدهاند، ارتباط بین تخلخل و تراوایی کاهش یافته است. بررسی گونههای سنگی نشان داد که اگرچه افزایش مقدار تخلخل ظرفیت ذخیرهسازی سنگ را افزایش میدهد، تنها زمانی موجب افزایش تراوایی خواهد شد که فضای خالی ایجادشده دارای ارتباط مناسب و گلوگاههای منفذی مؤثر باشد. رفتار RT5 نمونهای از این شرایط است؛ بهطوری که با وجود بیشترین مقدار تخلخل مؤثر در میان گونههای سنگی شناساییشده، تراوایی پایینتری نسبتبه RT3 و RT4 نشان داد. این موضوع تأکید میکند که در مخازن کربناته، کیفیت و پیوستگی سیستم حفرات اهمیت بیشتری از مقدار مطلق تخلخل دارد (Lucia 1995). اندازۀ گلوگاههای منفذی نیز، نقش مهمی در کنترل جریان سیالات دارد (Pittman 1992). مقایسۀ نتایج PSC با دادههای تراوایی نشان داد که کلاسهای دارای اندازۀ گلوگاه بزرگتر (5، 6 و 7) با مقادیر بالاتر تراوایی، RQI، FZI و R35 همراهاند. در مقابل، کلاسهای 1 و 2 که عمدتاً دارای گلوگاههای کوچک و بیشتر ریزتخلخلاند، توانایی محدودی در انتقال سیالات دارند؛ بنابراین، تغییرات اندازۀ گلوگاههای منفذی یکی از عوامل اصلی ایجاد تفاوت بین ظرفیت ذخیرهسازی و قابلیت جریاندهی در چاه مطالعهشده محسوب میشود. فرآیندهای دیاژنزی نیز نقش تعیینکنندهای در تغییر کیفیت مخزنی سازند سروک داشتهاند (Saffari et al. 2025; Hajikazemi et al. 2010). فرآیندهایی مانند انحلال و شکستگی با ایجاد تخلخل ثانویه، موجب بهبود کیفیت مخزنی میشوند؛ در حالی که سیمانیشدن، میکرایتیشدن، فشردگی و در برخی موارد تبلور مجدد، موجب کاهش فضای مؤثر حفرات و محدودشدن ارتباط آنها میشوند. نتایج نشان داد که بهترین کیفیت مخزنی در شرایطی ایجاد شده است که بین فرآیندهای افزاینده و کاهندۀ تخلخل، تعادل نسبی برقرار بوده است؛ شرایطی که عمدتاً در RT3 و RT4 مشاهده شد. اگرچه شکستگیها در بخشهایی از سازند سروک مشاهده شدهاند، دادههای کافی از آنها در این مطالعه در دسترس نبود. بهطور کلی شکستگیها مسیرهای ترجیحی جریان ایجاد میکنند و موجب افزایش ناگهانی تراوایی میشوند؛ اما بهدلیل توسعۀ محدود و ناهمگن، همیشه با افزایش درخور توجه تخلخل، همراه نیستند. مقایسۀ روش لوسیا با کلاسهای اندازۀ حفرات و واحدهای جریانی طبقهبندیهای پتروفیزیکی مختلف، هرکدام جنبۀ خاصی از سیستم حفرات را در مخازن کربناته توصیف میکنند و استفادۀ همزمان از آنها دید جامعتری از رفتار مخزن ارائه میدهد (Amaefule et al. 1993; Lucia 2007). در این مطالعه، مقایسۀ نتایج طبقهبندی لوسیا با کلاسهای اندازۀ حفرات وینلند (PSC) و واحدهای جریان هیدرولیکی (HFU) نشان داد که اگرچه این سه روش دارای مبانی متفاوتیاند، روند کلی مشابهی را در تفکیک واحدهای با کیفیت مخزنی متفاوت نشان میدهند. طبقهبندی لوسیا براساس فابریک سنگ، چارچوب مناسبی برای ارتباطدادن ویژگیهای پتروگرافی با رفتار مخزنی فراهم کرد. نتایج نشان داد که زیرکلاس 1 و کلاس 1 لوسیا، که عمدتاً شامل سنگهای دانهغالباند، با کلاسهای اندازۀ حفرات بزرگتر و واحدهای جریانی با ظرفیت جریان بالاتر همراهاند و بهترین کیفیت مخزنی را نشان میدهند. در مقابل، کلاس 3 و زیرکلاس 3 که عمدتاً شامل سنگهای گلغالباند، با کلاسهای اندازۀ حفرات کوچکتر و واحدهای جریانی ضعیفتر انطباق دارند و پایینترین کیفیت مخزنی را نشان دادند. در مقابل، روش وینلند ازطریق تخمین اندازۀ گلوگاههای منفذی، اطلاعات بیشتری دربارۀ قابلیت انتقال سیالات ارائه میدهد (Pittman 1992). کلاسهای اندازۀ حفرات با کیفیت (5 تا 7) مقادیر بالاتر تراوایی و R35 بودند که نشاندهندۀ توسعۀ گلوگاههای منفذی مؤثرتر است؛ بنابراین، این روش توانایی مناسبی در تفکیک بخشهایی دارد که فضای خالی آنها ازنظر جریان سیال کارآمد است. روش تعیین واحدهای جریانی نیز با تمرکز بر رفتار هیدرولیکی سیستم حفرات، واحدهای جریان متفاوت را در چاه مطالعهشده تفکیک کرد. واحدهای جریانی 7 تا 9 با مقادیر بالاتر RQI، FZI و R35 دارای کیفیت مخزنی بالاتر بودند؛ در حالی که واحدهای جریانی 1 تا 3 ویژگیهای واحدهای ضعیف مخزنی را نشان دادند. این موضوع بیانگر آن است که روش تعیین واحدهای جریانی، مکمل مناسبی برای طبقهبندیهای مبتنی بر فابریک است؛ زیرا بهطور مستقیم بر قابلیت جریاندهی تمرکز دارد. درمجموع، نتایج این مطالعه نشان میدهد که هیچیک از روشهای لوسیا، وینلند و واحدهای جریانی بهتنهایی قادر به توصیف کامل رفتار مخزن نیستند. روش لوسیا دربارۀ نقش فابریک سنگ، روش وینلند راجع به اندازۀ گلوگاههای منفذی و واحدهای جریانی درباره رفتار جریان سیال اطلاعات ارزشمندی ارائه میدهند؛ بنابراین تلفیق این روشها، چارچوب دقیقتری برای ارزیابی مخازن کربناتۀ ناهمگن فراهم میکند. کارایی پیشبینی تراوایی از دادههای لاگ پیشبینی تراوایی در مخازن کربناته بهدلیل پیچیدگی سیستم حفرات و اثر شدید فرآیندهای دیاژنزی، یکی از چالشهای اصلی ارزیابی پتروفیزیکی محسوب میشود (Jennings and Lucia 2003; Ahr 2008). در این مطالعه، عملکرد معادلۀ جهانی لوسیا برای تخمین تراوایی از دادههای لاگ بررسی شد و نتایج نشان داد که دقت این مدل در تمام بخشهای چاه مطالعهشده از سازند سروک، یکسان نیست. مقایسۀ تراوایی پیشبینیشده با تراوایی حاصل از آنالیز مغزه نشان داد که در زونهای 1، 3، 5 و 7، مدل لوسیا رفتار کلی تراوایی را با دقت پذیرفتنی بازسازی کرده است (ضریب همبستگی 0.73 برای تراوایی پیشبینیشده در برابر تراوای مغزه). ویژگی مشترک این زونها، غلبۀ تخلخلهای وابسته به فابریک سنگ، مانند تخلخل بینذرهای، بینبلوری و قالبی و همچنین شدت محدود فرآیندهای دیاژنزی مخرب است. در این شرایط، ارتباط بین تخلخل و تراوایی پایدارتر و فرضیات اصلی مدل لوسیا بهتر برقرار است؛ اما در زونهای 2، 4، 6 و 8 اختلاف بیشتری بین تراوایی پیشبینیشده و مقادیر مغزه مشاهده شد (ضریب همبستگی 026 برای تراوایی پیشبینیشده در برابر تراوای مغزه). این اختلافها عمدتاً ناشی از پیچیدگی سیستم حفرات، توسعۀ تخلخلهای ثانویۀ ناهمگن، تغییرات شدید سیمانیشدن، دولومیتیشدن، تبلور مجدد و حضور موضعی شکستگیهاست. در چنین شرایطی، افزایش تخلخل الزاماً موجب افزایش تراوایی نمیشود؛ زیرا ارتباط میان حفرات و اندازۀ گلوگاههای منفذی نقش تعیینکنندهتری در جریان سیال دارند (Jennings and Lucia 2003). شکل 17- ستون جامع کیفیت مخزنی سازند سروک در چاه مطالعهشدۀ واقع در دشت آبادان سکانسهای رسوبی از مطالعۀ مهرابی و همکاران (2022) گرفته شدهاند. Fig 17- Integrated reservoir quality log of the Sarvak Formation in the studied well located in the Abadan Plain. Depositional sequences are adopted from Mehrabi et al. (2022). علاوه بر ناهمگنی ذاتی مخزن، محدودیت تفکیکپذیری لاگها نیز، یکی از عوامل مؤثر در اختلاف بین تراوایی واقعی و پیشبینیشده است (Serra 2003; Tiab and Donaldson 2015). لاگهای پتروفیزیکی معمولاً قادر به ثبت تغییرات ریزمقیاس سیستم حفرات، شکستگیهای کوچک و تغییرات موضعی دیاژنزی نیستند (Ellis and Singer 2007)؛ در حالی که این ویژگیها تأثیر درخور توجهی بر تراوایی دارند (Lucia 2007). همچنین نبود تطابق دقیق عمقی بین دادههای لاگ و مغزه، در برخی بخشها موجب افزایش اختلاف مشاهدهشده میشود (Ellis and Singer 2007; Tiab and Donaldson 2015). درمجموع، نتایج این مطالعه نشان میدهد که معادلۀ جهانی لوسیا ابزار مناسبی برای تخمین اولیۀ تراوایی در بخشهایی از مخازن کربناته است که سیستم حفرات آنها عمدتاً تحت کنترل فابریک سنگ قرار دارد. با این حال، در بخشهایی که دیاژنز موجب تغییر شدید فابریک اولیه و ایجاد سیستمهای حفراتی پیچیده شده است، استفاده از این معادلات عمومی نیازمند اصلاح و ترکیب با اطلاعات پتروگرافی، کلاسهای اندازۀ حفرات و واحدهای جریانی هیدرولیکی است؛ بنابراین، برای دستیابی به مدل تراوایی دقیقتر در مخازن کربناتۀ ناهمگن، رویکرد تلفیقی مبتنی بر فابریک سنگ، ویژگیهای گلوگاه منفذی و رفتار جریان هیدرولیکی پیشنهاد میشود. نتیجه در این پژوهش، با هدف ارزیابی عوامل کنترلکنندۀ کیفیت مخزنی و بررسی قابلیت پیشبینی تراوایی در یک چاه از سازند سروک، از تلفیق دادههای پتروگرافی، مغزه و لاگهای پتروفیزیکی در چارچوب طبقهبندی لوسیا، واحدهای جریان هیدرولیکی (HFU) و کلاسهای اندازۀ حفرات (PSC) استفاده شد. نتایج حاصل نشان داد که رفتار مخزنی در چاه مطالعهشده تحت کنترل متقابل فابریک سنگ، ویژگیهای سیستم منفذی و فرآیندهای دیاژنزی قرار دارد و استفادۀ همزمان از این روشها امکان شناخت دقیقتر تغییرات کیفیت مخزنی و محدودیتهای پیشبینی تراوایی را در مخازن کربناتۀ مشابه فراهم میکند. مقایسۀ نتایج کلاسهای اندازۀ حفرات با دادههای تراوایی نشان داد که کلاسهای دارای اندازۀ گلوگاه بزرگتر (5، 6 و 7) با مقادیر بالاتر تراوایی، RQI، FZI و R35 همراهاند. در مقابل، کلاسهای 1 و 2 که عمدتاً دارای گلوگاههای کوچک و غالباً ریزتخلخلاند، توانایی محدودی در انتقال سیالات دارند؛ بنابراین، تغییرات اندازۀ گلوگاههای منفذی یکی از عوامل اصلی ایجاد تفاوت بین ظرفیت ذخیرهسازی و قابلیت جریاندهی در چاه مطالعهشده محسوب میشود. مقایسۀ تراوایی پیشبینیشده با تراوایی حاصل از آنالیز مغزه نشان داد که در زونهای 1، 3، 5 و 7، مدل لوسیا رفتار کلی تراوایی را با دقت پذیرفتنی بازسازی میکند (ضریب همبستگی 0.73 برای تراوایی پیشبینیشده در برابر تراوای مغزه). ویژگی مشترک این زونها، غلبۀ تخلخلهای وابسته به فابریک سنگ، مانند تخلخل بینذرهای، بینبلوری و قالبی و همچنین شدت محدود فرآیندهای دیاژنزی مخرب است. فرآیندهای دیاژنزی شدید با تغییر فابریک اولیۀ سنگ، نقش کنترلکنندۀ آن بر جریان سیال را کاهش دادهاند؛ درنتیجه، در بخشهایی با شدت بیشتر انحلال، دولومیتیشدن و توسعۀ شکستگیها، اختلاف بین تراوایی پیشبینیشده با معادلۀ جهانی لوسیا و تراوایی مغزه افزایش و دقت پیشبینی کاهش یافته است. [1] Pore Size Class [2] Hydraulic Flow Units [3] Flow Zone Indicator [4] Reservoir Quality Index; RQI [5] Normalized Porosity; [6] Rock Fabric Number [7] Sarvak Microfacies | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مراجع | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Abdollahie-Fard I. Braathen A. Mokhtari M. and Alavi S.A. 2006. Interaction of the Zagros Fold-Thrust Belt and the Arabian-type, deepseated folds in the Abadan Plain and the Dezful Embayment, SW Iran. Petroleum Geosciences, 12: 347–362. https://doi.org/10.1144/1354-079305-706 Ahr W.M. 2008. April. A new genetic classification of carbonate porosity and its application to reservoir characterization. In American Association of Petroleum Geology Annual convention (Abstract), San Antonio, Apr (pp. 20-23). https://www.searchanddiscovery.com/documents/2008/08177ahr/ahr-40308.pdf Alavi M. 2007. Structures of the Zagros fold-thrust belt in Iran. American Journal of Science, 307(9):1064-1095. DOI:10.2475/09.2007.02 Alsharhan A.S. 2014. Petroleum Systems in the Middle East. Geological Society, London, Special Publications, 392:361-408. https://doi.org/10.1144/SP392.19 Alsharhan A.S. Nairn A.E.M. and Nairn A.E.M. 1997. The Hydrocarbon Habitat of the Zagros Basin. Sedimentary Basins and Petroleum Geology of the Middle East (Vol. 843). Amsterdam: Elsevier, pp.651-736. Amaefule J. O. Altunbay M. Tiab D. Kersey D. G. and Keelan D. K. 1993. Enhanced reservoir description; using core and log data to identify hydraulic (flow) units and predictpermeability in uncored intervals/wells: Formation evaluation and reservoir geology. Proc. Society of Petroleum Engineers Annual Conference and exhibition, v. Omega, 205–220. Aqrawi A.A.M. Mahdi T.A. Sherwani G.H. and Horbury A.D. 2010. Characterisation of the Mid-Cretaceous Mishrif Reservoir of the Southern Mesopotamian Basin, Iraq. European Association of Geoscientists & Engineers, GEO 2010. Archie G. E. 1942. The electrical resistivity log as an aid in determining some reservoir characteristics.Trans AIME, 146:54-62. Bagherpour B. Mehrabi H. Faghih A. Vaziri-Moghaddam H. and Omidvar M. 2021. Tectono-eustatic controls on depositional setting and spatial facies distribution of Coniacian–Santonian sequences of the Zagros Basin in Fars area, S. Iran. Marine and Petroleum Geology, 129: 105072. 10.1016/j.marpetgeo.2021.105072 Choquette P.W. and Pray L.C. 1970. Geologic nomenclature and classification of porosity in sedimentary carbonates. AAPG Bulletin, 54(2:207-250. Coates G.R. and Dumanoir J.L. 1973. May. A new approach to improved log-derived permeability. In SPWLA annual logging symposium (pp. SPWLA-1973). SPWLA. Croizé D. Renard F. Bjørlykke K. and Dysthe D.K. 2010. Experimental calcite dissolution under stress: Evolution of grain contact microstructure during pressure solution creep. Journal of Geophysical Research: Solid Earth, 115(B9). https://doi.org/10.1029/2010JB000869 Davoodi S. Shad S.A. and Tavakoli V. 2024. A fresh look at the Lucia classification using mud-and grain-dominated reservoirs of the Persian Gulf. Geoenergy Science and Engineering, 232: 212437. Dunham R.J. 1962. Classification of carbonate rocks according to depositional texture. In: Ham, W.E. (Ed.), Classification of Carbonate Rocks. AAPG, Tulsa, pp. 108–121. Ellis D.V. and Singer J.M. 2007. Well logging for earth scientists (Vol. 692, pp. 267-288). Dordrecht: Springer. Embry A.F. and Klovan J.E. 1971. A late Devonian reef tract on northeastern Banks Island. Bulletin of Canadian Petroleum Geology, 19 (4): 730–781. Flügel E. 2010. Microfacies of Carbonate Rocks: Analysis, Interpretation and Application. Springer, Berlin, p. 976. Gomes J.S. Ribeiro M.T. Strohmenger C.J. Negahban S. and Kalam M.Z. 2008. Carbonate reservoir rock typing – the link between geology and SCAL. Abu Dhabi International Petroleum Exhibition and Conference, Abu Dhabi, UAE, November 2008. Hajikazemi E. Al‐Aasm I.S. and Coniglio M. 2012. Chemostratigraphy of Cenomanian–Turonian carbonates of the Sarvak Formation, southern Iran. Journal of Petroleum Geology, 35(2):187-205. Hajikazemi E. Al-Aasm I.S. and Coniglio M. 2010. Subaerial exposure and meteoric diagenesis of the Cenomanian-Turonian Upper Sarvak Formation, southwestern Iran. Geological Society, London, Special Publications, 330:253-272. https://doi.org/10.1144/SP330.12 Hollis C. 2011. Diagenetic controls on reservoir properties of carbonate successions within the Albian–Turonian of the Arabian Plate. Petroleum Geoscience, 17(3): 223-241. https://doi.org/10.1144/1354-079310-032 Jahangard A A. Salehi M A. Zamanpour A. Khodaee N. and Vaziri Moghadam H. 2025. Correlation between Sedimentological and Petrophysical Facies in the Upper Sarvak Formation at an Oilfield in the Abadan Plain, Southwestern Iran. Journal of Petroleum Research, 35(4): 51-69. 10.22078/pr.2025.5706.3532 Jamalian A. and Tavakoli V. 2025. Integrating routine and novel methods for a comprehensive analysis of heterogeneity in Persian Gulf’s Permian-Triassic carbonate reservoirs. Marine and Petroleum Geology, 173: 107277. 10.1016/j.marpetgeo.2024.107277 James N. P. and Choquette P. W. 1990. Limestones: the sea-floor diagenetic environment. Diagenesis. Geosci Can Reprint Ser, 4: 13-34. Jennings J.W. and Lucia F.J. 2003. Predicting permeability from well logs in carbonates with a link to geology for interwell permeability mapping. SPE Reservoir Evaluation & Engineering, 6(04):215-225. DOI:10.2118/84942-PA Kadkhodaie-Ilkhchi A. and Kadkhodaie-Ilkhchi R. 2018. A review of reservoir rock typing methods in carbonate reservoirs: Relation between geological, seismic, and reservoir rock types. Iranian Journal of Oil and Gas Science and Technology, 7(4):13-35. https://doi.org/10.22050/ijogst.2019.136243.1461 Lucia F. J. 1983. Petrophysical parameters estimated from visual description of carbonate rocks: a field classification of carbonate pore space. Journal of Petroleum Technology, March, 35:626–637. Lucia F.J. 1995. Rock-fabric/petrophysical classification of carbonate pore space for reservoir characterization. AAPG Bulletin, 79(9):1275-1300. Lucia F.J. 2007. Carbonate Reservoirs Characterization: An Integrated Approach. Springer-Verlag, Berlin, p. 341. Maniscalco R. Fazio E. Punturo R. Cirrincione R. Di Stefano A. Distefano S. Forzese M. Lanzafame G. Leonardi G.S. Montalbano, S. and Pellegrino A.G. 2022. The porosity in heterogeneous carbonate reservoir rocks: Tectonic versus diagenetic imprint—A multi-scale study from the Hyblean plateau (SE Sicily, Italy). Geosciences, 12(4):149. https://doi.org/10.3390/geosciences12040149 Mehrabi H. and Rahimpour-Bonab H. 2014. Paleoclimate and tectonic controls on the depositional and diagenetic history of the Cenomanian–early Turonian carbonate reservoirs, Dezful Embayment, SW Iran. Facies, 60(1): 147-167. https://doi.org/10.1007/s10347-013-0374-0 Mehrabi H. 2023. Deposition, diagenesis, and geochemistry of Upper Cretaceous carbonates (Sarvak Formation) in the Zagros Basin and the Persian Gulf, Iran. Minerals, 13(8):1078. https://doi.org/10.3390/min13081078 Mehrabi H. and Bagherpour B. 2022. Scale, origin, and predictability of reservoir heterogeneities in shallow-marine carbonate sequences: A case from Cretaceous of Zagros, Iran. J. Petrol. Sci. Eng. 214. 10.1016/j.petrol.2022.110571 Mehrabi H. Navidtalab A. Enayati A. and Bagherpour B. 2022. Age, duration, and geochemical signatures of paleo-exposure events in Cenomanian–Santonian sequences (Sarvak and Ilam formations) in SW Iran. Insights from carbon and strontium isotopes chemostratigraphy. Sedimentary Geology, 434: 106136. 10.1016/j.sedgeo.2022.106136 Mehrabi H. Yahyaei E. Navidtalab A. Rahimpour-Bonab H. Abbasi R. Omidvar M. Assadi A. and Honarmand J. 2023a. Depositional and diagenetic controls on reservoir properties along the shallow-marine carbonates of the Sarvak Formation, Zagros Basin: Petrographic, petrophysical, and geochemical evidence. Sedimentary Geology, 454:106457. 10.1016/j.sedgeo.2023.106457 Mehrabi H. Karami F. Fakhar-Shahreza N. and Honarmand J. 2023b. Pore-type characterization and reservoir zonation of the Sarvak Formation in the Abadan Plain, Zagros Basin, Iran. Minerals, 13(12):1464. https://doi.org/10.3390/min13121464 Mehrabi H. Rahimpour-Bonab H. Enayati-Bidgoli A.H. and Esrafili-Dizaji B. 2015. Impact of contrasting paleoclimate on carbonate reservoir architecture: cases from arid Permo-Triassic and humid Cretaceous platforms in the south and southwestern Iran. Journal of Petroleum Science and Engineering, 126: 262–283. 10.1016/j.petrol.2014.12.020 Mehrabi H. Ranjbar-Karami R. and Roshani-Nejad M. 2019. Reservoir rock typing and zonation in sequence stratigraphic framework of the Cretaceous Dariyan Formation, Persian Gulf. Carbonates and Evaporites, 34 (4): 1833–1853. https://doi.org/10.1007/s13146-019-00530-2 Moghadam H.S. Stern R.J. Griffin W. Khedr M. Kirchenbaur M. Ottley C. Whattam S. Kimura J.-I. Ghorbani G. and Gain S. 2020. Subduction initiation and back-arc opening north of Neo-Tethys: evidence from the Late Cretaceous Torbat-e-Heydarieh ophiolite of NE Iran. GSA Bulletin, 132 (5–6): 1083–1105. DOI:10.1130/B35065.1 Moore C. H. 2001. Carbonate Reservoirs Porosity Evolution and Diagenesis in a Sequence Stratigraphic Framework. Elsevier, 444 pp. Nabikhani N. Moussavi H.R. Mahboubi A. Kadkhodaie A. and Yosefpour M.R. 2012. The evaluation of reservoir quality of Sarvak Formation in one of oil fields of the Persian Gulf. Journal of Petroleum Science and Technology, 2(1):3-15. Pittman E.D. 1992. Relationship of porosity and permeability to various parameters derived from mercury injection-capillary pressure curve for sandstone. AAPG (Am. Assoc. Pet. Geol.) Bull, 76: 191–198. Rahimpour-Bonab H. Mehrabi H. Enayati-Bidgoli A.H. and Omidvar M. 2012a. Coupled imprints of tropical climate and recurring emergence on reservoir evolution of a mid-Cretaceous carbonate ramp, Zagros Basin, southwest Iran. Cretaceous Research, 37:15-34. 10.1016/j.cretres.2012.02.012 Rahimpour‐Bonab H. Mehrabi H. Navidtalab A. and Izadi‐Mazidi E. 2012b. Flow unit distribution and reservoir modelling in cretaceous carbonates of the Sarvak Formation, Abteymour Oilfield, Dezful Embayment, SW Iran. Journal of Petroleum Geology, 35(3):213-236. https://doi.org/10.1111/j.1747-5457.2012.00527.x Rahimpour-Bonab H. Mehrabi H. Navidtalab A. Omidvar M. Enayati-Bidgoli A.H. Sonei R. Sajjadi F. Amiri-Bakhtyar H. Arzani N. and Izadi-Mazidi E. 2013. Palaeoexposure surfaces in Cenomanian–Santonian carbonate reservoirs in the Dezful Embayment, SW Iran. Journal of Petroleum Geology, 36 (4): 335–362. https://doi.org/10.1111/jpg.12560 Rajabi M. Sherkati S. Bohloli B. and Tingay M. 2010. Subsurface fracture analysis and determination of in-situ stress direction using FMI logs: An example from the Santonian carbonates (Ilam Formation) in the Abadan Plain, Iran. Tectonophysics, 492(1-4):192-200. 10.1016/j.tecto.2010.06.014 Saffari M. Kianoush P. Saffari B. and Adib A. 2025. Sedimentological and diagenetic insights into the Sarvak Formation evaluating reservoir characteristics and depositional environments in the Zagros Basin. Journal of Petroleum Exploration and Production Technology, 15(9):146. https://doi.org/10.1007/s13202-025-02063-y Sattarzadeh Y. Cosgrove J.W. and Vita-Finzi C. 1999. The interplay of faulting and folding during the evolution of the Zagros deformation belt. Geol. Soc. Lond. Spec. Publ. 169, 187–196. Saura E. Garcia‐Castellanos D. Casciello E. Parravano V. Urruela A. and Vergés J. 2015. Modeling the flexural evolution of the Amiran and Mesopotamian foreland basins of NW Zagros (Iran‐Iraq). Tectonics, 34(3):377-395. http://doi.org/10.1002/2014tc003660 Schneider F. Potdevin J.L. Wolf S. and Faille I. 1996. Mechanical and chemical compaction model for sedimentary basin simulators. Tectonophysics, 263(1-4):307-317. 10.1016/S0040-1951(96)00027-3 Scotese C.R. 2014. Atlas of Late Cretaceous Paleogeographic Maps, PALEOMAP Atlas for ArcGIS, Volume 2, The Cretaceous, Maps 16–22, Mollweide Projection. ResearchGate Academia, 2. Serra O. and Serra L. 2003. Well logging and geology: Mery Corbon. France, Editions SerraLog, p.436. Sharland P.R. Archer D.M. Casey R.B. Davies S.H. Hall A.P. Heward A.D. Horbury A.D. and Simmons M.D. 2001. Arabian Plate sequence stratigraphy. GeoArabia Special Publication 2, 371 pp. Tavakoli V. 2020. Microscopic heterogeneity. Carbonate Reservoir Heterogeneity. Springer (pp. 17-51). https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-34773-4 Tavakoli V. and Jamalian A. 2018. Microporosity evolution in Iranian reservoirs, Dalan and Dariyan formations, the central Persian Gulf. Journal of Natural Gas Science and Engineering, 52: 155–165. 10.1016/j.jngse.2018.01.028 Tiab D. and Donaldson E.C. 2015. Petrophysics: theory and practice of measuring reservoir rock and fluid transport properties. Gulf professional publishing. pp. 583-640. Timur A. 1968. An investigation of permeability, porosity, & residual water saturation relationships for sandstone reservoirs. The Log Analyst, 9(04). Van Buchem F.S.P. Simmons M.D. Droste H.J. and Davies R.B. 2011. Late Aptian to Turonian stratigraphy of the eastern Arabian Plate–depositional sequences and lithostratigraphic nomenclature. Petroleum Geoscience, 17(3):211-222. DOI:10.1144/1354-079310-061 Vincent B. Emmanuel L. Houel P. and Loreau J.P. 2007. Geodynamic control on carbonate diagenesis: petrographic and isotopic investigation of the Upper Jurassic formations of the Paris Basin (France). Sedimentary Geology, 197(3-4): 267-289. 10.1016/j.sedgeo.2006.10.008 Yılmaz İ.Ö. and Altıner D. 2006. Cyclic palaeokarst surfaces in Aptian peritidal carbonate successions (Taurides, southwest Turkey): internal structure and response to mid-Aptian sea-level fall. Cretaceous Research, 27(6):814-827. 10.1016/j.cretres.2006.03.011 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 131 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 12 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||