پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شمارهها | 1,877 |
| تعداد مقالات | 15,278 |
| تعداد مشاهده مقاله | 43,730,712 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 17,563,019 |
تحلیل تطبیقی مداخلات سیاسی در تاریخ مذاهب اسلام؛ بازخوانی رابطه قدرت و مذهب در محنههای معتزله، کرامیه و حنفی | ||
| پژوهش های تاریخی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 28 مرداد 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/jhr.2026.149246.2957 | ||
| نویسندگان | ||
| سحر ملکی؛ سهم الدین خزائی* ؛ داریوش نظری | ||
| گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش به بررسی تطبیقی رابطه میان قدرت سیاسی و مرجعیت دینی در سه مقطع مهم از تاریخ اسلام، یعنی دوره مأمون عباسی، غزنوی و سلجوقی میپردازد و میکوشد پدیده محنت را نه صرفاً بهعنوان نزاعی کلامی، بلکه همچون سازوکاری سیاسی و ایدئولوژیک در فرایند تثبیت، ساماندهی و بازتولید قدرت تحلیل کند. پرسش اصلی پژوهش آن است که آیا رسمیت یافتن معتزله در عصر مأمون، حمایت از کرامیه در دوره محمود غزنوی و تثبیت فقه حنفی در عصر سلجوقی، نتیجه طبیعی تحول اندیشه دینی بوده است یا باید آنها را واکنشی سیاسی و هدفمند به اقتضائات قدرت دانست. این مطالعه با بهرهگیری از روش تحلیل تطبیقی و بر پایه الگویی چهارمرحلهای شامل همافزایی موقت، استفاده ابزاری، حذف رقبا و گسست ائتلاف، سه نمونه یادشده را در پیوند با ساختار قدرت واکاوی میکند.یافتهها نشان میدهد که در هر سه دوره، حاکمان از مذهب برای مشروعیتبخشی، یکپارچهسازی جامعه، کنترل نهادهای دینی، مهار رقبا و تمرکز اقتدار سیاسی بهره گرفتند و حمایت از جریانهای مذهبی تا زمانی تداوم داشت که در خدمت اهداف دولت و تقویت گفتمان رسمی حاکمیت بودند.با این حال، این همسوییها ماهیتی ناپایدار داشت و هرگاه جریان مذهبی از جایگاه ابزاری فراتر میرفت و به نیرویی مستقل، پرهزینه یا رقیب تبدیل میشد،ائتلاف فرو میپاشید. سرنوشت این جریانها نیز بیش از آنکه به حقانیت درونی آنان وابسته باشد، به میزان سودمندی سیاسی، سطح نهادینگی و فشارهای بیرونی مربوط بود.در نتیجه، محنتهای مذهبی را باید بازتاب کشاکش پایدار میان سیاست و دین و نمود تاریخی ابزاری شدن دین در خدمت دولت دانست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| محنت؛ رابطه قدرت و مذهب؛ معتزله؛ کرامیه؛ مذهب حنفی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 5 |
||