پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شماره‌ها | 1,919 |
| تعداد مقالات | 15,595 |
| تعداد مشاهده مقاله | 46,931,160 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 19,077,237 |
مطالعه امکان‌سنجی ایجاد تعادل بین هوشمندسازی و حفظ میراث فرهنگی در شهر تاریخی مهریز | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| برنامه ریزی فضایی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| دوره 16، شماره 3 - شماره پیاپی 62، مهر 1405، صفحه 133-158 اصل مقاله (794.98 K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/sppl.2026.144780.1844 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نویسندگان | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کمال خوشنویس1؛ علی نادری1؛ محسن رفیعیان* 2؛ محمدباقر نادی3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1کارشناس ارشد گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3دانشجوی دکتری گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| چکیده | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| با توجه به شتاب فزاینده تحولات فناورانه، شهرهای کوچک تاریخی همچون مهریز با چالشی دوگانه مواجه‌اند: از یک‌سو، نیاز به بهره‌گیری از فناوری‌های جدید برای ارتقای کیفیت زندگی شهروندان، از سوی دیگر، ضرورت حفظ و تقویت هویت تاریخی و فرهنگی شهر. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل پیشران‌های کلیدی توسعه هوشمند شهر مهریز، با استفاده از روش تحلیل ساختاری (MICMAC) برای بررسی روابط میان پیشران‌ها استفاده کرده است. پس از شناسایی اولیه پیشران‌ها از طریق مرور منابع و مصاحبه با خبرگان، ماتریس اثرگذاری متقاطع تدوین شد تا میزان تأثیرگذاری و تأثیرپذیری هر عامل مشخص شود. نتایج حاکی از آن است که عواملی نظیر گردشگری فرهنگی، زیرساخت‌های هوشمند و حفاظت از بافت تاریخی از مهم‌ترین پیشران‌های تأثیرگذار بر توسعه شهر هوشمند در مهریز هستند. در نهایت چارچوبی پیشنهادی ارائه می‌شود که بر استفاده از فناوری‌های بومی و پایدار با رویکردی هویت‌محور تأکید دارد. این چارچوب می‌تواند به‌عنوان الگویی برای دیگر شهرهای تاریخی کوچک ایران نیز مورد توجه قرار گیرد. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کلیدواژه‌ها | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| توسعه شهری؛ شهر هوشمند؛ هویت تاریخی؛ مهریز؛ میک‌مک | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| اصل مقاله | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
مقدمه در دنیای امروز، شهرها به‌عنوان مراکز اصلی تحولات اقتصادی، فرهنگی و فناوری نقش کلیدی در توسعه پایدار دارند (Qian et al., 2024, p. 8; Shao & Min, 2025, p. 4; Li et al., 2025, p. 5). در این میان، مفهوم شهر هوشمند به‌عنوان راهکاری جدید در مدیریت شهری، بر بهره‌گیری از فناوری‌های جدید اطلاعاتی و ارتباطی[1] برای بهبود کیفیت زندگی، افزایش کارایی خدمات شهری و دستیابی به توسعه پایدار تأکید دارند (Kong et al., 2025, p. 9; Angelidou et al., 2017, p. 28). این شهرها با استفاده از اینترنت اشیا[2]، کلان‌داده[3] و هوش مصنوعی، امکان بهینه‌سازی مصرف انرژی، بهبود حمل‌ونقل عمومی و ارتقای امنیت شهری را فراهم می‌کنند (Aida, 2024, p. 3; Karatzimas, 2024, p. 7). در کنار این تحولات، یکی از چالش‌های اصلی شهرهای تاریخی، حفظ هویت فرهنگی، میراث معماری و ارزش‌های اجتماعی آنها در برابر توسعه فناوری‌های جدید است. شهرهای تاریخی دارای ساختارهای کالبدی، فرهنگی و اجتماعی هستند که به مرور زمان شکل گرفته و هویت شهری را شکل داده‌اند (Aida, 2024, p. 5). در این میان، هویت تاریخی شهرها، شامل مجموعه‌ای از ارزش‌های فرهنگی، معماری و اجتماعی است که باید در فرآیند توسعه پایدار مورد توجه قرار گیرد (Vorobeva & Manzhula, 2021, p. 91). با توجه به رشد روزافزون شهرنشینی و توسعه فناوری‌های جدید، شهرهای تاریخی با چالش‌های متعددی در زمینه حفظ و توسعه هویت فرهنگی خود روبه‌رو هستند. این چالش‌ها شامل افزایش تراکم جمعیتی، تغییر الگوهای کاربری زمین، فشار بر زیرساخت‌های سنتی و تهدید ناشی از توسعه ناپایدار شهری است. از سوی دیگر، بسیاری از شهرهای هوشمند در سراسر جهان راهکارهایی را برای ادغام فناوری‌های جدید با حفظ بافت تاریخی و فرهنگی خود ارائه کرده‌اند (Angelidou & Stylianidis, 2020, p. 959)؛ اما در شهرهای ایران، به‌ویژه در شهرهای کوچک و تاریخی مانند مهریز، این مسئله کمتر مورد توجه قرار گرفته است. شهر مهریز با پیشینه‌ای غنی، نمونه‌ای از شهرهای تاریخی ایران است که نیازمند راهبرد‌هایی برای حفظ و توسعه هویت فرهنگی خود در برابر روند هوشمندسازی است. نبود یک مدل مشخص برای ادغام فناوری‌های هوشمند با برنامه‌های حفاظت تاریخی، منجر به کاهش انسجام شهری، تهدید بافت‌های ارزشمند تاریخی و عدم مدیریت بهینه منابع شهری در مهریز شده است. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل و شناسایی پیشران‌های کلیدی شهر هوشمند است که می‌توانند به حفظ و توسعه هویت تاریخی شهر مهریز کمک کنند. این پژوهش در نظر دارد تا از طریق بررسی ادبیات پژوهش، چارچوبی برای اجرای فرآیندهای هوشمند در شهرهای تاریخی ارائه دهد که ضمن استفاده از فناوری‌های جدید، ارزش‌های فرهنگی و تاریخی را نیز حفظ کند. بدین ترتیب شهر مهریز به‌عنوان یکی از شهرهای تاریخی ایران، نیازمند راهکارهایی برای مدیریت توسعه هوشمند و همزمان حفظ بافت تاریخی خود است؛ ازاین‌رو، بررسی و تحلیل پیشران‌های کلیدی برای توسعه هوشمند هم راستا با حفظ و تقویت هویت تاریخی این شهر، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌شود. ادبیات پژوهش مفهوم شهر هوشمند: فناوری، پایداری و کیفیت زندگی شهر هوشمند مفهومی است که بر بهره‌گیری از فناوری‌های جدید اطلاعاتی و ارتباطاتی برای بهبود کارایی خدمات شهری، افزایش کیفیت زندگی شهروندان و دستیابی به توسعه پایدار تأکید دارد. هدف اصلی این مفهوم، ایجاد شهرهایی است که با استفاده از داده‌های هوشمند، زیرساخت‌های دیجیتال و مدیریت یکپارچه، به بهینه‌سازی منابع و بهبود تعاملات اجتماعی کمک کنند (Biliaeva & Kamennov, 2020, p. 19). این مفهوم دارای تعاریف متعددی است و شامل ابعاد مختلفی می‌شود که در راستای ارتقای زیرساخت‌های فناوری، محیط زیست، اقتصاد و حکمرانی شهری قرار دارد (Achmad et al., 2018, p. 490). شهرهای هوشمند از فناوری‌های اطلاعاتی و دیجیتال مانند اینترنت اشیا، کلان‌داده و هوش مصنوعی برای مدیریت خدمات شهری و بهینه‌سازی مصرف انرژی و منابع استفاده می‌کنند. این فناوری‌ها نقش مهمی در بهبود حمل‌ونقل عمومی، امنیت شهری و مدیریت بهینه پسماند دارند (Oladunmoye & Obakin, 2023, p. 4). شهرهای هوشمند به دنبال کاهش آلاینده‌های زیست‌محیطی و بهینه‌سازی مصرف انرژی هستند. برنامه‌هایی مانند حمل‌ونقل پاک، ساختمان‌های هوشمند و شبکه‌هایی با انرژی تجدیدپذیر، بخش مهمی از این راهبرد محسوب می‌شوند (Ivanov & Nurmukhametov, 2019, p. 19). شهرهای هوشمند از فناوری‌های پایدار برای کاهش آلودگی و بهینه‌سازی مصرف انرژی استفاده می‌کنند. سیستم‌های مدیریت هوشمند آب و پسماند از نمونه‌های برجسته این بعد هستند (Sedova & Balakina, 2021, p. 6). شهرهای هوشمند با ارائه خدمات پیشرفته بهداشتی، آموزشی و تفریحی، کیفیت زندگی شهروندان را بهبود می‌بخشند. سیستم‌های مدیریت هوشمند سلامت، آموزش الکترونیکی و خدمات شهروندی دیجیتال از جمله اقدامات کلیدی در این زمینه هستند (Sarjana, 2023, p. 367). بر این اساس، توسعه شهرهای هوشمند بر پایه اقتصاد دیجیتال و نوآوری‌های فناورانه صورت می‌گیرد. این شهرها با حمایت از استارتاپ‌ها، ایجاد پارک‌های فناوری و توسعه کارآفرینی دیجیتال، به رشد اقتصادی کمک می‌کنند (Prigoda et al., 2022, p. 79). توسعه سیستم‌های حمل‌ونقل پایدار و مبتنی بر فناوری، یکی از مؤلفه‌های اصلی شهر هوشمند است. بدین ترتیب به‌کارگیری وسایل نقلیه برقی، سیستم‌های مدیریت ترافیک هوشمند و اپلیکیشن‌های حمل‌ونقل اشتراکی نمونه‌هایی از این بعد هستند (Napitupulu et al., 2019, p. 4). علاوه بر فناوری، سرمایه انسانی و اجتماعی نیز از اجزای اساسی شهر هوشمند محسوب می‌شوند. مشارکت فعال شهروندان و تقویت شبکه‌های اجتماعی می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی و توسعه پایدار شهری کمک کند (مطلبی و همکاران، 1403، ص. 20). طبق مطالعه (Batra & Chhabra, 2023, p. 380)، شهر هوشمند یک شهر نوآورانه است که فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات (ICT) را برای بهبود رفاه، افزایش کارایی خدمات شهری و حفاظت از محیط زیست به کار می‌گیرد. این تعریف تأکید دارد که شهر هوشمند باید نیازهای اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی نسل‌های حال و آینده را تأمین کند. براساس یک بررسی (Khan et al., 2018, p. 120)، مفهوم شهر هوشمند در نه بعد اصلی طبقه‌بندی می‌شود: بعد فناوری (ICT، IOT، AI)، بعد شهروندی (افزایش مشارکت مردم و عدالت اجتماعی)، بعد زیرساختی (حمل‌ونقل هوشمند و شبکه‌های انرژی پایدار)، بعد قابلیت‌ها (نوآوری، هوش مصنوعی، توسعه صنعتی)، بعد منابع (مدیریت انرژی، آب و بازیافت زباله)، بعد محیط زیست (کاهش آلاینده‌ها، توسعه پایدار)، بعد اقتصادی (کارآفرینی، اشتغال‌زایی، فناوری‌های مالی)، بعد زیست‌پذیری (کیفیت زندگی، خدمات دیجیتال)، بعد پایداری (توسعه پایدار، سیاست‌های زیست‌محیطی). این پژوهش نشان می‌دهد که دیدگاه شهر هوشمند تنها بر فناوری متمرکز نیست و ابعاد اجتماعی و محیط زیستی نیز نقش کلیدی در موفقیت آن دارند. بررسی دیگری (Aljowder et al., 2019, p. 3) گویای این است که بسیاری از شهرهای هوشمند از مدل‌های مختلف برای ارزیابی سطح پیشرفت خود استفاده می‌کنند؛ بااین‌حال، از بین ۲۲ مدل بررسی‌شده، تنها ۹ مدل دارای رویکردی جامع بوده‌اند که شامل فناوری، محیط‌زیست و شهروندان می‌شود. این مطالعه بر اهمیت مدل‌های جامع تأکید دارد که نه‌تنها به جنبه‌های فنی، به پایداری اجتماعی و زیست‌محیطی نیز توجه می‌کنند. نیز، مطالعۀ دیگری (Wahab et al., 2020, p. 6) در ابعاد شهرهای هوشمند به ۱۱ بعد کلیدی شده است که شامل موارد زیر است: 1. اقتصاد هوشمند: استفاده از فناوری‌های دیجیتال برای افزایش بهره‌وری اقتصادی و توسعه کسب‌وکارهای نوآورانه، 2. حکمرانی هوشمند: تصمیم‌گیری مبتنی بر داده، شفافیت مدیریتی و مشارکت شهروندان در سیاست‌های شهری، 3. مردم هوشمند: توسعه آموزش دیجیتال و افزایش مهارت‌های شهروندان برای تعامل مؤثر با فناوری‌های شهری، 4. محیط زیست هوشمند: کاهش آلودگی، مدیریت پایدار منابع و انرژی‌های تجدیدپذیر، 5. زیرساخت‌های هوشمند: بهره‌گیری از فناوری برای بهینه‌سازی خدمات شهری مانند حمل‌ونقل، امنیت و سلامت عمومی. در این پژوهش (Zhao et al., 2021, p. 7) به چالش‌های اجرایی شهرهای هوشمند اشاره شده است که این چالش‌ها شامل: 1. تمرکز بیش‌ازحد بر فناوری بدون در نظر گرفتن مسائل اجتماعی، 2. نبود چارچوب نظری مشخص و 3. عدم آزمایش عملی مدل‌های مفهومی در بسیاری از پروژه‌ها، است. مطالعه (Mkrtychev et al., 2018, p. 5) به تجزیه‌وتحلیل تعاریف مختلف شهر هوشمند پرداخته و مدلی کمی برای ارزیابی سطح «هوشمندی» شهرها پیشنهاد می‌دهد. این مدل از توزیع‌های آماری برای پیش‌بینی روند توسعه شهرهای هوشمند استفاده می‌کند. (Biloria, 2021, p. 146) دو رویکرد اصلی را در توسعه شهرهای هوشمند معرفی می‌کند: 1. رویکرد تکنومحور: تمرکز بر فناوری‌های پیشرفته برای مدیریت شهری، 2. رویکرد مردم‌محور: تأکید بر نیازهای شهروندان و تعامل اجتماعی. این پژوهش نشان می‌دهد که ترکیب این دو دیدگاه، مدل «اکوسیستم اجتماعی – فناوری» را ایجاد می‌کند که می‌تواند چالش‌های فعلی در اجرای شهرهای هوشمند را کاهش دهد. در ارتباط با شهر مهریز، بررسی‌های موجود نشان می‌دهد که این شهر با وجود برخورداری از بافت تاریخی ارزشمند و ثبت جهانی باغ پهلوان‌پور، در مراحل ابتدایی بهره‌گیری از مؤلفه‌های شهر هوشمند قرار دارد. زیرساخت‌های دیجیتال و سامانه‌های مدیریتی هوشمند در این شهر هنوز به‌صورت محدود اجرا شده‌اند و بخش عمده‌ای از فعالیت‌های شهری به‌صورت سنتی انجام می‌شود؛ بااین‌حال، تمایل مدیریت شهری به استفاده از فناوری‌های نوین در زمینه‌هایی مانند مدیریت گردشگری، حفاظت از میراث فرهنگی و خدمات شهری مشاهده می‌شود. بر این اساس، تبیین مفهوم شهر هوشمند در چارچوب وضعیت موجود مهریز می‌تواند درک بهتری از چگونگی ایجاد تعادل میان توسعه فناورانه و حفظ هویت تاریخی این شهر فراهم کند. هویت تاریخی شهرها: مبانی نظری و ارزش‌های فرهنگی هویت در اصطلاح مجموعه‌هایی از علائم، آثار مادی، زیستی، فرهنگی و روانی است که موجب شناسایی فرد از فرد و یا فرهنگی از فرهنگ دیگر می‌شود و حاصل احساسات ذهنی از وجود هرروزه او و ارتباط‌های گسترده اجتماعی است (علی‌دوست و همکاران، 1397، ص. 46). هویت و شخصیت هر شهر زمانی معنا پیدا می‌کند که شاخص‌های خاص شهر نمود یابد و زمانی معنادار خواهد بود که تبلور عینی در فیزیک شهر داشته و در واقع کالبد بیرونی و فیزیک شهر نمادی از هویت شهری باشد (امیرفخریان و رضایی‌گرگانی، 1402، ص. 91). تاریخ یکی از مؤلفه‌های اصلی هویت قلمداد شده است (حاجی‌نژاد و همکاران، 1392، ص. 66). شهرهای تاریخی، مکان‌هایی هستند که از نظر فرهنگی، معماری و اجتماعی دارای اهمیت ویژه‌ای هستند. این شهرها معمولاً مجموعه‌ای از عناصر شهری و بناهای تاریخی را در خود جای داده‌اند که از دوره‌های مختلف تاریخی به جای مانده‌اند (Ashworth & Tunbridge, 2000, p. 15). شهرهای تاریخی به دلیل برخورداری از معماری منحصر به فرد، خیابان‌بندی‌های خاص و بناهای تاریخی، دارای هویتی متفاوت از شهرهای مدرن هستند (Oliveira, 2021, p. 51). برخی از شهرهای تاریخی به دلیل آلودگی و تغییرات زیست‌محیطی با خطر فرسایش روبه‌رو هستند (Law, 2010, p. 128). بسیاری از شهرها با اتخاذ سیاست‌های مناسب برای حفاظت از بناهای تاریخی، تلاش دارند که هویت شهری را حفظ کنند (Mehrabani, 2014, p. 361). ترکیب اصول معماری سنتی با نیازهای مدرن، می‌تواند به حفظ اصالت شهرهای تاریخی کمک کند (Ali, 2024, p. 24). ایجاد محدودیت‌هایی برای ورود گردشگران و استفاده بهینه از درآمدهای گردشگری می‌تواند به حفظ میراث فرهنگی شهرها کمک کند (Siravo, 2011, p. 115). طبق پژوهش (Ashworth & Tunbridge, 2000, p. 21)، شهر تاریخی شامل فرم‌های شهری گذشته است که در شهر مدرن باقی مانده‌اند. این هویت نه‌تنها به عناصر فیزیکی و معماری بستگی دارد، به ارزش‌های اجتماعی و فرهنگی نیز مربوط می‌شود که در طول زمان حفظ شده‌اند. بررسی‌های (Di Paola, 2014, p. 444) نشان می‌دهد که مفهوم «شهر تاریخی» شامل ارزش‌هایی است که به ساختمان‌ها، خیابان‌ها و فضاهای شهری یک منطقه خاص هویت می‌بخشند. این ارزش‌ها می‌توانند شامل نادربودن، یادبودهای تاریخی، زیبایی‌شناسی و عملکردهای اجتماعی و اقتصادی باشند. به گفته این پژوهش، شناخت و حفظ این ویژگی‌ها نقش کلیدی در مدیریت آینده شهرهای تاریخی دارد. طبق پژوهش (Vorobiova, 2021, p. 224)، تعیین یک شهر به‌عنوان «تاریخی» به ترکیبی از ارزش‌های معماری، فرهنگی، زیبایی‌شناسی و عملکرد اجتماعی بستگی دارد. این مطالعه تأکید دارد که حفاظت از شهرهای تاریخی باید علاوه بر جنبه‌های فیزیکی، به جنبه‌های فرهنگی و اجتماعی نیز توجه کند. در این راستا، قوانین و سیاست‌های حفاظتی نقش مهمی در شکل‌گیری و تثبیت هویت تاریخی شهرها دارند. مطالعه (Alhiagi, 2020, p. 128) درباره شهر تاریخی «زبید» در یمن نشان می‌دهد که رشد سریع شهرهای مدرن منجر به فرسایش هویت تاریخی، از بین رفتن میراث فرهنگی و کاهش منافع اقتصادی جوامع محلی شده است. این تحقیق نشان می‌دهد که یک استراتژی توسعه پایدار می‌تواند ضمن حفظ هویت تاریخی، توسعه اقتصادی شهر را نیز تقویت کند. طبق پژوهش (Hanlon & Heblich, 2022, p. 6)، هویت تاریخی شهرها تأثیر مستقیم بر رشد اقتصادی، توزیع فضایی فعالیت‌های اقتصادی و کیفیت زندگی شهروندان دارد. این مطالعه نشان می‌دهد که شهرهای دارای پیشینه تاریخی غنی، اغلب مراکز جذب گردشگری و سرمایه‌گذاری اقتصادی هستند. بسیاری از شهرهای تاریخی با خطر از دست دادن هویت فرهنگی خود مواجه‌اند (Geng et al., 2023, p. 735). این امر به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه که توسعه شهری با سرعت بالایی در حال انجام است، اهمیت بیشتری دارد (Deng, 2024, p. 5). طبق پژوهش (Liu et al., 2019, p. 233)، برداشت عمومی از هویت تاریخی شهرها نقش مهمی در موفقیت برنامه‌های حفاظت شهری دارد. این پژوهش نشان می‌دهد که اگر شهروندان و گردشگران درک درستی از ارزش‌های تاریخی یک شهر داشته باشند، احتمال پشتیبانی از سیاست‌های حفاظتی و نگهداری از میراث افزایش می‌یابد. در ارتباط با شهر مهریز، این شهر یکی از نمونه‌های ارزشمند شهرهای تاریخی ایران است که بافت سنتی آن در فهرست آثار ملی و نیز باغ پهلوان‌پور آن در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. ساختار فضایی مهریز متأثر از نظام قنات و باغ‌شهر ایرانی است که هویت کالبدی و فرهنگی آن را شکل داده است. عناصر تاریخی مانند محله‌های کهن، مسجد جامع، قلعه‌ها و آب‌انبارها بیانگر تداوم حیات شهری از دوره‌های مختلف تاریخی هستند؛ بااین‌حال، در دهه‌های اخیر گسترش فیزیکی شهر، تغییر کاربری‌های ناهماهنگ و فرسودگی برخی بخش‌های بافت تاریخی موجب تضعیف تدریجی هویت تاریخی مهریز شده است.
تعامل شهر هوشمند و هویت تاریخی: رویکردی هم‌افزا شهرهای هوشمند و هویت تاریخی، دو مفهوم کلیدی در برنامه‌ریزی شهری مدرن هستند که در نگاه اول ممکن است در تضاد با یکدیگر به نظر برسند. شهرهای هوشمند با تمرکز بر فناوری و توسعه دیجیتال به دنبال افزایش بهره‌وری، کیفیت زندگی و پایداری هستند؛ درحالی‌که شهرهای تاریخی با تأکید بر میراث فرهنگی، معماری و ارزش‌های سنتی، بخش مهمی از هویت شهری را حفظ می‌کنند؛ اما مطالعات اخیر نشان می‌دهند که این دو مفهوم می‌توانند به‌صورت هم‌افزا عمل کنند و موجب تقویت یکدیگر شوند (Angelidou et al., 2017, p. 30). چگونگی ترکیب فناوری‌های هوشمند با هویت تاریخی شهرها عبارت است از: 1. حفظ و مدیریت میراث فرهنگی از طریق فناوری‌های هوشمند: شهرهای هوشمند می‌توانند با استفاده از فناوری‌هایی مانند اینترنت اشیا، هوش مصنوعی و داده‌های بزرگ به حفظ، نگهداری و معرفی بهتر میراث فرهنگی کمک کنند؛ برای مثال، شهرهایی مانند بارسلونا، آمستردام و لندن از ابزارهای دیجیتال برای مدیریت فرهنگی استفاده می‌کنند؛ اما این تلاش‌ها هنوز در مراحل اولیه‌اند (Angelidou & Stylianidis, 2020, p. 961). 2. افزایش تعامل شهروندان با تاریخ شهری از طریق فناوری دیجیتال: پروژه‌هایی مانند SurveyLA در لس‌آنجلس و Motor City Mapping در دیترویت از شهروندان به‌عنوان «حسگرهای داده» استفاده کرده‌اند تا اطلاعات مربوط به مکان‌های تاریخی را از طریق پلتفرم‌های دیجیتال جمع‌آوری کنند (Minner et al., 2019, p. 494). 3. حفظ هویت تاریخی از طریق برنامه‌ریزی هوشمند شهری: تحقیقات نشان می‌دهند که رویکردهای برنامه‌ریزی هوشمند می‌توانند در فرآیند نوسازی و توسعه پایدار شهرهای تاریخی استفاده شوند؛ برای مثال، در استانبول و برخی شهرهای اروپایی، فناوری‌های هوشمند به‌عنوان ابزاری برای کاهش فشار توسعه شهری بر مناطق تاریخی به کار گرفته شده‌اند (Akdemir & Karabeyeser, 2021, p. 469). 4. توسعه پایدار از طریق انرژی‌های هوشمند در مناطق تاریخی: یکی از چالش‌های کلیدی در شهرهای تاریخی، بهره‌وری انرژی است. سیستم‌های انرژی هوشمند و شبکه‌های هوشمند (Smart Grids) می‌توانند به نوسازی پایدار این مناطق کمک کنند، بدون آنکه به بافت تاریخی آسیب بزنند (Franco, 2018, p. 160). اگرچه فناوری‌های هوشمند می‌توانند به حفظ تاریخ کمک کنند، در بسیاری از شهرهای هوشمند، میراث فرهنگی در برنامه‌های توسعه اولویت کمتری دارد و همچنین افزایش استفاده از داده‌های شهری برای مدیریت هوشمند مناطق تاریخی می‌تواند نگرانی‌هایی دربارۀ حریم خصوصی و امنیت داده‌ها ایجاد کند (Gokul & Sankaran, 2020, p. 2). بسیاری از برنامه‌های هوشمند شهری، بیشتر بر فناوری تأکید دارند تا هویت تاریخی و فرهنگی. برای حفظ یکپارچگی، باید فرهنگ و سنت‌های محلی در استراتژی‌های هوشمندسازی شهر گنجانده شوند (Han & Hawken, 2018, p. 3). اگرچه مطالعات مختلفی در زمینه شهرهای هوشمند و حفاظت از میراث فرهنگی انجام شده است، بررسی‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از این پژوهش‌ها بر فناوری‌های هوشمند متمرکز بوده و توجه کمتری به ادغام این فناوری‌ها با حفظ هویت تاریخی شهرها داشته‌اند. پژوهش‌های انجام‌شده در اروپا و آمریکا عمدتاً به بررسی رویکردهای جدید در مدیریت شهرهای تاریخی پرداخته‌اند؛ اما مدل‌های بومی متناسب با شهرهای تاریخی ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در ارتباط با شهر مهریز، تعامل میان فناوری‌های هوشمند و هویت تاریخی در حال شکل‌گیری است؛ اما هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد. با وجود برخورداری از بافت تاریخی ارزشمند، باغ پهلوان‌پور ثبت‌شده در فهرست جهانی یونسکو و مجموعه‌ای از بناهای شاخص، زیرساخت‌های دیجیتال در این شهر به‌صورت محدود توسعه یافته‌اند. تلاش‌هایی برای دیجیتالی‌سازی اطلاعات گردشگری و معرفی آثار تاریخی از طریق سامانه‌های آنلاین آغاز شده است؛ اما هنوز به سطح مدیریت هوشمند شهری نرسیده است. چالش اصلی، نبود هماهنگی میان طرح‌های توسعه شهری و برنامه‌های حفاظت از میراث فرهنگی است؛ به‌گونه‌ای که در برخی موارد، نوسازی شهری بدون در نظر گرفتن ظرفیت فناوری‌های هوشمند برای حفاظت از بافت تاریخی انجام می‌شود. در این چارچوب، مهریز می‌تواند با الگوبرداری از تجربیات شهرهای تاریخی دیگر، از فناوری‌های هوشمند مانند پایش محیطی دیجیتال، گردشگری هوشمند و بانک اطلاعاتی میراث، برای تقویت هویت تاریخی خود بهره گیرد. این رویکرد می‌تواند به تحقق هم‌افزایی میان شهر هوشمند و هویت تاریخی در بستر واقعی این شهر کمک کند؛ ازاین‌رو، این پژوهش تلاش دارد تا با استفاده از یک رویکرد جامع، مدلی برای پیاده‌سازی شهر هوشمند در شهرهای تاریخی ارائه دهد که علاوه بر بهره‌گیری از فناوری‌های جدید، به حفظ و توسعه هویت تاریخی شهرهای ایران، به‌ویژه شهر مهریز کمک کند. در ادامه شاخص‌های مستخرج در جدول 1 طبقه‌بندی شده‌اند:
جدول 1: طبقه‌بندی ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌های استخراج‌شده Table 1. Taxonomy of extracted indicators
روش پژوهش پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل پیشران‌های کلیدی شهر هوشمند در جهت حفظ و توسعه هویت تاریخی شهر مهریز انجام شده است. از آنجا که مسئله پژوهش بر ایجاد تعادل میان هوشمندسازی شهری و حفاظت از میراث فرهنگی تأکید دارد، روشی مورد نیاز بود که بتواند روابط پیچیده و چندبعدی میان عوامل مؤثر را به‌صورت نظام‌مند تحلیل کند. بر همین اساس، از روش تحلیل ساختاری با استفاده از نرم‌افزار میک‌مک[4] بهره گرفته شد؛ رویکردی که امکان بررسی تأثیرات متقابل میان عوامل و شناسایی ساختار درونی نظام توسعه شهری را فراهم می‌سازد. در گام نخست، برای استخراج پیشران‌های اولیه، از مطالعه و مرور نظام‌مند منابع علمی و اسناد مرتبط با شهر هوشمند و هویت تاریخی استفاده شد. سپس شاخص‌ها و پیشران‌های شناسایی‌شده، پس از پالایش محتوایی، وارد مرحله تحلیل شدند. در گام بعد، برای اعتبارسنجی و تکمیل ماتریس اثرگذاری متقاطع[5]، از نظرات جمعی از خبرگان به‌صورت دلفی استفاده شد. این گروه شامل هشت نفر از متخصصان حوزه‌های شهرسازی، فناوری شهری، میراث فرهنگی، معماری و مدیریت شهری بود که به‌صورت هدفمند و براساس تجربه و آشنایی مستقیم با موضوع پژوهش انتخاب شدند. تنوع تخصصی این گروه امکان تلفیق دیدگاه‌های نظری و تجربی را در تحلیل فراهم کرد، همچنین مشخصات و ویژگی‌های تخصصی این خبرگان در جدول 2 ارائه شده است. خبرگان با امتیازدهی عددی در مقیاس 0 (بدون تأثیر) تا 3 (تأثیر قوی)، روابط میان پیشران‌ها را ارزیابی کردند. داده‌های حاصل از این فرایند در نرم‌افزار میک‌مک تحلیل شد تا اثرگذاری مستقیم و غیرمستقیم هر پیشران، محاسبه و جایگاه آن در نظام توسعه شهری مشخص شود. خروجی تحلیل، شامل سه دسته اصلی از پیشران‌هاست:
در نهایت، نتایج به‌دست‌آمده از تحلیل ساختاری، مبنای تحلیل پیشران‌های کلیدی شهر مهریز قرار گرفته است تا ابعاد مؤثر بر تعادل میان هوشمندسازی و حفظ هویت تاریخی شناسایی و تبیین شود.
جدول 2: مشخصات خبرگان Table 2: Expert Profiles
محدوده مطالعه شهر مهریز به‌عنوان محدوده مورد مطالعه این پژوهش، یکی از شهرهای تاریخی و فرهنگی استان یزد در مرکز ایران است که در فاصلۀ حدود ۳۰ کیلومتری جنوب‌شرقی شهر یزد قرار دارد. این شهر با مختصات جغرافیایی ۳۱°۲۶′ عرض شمالی و ۵۴°۲۶′ طول شرقی در منطقه‌ای کویری واقع شده و از اقلیم گرم و خشک برخوردار است. براساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر مهریز 014/34 نفر و تعداد خانوارهای آن 452/10 خانوار بوده است. از نظر کالبدی، محدوده شهر شامل محله‌های قدیمی با بافت خشتی و فشرده در مرکز تاریخی و مناطق نوساز با الگوی توسعه پراکنده در پیرامون شهر است (مرکز آمار ایران، 1395). بر پایه داده‌های طرح تفصیلی شهری مهریز، حدود ۳۵ درصد از مساحت محدوده شهری در پهنه بافت تاریخی قرار دارد که تراکم جمعیتی و فرسودگی کالبدی در آن بالاتر از میانگین سایر نواحی شهری است. مهریز از نظر تاریخی دارای پیشینه‌ای طولانی در مسیر جاده‌های باستانی، از جمله جاده ابریشم بوده و از دیرباز نقش مهمی در ارتباط فرهنگی و اقتصادی نواحی مرکزی ایران داشته است. بناهای ارزشمندی همچون باغ پهلوان‌پور (ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو)، قلعه مهرپادین، کاروانسرای زین‌الدین و چشمه غربالبیز از عناصر شاخص هویت تاریخی این شهر به‌شمار می‌آیند (مهندسین مشاور امین، 1397، ص. 49). در بعد اقتصادی، مهریز شهری کشاورزی‌محور است و تولید محصولاتی نظیر انار، پسته و زعفران بخش عمده‌ای از معیشت مردم را تشکیل می‌دهد؛ بااین‌حال، براساس گزارش‌های اداره میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد، گردشگری نیز طی سال‌های اخیر سهم فزاینده‌ای در اقتصاد شهری یافته است. از نظر چالش‌های توسعه‌ای، این شهر با مسائلی چون رشد نامتوازن، فشار توسعه بر بافت تاریخی، کمبود زیرساخت‌های هوشمند و تهدید کم‌رنگ شدن هویت فرهنگی روبه‌رو است. ترکیب دوگانۀ بافت تاریخی با معماری سنتی و بخش‌های جدید با ساخت‌وساز مدرن موجب شده است که مهریز به نمونه‌ای گویا از تعامل و تعارض میان توسعه و میراث تبدیل شود. بنابراین، انتخاب مهریز به‌عنوان محدوده مطالعه، با هدف امکان‌سنجی ایجاد تعادل میان هوشمندسازی شهری و حفاظت از هویت تاریخی صورت گرفته است. در این پژوهش، کل محدوده شهری مهریز با تأکید ویژه بر بافت تاریخی و پهنه‌های دارای ظرفیت توسعه هوشمند تحلیل شده است.
نتایج در مرحله نخست، ماتریس تأثیرات مستقیم با بهره‌گیری از نظرات کارشناسان تکمیل شد تا از طریق تحلیل تأثیرات متقابل، راهبردهای استراتژیک مرتبط شناسایی و استخراج شوند. بررسی اولیه داده‌های ماتریس نشان می‌دهد که با توجه به تعداد شاخص‌ها، این ماتریس دارای ابعاد 21×21بوده و در مجموع شامل 362 رابطه است. از این تعداد، 79 خانه دارای مقدار صفر، 122خانه مقدار یک، 143 خانه مقدار دو و 97 خانه مقدار سه را به خود اختصاص داده‌اند. همچنین، مطابق پیشنهاد نرم‌افزار، تعداد تکرارها 2 مرتبه در نظر گرفته شد و میزان پرشدگی ماتریس 82.08% برآورد شد که نشان‌دهنده آن است که بیش از 80 درصد از شاخص‌های منتخب بر یکدیگر تأثیر متقابل داشته‌اند. از مجموع 362 مقدار موجود در ماتریس، 79 مقدار دارای مقدار صفربوده‌اند؛ به این معنا که برخی از شاخص‌ها هیچ تأثیری بر یکدیگر نداشته و از یکدیگر نیز تأثیر نپذیرفته‌اند. تحلیل ماتریس تأثیرات مستقیم جدول 3 نشان می‌دهد که شاخص‌های سیاست‌های مدیریت هوشمند مناطق تاریخی و سامانه‌های شهروندی برای گزارش تخریب آثار تاریخی، بیشترین میزان تأثیرگذاری را دارند. از سوی دیگر، شاخص‌های حمل‌ونقل عمومی هوشمند و پاک در مناطق تاریخی و مشارکت شهروندان در پروژه‌های دیجیتالی حفاظت از میراث فرهنگی، بیشترین میزان تأثیرپذیری را به خود اختصاص داده‌اند. در تحلیل ماتریس تأثیرات غیرمستقیم، شاخص‌ها در نرم‌افزار به توان‌های 2، 3، 4، 5 و بیشتر رسانده شدند تا میزان تأثیرات غیرمستقیم آنها مشخص شود. همان‌گونه که در جدول 3 مشاهده می‌شود شاخص سیاست‌های مدیریت هوشمند مناطق تاریخی، بیشترین میزان تأثیرگذاری غیرمستقیم را داراست؛ درحالی‌که شاخص حمل‌ونقل عمومی هوشمند و پاک در مناطق تاریخی، بیشترین میزان تأثیرپذیری غیرمستقیم را نشان می‌دهد.
جدول 3: میزان اثرگذاری و اثرپذیری مسستقیم و غیرمستقیم شاخص‌ها Table 3: Direct and indirect impact and effectiveness of indicators
براساس توزیع شاخص‌ها در شکل 1 که حاصل تحلیل ماتریس تأثیرات مستقیم است، می‌توان وضعیت هر یک از شاخص‌ها را با توجه به موقعیت آنها در این نمودار ارزیابی کرد. مطابق با شکل 1، شاخص‌هایی که در بخش متغیرهای دووجهی قرار دارند، بیشترین میزان تأثیرگذاری و ارزش را دارند و به‌عنوان متغیرهای استراتژیک شناخته می‌شوند. این شاخص‌ها تأثیر بسزایی در پویایی سیستم و نقش کلیدی در تعیین مسیر توسعه دارند. به‌منظور تحلیل دقیق‌تر و شفاف‌تر میزان تأثیرگذاری و تأثیرپذیری شاخص‌ها، جدول 3 تدوین شده است. شاخص سیستم‌های مدیریت ترافیک هوشمند برای کاهش ازدحام در محدوده‌های تاریخی در مقایسه با نقشه پراکندگی شاخص‌ها در ماتریس تأثیرات مستقیم به ناحیه متغیرهای مستقل اضافه شده است؛ بااین‌حال، تفاوت چندانی در پراکندگی شاخص‌ها در دو ماتریس تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم وجود ندارد و شاخص‌ها در ماتریس تأثیرات غیرمستقیم نسبت ماتریس تأثیرات مستقیم در همان ناحیه جابه‌جا شده‌اند. برای بررسی دقیق‌تر توزیع شاخص‌ها در ماتریس تأثیرات غیرمستقیم، به جدول 3 و شکل 1 مراجعه شود.
شکل 1. پراکندگی شاخص‌ها در محور تأثیرگذاری - تأثیرپذیری ماتریس تأثیرات مستقیم (راست) و غیرمستقیم (چپ) Figure 1. Scatter of indicators on the impact-impact ability axis of the direct (right) and indirect (left) impact matrix
در شکل 2 (راست) نمایش گرافیکی از تأثیرات مستقیم شاخص‌های تعریف‌کننده سیستم مشخص شده است. نحوه تأثیرگذاری شاخص‌ها به‌صورت ضعیف‌ترین تأثیرات، تأثیرات ضعیف، تأثیرات متوسط، تأثیرات نسبتا زیاد و تأثیرات بسیار زیاد نشان داده شده است. همان‌گونه که در شکل زیر مشخص است، تأثیرگذارترین شاخص‌ها که بیشتر فلش‌های قرمز رنگ از سمت آنها به سمت دیگر شاخص‌ها نشانه رفته است، شامل سیستم‌های کلان‌داده پایش مناطق تاریخی، افزایش پوشش گیاهی و فضای سبز در محلات تاریخی و سامانه‌های شهروندی برای گزارش تخریب آثار تاریخی است. همچنین، شاخص‌ها که بیشتر فلش‌های قرمز رنگ به طرف آنها کشیده شده است، شامل مشارکت شهروندان در پروژه‌های دیجیتالی حفاظت از میراث فرهنگی و برنامه‌های آموزشی دیجیتال برای آگاهی‌بخشی درباره هویت تاریخی است. در شکل 2 (چپ) نمایش گرافیکی از تأثیرات غیرمستقیم شاخص‌های تعریف‌کننده سیستم مشخص شده است. نحوه تأثیرگذاری شاخص‌ها در راهنمای آن نشان داده شده است. همان‌طور که در شکل زیر مشخص است قوی‌ترین تأثیر که با رنگ قرمز هم مشخص شده است، شاخص حمل‌ونقل عمومی هوشمند و پاک در مناطق تاریخی و سیاست‌های مدیریت هوشمند مناطق تاریخی، به‌ترتیب بیشترین تأثیرگذاری و بیشترین تأثیرپذیری را نسبت به سایر شاخص‌ها دارند. تأثیرات نسبتا قوی و سایر تأثیرات نیز در این شکل قابل مشاهده است.
شکل 2. گراف تأثیرات مستقیم (راست) و غیرمستقیم (چپ) Figure 2. Graph of direct (right) and indirect (left) impacts
در جدول 4، متغیرهای مرتبط با مدیریت هوشمند مناطق تاریخی در چهار دسته متغیرهای استراتژیک، تأثیرگذار وابسته و مستقل دسته‌بندی شده‌اند. متغیرهای استراتژیک که نقش کلیدی در پویایی سیستم دارند، از بیشترین میزان تأثیرگذاری برخوردارند و قابلیت کنترل‌پذیری بالایی دارند. این متغیرها شامل شاخص‌هایی مانند سیستم‌های کلان‌داده پایش مناطق تاریخی، بهره‌گیری از مدل‌سازی سه‌بعدی و واقعیت افزوده برای معرفی مکان‌های تاریخی، سامانه‌های شهروندی برای گزارش تخریب آثار تاریخی، برنامه‌های آموزشی دیجیتال برای آگاهی‌بخشی درباره هویت تاریخی و افزایش پوشش گیاهی و فضای سبز در محلات تاریخی هستند. متغیرهای تأثیرگذار که به‌عنوان عوامل حساس در سیستم شناخته می‌شوند، دارای تأثیرگذاری و تأثیرپذیری بالایی بوده‌اند؛ اما در بسیاری از موارد، تغییر آنها به‌راحتی امکان‌پذیر نیست. ازجمله این متغیرها می‌توان به استفاده از هوش مصنوعی در مرمت و نگهداری آثار تاریخی، سیاست‌های مدیریت هوشمند مناطق تاریخی، کاهش آلاینده‌ها در بافت تاریخی با استفاده از فناوری‌های هوشمند و کاربردهای بلاک‌چین برای حفاظت دیجیتال از اسناد و هویت تاریخی اشاره کرد. متغیرهای مستقل کمترین میزان تأثیرگذاری و تأثیرپذیری را داشته و تأثیر آنها بر پویایی سیستم ناچیز است. این متغیرها شامل پلتفرم‌های دیجیتال مشارکتی برای مستندسازی تاریخ شهری، استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در مناطق تاریخی، پروژه‌های نوسازی پایدار و کم‌کربن در بافت‌های قدیمی، سیستم‌های مدیریت ترافیک هوشمند برای کاهش ازدحام در محدوده‌های تاریخی و سرمایه‌گذاری در استارتاپ‌های فناوری مرتبط با میراث فرهنگی هستند. در مقابل، متغیرهای وابسته بیشترین میزان تأثیرپذیری را دارند و تغییرات آنها عمدتاً نتیجه تأثیرگذاری متغیرهای پیشران است. این متغیرها شامل استفاده از اینترنت اشیا در مدیریت و حفاظت از میراث فرهنگی، مشارکت شهروندان در پروژه‌های دیجیتالی حفاظت از میراث فرهنگی، حمل‌ونقل عمومی هوشمند و پاک در مناطق تاریخی، استفاده از شبکه‌های انرژی هوشمند در بافت تاریخی، تورهای مجازی و واقعیت افزوده و افزایش درآمدهای گردشگری هوشمند از مناطق تاریخی هستند. به‌منظور مدیریت بهینه و توسعه پایدار مناطق تاریخی، تمرکز بر متغیرهای استراتژیک و تأثیرگذار و استفاده از متغیرهای وابسته به‌عنوان شاخص‌های عملکردی، همراه با ارزیابی مستمر ضرورت متغیرهای مستقل، می‌تواند در اجرای سیاست‌های هوشمندسازی مناطق تاریخی مؤثر باشد.
جدول 4: تشریح پراکندگی شاخص‌ها در ماتریس تأثیرات مستقیم Table 4: Description of the dispersion of indicators in the direct impact matrix
تحلیل پیشران‌های کلیدی شهرهای تاریخی مانند مهریز به دلیل دارابودن هویت فرهنگی و تاریخی غنی، نیازمند سیاست‌گذاری‌های هوشمندانه برای حفظ و توسعه این هویت هستند. در این راستا، شهر هوشمند می‌تواند از فناوری‌های جدید برای پایش، مدیریت و معرفی مناطق تاریخی بهره ببرد. در این پژوهش، به شناسایی و تحلیل پیشران‌های کلیدی در این حوزه پرداخته شده است. سیستم‌های کلان‌داده پایش مناطق تاریخی: کلان‌داده‌ها ابزاری قدرتمند برای رصد و تحلیل وضعیت مناطق تاریخی ارائه می‌دهند. این سیستم‌ها با جمع‌آوری اطلاعات از تصاویر ماهواره‌ای، سنسورهای اینترنت اشیا و گزارش‌های شهروندی، تغییرات محیطی و آسیب‌های احتمالی را شناسایی می‌کنند؛ برای مثال، در مهریز می‌توان از این فناوری برای پایش فرسایش دیوارهای خشتی محله‌های قدیمی یا تغییرات اقلیمی در اطراف باغ پهلوان‌پور استفاده کرد. این پیشران با هدف توسعه پایدار شماره 11 (شهرها و جوامع پایدار) هم‌راستاست؛ زیرا به حفاظت از میراث فرهنگی و کاهش آسیب‌های زیست‌محیطی کمک می‌کند؛ بااین‌حال، هزینه بالای نصب تجهیزات و کمبود متخصصان تحلیل داده در منطقه ممکن است چالش‌ساز شود. برای غلبه بر این موانع، همکاری با دانشگاه یزد و جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی پیشنهاد می‌شود. این سیستم همچنین می‌تواند الگوهای تخریب را پیش‌بینی و سیاست‌های حفاظتی بلندمدت را تقویت کند. بهره‌گیری از مدل‌سازی سه‌بعدی و واقعیت افزوده برای معرفی مکان‌های تاریخی: مدل‌سازی سه‌بعدی و واقعیت افزوده، ابزارهایی جدید برای بازسازی و نمایش مجازی بناهای تاریخی هستند که تجربه‌ای تعاملی برای گردشگران و پژوهشگران فراهم می‌کنند. در مهریز، می‌توان از این فناوری برای بازسازی مجازی قلعه مهرپادین یا باغ پهلوان‌پور استفاده کرد و با نصب کیوسک‌های واقعیت افزوده در محل، اطلاعات تاریخی را به‌صورت بصری ارائه داد. این امر نه‌تنها آگاهی عمومی را افزایش می‌دهد، درآمد گردشگری را تقویت می‌کند؛ بااین‌حال، کمبود متخصصان محلی در این حوزه یک مانع است که با برگزاری دوره‌های آموزشی دیجیتال قابل رفع خواهد بود. این پیشران همچنین در مرمت آثار تاریخی کاربرد دارد؛ برای مثال، پیش از بازسازی فیزیکی، می‌توان تأثیر تغییرات را شبیه‌سازی کرد تا از آسیب به اصالت بنا جلوگیری شود. سامانه‌های شهروندی برای گزارش تخریب آثار تاریخی: یکی از چالش‌های مهم در حفظ آثار تاریخی، نظارت مستمر بر وضعیت آنها است. سامانه‌های شهروندی، از طریق اپلیکیشن‌های موبایلی و پلتفرم‌های آنلاین، امکان گزارش تخریب یا تغییرات نامطلوب در بناهای تاریخی را برای شهروندان فراهم می‌کنند. این سیستم‌ها نه‌تنها مشارکت عمومی را افزایش می‌دهند، به مدیران شهری کمک می‌کنند تا اقدامات لازم را به‌موقع انجام دهند. این سامانه‌ها می‌توانند با بهره‌گیری از فناوری‌های هوش مصنوعی و تحلیل داده‌های ورودی، الگوهای تخریب را شناسایی کنند و به مسئولان هشدارهای لازم را ارائه دهند. همچنین، می‌توان با ارائه پاداش‌های تشویقی، شهروندان را به مشارکت فعال در حفاظت از آثار تاریخی ترغیب کرد. برنامه‌های آموزشی دیجیتال برای آگاهی‌بخشی درباره هویت تاریخی: آگاهی شهروندان از اهمیت میراث فرهنگی، عاملی کلیدی در حفاظت از آن است. برنامه‌های آموزشی دیجیتال از طریق ویدئوهای تعاملی، دوره‌های آنلاین و بازی‌های آموزشی، می‌توانند فرهنگ حفاظت را ترویج دهند. در مهریز، می‌توان محتوایی دربارۀ تاریخچه کاروانسرای زین‌الدین یا باغ پهلوان‌پور تولید کرد و از طریق رسانه‌های اجتماعی در دسترس عموم قرار داد. برگزاری پویش‌های مجازی و کارگاه‌های آموزشی آنلاین نیز تعامل مردم با تاریخ شهر را افزایش می‌دهد. چالش اصلی، دسترسی محدود برخی اقشار به ابزارهای دیجیتال است که با ارائه محتوا در مراکز عمومی مانند کتابخانه‌ها حل‌شدنی خواهد بود. این پیشران به هدف توسعه پایدار شماره 4 (آموزش باکیفیت) مرتبط است و حس هویت محلی را تقویت می‌کند. افزایش پوشش گیاهی و فضای سبز در محلات تاریخی: فضای سبز در کنار بناهای تاریخی، علاوه بر افزایش جذابیت بصری، به تعادل زیست‌محیطی کمک می‌کند. در مهریز، کاشت گونه‌های بومی مقاوم به خشکی مانند کنار یا پسته وحشی در اطراف کاروانسرای زین‌الدین یا محله‌های قدیمی، هم پایداری محیطی را تضمین می‌کند و هم جاذبه گردشگری را افزایش می‌دهد. استفاده از سیستم‌های آبیاری قطره‌ای هوشمند می‌تواند کمبود آب در اقلیم کویری را جبران کند. این پیشران با اهداف توسعه پایدار شماره 13 (اقدام اقلیمی) و شماره 15 (حیات روی زمین) هم‌راستاست؛ زیرا به کاهش دما، جلوگیری از فرسایش بناها و حفظ تنوع زیستی کمک می‌کند. چالش اصلی، هزینه اولیه اجرای این پروژه‌هاست که با جذب بودجه‌های دولتی و مشارکت مردمی قابل مدیریت است. تحلیل پیشران‌های کلیدی نشان می‌دهد که استفاده از فناوری‌های جدید مانند کلان‌داده‌ها، مدل‌سازی سه‌بعدی، سامانه‌های شهروندی و آموزش دیجیتال، در کنار بهبود شرایط محیطی از طریق افزایش فضای سبز می‌تواند نقش مؤثری در حفظ و توسعه هویت تاریخی شهر مهریز ایفا کند. شهر هوشمند با اتخاذ این رویکردها می‌تواند ضمن حفاظت از میراث فرهنگی، به توسعه پایدار و جذب گردشگر نیز کمک کند. برای موفقیت در این مسیر، نیاز است که سیاست‌گذاری‌های کلان در راستای یکپارچه‌سازی این فناوری‌ها با مدیریت شهری صورت گیرد تا بتوان از ظرفیت‌های موجود به بهترین شکل ممکن بهره برد.
بحث و نتیجه‌گیری توسعه شهرهای تاریخی مانند مهریز در عصر فناوری‌های جدید، مستلزم یافتن تعادلی میان هوشمندسازی شهری و حفظ هویت تاریخی است. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل پیشران‌های کلیدی شهر هوشمند در جهت حفظ و توسعه هویت تاریخی مهریز انجام شد و با استفاده از روش تحلیل ساختاری و نرم‌افزار میک‌مک، به بررسی روابط متقابل این پیشران‌ها پرداخت. نتایج این مطالعه نشان داد که پیشران‌هایی نظیر «سیستم‌های کلان‌داده پایش مناطق تاریخی»، «بهره‌گیری از مدل‌سازی سه‌بعدی و واقعیت افزوده»، «سامانه‌های شهروندی برای گزارش تخریب»، «برنامه‌های آموزشی دیجیتال» و «افزایش پوشش گیاهی و فضای سبز» به‌عنوان عوامل کلیدی در این مسیر عمل می‌کنند. این یافته‌ها با مبانی نظری مطرح‌شده در ادبیات پژوهش هم‌راستا هستند که بر اهمیت تلفیق فناوری‌های هوشمند با ارزش‌های فرهنگی و تاریخی تأکید دارند. از منظر نظری، شهر هوشمند تنها به معنای استفاده از فناوری‌های پیشرفته نیست؛ بلکه باید ابعاد اجتماعی، زیست‌محیطی و فرهنگی را نیز در بر گیرد. مطالعات پیشین نشان داده‌اند که شهرهای هوشمند موفق، مانند بارسلونا و آمستردام، از فناوری‌هایی چون اینترنت اشیا و داده‌های بزرگ برای مدیریت میراث فرهنگی استفاده کرده‌اند. این پژوهش با تأیید این دیدگاه، نشان داد که در مهریز نیز می‌توان از کلان‌داده‌ها برای پایش بناهایی مانند باغ پهلوان‌پور یا قلعه مهرپادین بهره برد. همچنین، تأکید ادبیات پژوهش بر مشارکت شهروندی با یافته‌های این مطالعه هم‌خوانی دارد؛ سامانه‌های شهروندی با اثرگذاری بالای خود (مستقیم 38 و غیرمستقیم 41432) نشان‌دهنده ظرفیت بالای شهروندان مهریز در حفاظت از هویت تاریخی است. این امر با مدل «اکوسیستم اجتماعی - فناوری» که در ادبیات پژوهش مطرح‌شده سازگار است و نشان می‌دهد که ترکیب رویکردهای تکنومحور و مردم‌محور، کلید موفقیت هوشمندسازی شهرهای تاریخی است. از منظر عملی، یافته‌ها حاکی از آن است که پیشران‌های استراتژیک شناسایی‌شده، مانند «سیستم‌های کلان‌داده» و «مدل‌سازی سه‌بعدی»، به دلیل اثرگذاری بالا (به‌ترتیب 40564 و 40678 در تحلیل غیرمستقیم)، نقشی محوری در پویایی سیستم توسعه مهریز دارند. این پیشران‌ها می‌توانند با بازسازی مجازی آثار تاریخی و پایش مداوم آنها هم به حفظ اصالت فرهنگی کمک کنند و هم گردشگری پایدار را تقویت کنند؛ برای مثال، استفاده از واقعیت افزوده برای معرفی کاروانسرای زین‌الدین می‌تواند تجربه‌ای منحصربه‌فرد برای گردشگران ایجاد کند و درآمدهای حاصل از آن را به حفاظت از بافت تاریخی اختصاص دهد. از سوی دیگر، «افزایش پوشش گیاهی» با اثرگذاری مستقیم 37، به‌عنوان یک راهکار مکمل، نه‌تنها کیفیت زندگی را بهبود می‌بخشد، با کاهش آلودگی و فرسایش بناها، پایداری زیست‌محیطی را تضمین می‌کند. این یافته‌ها با تأکید ادبیات پژوهش بر اهمیت پایداری در شهرهای هوشمند هم‌سو است؛ بااین‌حال، اجرای این پیشران‌ها با چالش‌هایی مواجه است که در ادبیات پژوهش نیز به آنها اشاره شده است. تمرکز بیش‌ازحد بر فناوری بدون توجه به مسائل اجتماعی، کمبود منابع مالی و زیرساخت‌های فنی و نبود مدل‌های بومی از جمله این موانع هستند. در مهریز، اقلیم کویری و محدودیت منابع آب، اجرای «افزایش پوشش گیاهی» را دشوار می‌کند که با استفاده از گونه‌های بومی و آبیاری هوشمند قابل مدیریت است. همچنین، هزینه‌های اولیه نصب سیستم‌های کلان‌داده و آموزش شهروندان برای مشارکت در سامانه‌های گزارش‌دهی، نیازمند سرمایه‌گذاری هدفمند و همکاری بین‌بخشی است. این پژوهش با ارائه راهکارهای عملی مانند جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و همکاری با دانشگاه یزد، به این چالش‌ها پاسخ داده و چارچوبی بومی برای مهریز پیشنهاد کرده است. مقایسه نتایج این مطالعه با تحقیقات پیشین نشان می‌دهد درحالی‌که بسیاری از شهرهای هوشمند جهان بر زیرساخت‌های دیجیتال تمرکز دارند، مهریز به دلیل هویت تاریخی و موقعیت جغرافیایی خود، نیازمند رویکردی ترکیبی است که فناوری را در خدمت فرهنگ و محیط زیست قرار دهد. برخلاف برخی مطالعات که هوشمندسازی را در تضاد با هویت تاریخی می‌دانند، این پژوهش ثابت کرد که این دو مفهوم می‌توانند به‌صورت هم‌افزا عمل کنند؛ برای مثال، «برنامه‌های آموزشی دیجیتال» با افزایش آگاهی عمومی، حس تعلق به میراث فرهنگی را تقویت می‌کند و همزمان با فناوری‌های جدید، کیفیت زندگی را بهبود می‌بخشد. این نتیجه‌گیری با دیدگاه مطرح‌شده در ادبیات پژوهش مبنی بر لزوم ادغام فرهنگ محلی در استراتژی‌های هوشمندسازی هم‌راستاست. در نهایت، این پژوهش نشان داد که توسعه هوشمند مهریز با حفظ هویت تاریخی، نه‌تنها ممکن، ضروری است. پیشران‌های کلیدی شناسایی‌شده، چارچوبی راهبردی ارائه می‌دهند که می‌تواند ضمن بهره‌گیری از فناوری‌های جدید، ارزش‌های فرهنگی و تاریخی این شهر را حفظ کند. اولویت‌بندی این پیشران‌ها براساس تحلیل میک‌مک، سیاست‌گذاران را قادر می‌سازد تا منابع محدود را به‌طور مؤثر تخصیص دهند؛ برای مثال، تمرکز اولیه بر «سیستم‌های کلان‌داده» و «سامانه‌های شهروندی» می‌تواند زیربنای توسعه سایر پیشران‌ها را فراهم کند. همچنین، تأکید بر گردشگری فرهنگی به‌عنوان محور توسعه، پتانسیل اقتصادی مهریز را فعال و منابع لازم برای حفاظت از میراث را تأمین می‌کند.
[1] ICT [2] IoT [3] Big Data [4] MICMAC [5] Cross-Impact Matrix | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مراجع | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
منابع
امیرفخریان، مصطفی، و رضایی‌گرگانی، امیررضا (1402). تحلیلی بر تأثیر تغییر کاربری زمین بر هویت شهری نمونه موردی خیابان ارگ مشهد. مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 14(53)، 85-102.
حاجی‌نژاد، علی، رمضان‌زاده لسبویی، مهدی، محمدی آباده، سمیه، و محمودی، محمود (1392). بررسی هویت شهری در فرآیند بازسازی بعد از زلزله (مطالعه موردی: شهر بم). جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 11(1)، 59-82.
علی‌دوست، ریحانه‌سادات، کریمی‌آذری، امیررضا، و پرویزی، رضا (1397). بررسی پدیدارشناسانه مفهوم هویت در بافت‌های تاریخی به‌وسیله مؤلفه‌های مکان در راستای طراحی بافت‌های جدید شهری. معماری و شهرسازی پایدار، 6(1)، 39-60. https://doi.org/10.22061/jsaud.2018.982
مرکز آمار ایران (1395). نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵. معاونت آمار و اطلاعات.
مطلبی، قاسم، میرغلامی، مرتضی، و حق‌بیان، رسول (1403). تحلیل پیچیدگی‌ها و ابهامات چیستی مفهوم شهر هوشمند. پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 56(4)، 15-31.
مهندسین مشاور امین (1397). طرح تفصیلی شهر مهریز. اداره کل راه و شهرسازی استان یزد.
References Achmad, K. A., Nugroho, L. E., Djunaedi, A., & Widyawan. (2018). Smart City Model: a Literature Review. In 2018 10th International Conference on Information Technology and Electrical Engineering (ICITEE), 488-493. https://doi.org/10.1109/ICITEED.2018.8534865 Aida, A. H. (2024). Cultural Heritage Preservation in the Digital Age: Balancing Tradition and Innovation in Mediterranean Smart Cities. In 2024 Mediterranean Smart Cities Conference (MSCC), 1-6. https://doi.org/10.1109/MSCC62288.2024.10697065 Akdemir, Z. S., & Karabeyeser, M. (2021). Smart City Applications in Historical Environment: Comparison of Istanbul and European Cities. In Proceedings of the international conference of contemporary affairs in architecture and urbanism-ICCAUA, (Vol. 4, No. 1), 468-470. https://doi.org/10.38027/ICCAUA2021233N11 Alhiagi, Y. (2020). Urban Primacy; Historical Cities; Cultural Tourism; Rehabilitation; Historical City of Zabid. Journal of Association of Arab Universities for Tourism and Hospitality, 18(1), 122–143. https://doi.org/10.21608/jaauth.2020.23576.1004 Ali, A. G. (2024). Tracing the Roots of Historic Cities: Embracing Sustainable Green Cities and Navigating Threats through Original Characteristics. Advanced Research in Conservation Science, 5(1), 15–41. https://doi.org/10.21608/arcs.2024.269287.1046 Alidoost, R. S., Karimi Azeri, A., & Parvizi, R. (2018). Phenomenological study of the concept of identity in historical textures by location components in the design of new urban textures. Journal of Sustainable Architecture and Urban Design, 6(1), 39-60. https://doi.org/10.22061/jsaud.2018.982 [In Persian] Aljowder, T., Ali, M., & Kurnia, S. (2019). Systematic literature review of the smart city maturity model. In 2019 international conference on innovation and intelligence for informatics, computing, and technologies (3ICT) (pp. 1-9). IEEE. https://doi.org/10.1109/3ICT.2019.8910321 Amin Consulting Engineers. (2018). Mehriz City Detailed Plan. Ministry of Roads and Urban Development of Yazd Province. [In persian] Amirfakhrian, M., & Rezayee Gorgan, A. (2023). An Analysis of the effect of Land Use Change on Urban Identity Case study: ARG Street of Mashhad. Arid Regions Geographic Studies, 14(53), 85-102. https://doi.org/10.22034/jargs.2023.373975.0 [In Persian] Angelidou, M., Karachaliou, E., Angelidou, T., & Stylianidis, E. (2017). Cultural heritage in smart city environments. The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 42, 27-32. https://doi.org/10.5194/isprs-archives-XLII-2-W5-27-2017 Angelidou, M., & Stylianidis, E. (2020). Cultural heritage in smart city environments: The update. ISPRS Annals of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 2, 957-964. https://doi.org/10.5194/isprs-annals-V-2-2020-957-2020 Ashworth, G. J., & Tunbridge, J. E. (2000). The tourist-historic city. Routledge. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-043675-3.50006-5 Batra, A., & Chhabra, P. (2023). SMART CITIES: AN EMPIRICAL STUDY OF DEFINITIONS. ShodhKosh: Journal of Visual and Performing Arts, 4(1), 376-388. https://doi.org/10.29121/shodhkosh.v4.i1.2023.357 Biliaeva, L. G., & Kamennov, A. N. (2020). Smart City": The Idea and Basic Concepts. In Law, Economics and Management: topical issues: Collection of materials of the All-Russian Scientific and Practical Conference with international participation, Cheboksary, 16-21. https://doi.org/10.31483/r-97318 Biloria, N. (2021). Smart cities: a socio-technical perspective. https://doi.org/10.29117/gsm4q.2019.0020 Deng, K. (2024). Exploration of renewal and renovation design of historical and cultural protection areas based on smart cities. Journal of Civil Engineering and Urban Planning, 6, 93-97. https://doi.org/10.23977/jceup.2024.060213 Di Paola, A. (2014). The Historical City between Past and Future. Is the Center Becoming Peripheral?. In Advanced Engineering Forum (Vol. 11, pp. 443-446). Trans Tech Publications Ltd. https://doi.org/10.4028/www.scientific.net/AEF.11.443 Franco, G. (2018). Smart cities and historical heritage. TECHNE-Journal of Technology for Architecture and Environment, 158-165.https://oaj.fupress.net/index.php/techne/article/view/5099 Geng, S., Chau, H.-W., Jamei, E., & Vrcelj, Z. (2023). Understanding place identity in urban scale Smart Heritage using a cross-case analysis method. International Journal of Tourism Cities, 9(3), 729–750. https://doi.org/10.1108/IJTC-10-2022-0244 Gokul, N., & Sankaran, S. (2020). Identity Based Security Framework For Smart Cities. In 2020 IEEE International Conference on Advanced Networks and Telecommunications Systems (ANTS), 1-4. IEEE. https://doi.org/10.1109/ANTS50601.2020.9342747 Hajinejad, A., Ramezanzadeh Lasbuii, M., Mohammadi Abadeh, S., & Mahmodi, M. (2013). Urban identity in the process of reconstruction after an earthquake: A case study of Bam. Journal of Geography and Regional Development, 11(1), 59-82. https://doi.org/10.22067/geography.v11i20.30706 [In Persian] Han, H., & Hawken, S. (2018). Introduction: Innovation and identity in next-generation smart cities. City, culture and society, 12, 1-4. https://doi.org/10.1016/j.ccs.2017.12.003 Hanlon, W. W., & Heblich, S. (2022). History and urban economics. Regional Science and Urban Economics, 94, 103751. https://doi.org/10.1016/j.regsciurbeco.2021.103751 Ivanov, V. V., & Nurmukhametov, R. K. (2019). The Smart City concept: discussion points. Management and Business Administration, 4, 15–26. https://doi.org/10.33983/2075-1826-2019-4-15-26 Karatzimas, S. (2024). Smart cities’ actions, performance and reporting practices on climate change challenges: An exploratory analysis in a sample of awarded smart cities. Cities, 153, 105270. https://doi.org/10.1016/j.cities.2024.105270 Khan, U., Kumar, S., Haleem, A., & Haleem, H. (2018). Identifying and Analysing Keywords Relevant to the Concept of Smart City. International Journal of Advance Research and Innovation, 6(3), 116–139. https://doi.org/10.51976/ijari.631818 Kong, J., Hwang, J., & Kim, H. (2025). Building smarter cities together: Government-to-government partnerships in the development of smart cities. Cities, 156, 105532. https://doi.org/10.1016/j.cities.2024.105532 Law, A. (2010). The problem of sustainability and the historic city. Proceedings of the Institution of Civil Engineers - Municipal Engineer, 163(3), 127–130. https://doi.org/10.1680/muen.2010.163.3.127 Li, F., Shuai, C., Xu, Z., Chen, X., Wang, C., Zhao, B., Qu, S., & Xu, M. (2025). Machine learning-enhanced assessment of urban sustainable development goals progress. Cities, 158, 105718. https://doi.org/10.1016/j.cities.2025.105718 Liu, T., Butler, R. J., & Zhang, C. (2019). Evaluation of public perceptions of authenticity of urban heritage under the conservation paradigm of Historic Urban Landscape—a case study of the Five Avenues Historic District in Tianjin, China. Journal of Architectural Conservation, 25(3), 228–251. https://doi.org/10.1080/13556207.2019.1638605 Mehrabani, K. M. (2014). Conservation of Historical District in Urban Construction Operations: A Step towards Sustainable Development. In ICSI 2014: Creating Infrastructure for a Sustainable World (pp. 360-364). https://doi.org/10.1061/9780784478745.031 Minner, J., Roberts, A., Holleran, M., & Conrad, J. (2019). A smart city remembers its past: Citizens as sensors in survey and mapping of historic places. In Crowdsourcing: Concepts, Methodologies, Tools, and Applications (pp. 489-516). IGI Global Scientific Publishing. https://doi.org/10.4018/978-1-5225-8362-2.ch025 Mkrtychev, O., Starchyk, Y., Yusupova, S., & Zaytceva, O. (2018). Analysis of various definitions for Smart City concept. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, 365(2), 022065. https://doi.org/10.1088/1757-899X/365/2/022065 Motalebi, G., Mirgholami, M., & Haghbayan, R. (2024). Analysis of the complexities and ambiguities of the smart city concept. Human Geography Research Quarterly, 56(4), 15-31. https://doi.org/10.22059/jhgr.2023.350092.1008554 [In Persian] Napitupulu, D., Syafrullah, M., Abdullah, D., Rosmawati, R., & Murtiningsih, D. (2019). Smart City Indicators Model: A Literature Review. In Proceedings of the Proceedings of The 2nd International Conference On Advance And Scientific Innovation, ICASI (Vol. 2019, No. 10.4108). https://doi.org/10.4108/eai.18-7-2019.2288553 Oladunmoye, O. M., & Obakin, O. A. (2023). Review of The Definition of Smart Cities. Advances in Multidisciplinary and Scientific Research Journal Publication, 9(3), 1–8. https://doi.org/10.22624/AIMS/SIJ/V9N3P1 Oliveira, V. (2021). Cities in History. In Urban Morphology: An Introduction to the Study of the Physical Form of Cities (pp. 61-87). Cham: Springer International Publishing. Prigoda, L., Bogavac, M., & Čekerevac, Z. (2022). Serbia and Smart Cities. FBIM Transactions, 10(1), 70–85. https://doi.org/10.12709/fbim.10.10.01.08 Qian, X., Chen, M., Zhao, F., & Ling, H. (2024). An assessment framework of global smart cities for sustainable development in a post-pandemic era. Cities, 150, 104990. https://doi.org/10.1016/j.cities.2024.104990 Sarjana, S. (2023). Smart city in supporting sustainable cities. In 2023 10th International Conference on Information Technology, Computer, and Electrical Engineering (ICITACEE) (pp. 365-370). IEEE. https://doi.org/10.1109/ICITACEE58587.2023.10277619 Sedova, A., & Balakina, A. (2021). Elements contributing to the environ-urban dimension of a smart city concept. E3S Web of Conferences, 263(2), 04050. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202126304050 Shao, J., & Min, B. (2025). Sustainable development strategies for Smart Cities: Review and development framework. Cities, 158, 105663. https://doi.org/10.1016/j.cities.2024.105663 Siravo, F. (2011). Historic Cities and their Survival in a Globalized World. Change Over Time, 1(1), 110–128. https://doi.org/10.1353/cot.2011.a430739 Statistical Center of Iran. (2016). Results of the 2016 General Population and Housing Census. Deputy for Statistics and Information https://ttr.ir/42rzfb [In Persian] Vorobeva, O. V., & Manzhula, E. A. (2021). Smartization in Gatchina. International Journal of E-Planning Research, 10(4), 88–103. https://doi.org/10.4018/IJEPR.20211001.oa5 Vorobiova, O. Y. (2021). The historic city in modern culture: culturological discourse and legal status. Verhnevolzhski Philological Bulletin, 4(27), 220–230. https://doi.org/10.20323/2499-9679-2021-4-27-220-230 Wahab, N. S. N., Seow, T. W., Radzuan, I. S. M., & Mohamed, S. (2020). A systematic literature review on the dimensions of smart cities. IOP Conf Ser Earth Environ Sci 498: 012087. https://doi.org/10.1088/1755-1315/498/1/012087 Zhao, F., Fashola, O. I., Olarewaju, T. I., & Onwumere, I. (2021). Smart city research: A holistic and state-of-the-art literature review. Cities, 119, 103406. https://doi.org/10.1016/j.cities.2021.103406
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 218 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 25 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||