سنتز و مشخصه‌یابی نانو لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک و بررسی اثرات ضد باکتریایی و ضد قارچی آنها

مقدمه

بیماری‌های عفونی، ازجمله مشکلات مهم سلامت در قرن حاضر هستند؛ چنان‌که پس از بیماری‌های قلبی عروقی، دومین عامل مرگ‌ومیر در جهان به شمار می‌روند (1). استفاده زیاد از آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان بیماری‌های عفونی، به گسترش مقاومت چنددارویی باکتری‌ها منجر شده است؛ به‌طوری‌که سازمان بهداشت جهانی، مقاومت به آنتی‌بیوتیک را به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های سلامت بشر معرفی کرده است. بنابراین، نیاز به روش‌های درمانی جدید برای این بیماری‌ها بسیار درخور توجه و پژوهش قرار گرفته است (2).

ترکیبات گیاهی از طریق سازوکارهایی همچون تشکیل کمپلکس با آنزیم‌های خاص یا مهار مستقیم آنزیم‌ها، اثرات سمی بر ساختار و یکپارچگی غشا، خاموش‌کردن رادیکال‌های آزاد، تحریک سلول‌های کشنده طبیعی در انسان و تعدیل غلظت استروئید می‌توانند اثرهای زیستی گوناگونی داشته باشند (3). اسانس‌های گیاهی، سرشار از ترکیباتی هستند که از طریق سازوکارهای گوناگونی همچون اختلال در غشای سلولی، مهار سنتز پروتئین و تداخل با تکثیر DNA، اثرات ضدمیکروبی نشان می‌دهند و به‌عنوان جایگزین مناسبی برای آنتی‌بیوتیک‌ها شایان توجه قرار گرفته‌اند (4). اسانس میخک، به‌دلیل داشتن ترکیبات زیست‌فعال گوناگون همچون فنول‌ها (اوژنول و اوژنول استات)، ترپن‌ها (بتا-کاریوفیلن و آلفا- هومولن) و هیدروکربن‌ها، ویژگی‌های آنتی‌اکسیدانی، ضدالتهابی، ضدباکتریایی، ضدقارچی و ضدحشره از خود نشان می‌دهد که کاربردهای گوناگونی در صنایع آرایشی، غذایی و دارویی دارند (5).

با این حال اسانس میخک همچون دیگر اسانس‌ها در تماس با نور و دمای بالا، بسیار ناپایدار و تجزیه‌پذیر است که بر کیفیت و زیست‌فعالی آن اثر می‌گذارد. کپسوله‌کردن به‌عنوان یک راهبرد امیدوارکننده برای حل این چالش در نظر گرفته می‌شود که می‌تواند ماندگاری اسانس را افزایش دهد و پایداری فیزیکوشیمیایی و کاربرد آن را در زمینه‌های مختلف بهبود بخشد (6، 7). از اسانس‌های کپسوله‌شده به‌طور معمول در سامانه‌های غذایی برای افزایش پایداری، پوشاندن طعم‌های نامطلوب و آزادسازی کنترل‌شده استفاده می‌شود (8). نانومواد، با توجه به ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی منحصربه‌فردشان، روش‌های جدید و کارامدی را برای عبور از غشاها و دیواره‌های باکتریایی، پمپ‌های خروج و تشکیل بیوفیلم فراهم می‌کنند. در این زمینه، به دسته‌های گوناگونی از نانومواد همچون نانوذرات فلزی، لیپوزوم‌ها و نانوذرات پلیمری توجه ویژه‌ای شده است (9). نانوسامانه‌های دارورسانی، به‌دلیل پتانسیل‌ آنها در بهبود فراهمی زیستی دارو و کارایی هدف‌گیری بررسی شده‌اند (2).

در میان نانوسامانه‌های گوناگون، لیپوزوم‌ها به‌عنوان یک حامل امیدوارکننده برای ترکیبات زیست‌فعال گوناگون، ازجمله اسانس‌ها، ویتامین‌ها و اسیدهای چرب در نظر گرفته می‌شوند. کپسوله‌کردن اسانس‌ها در لیپوزوم‌ها سبب محافظت آنها در برابر تخریب اکسیداتیو و آزادسازی کنترل‌شده آنها در بدن انسان می‌شود. همچنین لیپوزوم‌ها به‌دلیل ویژگی‌های زیستی متمایز خود، کاربردهای متعددی در صنایع دارویی و غذایی دارند (10). در میان روش‌های گوناگونی که تاکنون برای سنتز لیپوزوم‌ها پیشنهاد شده است، روش تزریق اتانول به‌دلیل مزیت‌های متعددی ازجمله سادگی، پیاده‌سازی سریع و تکرارپذیری بسیار شایان توجه قرار گرفته است (11). در این پژوهش، لیپوزوم‌ها با روش تزریق اتانول سنتز و با اسانس میخک بارگذاری شدند. پس از مشخصه‌یابی لیپوزوم‌ها، اثرات ضدباکتریایی و ضدقارچی آنها بررسی شد.

مواد و روش‌ها

مواد

اتانول (99 درصد)، دی‌متیل سولفوکسید (9/99 درصد) و ال-آلفا لسیتین (97 درصد) از شرکت مرک (آلمان) خریداری شد. محیط‌های کشت باکتریایی و قارچی از شرکت کندالب (اسپانیا) خریداری شد. 3-(4،5-دی‌متیل تیازول-2-ایل)-2،5-دی‌فنیل تترازولیوم برومید (ام‌تی‌تی)، از شرکت سیگما (آلمان) خریداری شد. محیط کشت آر پی ام آی-1640، تریپسین، سرم جنین گاوی و ترکیب آنتی‌بیوتیک‌های پنی‌سیلین-استرپتومایسین تولیدی شرکت گیبکو از فروشگاه‌های داخل کشور خریداری شد. پودر آنتی‌بیوتیک سفکسیم اهدایی از طرف شرکت داروسازی فارابی بود.

اسانس‌گیری گیاه میخک

اسانس میخک با روش تقطیر با آب از پودر خشک جوانه گیاه میخک تهیه شد. بدین منظور، 10 گرم پودر میخک به همراه 100 میلی‌لیتر آب مقطر درون بالن به مدت 30 دقیقه تحت امواج فراصوت قرار گرفت. سپس فرایند اسانس‌گیری در دستگاه کلونجر در دمای 150 درجه سانتی‌گراد به مدت 4 ساعت انجام شد (12).

سنتز لیپوزوم‌ها و بارگذاری اسانس میخک

مشخصه‌یابی لیپوزوم‌ها

برای بررسی شکل و اندازه نانوذرات، یک قطره از نمونه کلوئیدی روی گرید کربنی مخصوص پوشش یافته و خشک شد و با استفاده از میکروسکوپ الکترونی عبوری مدل EM208S شرکت فیلیپس هلند بررسی شد. برای اندازه‌گیری قطر هیدرودینامیکی و پتانسیل زتای نانوذرات کلوئیدی، از دستگاه زتا سایزر مدل Nano ZSP ساخت شرکت Malvern انگلستان استفاده شد. برای شناسایی گروه‌های عاملی سطح نانوذرات، نمونه‌ها به‌صورت قرص فشرده در ترکیب با پتاسیم بروماید درآمدند و با دستگاه طیف‌سنج FTIR مدل FT/IR-6300 ساخت شرکت جاسکوی ژاپن در محدوده عدد موجی 400 تا 4000 بر سانتی‌متر بررسی شدند.

بررسی سمیت لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک

میزان سمیت سلولی لیپوزوم‌ها پیش و پس از بارگذاری با اسانس میخک روی رده سلولی فیبروبلاست انسان با روش MTT بررسی شد. بدین منظور، ابتدا 200 میکرولیتر محیط کشت به همراه ده هزار سلول به هر چاهک پلیت 96 خانه افزوده شد و پس از 24 ساعت گرماگذاری در دمای 37 درجه سانتی‌گراد در فشار 5 درصد دی‌اکسید کربن در انکوباتور مرطوب، غلظت‌های گوناگون نانوذرات (شامل 0، 10، 50، 100 و 200 میکروگرم بر میلی‌لیتر) به‌طور جداگانه به سلول‌ها در چاهک‌های گوناگون، افزوده و دوباره برای 48 ساعت در همان شرایط گرماگذاری شد. سپس محیط کشت و نانوذرات جدا شدند و 100 میکرولیتر محیط کشت تازه به همراه MTT (با غلظت 5/0 میلی‌گرم بر میلی‌لیتر) به هر چاهک، افزوده و دوباره برای 4 ساعت در شرایط مشابه گرماگذاری شد. سپس محیط کشت چاهک‌ها جدا شد و بلورهای فورمازان باقی‌مانده در کف چاهک‌ها در 100 میکرولیتر دی‌متیل سولفوکسید، حل و جذب هر چاهک در طول موج 570 نانومتر اندازه‌گیری شد. نسبت سلول‌های زنده، از تقسیم‌کردن میزان جذب سلول‌های تیمارشده بر میزان جذب سلول‌های کنترل (بدون تیمار) محاسبه شد.

بررسی ویژگی‌های ضدباکتریایی لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک

ویژگی‌های ضدباکتریایی نانوذرات روی دو سویه باکتری اشریشیا کلی (ATCC 25922) و استافیلوکوکوس اورئوس (ATCC 25923) با استفاده از آزمون‌های انتشار در چاهک آگار در سه تکرار بررسی شد. بدین منظور، ابتدا کلونی‌های باکتریایی در 15 میلی‌لیتر محیط کشت مایع لوریا برتانی در ارلن در شرایط استریل، تلقیح و به مدت 24 ساعت درون شیکر انکوباتور با دمای 37 درجه سانتی‌گراد و دور 150 دور در دقیقه گرماگذاری شدند. سپس کشت‌های باکتری با محیط کشت مایع لوریا برتانی رقیق شدند تا جذب آنها در طول موج 630 نانومتر به 08/0 تا 13/0 برسد. سپس یک میلی‌لیتر از کشت رقیق‌شده به محیط کشت جامد مولر هینتون آگار، افزوده و به‌طور کامل پخش شد. در پایان، چاهک‌هایی به قطر 6 میلی‌متر روی هر پلیت ایجاد شد و در هر چاهک، 100 میکرولیتر از آنتی‌بیوتیک سفکسیم (1000 میکروگرم بر میلی‌لیتر) و غلظت‌های گوناگون نانولیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک (2400، 3000، و 3600 میکروگرم بر میلی‌لیتر) به‌صورت جداگانه، افزوده و پس از 18 ساعت گرماگذاری در انکوباتور در دمای 37 درجه سانتی‌گراد قطر هاله‌ها اندازه‌گیری شد (14).

بررسی ویژگی‌های ضدقارچی لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک

ویژگی‌های ضدقارچی نمونه‌ها روی سه گونه قارچ آسپرژیلوس نایجر (ATC 1015)، آسپرژیلوس ترئوس (ATCC 20541) و آسپرژیلوس فلاووس (ATCC 200026) با آزمون سمیت تماسی روی محیط کشت جامد PDA بر پایه گزارش‌های پیشین (15، 16) بررسی شد. ابتدا گونه‌های قارچی روی محیط کشت PDA کشت شدند و در دمای 35 درجه سانتی‌گراد به مدت 5 تا 7 روز (با توجه به گونه قارچی) گرماگذاری شدند تا اسپورهای قارچی پدیدار شوند. برای انجام آزمون سمیت تماسی، غلظت‌های گوناگونی (5/0، 1 و 2 میلی‌گرم بر میلی‌لیتر) از لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک به محیط کشت PDA، افزوده و به‌خوبی ترکیب و استریل شد و پیش از جامدشدن، در پلیت‌ها توزیع شد. پلیت حاوی محیط کشت بدون نانوذرات نیز به‌عنوان گروه کنترل تهیه شد. سپس یک برش با اندازه 1×1 سانتی‌متر از پلیت حاوی کلنی فعال قارچی با استفاده از لوپ، جدا و در مرکز هر پلیت جای‌گذاری شد. پلیت‌ها در دمای 35 درجه سانتی‌گراد برای 5 تا 7 روز گرماگذاری شدند و در این مدت، رشد میسلیوم در دو جهت عمود بر هم، اندازه‌گیری و میانگین آن محاسبه شد و در پایان، درصد بازدارندگی رشد میسلیوم با استفاده از رابطه زیر محاسبه شد: 

مطالعات آماری

آزمایشات در سه تکرار، انجام و نتایج به‌صورت میانگین ± انحراف معیار (SD) سه تکرار مستقل بیان شد. از آزمون تحلیل واریانس (ANOVA) برای بررسی آماری نتایج، استفاده و فاصله اطمینان 99 درصد برای معنی‌داربودن اختلافات در نظر گرفته شد.

نتایج

سنتز و مشخصه‌یابی لیپوزوم‌های بارگذاری ‌شده با اسانس میخک

در اختیار داشتن یک روش سنتز آسان و کارامد برای تولید انبوه لیپوزوم‌هایی با اندازه مناسب و ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی مطلوب، یکی از پیش‌نیازهای اصلی برای تمام کاربردهای زیست‌پزشکی است؛ بنابراین، در گام اول تلاش شد با تغییر غلظت اسانس در مخلوط واکنش سنتز، شرایط بهینه برای ساخت لیپوزوم‌های کلوئیدی پایدار با بیشینه ظرفیت بارگذاری اسانس به دست آید. در نهایت، غلظت 20 میلی‌گرم بر میلی‌لیتر لسیتین و ماده مؤثره و نسبت فاز آلی به آبی 1 به 5 به‌عنوان ترکیب بهینه واکنش به دست آمد. در این شرایط، لیپوزوم‌های کلوئیدی تا 6 ماه پایداری خود را در دمای اتاق کاملاً حفظ کردند و هیچ‌گونه رسوبی دیده نشد. تصویربرداری میکروسکوپ الکترونی عبوری از لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک نشان داد اغلب نانوذرات، نیمه‌کروی بودند و اندازه‌ای بین 100 تا 200 نانومتر دارند (شکل 1). بررسی و مقایسه شیمی سطح لیپوزوم‌ها پیش و پس از بارگذاری با اسانس با روش طیف‌سنجی مادون قرمز تبدیل فوریه، وجود تفاوت بارز بین آنها و وجود گروه‌های عاملی گوناگون ازجمله هیدروکسیل، کربونیل و کربوکسیل را نشان داد که عامل اصلی بار سطحی لیپوزوم‌ها هستند (شکل 1). بر پایه آزمون DLS، متوسط قطر آب‌پوشی لیپوزوم‌ها 125 نانومتر و شاخص پراکندگی (PDI) آنها 2/0 بود که بر توزیع اندازه مطلوب آنها دلالت دارد. همچنین، پتانسیل زتای لیپوزوم‌ها 55- بود که پایداری کلوئیدی بالای آنها را نشان می‌دهد و با نتایج طیف‌سنجی مادون قرمز تبدیل فوریه تطابق دارد.

شکل 1- تصویر میکروسکوپ الکترونی عبوری از نانولیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک (راست) و طیف مادون قرمز تبدیل فوریه نانولیپوزوم‌ها پیش و پس از بارگذاری با اسانس میخک (چپ).

Figure 1. TEM image of CEO-loaded NLPs (right) and FTIR spectra of NLPs before and after loading with CEO (left).

بررسی سمیت لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک

بررسی سمیت سلولی لیپوزوم‌ها پیش و پس از بارگذاری با اسانس میخک روی رده سلولی فیبروبلاست انسان نشان داد که لیپوزوم‌های ابتدایی، بسیار زیست‌سازگار هستند؛ به‌طوری‌که پس از 48 ساعت تماس با بیشترین غلظت نانوذرات (200 میکروگرم بر میلی‌لیتر)، 8/73 درصد از سلول‌ها همچنان زنده ماندند و در کمترین غلظت نانوذرات (10 میکروگرم بر میلی‌لیتر)، بیش از 99 درصد از سلول‌ها همچنان زنده بودند (شکل 2). جالب توجه اینکه پس از بارگذاری اسانس میخک، سمیت سلولی لیپوزوم‌ها در غلظت‌های بالا حتی کاهش یافت؛ به‌طوری‌که در غلظت 200 میکروگرم بر میلی‌لیتر، 3/81 درصد از سلول‌ها همچنان زنده ماندند. بررسی مورفولوژی سلول‌ها پس از تیمار نیز نتایج آزمون MTT را تأیید کرد؛ به‌طوری‌که تفاوت چشمگیری در مورفولوژی سلول‌های فیبروبلاستی پس از تیمار با لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک دیده نشد (شکل 2). این نتایج بر زیست‌سازگاری بالای لیپوزوم‌ها پیش و پس از بارگذاری با اسانس میخک اشاره دارد.

شکل 2- مورفولوژی سلول‌های فیبروبلاستی (راست) و نتایج آزمون MTT (چپ) پس از تیمار با لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک.

Figure 2. Morphology of fibroblast cells (right) and the results of MTT assay (left) after treatment with CEO-loaded NLPs.

بررسی ویژگی‌های ضدباکتریایی لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک

بررسی هاله عدم رشد باکتری‌ها پس از تیمار با غلظت‌های گوناگون لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک نشان داد نانوذرات، فعالیت ضدباکتریایی وابسته به دوز دارند و تنها در غلظت 3600 میکروگرم بر میلی‌لیتر فعالیت ضدباکتریایی معنی‌داری (۰.۰1p <) با قطر هاله 6/0 ± 3/8 میلی‌متر روی باکتری اس. اورئوس نشان داد. در همین شرایط، در هیچ‌یک از غلظت‌ها، فعالیت ضدباکتریایی روی باکتری ای.کلی دیده نشد.

جدول 1- قطر هاله عدم رشد (میلی‌لیتر) برای آنتی‌بیوتیک سفکسیم (ستون سمت راست) و غلظت‌های گوناگون نانولیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک (برحسب میکروگرم بر میلی‌لیتر) روی باکتری‌های استافیلوکوکوس اورئوس و اشریشیا کلی.

Table 1. The inhibition zone diameter (mm) for cefixime antibiotic (right column) and different concentrations (μg mL^-1) of CEO-loaded nanoliposomes on S. aureus and E. coli bacteria.

جدول 2- درصد بازدارندگی رشد میسلیوم قارچ‌های آسپرژیلوس نایجر، آسپرژیلوس ترئوس و آسپرژیلوس فلاووس پس از تیمار با غلظت‌های گوناگون (میلی‌گرم بر میلی‌لیتر) لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک.

Table 2. The inhibition percentage of mycelium growth in A. niger, A. flavus, and A. terreus after treatment with different concentrations (mg mL^-1) of CEO-loaded nanoliposomes.

 بررسی ویژگی‌های ضدقارچی لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک

نتایج آزمون ضد قارچ نشان دادند لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک، به‌طور مؤثری از رشد میسلیوم قارچ‌های آسپرژیلوس نایجر، آسپرژیلوس ترئوس و آسپرژیلوس فلاووس جلوگیری می‌کنند. در میان سه گونه بررسی‌شده، بیشترین اثر ضدقارچی روی گونه آ. فلاووس دیده شد؛ به‌طوری‌که در غلظت 1 میلی‌گرم بر میلی‌لیتر لیپوزوم‌ها، رشد قارچ به‌طور کامل باز داشته شد. در دو گونه دیگر، نیاز به غلظت بیشتری از لیپوزوم‌ها بود و در غلظت 2 میلی‌گرم بر میلی‌لیتر لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک، رشد قارچ‌های آسپرژیلوس نایجر و آسپرژیلوس ترئوس به‌طور کامل مهار شد.

شکل 3- نتایج آزمون سمیت تماسی غلظت‌های گوناگون (از راست به چپ 2، 1، 5/0 و 0 میلی‌گرم بر میلی‌لیتر نانولیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس میخک روی قارچ‌های آ. نایجر (بالا)، آ. فلاووس (وسط)، و آ. ترئوس (پایین).

Figure 3. The results of contact toxicity of different concentrations (0, 0.5, 1, and 2 mg mL^-1) of CEO-loaded NLPs on A. niger (up), A. flavus (middle), and A. terreus (down).

بحث و نتیجه‌گیری

اسانس‌ها که بیشتر از مونوترپن‌ها و فنیل‌پروپن‌ها تشکیل شده‌اند، توسط گیاهان معطر برای مقابله با عوامل بیماری‌زای مختلف سنتز می‌شوند. کپسوله‌کردن ترکیبات اسانس‌های گیاهی که اغلب ناپایدار و فرار هستند، حلالیت و پایداری شیمیایی آنها را بهبود می‌بخشد. لیپوزوم‌ها به‌دلیل توانایی حمل هردو ترکیبات آب‌دوست و آب‌گریز، زیست‌سازگاری، زیست تخریب‌پذیری و عدم ایمنی‌زایی، برای جابه‌جایی ترکیبات زیست‌فعال اسانس‌ها مناسب هستند (17). لسیتین، یک ترکیب غذایی طبیعی از فسفاتیدهای کولین، اتانول‌آمین و اینوزیتول است که به‌طور کلی ایمن (GRAS) شناخته می‌شود. لسیتین، یکی از اجزای مهم بافت عصبی و فسفولیپید غالب در غشای بیشتر پستانداران است که به‌صورت تجاری از دانه‌های روغنی گیاهی همچون سویا، کلزا و تخمه آفتابگردان و منابع حیوانی همچون زرده تخم‌مرغ، شیر و بافت مغز به دست می‌آید (13). قیمت پایین لسیتین نیز یک مزیت بزرگ برای کاربرد گسترده آن در صنایع غذایی است؛ چنان‌که لسیتین سویا با خلوص متوسط را برای ساخت نانولیپوزوم‌های خوراکی مناسب دانسته‌اند (11). از سوی دیگر، روش تزریق اتانل، به‌دلیل سادگی، سرعت، تکرارپذیری و اینکه سبب تخریب لیپید یا تغییرات اکسیداتیو نمی‌شود، یک روش ایدئال برای افزایش سنتز لیپوزوم‌ها در مقیاس انبوه و تجاری است (18)؛ بنابراین، ساخت لیپوزوم‌های بر پایه لسیتین با روش تزریق اتانل برای بارگذاری اسانس‌های گیاهی، به نظر می‌تواند روشی مناسب برای کاربرد گسترده در صنایع غذایی و کشاورزی باشد. پژوهش‌های پیشین نیز نشان داده‌اند کپسوله‌کردن اسانس‌های گیاهی به‌صورت نانولیپوزوم، می‌تواند پایداری وخصوصیات زیستی آنها ازجمله سمیت تدخینی علیه شپشه آرد را افزایش دهد و به‌طور بالقوه در مدیریت آفات استفاده شود (19). افزایش فعالیت ضدباکتریایی اسانس آویشن شیرازی در برابر باکتری اشریشیا کلی پس از کپسوله‌کردن در نانولیپوزوم‌ها نیز گزارش شده و استفاده از ترکیبات طبیعی کپسوله‌شده در نانولیپوزوم‌ها به‌عنوان عوامل نگهدارنده قوی، نه‌تنها در صنایع غذایی بلکه در فرآورده‌های پزشکی و آرایشی معرفی شده است (20).

نتایج این پژوهش نیز نشان دادند نانولیپوزوم‌های ساخته‌شده بر پایه لسیتین، بسیار زیست‌سازگار بوده و سمیت ناچیزی روی سلول‌های فیبروبلاستی داشته‌اند. همچنین بر پایه نتایج این پژوهش، یک روش کارامد و سریع برای ساخت نانو لیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس‌های گیاهی با پایداری کلوئیدی بالا و توزیع اندازه مناسب به دست آمد. هرچند نانولیپوزوم‌های حاصل، ویژگی‌های ضدباکتریایی مطلوبی نشان ندادند که پژوهش بیشتر برای رفع این محدودیت را ضروری می‌کند. اصلاح سطح نانولیپوزوم‌ها با ترکیبات ضدباکتریایی مناسب می‌تواند در این زمینه مفید باشد.

به هر حال، نانولیپوزوم‌های بارگذاری‌شده با اسانس‌ میخک اثر ضدقارچ برجسته‌ای روی قارچ‌های آسپرژیلوس داشتند که بر پتانسیل بالای آنها در نقش عامل ضدقارچ اشاره دارد. این نتایج با گزارش‌های پیشین دربارة افزایش اثر ضدقارچ اسانس میخک (21) و دیگر اسانس‌های گیاهی کپسوله‌شده در لیپوزوم‌ها (22، 23) همخوانی دارد. یک مطالعه جدید (24) نیز برهم‌کنش‌های زیاد لیپیدها با سلول‌های قارچی و پستانداران و تأثیر درجه اشباع لیپید بر میزان این برهم‌کنش‌ها را گزارش کرده است. مطالعات مولکولی و بیوشیمیایی بیشتر می‌تواند به یافتن روش‌های کارامدتر برای مقابله با عفونت‌های قارچی منجر شود.

Sebaaly et al. (2015) نیز از لیپوزوم‌هایی که با روش تزریق اتانول و ترکیب فسفولیپید طبیعی سویا و کلسترول ساختند، برای بهبود پایداری اسانس میخک و اوژنول استفاده کردند. دسته‌های لیپوزومی از نظر اندازه، شاخص پراکندگی، پتانسیل زتا، سرعت بارگذاری، راندمان کپسوله‌سازی و مورفولوژی مشخص و مقایسه شدند. آزمایش‌های مشخصه‌یابی، تشکیل لیپوزوم‌های چندلایه‌ای و کروی شکل نانومتری را نشان داد که از تخریب اوژنول در معرض پرتوی ماوراء بنفش جلوگیری کرده و از فعالیت آنتی‌اکسیدانی اوژنول محافظت کرده‌اند (25).

Sebaaly et al. (2015) در مطالعه ای دیگر نیز لیپوزوم‌های حاوی اسانس میخک و اوژنول را با استفاده از روش تزریق اتانول در مقیاس بزرگ (3 لیتر) سنتز کردند. آنها گزارش کردند لیپوزوم‌های همگن، پایدار، با اندازه نانومتری و چندلایه با فسفولیپید بالا، میزان بالای بارگذاری اوژنول و راندمان بالای کپسوله‌کردن اجزای اسانس میخک به دست آمد (26).

همچنین چندین گزارش نیز دربارة سنتز نانوذرات کیتوسان حاوی اسانس میخک، با فعالیت‌های آنتی‌اکسیدانی و ضدباکتریایی و ضدقارچی وجود دارد (15، 27)؛ اما بر پایه بررسی‌های ما، بررسی اثرات ضدمیکروبی اسانس میخک در نانولیپوزوم‌ها گزارش نشده است.

قدردانی

از حمایت‌های مالی دانشگاه اصفهان، کمال تشکر و قدردانی می‌شود.