پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شمارهها | 1,877 |
| تعداد مقالات | 15,278 |
| تعداد مشاهده مقاله | 43,732,102 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 17,564,537 |
بررسی رابطه بین حضور در فضای مجازی و عملکرد خانواده: به شیوه فراتحلیل | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| پژوهش های راهبردی مسائل اجتماعی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مقاله 4، دوره 15، شماره 3 - شماره پیاپی 54، مهر 1405، صفحه 61-80 اصل مقاله (970.13 K) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/srspi.2026.146443.2149 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نویسندگان | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| زهرا محربی1؛ سید علی هاشمیان فر* 2؛ سید ناصر حجازی3 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1دانشجوی دکتری گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد دهاقان، ایران | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2دانشیار گروه علوم اجتماعی دانشکده ادبیات وعلوم انسانی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دهاقان، دهاقان، ایران | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| چکیده | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| امروزه فضای مجازی تأثیر گستردهای بر ابعاد زندگی افراد بهویژه عملکرد آنان در خانواده دارد و ازآنجاییکه خانواده مبنا و بستری است که افراد برای حضور در اجتماع و جامعه نوع عملکردشان را از آن به عاریه میگیرند، بنابراین در این پژوهش تأثیر میزان و نوع استفاده از فضای مجازی بر عملکرد خانواده به شیوۀ فراتحلیل بررسی شد؛ بدین منظور از بین پژوهشهای مرتبط بین سالهای 1390-1401 تعداد 83 پژوهش انتخاب شد که ازنظر روششناختی ملاکهای لازم برای ورود به فراتحلیل را داشتند و با استفاده از روش مقایسهای (همبستگی) نرمافزارCMA-3 تحلیل شدند. یافتهها نشان داد که میزان استفاده از فضای مجازی 274/0و نوع استفاده به میزان 1/0 بر عملکرد خانواده تأثیرگذار است که برحسب جدول تفسیری اندازۀ اثرکوهن میزان استفاده کمتر از متوسط و نوع استفاده به میزان خیلی کم میتواند بر عملکرد کلی خانواده اثرگذار باشد. یافتهها حاکیازآن بود که میزان استفاده از فضای مجازی بیشترین تأثیر را بر کاهش رضایت زناشویی دارد. این یافته نشان میدهد که میزان استفاده از فضای مجازی بیش از هرچیزی بر رابطۀ زوجین تأثیرگذار است؛ علاوهبراین میزان استفاده بسیار بااهمیتتر از نوع استفاده از این فضای مجازی است. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کلیدواژهها | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| فضای مجازی؛ عملکرد خانواده؛ استفاده از فضای مجازی؛ شبکههای اجتماعی؛ اینترنت | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| اصل مقاله | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
مقدمه خانواده بهعنوان بنیادیترین واحد اجتماعی، نقش کلیدی در آموزش، حمایت و ایجاد ثبات روانی اعضای خود دارد و کیفیت عملکرد خانواده تأثیر مستقیمی بر سلامت روان، رضایت زناشویی و روابط بینفردی اعضای خانواده دارد (Sarvar et al., 2022). این محیط جایی است که ارزشها، هنجارها و مهارتهای اجتماعی فرد شکل میگیرد و الگوهای رفتاری او در جامعه از این بستر نشئت میگیرد (Asmal & Latief, 2023). سلامت روانی، رضایت زناشویی و همبستگی خانوادگی، مستقیماً با عملکرد مثبت خانواده مرتبط است و ضعف در هریک از این عوامل میتواند پیامدهای اجتماعی و فردی گستردهای داشته باشد (Wright et al., 2015). با رشد فناوریهای نوین و افزایش استفاده از اینترنت و شبکههای اجتماعی، تعاملات درون خانواده تحتتأثیر مستقیم فضای مجازی قرار گرفتهاند (Zhang et al., 2023)، استفاده بیش از حد از این فضا میتواند به کاهش تعاملات رودررو، کاهش رضایت زناشویی و افزایش تعارضات خانوادگی منجر شود (Joshi et al., 2022, Meng et al., 2022). درمقابل، استفادۀ هدفمند از فضای مجازی میتواند فرصتهایی برای افزایش آگاهی، دسترسی به حمایت اجتماعی و تقویت ارتباطات خانوادگی فراهم آورد (Miskulin et al, 2022). تحقیقات نشان میدهد که اثرات فضای مجازی بر خانواده مثبت و نیز منفی است؛ برخی مطالعات حاکی از افزایش دانش و تعاملات اجتماعی، کاهش فاصلۀ فیزیکی بین زوجین و ارتقای مهارتهای ارتباطی هستند؛ درحالیکه برخی دیگر کاهش کیفیت ارتباطات، تهدید صمیمیت و افزایش تعارضات خانوادگی را گزارش کردهاند (تاجآبادی فراهانی و همکاران، 1398). بنابراین، بررسی دقیق تأثیر میزان و نوع استفاده از فضای مجازی و ارتباط آن با عملکرد خانواده اهمیت علمی و عملی زیادی دارد. فراتحلیل بهعنوان روشی جامع قادر است نتایج پژوهشهای مختلف را تجمیع و ارزیابی کرده و اثرات واقعی استفاده از فضای مجازی بر شاخصهای کلیدی عملکرد خانواده را تعیین کند (فراهانی و عریضی، 1388؛ نیازی و گودرزی، 1402).
مبانی نظری در عصر حاضر، گسترش سریع فضای مجازی و شبکههای اجتماعی به یکی از شاخصهای بارز زندگی روزمره تبدیل شده است و سبب شده که افراد بخش عمدهای از ارتباطات و تعاملات اجتماعی خود را از محیطهای حقیقی به بسترهای دیجیتال منتقل کنند. گرچه روابط خانوادگی را ازطریق افزایش ارتباط در فواصل جغرافیایی تسهیل کرده است، درمقابل استفادۀ بیش از حد یا نامتعادل از این فضا تضعیف کیفیت تعاملات خانوادگی، کاهش زمان مشترک اعضای خانواده و افزایش تعارضات را نیز منجر شده است. از این نظر تأثیر فضای مجازی بر عملکرد خانواده را میتوان از چند زاویه بررسی کرد. نخست، نظریۀ «کاربرد و خشنودی» بیان میکند که افراد بهطور فعالانه از رسانههای دیجیتال برای پاسخ به نیازهای ارتباطی و اطلاعاتی خود استفاده میکنند. امری که میتواند در برخی موارد تعاملات خانوادگی را تقویت کند در مقابل، نظریۀ «افزایش زمان فناوری» هشدار میدهد که استفادۀ بیرویه از رسانههای دیجیتال ممکن است زمان تعاملات رودررو را کاهش دهد و به تضعیف کیفیت روابط خانوادگی منجر شود. همچنین نظریۀ «جایگزینی اجتماعی» بیان میکند که استفادۀ افراطی از رسانههای دیجیتال ممکن است به کاهش تعاملات چهرهبهچهره و تضعیف روابط خانوادگی منجر شود (Twenge et al., 2018). همچنین رویکردهای تعاملی و بومشناختی تأکید دارد که پیامدهای فضای مجازی بر خانوادۀ وابسته به متغیرهای زمینهای همچون فرهنگ، ساختار خانواده، سبک فرزندپروری و میزان نظارت والدین است (Kardefelt-Winther et al, 2020). این تنوع نظری نشان میدهد که تأثیر فضای مجازی بر عملکرد خانواده پدیدهای خطی و یکبعدی نیست و نیازمند تحلیلهای جامع و ترکیبی است. پیشینۀ پژوهش مرور پیشینۀ پژوهشی نشان میدهد که مطالعات متعددی در سطح جهانی و منطقهای رابطۀ بین استفاده از فضای مجازی و عملکرد خانواده را بررسی کرده است؛ اما نتایج آنها غالباً ناهمسان و حتی متناقض بوده است؛ برای مثال، یک مطالعه همبستگی در عربستان سعودی نشان داد که سطوح بالای استفاده از رسانههای اجتماعی با عملکرد خانوادگی ضعیفتر، بهویژه در جمعیتهای خاص با الگوهای استفادۀ سنگین از رسانههای دیجیتال همراه بوده است (Alwuqaysi et al., 2025) . همچنین مطالعۀ دیگری در نیجریه نشان داد که استفاده از رسانههای اجتماعی میتواند بر پیوندهای خانوادگی و تعامل رودررو تأثیر منفی گذارد و پیشنهاد کرد محدودیتهای معقول برای استفاده اعمال شود (Adetomi & Jinjiri, 2024)؛ علاوهبراین، برخی مطالعات نیز که اثرات فضای مجازی را از منظر سلامت روان و انسجام کلی خانواده بررسی کردهاند، نشاندهندۀ پیچیدگی و چندبعدی بودن رابطۀ بین استفاده از فضای مجازی و کارکرد خانواده هستند. در ایران نیز نتایج پژوهشی در ارتباط با تأثیر فضای مجازی بر خانواده ضد و نقیض است. برخی از پژوهشها آن را مفید دانستهاند (تاجآبادی فراهانی و همکاران، 1397) و برخی دیگر از پژوهشها تأثیرات منفی آن را گزارش میکنند (رئیسی و همکاران، 1400؛ حیدری، 1400). جنادله و رهنما (1397) در فراتحلیل، بازنمایی و تأثیر آسیبشناسانۀ رسانههای نوین را بر خانواده بررسی کردهاند. یافتههای آنان نشان میدهد که رویکرد آسیبشناختی در بیشتر پژوهشها حاکم بوده و رسانههای نوین، بهعنوان رسانههایی آسیبزا بازنمایی شده است. همچنین علاوهبر بیتوجهی به تأثیرات مثبت این رسانهها، پیچیدگی تأثیرات رسانههای نوین و همچنین نقش متغیرها و عوامل میانجی و نقش خانوادهها در پذیرش یا عدمپذیرش این رسانهها و کنترل تأثیرات آنها نادیده گرفته شده است و تصویری منفعلانه از خانواده در مواجهه با این رسانهها ترسیم شده است. نیازی و گودرزی (1402) نیز در فراتحلیلی تأثیر رسانهای را بر سبک زندگی بررسی کردهاند و نتایج آنان نشان داد که مقدار اندازۀ اثر رسانه بر سبک زندگی 375/0 بوده که حاکی از تأثیر متوسط آن است؛ علاوهبراین، سهرابی و مشایخی (1400) پژوهشهای صورتگرفته در حوزۀ بازنمایی زن و خانواده در رسانه را به شیوۀ فراتحلیل در دو دستۀ اصلی پژوهشهای حوزۀ تبلیغات بازرگانی، پژوهشهای سریالهای تلویزیونی و سینمایی تقسیم و در انتها پیشنهادهایی در جهت ایفای نقش رسانهها در تشکیل، تحکیم وتعالی خانواده ارائه کردهاند. دیگر مطالعات نشان میدهد که عملکرد خانواده با موفقیت تحصیلی فرزندان، ارتباط مؤثر آنان با افراد دیگر، رضایتمندی از زندگی و غیره مرتبط است (بریمانی و مظفری، 1401؛ Adeniji & Mabekoje, 2019)؛ علاوهبراین، مطالعات نشان میدهد که هرچه میزان استفاده از فضای مجازی در خانواده افزایش یابد، تعاملات خانوادگی کمتر میشود و سرمایۀ اجتماعی پیوند خانوادگی کاهش مییابد (حاجمحمدی و حاجمحمدی، 1397). وجود نتایج متفاوت و در برخی موارد متناقض در پژوهشهای انجامشده نشان میدهد که بررسی تکمطالعهای نمیتواند تصویر دقیق و کلی از تأثیر فضای مجازی بر عملکرد خانواده ارائه دهد؛ ازاینرو، بررسی جامع و نظاممند با استفاده از روش فراتحلیل ضروری است. فراتحلیل امکان ترکیب یافتههای پژوهشهای مختلف و ارائۀ یک برآورد دقیق از رابطه بین تأثیر حضور در فضای مجازی و تأثیر آن بر عملکرد خانواده را فراهم میکند و میتواند الگوهای معنادار و شاخصهای کلیدی اثرگذاری را آشکار سازد (فراهانی و عریضی، 1388)؛ بنابراین، این پژوهش با تحلیل 83 مطالعۀ منتشرشده بین سالهای 1390 تا 1401 و طبقهبندی آنها براساس نوع و میزان استفاده از فضای مجازی، تلاش دارد تا: میزان اثرگذاری استفاده از فضای مجازی بر شاخصهای کلیدی عملکرد خانواده (ارتباطات، رضایت زناشویی، همبستگی، خشونت و طلاق) را مشخص کند و 2. تفاوت تأثیر نوع استفاده (اطلاعاتی، تفریحی و ارتباطی) و میزان استفاده (کم، متوسط و زیاد) بر عملکرد خانواده را ارزیابی کند. روششناسی پژوهش این پژوهش به روش فراتحلیل[1] انجام شد و هدف آن بررسی رابطۀ بین حضور در فضای مجازی و تأثیر استفادۀ آن بر عملکرد خانواده بود که براساس مراحل زیر انجام پذیرفت: جستوجوی منابع: شامل مقالات و پایاننامههای انجامشده در جامعۀ ایران بودَ؛ بدین منظور پایگاههای فارسی و انگلیسی نورمگز، سیویلیکا، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی Scopus، Web of Science، Google Scholar در دورۀ زمانی1390-1401 با کلیدواژههای «فضای مجازی»، «عملکرد خانواده»، «شبکههای اجتماعی»، «تعاملات خانوادگی»، «رضایت زناشویی» و غیره بررسی شد؛ معیارهای ورود مطالعات ازقبیل مطالعات کمّی یا کیفی با دادههای قابلتبدیل به اثر اندازهگیری، بررسی مستقیم یا غیرمستقیم تأثیر فضای مجازی بر عملکرد خانواده، منتشرشده در مجلات معتبر با نمایۀ علمی و ارائۀ دادههای آماری کافی برای محاسبۀ اندازۀ اثر (Effect Size)بود. همچنین معیارهای حذف مطالعات شامل مطالعات غیررسمی، گزارشات خبری یا مقالات نظری صرف، عدمارائۀ دادههای آماری تحلیلپذیر، و نمونههای خارج از جمعیت خانواده/ زوجین بود؛ تجزیهوتحلیل دادهها: برای تجزیهوتحلیل دادهها اندازۀ اثر (r, Cohen’s d) محاسبه و با روش مدل تصادفی[2] ترکیب شد. همچنین تخمین اثر متوسط و تحلیل ناهمگنی[3] برای شناسایی تفاوتهای مطالعات و تحلیل زیرگروهها[4] براساس نوع استفاده از فضای مجازی و میزان استفاده انجام شد. درنهایت 66 پژوهش میزان استفاده و 17 پژوهش نوع استفاده برای انجام مراحل بعدی انتخاب شدند. فهرست فراتحلیل شامل عنوان مطالعه، نام پژوهشگر، سال اجرای پژوهش، محل انتشار، تعداد نمونه، آماره، میزان آماره و سطح معناداری بود که برحسب نوع و میزان استفادۀ فضای مجازی بر عملکرد خانواده بررسی و تکمیل شد و یافتههای آن در جداول 2و 3 آورده شده است. در ادامه تعداد مقالات منتخب برحسب متغیرهای تأثیرگذار بر عملکرد خانواده برحسب نوع و میزان استفاده از فضای مجازی در جدول 1 آورده شده است. جدول 1- تعداد مقالات منتخب برحسب متغیرهای شناساییشده مؤثر بر عملکرد خانواده برحسب نوع و میزان استفاده از فضای مجازی Table 1- Number of selected articles according to identified variables affecting family functioning according to type and amount of cyberspace use
یافتههای پژوهش در ادامه فهرست فراتحلیل رابطۀ حضور در فضای مجازی و تأثیر آن بر عملکرد خانواده برحسب متغیر وابسته (نوع متغیر و تأثیر آن برخانواده) در جدول 2 و 3 آورده شده است. جدول 2- فهرست فراتحلیل تأثیر نوع استفاده از فضای مجازی (اینترنت و شبکههای اجتماعی) بر عملکرد خانواده برحسب متغیر وابسته Table 2- Checklist for meta-analysis of the impact of the type of use of cyberspace (Internet and social networks) on family functioning in terms of dependent variable
همانطور که یافتههای فوق نشان میدهد، 17 اندازۀ اثر برحسب نوع استفاده از فضای مجازی بر عملکرد خانواده برحسب فهرست فراتحلیل تأیید شد که 9 اندازۀ اثر آن مربوط به متغیرهایی (ارتباط، رضایت و توافق) است که بر عملکرد خانواده تأثیر مثبت دارد و 8 اندازۀ اثر آن مربوط به متغیرهایی (طلاق عاطفی، خشونت و تعارض) است که تأثیر منفی بر عملکرد خانواده دارد. اندازۀ اثرترکیبی آن در جدول4 آورده شده است. جدول 3- فهرست فراتحلیل تأثیر میزان استفاده از فضای مجازی (اینترنت و شبکههای اجتماعی) بر عملکرد خانواده برحسب متغیر وابسته Table 3- Checklist for meta-analysis of the impact of cyberspace usage (Internet and social networks) on family functioning in terms of dependent variable
برحسب یافتههای جدول فوق تعداد 66 اندازۀ اثر برای ورود به پژوهش برحسب میزان استفاده از فضای مجازی بر عملکرد خانواده تأیید شد که برحسب عوامل مؤثر بر عملکرد خانواده در 7 رسته دستهبندی شدند. همچنین برحسب عوامل مثبت و منفی بر عملکرد خانواده (ارتباط خانوادگی، رضایت، توافق و ابراز محبت) و (خشونت، طلاق عاطفی، تعارض، خیانت و غیره) مورد توجه قرار گرفتند. در ادامه خلاصۀ یافتههای پژوهش فراتحلیل و اندازۀ اثرهای ترکیبی در ارتباط با نوع و میزان استفاده از فضای مجازی بر عملکرد خانواده برحسب متغیر تأثیرگذار مثبت و منفی درجداول4 و5 آورده شده است. جدول 4- نتایج فراتحلیل نوع استفاده از فضای مجازی بر عملکرد خانواده Table 4- Results of meta-analysis of the type of cyberspace use on family functioning
همانطور که یافتههای جدول فوق نشان میدهد که اندازۀ اثر ترکیبی رابطۀ بین حضور در فضای مجازی برحسب نوع استفاده از فضای مجازی و تأثیر آن بر عملکرد خانواده برابر با 10درصد بوده که در سطح 05/0>P معنادار است که این اندازۀ اثر برحسب جدول اندازۀ اثر همبستگی پایین است (1/0>)؛ بنابراین، میتوان نتیجه گرفت که تأثیر نوع استفاده از فضای مجازی بر عملکرد خانواده کم و نوع استفاده از فضای مجازی بر کاهش عملکرد خانواده نیز دارای تأثیر کم است. جدول 5- خلاصۀ یافتههای فراتحلیل و اندازۀ اثر رابطۀ بین حضور در فضای مجازی و تأثیر آن بر عملکرد خانواده Table 5- Summary of meta-analysis findings and effect size of the relationship between presence in cyberspace and its impact on family functioning
همانطور که یافتههای جدول فوق نشان میدهد، تأثیر میزان استفاده از فضای مجازی بر ابراز محبت و همبستگی در خانواده به میزان 223/0 است (05/0P<)؛ یعنی استفادۀ بیشتر از فضای مجازی میتواند همبستگی بین افراد خانواده را به میزان 3/22درصد کاهش دهد؛ علاوهبراین، میزان تأثیر استفاده از فضای مجازی بر رضایت زناشویی در خانواده به میزان 419/0 است (05/0>P) که حاکیازآن است که میزان استفاده از فضای مجازی به میزان 9/41درصد میتواند از رضایت زناشویی بکاهد یا به نارضایتی/ ناسازگاری در زوجین منجر شود. همچنین میزان استفاده از فضای مجازی بر ارتباطات خانواده به میزان 306/0 است (05/0>P)؛ بدین معنی که میزان استفاده از فضای مجازی میتواند 6/30درصد از ارتباطات بین خانواده را تحتتأثیر قرار دهد؛ علاوهبراین، میزان تأثیر استفاده از فضای مجازی بر تعهد/ اعتماد خانواده به میزان 145/0 است (05/0>P) که حاکیازآن است که میزان استفاده از فضای مجازی میتواند 5/14درصد از تعهد و اعتماد در خانواده را تحتتأثیر قرار دهد و از میزان آن بکاهد. همچنین همانطور که یافتههای جدول فوق نشان میدهد، تأثیر میزان استفاده از فضای مجازی بر خشونت خانواده به میزان 178/0 است (05/0>P)؛ بدین معنی که 8/17 از میزان خشونت در خانواده میتواند متأثر از میزان استفاده از فضای مجازی باشد. در آخر اندازۀ اثر تأثیر فضای مجازی بر طلاق/ ازهمگسیختگی خانواده به مقدار 372/0 است (05/0>P) که این یافته نشان میدهد میزان استفاده از فضای مجازی میتواند به میزان2/37درصد روی ازهمگسیختگی/طلاق خانواده تأثیر داشته باشد. براین اساس میزان اندازۀ اثر کلی تأثیر میزان استفاده از فضای مجازی بر عملکرد خانواده نیز برابر با 274/0- به دست آمد. نتایج کلی بهدستآمده از رابطۀ بین حضور در فضای مجازی و تأثیر آن بر عملکرد خانواده برحسب زیرگروههای نوع استفاده و میزان استفاده را بهطور خلاصه میتوان اینگونه عنوان کرد که: نوع استفاده: برحسب زیرگروه آموزشی/ اطلاعاتی: اثر مثبت جزئی 12/0r=؛ ارتباطی (چت، شبکههای اجتماعی): اثر منفی متوسط (r = -0.2)و تفریحی/ سرگرمی: اثر منفی متوسط (r = -0.30) است. میزان استفاده: برحسب ساعت استفاده از فضای مجازی میتوان گفت که رابطۀ بین حضور در فضای مجازی و تأثیر آن بر عملکرد خانواده عبارت است از: کم 2< ساعت/ روز: اثر مثبت جزئی (10/ r =)؛ متوسط (2–4 ساعت/ روز): اثر منفی جزئی (15/0r =) و زیاد 4> ساعت/ روز): اثر منفی متوسط (33/0-=r). ناهمگنی: I² = 67%، نشاندهندۀ وجود تنوع درخور توجه بین مطالعات و ضرورت تحلیل زیرگروهها و متغیرهای تعدیلی است. بحث و نتیجه بررسی فرضیۀ پژوهش که به مقایسۀ تأثیر نوع و میزان استفاده از فضای مجازی بر عملکرد خانواده پرداخت، حاکی از دستیابی به 17 اندازۀ اثر برای نوع استفاده از فضای مجازی و 66 اندازۀ اثر برای میزان استفاده از فضای مجازی بود که بدین صورت که بیشترین تأثیر میزان استفاده از فضای مجازی بر عملکرد خانواده در این فراتحلیل باتوجهبه نتایج حاصل بهترتیب بر رضایت زناشویی (419/0-)، و کمترین بر ابراز محبت (145/0-) بود. همچنین یافتههای حاضر نشان میدهد که اثر فضای مجازی بر عملکرد خانواده بهشدت و زمان استفاده و به نوع کاربرد فضای مجازی وابسته است؛ علاوهبراین، استفادۀ افراطی و کاربرد فضای مجازی برای تفریح و سرگرمی اثرات منفی درخورتوجهی بر عملکرد خانواده دارد. براین اساس یافتههای اخیر با نتایج پژوهشی حسینپور و مؤمنی (1396)، فلاحی (1395)، مظفرینیا و قاسمپور (1396)، عطایی (1394) و احمدی و همکاران (1394) همسو و با پژوهش حیدری (1400) ناهمسو است. در همین راستا مطالعات نشان میدهد که هرچه میزان استفاده از شبکههای اجتماعی در فضای اجتماعی بیشتر شود، تعاملات درون خانواده کاهش مییابد (عطایی، 1394). این در حالی است که فضای مجازی میتواند به افراد برای دستیابی به حمایت اجتماعی و ادراک آن کمک کند. یافتههای پژوهشی نشان میدهد که دسترسی به شبکههای اجتماعی میتواند دریافت حمایت اجتماعی را تسهیل گرداند؛ بنابراین، میتوان اشاره داشت که شبکههای اجتماعی همواره دارای فرصتها و تهدیدهای متفاوتی است؛ بهطوریکه موجب کسب حمایتهای اجتماعی در خانواده و همچنین موجب کاهش تعاملات درون خانواده شده است (نوغانی و همکاران، 1391). به نظر میآید پذیرش حضور در شبکههای اجتماعی گریزناپذیر است؛ اما با آسیبشناسی، برنامهریزی درست و استفاده از ظرفیتهای ارتباطی میتوان از این فناوری بهعنوان فرصتی برای تقویت هویت و ارزشهای خانواده بهره برد. همچنین در ارتباط با تأثیر فضای مجازی بر رضایت زناشویی، یافتههای پیشین نشان میدهد که میزان حضور و فعالیت در فضای مجازی با میزان سازگاری زناشویی رابط منفی معناداری دارد (ابراهیمپور و نخشیپور، 1397). همچنین بین میزان ساعات استفاده از شبکههای مجازی و میزان انسجام خانواده رابطۀ معنادار و معکوس وجود دارد که یافتههای مرتبط با بررسی ابعاد انسجام خانواده حاکیازآن است که میزان مطلوبیت روابط زناشویی و روابط فرزندان و والدین با میزان استفاده از شبکههای مجازی رابطۀ معکوس معنیدار دارد؛ اما میزان مطلوبیت مناسبات خانوادگی با میزان استفاده از شبکههای مجازی مرتبط نبود (پورجبلی و رضایی، 1397). همچنین میزان انسجام خانوادهها برحسب تحصیلات افراد، متفاوت گزارش شده است. در ارتباط با این مسئله میتوان اشاره داشت که گرچه خانوادهها در دهههای اخیر با تغییرات و تحولات گستردهای مواجه شدهاند، سرعت این تغییرات با ورود عناصر مدرن همچون فضای مجازی شتاب بیشتری به خود گرفته است. یافتههای پژوهشی نشان میدهد که گرایش به شبکههای اجتماعی مجازی با ظهور طلاق عاطفی، ناسازگاری هویتی، اباحهگری عملی، نارضایتی از زندگی زناشویی و ظهور خانوادههای کم/ بدون فرزند رابطۀ معناداری دارد؛ بر این اساس یافتهها نشان میدهد که نزدیک به 59/0 از تغییرات و تحولات رابطۀ زناشویی زوجین میتواند از میزان مصرف شبکههای اجتماعی مجازی تأثیر بپذیرد (شکربیگی، 1396) همچنین میزان استفاده از شبکههای اجتماعی با طلاق همبستگی معنادار و مستقیم دارد (بحرانی و همکاران، 1398). از این لحاظ مؤلفههای تبلیغات هدفمند اینترنتی، آموزش، تبلیغات ضددینی و القای شبهات، نقض حریم خصوصی افراد و تأثیر منفی رفتاری با میزان طلاق ارتباط و همبستگی دارد. در این ارتباط یافتههای پژوهشی نشان میدهد که میزان استفاده از شبکههای اجتماعی با خیانت زناشویی در دانشجویان رابطۀ معناداری دارد (درتاج و همکاران، 1397). یافتههای دیگر نیز نشان میدهد که میزان استفاده از شبکههای اجتماعی با احساس مثبت به همسر و ادراک تعامل اجتماعی رابطۀ منفی معنادار دارد و همچنین با خودشیفتگی افراد رابطۀ مثبت معنادار دارد. همچنین احساس مثبت به همسر با خودشیفتگی ارتباط منفی معنادار دارد و با ادراک تعامل اجتماعی ارتباط مثبت معنی دار دارد. باتوجهبه این یافته میتوان گفت که شبکههای اجتماعی با تأثیرات منفی بر رابطۀ زوجین و احساس آنان به یکدیگر و تقویت خودشیفتگی آنان مشکلات ارتباطی گوناگون را برای زوجین رقم میزند و میتواند احساسهای مثبت همسران را به یکدیگر کاهش دهد (رضاپور و همکاران، 1397). علاوهبراین، مطالعات نشان میدهد که فضای مجازی با افزایش ضریب نفوذ در کشور بیشتر بهعنوان عاملی برای تغییر اجتماعی شهرت دارد. درواقع برای جامعۀ ایران اینترنت را میتوان نخستین حوزۀ عمومی دانست که تبدیل به عرصهای برای شکلگیری، گسترش و تقویت روابط و مناسبات افراد با یکدیگر و تقویت و شفافشدن هنجارها و قواعد رفتاری گردیده که البته کارکردهای مثبت و منفی خاص خود را به دنبال داشته است. نتایج پژوهشی حاکیازآن است که شبکههای اجتماعی پایبندی افراد و نهادهای جامعه به ارزشها و هنجارهای پذیرفتهشده در فرهنگ و درنتیجه امنیت اجتماعی را متزلزل ساخته است؛ بنابراین، مصونیت افراد از آسیبها و انحرافها در جامعه در گرو نهادینهشدن بهواسطۀ نظام سیاسی و مراکز تعلیم و تربیت در سطح عالی و میانی کشور و بهطورکلی ایجاد نظم و انضباط در جامعه است (درشتی و همکاران، 1398). درواقع شبکههای اجتماعی بر سبک زندگی و الگوی بومی خانواده تأثیر منفی داشته است و راهاندازی شبکههای اجتماعی سالم و مفید برای مقابله با شبکههای اجتماعی مخرب میتواند چالشهای ایجادشده را کاهش دهد. همچنین یافتههای پژوهشی در ارتباط با میزان استفاده از فناوریهای نوین ارتباطی (اینترنت و شبکههای اجتماعی) و ارتباطات خانوادگی حاکیازآن است که میزان استفاده از فناوریهای نوین ارتباطی با ارتباطات خانوادگی و ابعاد آن بهجز توزیع قدرت رابطۀ منفی و معنادار دارد؛ بهطوریکه به میزان 17درصد تغییرات مرتبط با ارتباطات خانوادگی را میتواند تبیین کند (مهدوی و همکاران، 1395). یافتههای پژوهشی همچنین نشان میدهد که رابطۀ معناداری بین میزان استفاده از فضای مجازی و تعاملات اعضای خانواده وجود دارد؛ بهطوریکه 3/28 از کل تغییرات تعاملات اعضای خانواده میتواند وابسته به فضای مجازی باشد و ارتباط قوی بین این دو متغیر (532/0>) وجود دارد (رئیسی و همکاران،1400). باتوجهبه اینکه برقراری ارتباط از ابتداییترین و ضروریترین خواستههای انسان است، رشد سریع فناوریهای مرتبط با تلفن همراه و عمومیت یافتن آن در میان اقشار جامعه منجر شده است تا افراد با اهداف گوناگون از فضای مجازی بهره ببرند. درواقع اینترنت نوعی نظام ارتباطی جدید مبتنی بر زبان همگانی- دیجیتال ایجاد کرده است که بنیاد مادی جامعه بهویژه خانواده را دگرگون کرده و هیچگونه انزواگزینی و کنارهگیری را برنمیتابد؛ بهطوریکه دورافتادهترین و سنتیترین جوامع نیز از بستن مرزهای خود به روی جریانها و شبکههای جهانی ناتوان هستند. بهویژه آنکه امروزه تلفن همراه و تکنولوژیهای وابسته به آن، همچون اینترنت، فضای مجازی و غیره نقش چشمگیری در ارائۀ برخی خدمات مربوط به سرگرمی، تفریحات و پرنمودن ساعات فراغت افراد، خانوادهها و بهویژه جوانان دارند. بررسی اوقات فراغت والدین و جوانان شهر تهران نشان میدهد که الگوی مصرف تلفن همراه بین ایشان بالاتر از حد متوسط است و اوقات فراغت جوانان در طول شبانهروز بیشتر از والدین است و جوانان بیش از والدین از اینترنت، بازی و سرگرمی تلفن همراه در اوقات فراغت استفاده کردهاند (شهبندی و کرمی، 1394). این امر موجب شده است تا افراد درون خانواده (والدین و فرزندان) کمتر با یکدیگر وقت بگذرانند که این خود میتواند تأثیر کاهش تعاملات و ارتباطات خانوادگی بهواسطۀ فناوریهای نوین را نشان دهد. این یافته میتواند نتایج فراتحلیل اخیر دربارۀ کاهش ارتباطات خانوادگی در اثر استفاده از فضای مجازی را قابلدرک سازد. در ارتباط با کاهش انسجام و اعتماد در اثر استفاده از فضای مجازی میتوان اشاره داشت که مطالعات نشان میدهد زوجین در موقع استفاده از شبکههای اجتماعی احساس بینیازی، عدمصمیمیت به هم، بیهویتی، افسردگی، عدمانسجام عاطفی به همدیگر و فرزندان، طلاق و طلاق عاطفی را بیشتر تجربه میکنند؛ علاوهبراین، امروزه فضای مجازی بهعنوان مرجع کسب اطلاع و اگاهی از محیط شناخته میشود و توانایی وحدتگرایی و تعامل اجتماعی یکی از قابلیتهای آن است که بهراحتی میتواند به افراد در برابر یکدیگر کسب اطلاع دهد و احساس تعلق را در ایشان فرا بخواند. از این لحاظ ممکن است پایۀ صمیمیت شکل بگیرد و فرد خود را در اتحاد با فرد دیگری در آن سوی فضای مجازی حس کند؛ بنابراین، محتمل است مرزهای فیزیکی یا روانی (خانواده/ ازدواج) کمتر حس شود که این خود میتواند اعتماد و انسجام بین زوجین و افراد خانواده را کاهش دهد که با نتایج فراتحلیل اخیر نیز همسویی دارد. بنابراین، براساس یافتهها و نتایج اخیر میتوان چند نکته را جمعبندی کرد: مرور نظاممند پژوهشهای انجامشده از سال ۲۰۱۸ به بعد نشان میدهد که یکی از پرتکرارترین پیامدهای فضای مجازی، تغییر در الگوی تعاملات درونخانوادگی است. بیشتر مطالعات گزارش کردهاند که افزایش استفاده از شبکههای اجتماعی با کاهش تعاملات رودررو، افت کیفیت گفتوگوی خانوادگی و کاهش فعالیتهای مشترک همراه است. این الگو بهصورت نسبتاً پایدار در مطالعات داخلی و خارجی مشاهده میشود و نشاندهندۀ نقش فضای مجازی بهعنوان عاملی ساختاری در تضعیف یا بازتعریف روابط خانوادگی است (رئیسی و همکاران، 1400). یافتههای فراتحلیلی نشان میدهد که تأثیر فضای مجازی بر عملکرد خانواده مستقیم و یکسویه نیست، بلکه ازطریق متغیرهای میانجی متعددی اعمال میشود. در میان این متغیرها، ادراک و شیوۀ مدیریت والدین، سواد رسانهای، و سبک نظارت خانوادگی بیشترین تکرار را در پژوهشها داشته است. مطالعات بینالمللی نشان داده است که برداشت والدین از تأثیر رسانههای اجتماعی میتواند رابطۀ میان استفاده از فضای مجازی و کیفیت ارتباطات خانوادگی را تعدیل یا میانجیگری کند؛ بهگونهای که مدیریت آگاهانۀ رسانهای میتواند پیامدهای منفی را کاهش دهد (Procentese et al., 2019). بخش درخور توجهی از مطالعات مرورشده بر این نکته تأکید دارد که پیامدهای روانشناختی استفاده از فضای مجازی، نقش کلیدی در تبیین عملکرد خانواده ایفا میکند. نتایج پژوهشها نشان میدهد که افزایش اضطراب، افسردگی و فشار روانی ناشی از استفادۀ افراطی از شبکههای اجتماعی میتواند انسجام، صمیمیت و کارآمدی خانواده را تضعیف کند. این الگو بهویژه در خانوادههایی که یکی از اعضا (بهخصوص نوجوانان) استفادۀ پرخطر از فضای مجازی دارد، بهطور معناداری مشاهده شده است (Alwuqaysi et al., 2024). براین اساس پیشنهاد میشود که در پژوهشهای آتی متغیرهای تعدیلی و میانجی که میتواند ازطریق فضای مجازی بر عملکرد خانواده تأثیرگذار باشد، بررسی بیشتری شود. همچنین پیشنهاد میشود که در ارتباط با نوع کاربرد فضای مجازی آموزشهایی در قالب چگونگی مدیریت استفاده از فضای مجازی برای خانوادهها مدنظر قرار گیرد.
قدردانی بدین وسیله از تمامی پژوهشگران و کلیۀ افرادی که در تدوین این پژوهش نقش داشتند، تشکر و قدردانی میشود.
[1] Meta-Analysis [2] Random Effects Model [3] Heterogeneity, Q-test, I² [4] Subgroup Analysis | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مراجع | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ابراهیمپور، د.، و نخشیپور، ا. (1397). رابطه میزان حضور و فعالیت در فضای مجازی با میزان سازگاری زناشویی در بین مردان و زنان متأهل مراجعهکننده به مراکز مشاوره شهر ارومیه. زن و مطالعات خانواده، 11(39)، 133-153. https://journals.iau.ir/article_665431.html احمدی، ع.، عدلیپور، ص.، میرمحمدتبار، ا.، و ابوترابی، ف. (1394). تأثیر شبکههای اجتماعی فیسبوک بر ارزشهای خانوادگی دانشآموزان مقطع متوسطه شهر تبریز. توسعۀ اجتماعی، 9(4)، 107-134. https://www.noormags.ir/view/ar/articlepage/1132691/ بریمانی، ا.، و مظفری، ع. (1401). رابطه بین عملکرد خانواده و کیفیت زندگی در مدرسه با نقش میانجی خودکارآمدی تحصیلی در دانشآموزان. پژوهشهای جامعهشناختی، 16(3)، 107- 126. https://journals.iau.ir/article_700102.html?lang=en بحرانی، ع.، گلستانی، ع.، و رضاپور، د. (1398). بررسی تأثیر شبکههای اجتماعی مجازی بر میزان طلاق (مطالعه موردی شهرستان شادگان). راهبردهای نو در روانشناسی و علوم تربیتی، 2(1)، 58-70. https://ijpk.ir/downloadfilepdf/88079 بهادری، م.، ملکیان، ن.، و هاشمی زهی، ن. (1400). ارتباط فضای مجازی و طلاق عاطفی همسران. پژوهشهای جامعهشناختی، 15(2)، 201-218. https://sanad.iau.ir/Journal/soc/Article/867782/FullText پورجبلی، ر.، و رضائی، س. س. (1397). بررسی رابطه میزان ساعات استفاده از شبکههای اجتماعی (مجازی) و میزان انسجام اجتماعی خانواده در بین خانوادههای شهر نقده. مطالعات جامعهشناسی، 11(38)، 21-42. https://journals.iau.ir/article_539288.html تاجآبادی فراهانی، م.، شکربیگی، ع.، و مهاجری، ا. (1398). رابطۀ عملکردشبکههای اجتماعی مجازی با شیوههای همسرگزینی. پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، 6(19)، 167-204. https://doi.org/10.22054/rjsw.2020.55765.436 جنادله، ع.، و رهنما، م. (1397). بازنمایی آسیبشناسانه رسانههای نوین در مطالعات خانواده (فراتحلیل مقالات چاپشده درخصوص تأثیر رسانههای نوین بر خانواده). مطالعات رسانههای نوین، 4(16)، 1-40. https://doi.org/10.22054/nms.2019.34873.562 حاجمحمدی، ف.، و حاجمحمدی، س. (1397). تأثیرات اخلاقی استفاده از فضای مجازی بر پیوند زناشویی و روابط فرزندان در خانواده. مطالعات اخلاق کاربردی، 7(28)، 209-224. https://sid.ir/paper/220544/en. حسینپور، ج.، و مؤمنی، ع. (1396). تأثیر شبکههای اجتماعی مجازی بر هویت نهاد خانواده. برنامهریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 8(32)،33-60. https://doi.org/10.22054/qjsd.2017.8425 حیدری، ح. (1400). مطالعه جامعهشناختی تأثیر شبکههای اجتماعی مجازی بر روابط بین زوجین (مطالعه موردی: شهر تهران). مطالعات توسعه اجتماعی- فرهنگی، 9(2)، 67-90. https://profile.acecr.ac.ir/hheydari/fa/articlesInPublications/8930 درتاج، ف.، رجبیان دهزیره، م.، فتحالهی، ف.، و درتاج، ف. (1397). رابطه میزان استفاده از شبکههای اجتماعی مجازی با احساس تنهایی و خیانت زناشویی در دانشجویان. روانشناسی تربیتی، 14(47)، 119-140. https://doi.org/10.22054/jep.2018.32466.2262 درشتی، ح.، شیرمحمدی، م.، و ادیبی، ع. (1398). تأثیر شبکههای اجتماعی مجازی بر هویت نهاد خانواده. ترویجی بصریت و تربیت اسلامی، 123-150. https://www.sid.ir رضاپور، ر.، ذاکری، م. م.، و انتصار فومنی، غ. (1397). رابطه استفاده از شبکههای اجتماعی مجازی با ادراک تعاملات اجتماعی، شخصیت خودشیفته و احساس مثبت به همسر در زوجین استفادهکننده از شبکههای اجتماعی. خانواده و پژوهش، 15(1)، 57-78. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26766728.1397.15.1.4.2 رئیسی، س. م.، انصاری، ح.، و موسایی، م. (1400). پیشبینی میزان استفاده از فضای مجازی براساس متغیرهای تعاملات اجتماعی و فرهنگی اعضا خانواده. خانواده و پژوهش، 18(3)، 137-152. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26766728.1400.18.3.8.1 سهرابی، ح.، و مشایخی، ف. (1400). فراتحلیل پژوهشهای صورتگرفته در حوزه بازنمایی زن و خانواده در رسانه. اولین همایش ملی انقلاب اسلامی و افق تمدنی آینده. https://sid.ir/paper/1038863/fa شکربیگی، ع. (1396). بررسی جامعهشناختی رابطه مصرف شبکههای اجتماعی مجازی و ظهور تحولات در روابط زناشویی زوجین منطقه یک شهر تهران. جامعه شناسی ایران، 18(2)، 95-127. https://ensani.ir/fa/article/384742/ شهبندی، ا.، و کرمی، ز. (1394). بررسی الگوی مصرف تلفن همراه در اوقات فراغت جوانان و والدین تهرانی. فرهنگ مردم ایران، (42– 43)، 121- 143. https://ensani.ir/fa/article/353942 عطایی. پ. (1394). تحلیل جامعهشناختی تأثیر فضای مجازی بر ارتباطات افراد در خانوادهها (مورد مطالعه: شهر اصفهان). دومین کنفرانس بینالمللی علوم رفتاری و مطالعات اجتماعی. https://sid.ir/paper/827480/fa غلامزاده بافقی، ط.، و جمالی بافقی، ط. (1397). بررسی رابطه بین عضویت در شبکههای اجتماعی مجازی و رضایت زناشویی در بین دانشجویان متأهل. پژوهش در نظامهای آموزشی، 12، 1151-1165 https://www.jiera.ir/article_65047.html فراهانی، ح.، و عریضی، ح. ر. (1388). روشهای پیشرفته پژوهش در روانشناسی. جهاد دانشگاهی. فلاحی، ع. (1395). تحلیل کیفی و کمی شبکههای اجتماعی مجازی در ساختار خانواده. فرهنگی-تربیتی زنان و خانواده، 11(35)، 151-170. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26454955.1395.11.35.7.8 گنجی، م.، نیازی، م.، و ملکپور شهرکی، ع. (1394). بررسی تأثیر اعتیاد بر فناوریهای نوین ارتباطی (اینترنت و ماهواره) بر ازهمگسیختگی خانوادگی در شهرکرد. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 4(1)، 167-194. https://doi.org/10.22059/jisr.2015.55081 مظفرینیا، س.، و قاسمیپور، م. (1396). بررسی رابطه بین سبک زندگی متأثر از فضای مجازی و طلاق عاطفی در شهر ایلام. فرهنگ ایلام، 18(56-57)، 171- 191. https://www.farhangeilam.ir/article_61170.html?lang=fa مهدوی، س. م. ص.، خالدی، ا.، و ساروخانی، ب. (1395). مطالعه جامعهشناختی رابطه بین فناوریهای نوین ارتباطی و ارتباطات خانوادگی در شهر شیراز. پژوهشهای ارتباطی، 23(87)، 65-91. https://doi.org/10.22082/cr.2016.23258 نوغانی، م.، و چرخ زرین، م. (1391). تأثیر فیسبوک برکاهش سرمایه اجتماعی پیوندی در خانواده. نخستین کنگره ملی فضای مجازی و آسیبهای اجتماعی نوپدید، تهران. https://civilica.com/doc/268423/ نیازی، م.، و گودرزی، ف. (1402). فراتحلیل مطالعات رابطة رسانه و سبک زندگی در ایران (مطالعة پژوهشهای انجامشده در سالهای 1390-1400). رسانه، 34(3)، 27-54. https://doi.org/10.22034/bmsp.2022.332539.1695 نیکبخش، ب. (1397). بررسی شبکههای اجتماعی در فضای مجازی بهعنوان یک پدیده اجتماعی نوپدید و تأثیر آن بر کانون خانواده (مطالعه موردی منطقه هشت شهرستان اهواز). جامعه، فرهنگ رسانه، 7(27)، 49-63. https://www.jscm.ir/article_80259.html
References Adeniji, E. O., & Mabekoje, S. O. (2019). Family functioning and adolescents’ academic engagement in secondary schools in Ogun State, Nigeria. International Journal of Behavioral Sciences, 13(2), 46-53. https://www.behavsci.ir/article_93965.html Adetomi, A., & Jinjiri, K. (2024). The impact of social media on family relationships (A study of Jahi, Abuja). British Journal of Mass Communication and Media Research (BJMCMR), 4(1), 52-73. https://www.doi.org/10.52589/BJMCMR-NYGWLLJ9 Ahmadi, E., Adlipour, S., Mirmohammadtabar, S. A., & Aboutorabi, F. (2015). Effect of Facebook social network on family values of high school students in the city of Tabriz. Quarterly Journal of Social Development, 9(4), 107-134. [In Persian]. https://doi.org/10.22055/qjsd.2015.11932 Alwuqaysi, B. (2025). A systematic review and meta‑analysis of social media’s influence on mental health, family functioning, and visual content exposure. Social Sciences & Humanities Open, 12, 101793. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2025.101793 Alwuqaysi, B., Abdul‑Rahman, A., & Borgo, R. (2024). The impact of social media use on mental health and family functioning within web‑based communities in Saudi Arabia: Ethnographic correlational study. JMIR Formative Research, 8, e44923. https://doi.org/10.2196/44923 Asmal, I., & Latief, R. (2023). The presence of a family communal space as a form of local wisdom towards community cohesion and resilience in coastal settlements. Sustainability, 15(10), 8167. https://doi.org/10.3390/su15108167 Ataei, P. (2015). Sociological analysis of the impact of cyberspace on individual communication in families (Case study: Isfahan city). Second International Conference on Behavioral Sciences and Social Studies. [In Persian]. https://sid.ir/paper/827480/fa Bahadori, M., Malekian, N., & Hashemizehi, N. (2021). The connection between cyberspace and emotional divorce of spouses. Sociological Research, 15(2), 201-218. [In Persian]. https://sanad.iau.ir/en/Journal/soc/Article/867782 Bahrani, A., Golestani, A., & Rezapour, D. (2019). Evaluation of the effect of virtual social networks on divorce rate (Case study of Shadegan City). New Strategies in Psychology and Educational Sciences, 2(1), 58-70. [In Persian]. https://ijpk.ir/downloadfilepdf/88079 Berimani, A., & Mozaffari, A. (2022). The relationship between family functioning and quality of life in school with the mediating role of academic self-efficacy in students. Sociological Research, 16(3), 107-126. [In Persian]. https://journals.iau.ir/article_700102.html?lang=en Dortaj, F., Rajabiyan, M., Fatolahi, F., & Dortaj, F. (2018). The relationship between the rate of using virtual social networks with loneliness and marital infidelity in students. Educational Psychology, 14(47), 119-140. [In Persian]. https://doi.org/10.22054/jep.2018.32466.2262 Darashti, H., Shirmohammadi, M., & Adibi, A. (2019). The impact of virtual social networks on the identity of the family institution. Quarterly Promotional Journal of Vision and Islamic Education, 123-150. [In Persian]. https://journals.atu.ac.ir/article_8425.html Ebrahimpour, D., & Nakhshipour, E. (2018). The relationship between the level of presence and activity in cyberspace and the level of marital adjustment among married men and women referring to counseling centers in Urmia. Women and Family Studies, 11(39), 133-153. [In Persian] https://journals.iau.ir/article_665431.html. Farahani, H., & Arezi, H. (2009). Advanced Research Methods in Psychology. Jihad Daneshgahi Publications. [In Persian]. Fallahi, A. (2016). Qualitative and quantitative analysis of virtual social networks in family structure. Quarterly Cultural-Educational Journal of Women and Family, 11(35), 151-170. [In Persian]. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26454955.1395.11.35.7.8 Ganji, M., Niazi, M., & Malekpoor-Shahraki, A. (2015). The role of new communication technologies (Internet and satellite) in the province of CHahar Mahal and Bakhtiari family torn a part. Social Studies and Research in Iran, 4(1), 167-194. [In Persian]. https://doi.org/10.22059/jisr.2015.55081 Gholamzadeh-Bafghi, T., & Jamali-Bafghi, T. (2018). Study of the relationship between membership in virtual social networks and marital satisfaction among married women and men. Journal of Research in Educational Systems, 12, 1151-1165. [In Persian]. https://www.jiera.ir/article_65047.html?lang=en Hajmohammadi, F., & Hajmohammadi, S. (2018). Ethical influences of the cyberspace use on marital and children relationships in the family. Applid Ethics Studies (Ethics), 7(28), 209-224. [In Persian]. https://sid.ir/paper/220544/en Heydari, H. (2021). A sociological study of the impact of virtual social networks on relationships between couples (Case study: Tehran). Quarterly Journal of Socio-Cultural Development Studies, 9(2), 67-90. [In Persian]. https://profile.acecr.ac.ir/hheydari/fa/articlesInPublications/8930 Hossinpoor, G., & Momene, A. (2018). The impact of virtual social networks on family. Social Development & Welfare Planning, 8(32), 33-60. [In Persian]. https://doi.org/10.22054/qjsd.2017.8425 Janadleh, A, & Rahnama, M. (2019). The pathological representation of new media in family studies (A meta-analysis of articles regarding the effect of new media on family). New Media Studies, 4(16), 1-40. [In Persian]. https://doi.org/10.22054/nms.2019.34873.562 Joshi, R. K., Pavithra, N., & Singh, C. (2022). Internet an integral part of human life in 21st century: A review. Current Journal of Applied Science and Technology, 41(36), 12-18. https://doi.org/10.5455/njcm.20211225044500 Kardefelt-Winther, D., Rees, G., & Livingstone, S. (2020). Contextualising the link between adolescents’ use of digital technology and their mental health. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(11), 1–17. https://doi.org/10.1111/jcpp.13280 Mahdavi, S. M. S., Khaledi, A., & Sarukhani, B. (2016). Sociological study of relationship between modern communications technologies and family relations in Shiraz City. Communication Research, 23(87), 65-91. [In Persian]. https://doi.org/10.22082/cr.2016.23258 Miskulin, I., Simic, I., Pavlovic, N., Kovacevic, J., Fotez, I., Kondza, G., Palenkic, H., Bilic-Kirin, V., Kristic, M., & Miskulin, M. (2022). Personality traits of croatian university students with internet addiction. Behavioral Sciences, 12(6), 173. https://doi.org/10.3390/bs12060173 Meng, S. Q., Cheng, J. L., Li, Y. Y., Yang, X. Q., Zheng, J. W., Chang, X. W., Shi, Y., Chen, Y., Lu, L., Sun, Y., Bao, Y., & Shi, J. (2022). Global prevalence of digital addiction in general population: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 92, 102128. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2022.102128 Mozafarinia, S., & Ghasemipour, M. (2018). A survey of relationship between lifestyle influenced by cyberspace and emotional divorce in city of Ilam. A Scientific Journal of Ilam Culture, 18(56-57), 171-191. [In Persian]. https://www.farhangeilam.ir/article_61170.html?lang=fa Niazi, M., & Goudarzi, F. (2023). Meta-Analysis of studies on relationship between media and lifestyle in Iran (Study of research conducted in 2011-2021). Rasaneh, 34(3), 27-54. [In Persian]. https://doi.org/10.22034/bmsp.2022.332539.1695 Nikbakhsh, B. (2018). Study on social networks in cyberspace as a newly-emerged social phenomenon and their effects on family hearth (Case study: District 8 of Ahvaz County). Society Culture Media, 7(27), 49-63. [In Persian]. https://www.jscm.ir/article_80259.html Noghani, M., Charkh-Zarrin, M., & Sadeghi, A. (2012). The effect of Facebook on reducing social capital in the family. The First National Congress of Cyberspace and Emerging Social Harms. Tehran. [In Persian]. https://civilica.com/doc/268423/ Pourjabali, R., & Rezaei, S. S. (2018). Investigating the relationship between the amount of hours spent using (virtual) social networks and the level of family social cohesion among families in the city of Naqadeh. Sociological Studies, 11(38), 21-42. [In Persian]. https://journals.iau.ir/article_539288.html Procentese, F., Gatti, F., & Di Napoli, I. (2019). Families and social media use: The role of parents’ perceptions about social media impact on family systems in the relationship between family collective efficacy and open communication. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(24), 5006. https://doi.org/10.3390/ijerph16245006. Rezapour, R., Zakeri, M., & Entesar-Foumani, G. (2018). The relationship between the use of virtual social networks, perception of social interactions, narcissism, and positive feelings toward spouse among couples using social networks. Family and Research, 15(1), 57-78. [In Persian]. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26766728.1397.15.1.4.2 Raeesi, S M., Ansari, H., & Mousaee, M. (2021). Predicting the use of cyberspace based on the social and cultural interactions of family members. Family and Research, 18(3), 137-152. [In Persian]. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26766728.1400.18.3.8.1 Sarvar, R., Joshi, A., & Bant, D. D. (2022). Family environment and its effect on self esteem and adjustment behaviour among school children: A cross sectional study from Hubli Taluka, Dharwad, Karnataka. National Journal of Community Medicine, 13(01), 1-6. https://www.researchgate.net/publication/364359537. Shakarbeigi, A. (2017). A sociological study of the relationship between the use of virtual social networks and the emergence of changes in marital relationships of couples in District 1 of Tehran. Journal of Sociology of Iran, 18(2), 95-127. [In Persian]. https://ensani.ir/fa/article/384742/ Shahbandi, A., & Karami, Z. (2015). Study of mobile phone usage patterns in leisure time of Tehrani youth and parents. Iranian People's Culture Quarterly, (42-43), 121-143. [In Persian]. https://ensani.ir/fa/article/353942 Sohrabi, H., & Mashayekhi, F. (2021). Meta-analysis of research conducted in the field of representation of women and family in the media. National Conference on the Islamic Revolution and the Future Civilization Horizon. [In Persian]. https://sid.ir/paper/1038863/fa Tajabadi-Farahani, M., Shekarbigi, A., & Mohajeri, A. (2019). The relationship between the performance of virtual social networks and spouse selection methods. Journal of Social Work Research, 6(19), 167-204. [In Persian]. https://doi.org/10.22054/rjsw.2020.55765.436 Twenge, J. M., Martin, G. N., & Campbell, W. K. (2018). Decreases in psychological well-being among American adolescents after 2012 and links to screen time during the rise of smartphone technology. Emotion, 18(6), 765–780. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/emo0000403 Wright, S. E., Harvey, S. E., Walmsley, E., Ferrando-Vivas, P., Harrison, D. A., & Rowan, K. M. (2015). Family satisfaction with critical care in the United Kingdom. Intensive Care Med Exp, 3(1), A22. https://doi.org/10.1186/2197-425X-3-S1-A22 Zhang, S., Wang, Q., Xiao, Y., & Zhang, Y. (2023). Internet exposure during adolescence and age at first marriage. Journal of Asian Economics, 84, 101569. https://doi.org/10.1016/j.asieco.2022.101569
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 524 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 274 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||