پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شمارهها | 1,877 |
| تعداد مقالات | 15,278 |
| تعداد مشاهده مقاله | 43,730,695 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 17,562,981 |
بررسی رابطۀ عناصر ششضلعی تقلب با گزارشگری مالی متقلبانه | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نشریه پژوهش های حسابداری مالی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مقاله 4، دوره 17، شماره 2 - شماره پیاپی 64، شهریور 1404، صفحه 67-108 اصل مقاله (1.22 M) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/far.2026.147680.2195 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نویسندگان | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| محمدحسین ستایش* 1؛ مرضیه یوسفی نژاد2؛ مینا صادقی3 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1استاد، گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| چکیده | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| پژوهش حاضر در پی شناسایی روابط میان عناصر ششضلعی تقلب و گزارشگری مالی متقلبانه است که در راستای تحقق این هدف، دادههای مربوط به شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران طی سالهای 1393 تا 1402 به کمک روش رگرسیون لجستیک با استفاده از نرمافزار SPSS، با طراحی شانزده فرضیه تجزیهوتحلیل شدند. نتایج آزمون فرضیهها نشان داد رابطهای مثبت و معنادار بین عناصر فشار (ثبات مالی، اهداف از پیش تعیینشده و نیاز مالی مدیران)، فرصت (ماهیت صنعت)، منطقیسازی (تغییر حسابرس و نسبت اقلام تعهدی)، توانایی (تجدید ارائۀ صورتهای مالی و مدیریت سود) و تبانی (عملکرد بازار) با گزارشگری مالی متقلبانه وجود دارد و متغیرهای نظارت کارآمد (فرصت) و اظهارنظر حسابرس (منطقیسازی) رابطهای منفی و معنادار با گزارشگری مالی متقلبانه دارند. همچنین، عنصر تکبر (دوگانگی مدیرعامل و نوسان قیمت سهام) و متغیرهای فشار برونسازمانی (فشار)، تغییر مدیرعامل (توانایی) و معامله با اشخاص وابسته (تبانی) فاقد رابطۀ معنادار با گزارشگری مالی متقلبانه هستند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که عناصر فشار، فرصت، منطقیسازی، توانایی و تبانی رابطهای معنادار با گزارشگری مالی متقلبانه دارند و این نتیجه میتواند مبنایی برای تدوین سازوکارهایی در راستای کاهش گزارشگری مالی متقلبانه و جلوگیری از وقوع آن باشد. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کلیدواژهها | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| تقلب در صورتهای مالی؛ عناصر ششضلعی تقلب؛ گزارشگری مالی متقلبانه | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| اصل مقاله | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
گزارشهای مالی نمایی کلی از عملکرد اقتصادی یک واحد سازمانی را در یک دورۀ معین نشان میدهند؛ از این رو، مهمترین منبع اطلاعاتی دربارۀ وضعیت مالی، عملکرد مالی و جریان نقدینگی واحد تجاری محسوب میشوند (Setiana & Dewi, 2024). این دست گزارشها و ارقام مندرج در آنها حلقۀ ارتباطی بین شرکتها و استفادهکنندگان در راستای انتقال تصویری دقیق و منصفانه از موقعیت فعلی و چشماندازهای آتی شرکت تلقی میشوند (Samuel et al., 2023). همچنین، معیاری برای سنجش کارایی و اثربخشی شرکت با هدف اخذ تصمیمهای مناسب اقتصادی توسط ذینفعان به حساب میآیند (Yulianti et al., 2024). با این تفاسیر، هرچه کیفیت اطلاعات منتشرشده در صورتهای مالی بیشتر باشد، تصمیمهای اتخاذشده مطلوبتر خواهند بود و از هدررفت منابع کمیاب اقتصادی جلوگیری میشود و توسعه و بهبود رفاه اجتماعی و در نهایت، رشد اقتصادی کشور را به همراه خواهد داشت (نادری و همکاران، 1401). گاهی اوقات، مدیران شرکتها در مواجهه با موقعیتهای بحرانی و مشکلات نقدینگی به منظور حفظ توقعات سطح عملکرد و جذب منابع مالی به درون شرکت به دستکاری صورتهای مالی ترغیب میشوند؛ زیرا بر اساس نظریۀ ابهام مدیریتی، در شرایط نامساعد، مدیران انگیزۀ لازم را دارند تا اطلاعات منتشرشده در صورتهای مالی را به منظور پنهانکردن ضعف عملکردی به صورتی غیرشفاف و دستکاریشده ارائه کنند (Li, 2008). از این رو، گزارشگری مالی متقلبانه یک مدل دستکاری هدفمند صورتهای مالی برای ارائۀ تصویری مطلوب از عملکرد شرکتها با هدف گمراهسازی استفادهکنندگان از اطلاعات مالی موجود در این دست گزارشها محسوب میشود (Okafor et al., 2023). نتیجۀ این دستکاری هدفمند وقوع پیامدهایی مخرب از جمله تضعیف اعتبار گزارشهای مالی، تحمیل زیانهای هنگفت به اعتباردهندگان و سرمایهگذاران، سلب اعتماد از جامعۀ تجاری و حرفۀ حسابداری و حسابرسی، به خطر انداختن کارایی بازار سرمایه و در نهایت، بروز اختلال در نظام توزیع عادلانۀ ثروت و هدررفت منابع کمیاب اقتصادی خواهد بود (Wang et al., 2023). گسترش بازار سرمایه در ایران و افزایش نسبی پروندههای تقلب در صورتهای مالی و آثار مخرب آنها بیانگر احساس نیاز شدید به انجام پژوهشهایی در زمینۀ شناسایی سایر عوامل مؤثر بر گزارشگری مالی متقلبانه، کشف، پیشبینی و پیشگیری از این دست گزارشهاست. در سالهای اخیر، پژوهشهای بسیاری با محوریت گزارشگری مالی متقلبانه انجام شدهاند، اما شاهد آن هستیم که همچنان گزارشگری مالی متقلبانه بر قوت خود باقی مانده است و این موضوع شاید گویای این مطلب باشد که احتمالاً عوامل دیگری وجود دارند که کمتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفتهاند؛ از این رو، پژوهش حاضر به دنبال پاسخگویی به پرسشهای زیر است:
با توجه به مطالب مطرحشده، هدف اصلی پژوهش حاضر شناسایی روابط بین ششضلعی تقلب و گزارشگری مالی متقلبانه است. پژوهش حاضر به دلیل استفاده از متغیرهایی که در پژوهشهای پیشین در حوزۀ ششضلعی تقلب در بازار بورس اوراق بهادار تهران استفاده نشدهاند، جنبۀ بدیعبودن خود را افزایش داده است؛ از این رو، انتظار میرود نتایج این پژوهش بتواند موجب گسترش مبانی نظری پژوهشهای پیشین در ارتباط با شناسایی سایر عوامل اثرگذار بر گزارشگری مالی متقلبانه شود و ایدههایی جدید برای انجام پژوهش در زمینۀ نظریۀ ششضلعی تقلب پیش روی پژوهشگران قرار دهد و همچنین، به استفادهکنندگان از اطلاعات منتشرشده در صورتهای مالی به منظور اتخاذ تصمیمهای مطلوب اقتصادی کمک کند. ساختار پژوهش به این شرح خواهد بود که ابتدا مبانی نظری و فرضیههای پژوهش ارائه خواهند شد و در ادامه، روش پژوهش و متغیرهای پژوهش بیان میشوند و سپس، روش تجزیهوتحلیل دادهها و یافتههای پژوهش مطرح میشوند و در نهایت، نتیجهگیری، پیشنهادها و محدودیتهای پژوهش بیان خواهند شد.
مبانی نظری و تبیین فرضیههای پژوهش نظریۀ نمایندگی نظریۀ نمایندگی قراردادی است که به موجب آن، یک یا چند نفر (مالک)، مسئولیت تصمیمگیری در خصوص تخصیص منابع مالی یا انجام وظایفی را به فرد دیگری (نماینده) واگذار میکنند. یکی از مباحث مربوط در نظریۀ نمایندگی وجود تضاد منافع بین مالکان و مدیران ناشی از جدایی مالکیت از مدیریت، تفاوت بین اهداف و در نهایت، عدم تقارن اطلاعاتی بین آنهاست (Jensen & Meckling, 1976)؛ به این معنا که سهامداران به دنبال بیشینهسازی ارزش شرکت هستند، اما مدیران در وهلۀ اول به دنبال بیشینهسازی ثروت خود هستند. از این رو، همواره این احتمال وجود دارد که مدیر در راستای تحقق منافع سهامداران عمل نکند و برای بیشینهکردن منافع خود به دستکاری صورتهای مالی در راستای ارائۀ تصویری مطلوب از اوضاع مالی شرکت اقدام کند (Agusputri & Sofie, 2019). بنابراین، نظریۀ نمایندگی نشان میدهد عدم تقارن اطلاعاتی و تضاد منافع بین مالکان و مدیران ممکن است عامل اصلی ارتکاب تقلب در شرکتها باشد (Gunawan & Tjandrawan, 2025). نظریۀ چندضلعی تقلب آثار زیانبار رسواییهای مالی در سالهای اخیر نیاز توجه به تقلب در صورتهای مالی را دوچندان کرده است؛ از این رو، ارائۀ تعریفی مناسب از تقلب در صورتهای مالی که از آن با عناوین تقلب حسابداری، تقلب مدیریت یا گزارشگری مالی متقلبانه یاد میشود، ضروری به نظر میرسد (نمازی و حسینینیا، ۱۳۹۸). در این راستا، جامعۀ حسابداران رسمی آمریکا (American Institute of Certified Public Accountants [AICPA], 2003) گزارشگری مالی متقلبانه را انجام فعالیتهای عامدانه به منظور حذف یا ارائۀ نادرست اقلام در صورتهای مالی تعریف میکند و طبق تعریف جامعۀ بازرسان رسمی تقلب، تقلب در صورتهای مالی شامل ارائۀ نادرست، حذف اقلام و عدم افشای کافی اطلاعات به قصد فریب استفادهکنندگان از صورتهای مالی است (Association of Certified Fraud Examiners [ACFE], 2024) که ممکن است از طریق دستکاری، جعل یا تغییر در سوابق حسابداری، کاربرد نادرست اصول حسابداری مربوط به طبقهبندی و نحوۀ افشای آن و حذف یا ارائۀ نادرست رویدادها در گزارشهای مالی محقق شود (Okafor et al., 2023). در طول سالیان متمادی، پژوهشگران در پی شناسایی عوامل مؤثر بر وقوع تقلب، نظریههایی را مطرح کردند. اولین نظریه در دهۀ 1950 میلادی توسط دونالد آر. کریزی (1950)، متخصص جرمشناسی، با هدف کمک به درک رفتار مرتکبان تقلب مطرح شد که بیان کرد زمانی یک شخص مرتکب تقلب میشود که سه عامل مهیا باشند، یعنی ابتدا شخص تحت فشاری خاص از جمله وضعیت مالی نامساعد یا شرایط خانوادگی و روحی نامناسب، انگیزۀ ارتکاب تقلب را پیدا کند و به دنبال فرصتی برای انجام آن باشد و سپس با بهانهتراشی عمل خود را توجیه کند؛ از این رو، سه عامل فشار، فرصت و توجیه یا منطقیسازی را به عنوان عوامل مؤثر بر وقوع تقلب و سه ضلع اصلی مثلث تقلب مطرح کرد و به اعتقاد وی، بدون وجود این سه شرط، تقلب به جایی نخواهد رسید (Cressey, 1950). تا اینکه ولف و هرمانسون (2004) نظریۀ دیاموند یا لوزی تقلب را مطرح کردند و نشان دادند داشتن تواناییهای لازم برای انجام تقلب یکی از مهمترین عوامل ارتکاب تقلب است که با اضافهکردن آن به عناصر مثلث تقلب، میتوان گامی محکمتر در شناسایی تقلب در صورتهای مالی برداشت؛ زیرا در صورت وجود انگیزه و فرصت برای انجام تقلب، اگر شخص در وهلۀ اول توانایی شناسایی فرصت و در وهلۀ دوم توانایی استفاده از آن را نداشته باشد، تقلبی صورت نخواهد گرفت (Wolfe & Hermanson, 2004). هوراث (2009) نظریۀ پنتاگون یا پنجضلعی تقلب را با اضافهکردن عنصر تکبر یا غرور به نظریۀ دیاموند تقلب مطرح کرد. وی معتقد بود با در نظر گرفتن این عنصر، میتوان به نحوی کاراتر احتمال وقوع تقلب در صورتهای مالی را شناسایی کرد؛ زیرا غرور را میتوان نگرشی مبتنی بر جاهطلبی و طمعورزی دانست که در آن، فرد باور دارد کنترلهای داخلی در رابطه با شخص وی صدق نمیکند و گاهاً این حس او را به انجام رفتارهای متقلبانه ترغیب میکند (Horwath, 2009). جورجیوس آل وسیناس (2019) نظریۀ هگزاگون یا ششضلعی تقلب را با اضافهکردن بُعد تبانی مطرح کرد. وی معتقد بود الگوی پنتاگون تقلب باید بهروز شود تا با پیشرفت روزافزون تقلبهای مالی سازگار شود (Vousinas, 2019). از این رو، عنصر تبانی را به الگوهای قبلی افزود، زیرا معتقد بود اگر تبانی بین کارکنان یک شرکت یا کارکنان با افراد برونسازمانی وجود داشته باشد، کشف و جلوگیری از تقلب دشوارتر خواهد شد (Andayani & Wuryantoro, 2023). در شکل (1)، سیر تکاملی نظریههای چندضلعیهای تقلب نشان داده شده است:
شکل 1: سیر تکاملی نظریههای چندضلعی تقلب Fig. 1: Evolution of polygonal theories of fraud منبع: (Putri & Wilasittha, 2021)
عنصر فشار و گزارشگری مالی متقلبانه اولین جزء در ششضلعی تقلب عنصر انگیزه یا فشار است که ترکیبی از شخصیت فرد و وضعیتی است که فرد را به ارتکاب تقلب ترغیب میکند. جامعۀ حسابداران رسمی آمریکا (AICPA, 2003) در بیانیۀ شمارۀ 99 استانداردهای حسابرسی بیان میکند مؤسسهها در مواجهه با عواملی از جمله برقراری ثبات مالی، تحقق اهداف مالی از پیش تعیینشده، وجود نیازهای مالی شخصی مدیران و فشارهای برونسازمانی، تحت فشار قرار میگیرند و مرتکب تقلب میشوند؛ از این رو، به منظور سنجش ضلع یا عنصر فشار در پژوهش حاضر از چهار معیار ثبات مالی، اهداف از پیش تعیینشده، نیاز مالی مدیران و فشار برونسازمانی به شرح زیر استفاده خواهد شد: ثبات مالی: ثبات مالی شرکت را میتوان از طریق روند رو به رشد داراییهای تحت مالکیت آنها مورد سنجش قرار داد؛ زیرا داراییها نشاندهندۀ ثروت شرکت هستند و شرکتها در شرایط مطلوب و رو به رشد با افزایش در ارزش داراییهای خود مواجه خواهند بود (Skousen et al., 2008). در شرایط بحرانی، مدیران تحت تأثیر فشارهای موجود در پی کاهش ارزش داراییها، به منظور غلبه بر شرایط مالی ناپایدار و حفظ ارزش شرکت، به دستکاری مجموع داراییها در راستای افزایشیبودن آنها ترغیب میشوند (Lastanti, 2020). از این رو، شرکتهایی با نوسانهای زیاد در مجموع داراییها پتانسیل انجام تقلب برای جلب توجه سرمایهگذاران را خواهند داشت، زیرا درصد زیاد افزایش در مجموع داراییها راهی برای نشاندادن قدرت سودآوری و موقعیت مالی مطلوب شرکت است (Pranyanita et al., 2021). نتایج پژوهش یولیانتی و همکاران (2024)، نادیا (2024)، گوناوان و تجاندراوان (2025)، فرانسیسکا و سوهارتونو (2025)، ساپوترا (2025)، ندیم و همکاران (2025) و هیودا و یورومسا (2025) نشان میدهد ثبات مالی اندازهگیریشده به کمک نسبت تغییر در مجموع داراییها تأثیری مثبت و معنادار بر گزارشگری مالی متقلبانه دارد (Yulianti et al., 2024; Nadya, 2024; Gunawan & Tjandrawan, 2025; Fransisca & Suhatono, 2025; Saputra, 2025; Nadhim et al., 2025; Hioda & Urumsah, 2025 )؛ از این رو، به منظور سنجش این ادعا، فرضیۀ زیر تدوین شد: فرضیۀ اول: ثبات مالی دارای رابطۀ مثبت با گزارشگری مالی متقلبانه است. اهداف مالی از پیش تعیینشده: میزان موفقیت شرکت در تحقق اهداف مالی از پیش تعیینشده معیاری برای ارزیابی عملکرد مدیر و در نتیجه، ابزاری برای دستیابی به پاداش مدیر است (Febriani et al., 2022). بنابراین، یک مدیر در راستای تحقق این اهداف تحت فشار قرار میگیرد و تمام تلاش خود را در راستای تحقق آنها به کار میبرد؛ اما در شرایطی که دستیابی به اهداف و عملکرد مالی مطلوب امکانپذیر نباشد، به دستکاری صورتهای مالی ترغیب میشود (Jannah et al., 2021). در پژوهش فیضی و پوتری (2024)، بادر و همکاران (2024)، فرانسیسکا و سوهارتونو (2025)، ساپوترا (2025)، ندیم و همکاران (2025)، هیودا و یورومسا (2025)، شاله و ثمرین (2025) و راهایو و سوسیلوانی (2025) به منظور ارزیابی عملکرد مدیران در تحقق اهداف مالی از پیش تعیینشدۀ شرکت از معیار نرخ بازده داراییها استفاده شده است که نشان میدهد مقدار زیاد آن ممکن است بیانگر وقوع تقلب در صورتهای مالی باشد (Feizi & Puttri, 2024; Bader et al., 2024; Fransisca & Suhatono, 2025; Saputra, 2025; Nadhim et al., 2025; Hioda & Urumsah, 2025; Shaleh & Thamrin, 2025; Rahayu & Susilowati, 2025 ). از این رو، در راستای سنجش ادعای وجود رابطۀ مستقیم بین نرخ بازده دارایی و گزارشگری مالی متقلبانه در شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران، فرضیۀ دوم به شرح زیر تدوین شد: فرضیۀ دوم: تحقق اهداف مالی از پیش تعیینشده دارای رابطۀ مثبت با گزارشگری مالی متقلبانه است. فشار برونسازمانی: شرکتها وجوه نقد مورد نیاز برای انجام فعالیتهای خود را از طریق سرمایهگذاران و اعتباردهندگان تأمین میکنند و از آنجا که افزایش بدهی در ساختار سرمایۀ شرکت با افزایش ریسک اعتباری و کاهش ظرفیت استقراض همراه است، مدیران به منظور جذب منابع مالی بیشتر با هدف افزایش رقابتپذیری شرکت تحت فشاری شدید قرار میگیرند و این فشار در راستای ارائۀ تصویری مطلوب از اوضاع نقدینگی و توان بازپرداخت بدهیها، مدیر را به دستکاری صورتهای مالی ترغیب میکند (Situngkir & Trijanto, 2020). از طرفی، نسبت اهرم مالی معیاری مناسب برای تصمیمگیری دربارۀ اعطای اعتبار توسط تأمینکنندگان وجوه به شرکت است که میزان زیاد آن نشاندهندۀ ریسک اعتباری زیاد شرکت است و عاملی بازدارنده برای تأمینکنندگان اعتبار مالی تلقی میشود (Hakim et al., 2024). در چنین شرایطی، مدیران برای سرپوشگذاشتن بر میزان بدهیهای شرکت و عدم توانایی در بازپرداخت آنها، به دستکاری صورتهای مالی ترغیب میشوند (Febriani et al., 2022). نتایج پژوهش آدهانیا و همکاران (2024)، آروم و همکاران (2024)، زاهارا و راتناواتی (2024)، فیتریانتی و آچیانی (2024) و هیودا و یورومسا (2025) نشان داد فشار برونسازمانی اندازهگیریشده به کمک نسبت اهرم مالی رابطهای مثبت و معنادار با گزارشگری مالی متقلبانه دارد (Adhania et al., 2024; Arum et al, 2024; Zahara & Ratnawati, 2024; Fitrianti & Achyani, 2024; Hioda & Urumsah, 2025 )؛ از این رو، به منظور سنجش این ادعا، فرضیهای به قرار زیر طراحی شد: فرضیۀ سوم: فشار برونسازمانی دارای رابطۀ مثبت با گزارشگری مالی متقلبانه است. نیازهای مالی مدیران: مدیرانی که سهام شرکت تحت کنترل خود را در تملک دارند به دنبال بیشینهسازی منافع شرکت هستند، زیرا بین منافع آنها و مالکان همسویی وجود دارد (Hawari et al., 2022). معضل اصلی زمانی آشکار میشود که در شرایط بحرانی و کاهش قیمت سهام شرکت، مدیران به دستکاری صورتهای مالی با هدف افزایش واهی ارزش سهام شرکت اقدام کنند (Bader et al., 2024). درصد سهام مدیریتی به عنوان معیاری برای سنجش متغیر نیازهای مالی مدیران، تأثیری مثبت و معنادار بر گزارشگری مالی متقلبانه دارد؛ زیرا مدیری که درصد زیادی از سهام شرکت را در اختیار دارد، در شرایط بحرانی مالی به دستکاری صورتهای مالی برای افزایش ارزش سهام در راستای افزایش سرمایۀ فردی اقدام میکند (Sari & Nugroho, 2021). با توجه به نتایج پژوهش ساری و ویتوساری (2022)، اوکتاویا و رینالدو (2024)، آسیه و همکاران (2024)، آدهانیا و همکاران (2024)، بادر و همکاران (2024)، فیتریانتی و آچیانی (2024)، یوتامی و همکاران (2024) و نادیا (2024) دربارۀ بررسی رابطۀ بین نیازهای مالی مدیران و گزارشگری مالی متقلبانه، فرضیۀ چهارم طراحی شد (Sari & Witosari, 2022; Oktavia & Rinaldo, 2024; Asih et al., 2024; Adhania et al., 2024; Bader et al., 2024; Fitrianti & Achyani, 2024; Utami et al., 2024; Nadya, 2024 ): فرضیۀ چهارم: نیازهای مالی مدیران دارای رابطۀ مثبت با گزارشگری مالی متقلبانه است.
عنصر فرصت و گزارشگری مالی متقلبانه فرصت شرایط یا موقعیتی است که به مدیر اجازه میدهد تا به نفع خود دست به تقلب بزند و آن را پنهان کند (Sari & Safitri, 2019). عامل اصلی در ایجاد فرصت برای ارتکاب تقلب ضعف کنترل داخلی است، زیرا شرکتهای دارای کنترل داخلی ضعیف شرایطی برای مدیر فراهم میکنند تا از طریق آن فرصت دستکاری حسابها مهیا شود (ستایش و منفرد، 1402). شواهد تجربی ثابت کرده است با وجود عوامل فشار و توجیه، برخی از افراد توجه خود را به سمت فرصتهای ارتکاب تقلب یا ضعفهای ساختار کنترل داخلی معطوف میکنند. از این رو، فرصت محرکی است که به طور مؤثر انجام گزارشگری مالی متقلبانه را افزایش میدهد؛ بنابراین، برای مقابله با آن طراحی یک محیط کنترلی قوی و کارآمد الزامی به نظر میرسد (Bader et al., 2024). جامعۀ حسابداران رسمی آمریکا (AICPA, 2003) در بیانیۀ شمارۀ ۹۹ استانداردهای حسابرسی از ماهیت صنعت و نظارت مؤثر به عنوان شاخصهای فرصت در راستای بررسی گزارشگری مالی متقلبانه یاد میکند؛ از این رو، در پژوهش حاضر، از این دو عامل به منظور سنجش عنصر فرصت به قرار زیر استفاده خواهد شد: ماهیت صنعت: ماهیت صنعت نشاندهندۀ وضعیت ایدهآل یک شرکت در محیط صنعتی است که به مدیر فرصتی برای انجام قضاوتهای شخصی دربارۀ حسابهای برآوردی از جمله مطالبات میدهد (Bader et al., 2024). مطالبات شرکت به عنوان یکی از شاخصهای سلامت مالی جزو حسابهایی است که مدیر بهراحتی میتواند میزان و درصد غیرقابل وصول بودن آن را به منظور ارائۀ تصویری مطلوب از صورتهای مالی دستکاری کند (Skousen et al., 2008). نتایج پژوهش آدهانیا و همکاران (2024)، زاهارا و راتناواتی (2024)، فیتریانتی و آچیانی (2024)، اوکتاویا و رینالدو (2024)، فیضی و پوتری (2024)، ویناتا و همکاران (2024)، آندریادیا (2025) و شاله و ثمرین (2025) نشان میدهد تقلب در صورتهای مالی تحت تأثیر تغییر حسابهای دریافتنی به عنوان عاملی برای تعریف ماهیت صنعت قرار دارد (Adhania et al., 2024; Zahara & Ratnawati, 2024; Fitrianti & Achyani, 2024; Oktavia & Rinaldo, 2024; Feizi & Puttri, 2024; Winata et al. 2024; Andriadi, 2025; Shaleh & Thamrin, 2025)؛ بنابراین، وجود نوسانهای شدید در نسبت تغییر حسابهای دریافتنی شرکت ممکن است نشانهای جدی از گزارشگری مالی متقلبانه باشد (Winata et al., 2024). به منظور اثبات این ادعا در شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران، فرضیۀ زیر تدوین شد: فرضیۀ پنجم: ماهیت صنعت دارای رابطۀ مثبت با گزارشگری مالی متقلبانه است. نظارت مؤثر و کارآمد: نظارت مؤثر بر شرکت ممکن است عاملی اثرگذار بر کاهش گزارشگری مالی متقلبانه باشد، به ویژه اگر مدیر قصد انجام اقدامات نامناسب با بهرهبرداری از نقاط ضعف موجود در سیستم کنترل داخلی شرکت را داشته باشد (Sari & Witosari, 2022). برای نشاندادن نظارت کارآمد و مؤثر، میتوان از نسبت استقلال اعضای هیئتمدیره استفاده کرد؛ زیرا انتظار میرود وجود هیئتمدیرهای مستقل در سازمان نظارت بر عملکرد مدیرعامل را افزایش دهد و در نتیجه، تأثیری منفی بر گزارشگری مالی متقلبانه داشته باشد (ستایش و منفرد، 1402). بنا بر نتایج پژوهشهای سلیم و همکاران (2024)، بادر و همکاران (2024)، گوناوان و تجاندراوان (2025)، ندیم و همکاران (2025) و واردانا و همکاران (2025)، نظارت مؤثر و کارآمد رابطهای معکوس و معنادار با گزارشگری مالی متقلبانه دارد (Salim et al, 2024; Bader et al., 2024; Gunawan & Tjandrawan, 2025; Nadhim et al., 2025; Wardhana et al.,2025). به منظور اثبات این ادعا در شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران، فرضیۀ زیر طراحی شد: فرضیۀ ششم: نظارت مؤثر و کارآمد دارای رابطۀ منفی با گزارشگری مالی متقلبانه است.
عنصر منطقیسازی و گزارشگری مالی متقلبانه توجیه یا منطقیسازی مجموعهای از ارزشهای اخلاقی فرد است که به وی اجازه میدهد تا آگاهانه و عامدانه مرتکب عملی نادرست شود و وانمود کند این اعمال مطابق اعمال اخلاقی است؛ زیرا متقلبان همواره به دنبال بهانهای میگردند تا افکار و رفتار اشتباه خود را به گونهای منطقی توجیه و خود را متقاعد کنند که اصول اخلاقی توسط آنها زیر پا گذاشته نشده است (Hansen & Klamm, 2012). جامعۀ حسابداران رسمی آمریکا (AICPA, 2003) در بیانیۀ استانداردهای حسابرسی شمارۀ ۹۹ بیان کرد تغییر حسابرس و اظهارنظر حسابرس دو عامل توجیهکنندۀ مرتبط با گزارشگری مالی متقلبانه هستند و از آنجا که منطقیسازی ارتباطی نزدیک با ارزیابیهای ذهنی انجامشده توسط مدیر دارد (Utami et al., 2024)، در این پژوهش، علاوه بر متغیرهای تغییر حسابرس و اظهارنظر حسابرس، نسبت اقلام تعهدی به عنوان نمایندهای دیگر از منطقیسازی بررسی خواهد شد. تغییر حسابرس: حسابرس، به عنوان ناظر، وظیفۀ شناسایی گزارشگری مالی متقلبانه را به عهده دارد و از آنجا که با تمدید مجدد قرارداد کاری زمان کافی برای کسب درکی عمیق از شرایط مالی شرکت برای وی فراهم میشود، بهراحتی میتواند وقوع تقلب در صورتهای مالی را شناسایی کند و این امر انگیزهای میشود برای تغییر حسابرس توسط شرکتهایی که مرتکب تقلب شدهاند، زیرا آنها به دنبال آن هستند که تقلب انجامشده در شرکت را به کمک تغییر حسابرس پنهان کنند؛ زیرا حسابرس جدید شرایط شرکت را بهسرعت درک نخواهد کرد و احتمالاً از تقلب انجامشده در گذشته مطلع نخواهد شد (Jannah et al., 2021). بنابراین، همانطور که از نتایج پژوهش ویجایا و ویتجاکسونو (2024)، سلیم و همکاران (2024)، بادر و همکاران (2024)، فیتریانتی و آچیانی (2024)، آندایانی و همکاران (2024) و گوناوان و تجاندراوان (2025) استنباط میشود، تغییر حسابرس ممکن است یکی از ابزارهای سنجش عامل منطقیسازی به منظور شناسایی گزارشگری مالی متقلبانه تلقی شود (Wijaya & Witjaksono, 2023; Salim et al, 2024; Bader et al., 2024; Fitrianti & Achyani, 2024; Andayani et al., 2024; Gunawan & Tjandrawan, 2025). در راستای سنجش این ادعا، فرضیۀ زیر تدوین شد: فرضیۀ هفتم: تغییر حسابرس دارای رابطۀ مثبت با گزارشگری مالی متقلبانه است. اظهارنظر حسابرس: لازمۀ اظهارنظر حسابرس دربارۀ صورتهای مالی شرکتها گردآوری شواهد و انجام قضاوتهای گسترده دربارۀ انطباق صورتهای مالی با اصول و استانداردهای پذیرفتهشدۀ حسابداری است. بنابراین، نوع اظهارنظر حسابرس ممکن است رابطهای معنادار با گزارشگری مالی متقلبانه داشته باشد، زیرا اعتبار صورتهای مالی با اظهارنظر مقبول حسابرس افزایش خواهد یافت؛ بنابراین، در صورت دریافت اظهارنظر تعدیلشده، احتمال وقوع تقلب در صورت مالی افزایش مییابد (Hakim et al., 2024). در این راستا، آنگراینی و سوریانی (2021)، فیتریا و نوویترا (2021)، سوکمادیلاگا و همکاران (2022)، حکیم و همکاران (2023)، سیکارینی و کورنیواتی (2023) و نادیا (2024) رابطۀ اظهارنظر حسابرس با گزارشگری مالی متقلبانه را بررسی کردند (Anggraini & Suryani, 2021; Fitriyah & Novita, 2021; Sukmadilagaet al, 2022; Hakim et al, 2023; Sikarini & Kurniawati, 2023; Nadya, 2024 ). به منظور سنجش نقش این عامل در گزارشگری مالی متقلبانه، فرضیۀ زیر طراحی شد: فرضیۀ هشتم: اظهارنظر حسابرس دارای رابطۀ منفی با گزارشگری مالی متقلبانه است. نسبت اقلام تعهدی: نحوۀ انجام فعالیتهای عملیاتی شرکت توسط مدیر تعیین میشود؛ بنابراین، مدیر میتواند مستندات را بر اساس سیاستهای خود اجرا کند و سپس اقدامات خود را با ارائۀ دلایلی توجیه کند (Winata et al., 2024). یکی از این سیاستها استفاده از مبنای تعهدی است که به دلیل معقول و منصفانه بودن آن، به عنوان مبنایی برای تهیۀ صورتهای مالی در نظر گرفته میشود. طبق این اصل، شناسایی یا ثبت درآمدها و هزینهها در زمان وقوع بدون توجه به وجه نقد دریافتی یا پرداختی انجام میشود و هدف از انتخاب این مبنا توسط مدیر ممکن است تحقق و دستیابی به درآمدهای مورد انتظار مالکان بدون توجه به وجه نقد دریافتی شرکت با هدف شناسایی زودهنگام درآمدها باشد که این امر خود ممکن است عاملی برای دستکاری صورتهای مالی در راستای بیشینهسازی منافع مدیر تلقی شود (Apriwenni et al., 2023). بنا بر مطالب مطرحشده و نتایج پژوهش یوتامی و همکاران (2024)، فیضی و پوتری (2024)، حکیم و همکاران (2024)، آسیه و همکاران (2024)، فرانسیسکا و سوهارتونو (2025)، ندیم و همکاران (2025)، هیودا و یورومسا (2025) و سوسانتو و تریانی (2025)، افزایش در نسبت اقلام تعهدی ممکن است نشانهای از گزارشگری مالی متقلبانه باشد (Utami et al., 2024; Feizi & Puttri, 2024; Hakim et al., 2024; Asih et al., 2024; Fransisca & Suhatono, 2025; Nadhim et al., 2025; Hioda & Urumsah, 2025; Susanto & Triyanti, 2025)؛ از این رو، فرضیۀ نهم با هدف بررسی رابطۀ بین نسبت اقلام تعهدی و گزارشگری مالی متقلبانه مطرح شد: فرضیۀ نهم: نسبت اقلام تعهدی دارای رابطۀ مثبت با گزارشگری مالی متقلبانه است.
عنصر توانایی و گزارشگری مالی متقلبانه عنصر توانایی را میتوان داشتن تخصص و دانش لازم در توسعۀ عملیات شرکت و قدرت کنترل شرایط اجتماعی با هدف کسب منافع در نظر گرفت (Desviana et al., 2020). طبق دیدگاه ولف و هرمانسون (2004)، توانایی پیشزمینۀ ارتکاب تقلب است؛ به این صورت که فرصت راه را برای انجام تقلب باز میگذارد و عامل فشار و منطقیسازی فرد را به سمت ارتکاب تقلب سوق میدهد. اما شخص باید در وهلۀ اول توانایی شناسایی و استفاده از فرصت پیشآمده برای ارتکاب تقلب و سپس توانایی پنهانسازی تقلب و مجبورکردن دیگران به سکوت یا ارتکاب تقلب را داشته باشد؛ بنابراین، داشتن تواناییهای لازم برای انجام تقلب یکی از مهمترین عوامل ارتکاب تقلب به حساب میآید (Wolfe & Hermanson, 2004). عنصر توانایی در این پژوهش به کمک متغیرهای تغییر مدیرعامل، صورتهای مالی تجدید ارائه شده و مدیریت سود به شرح زیر سنجیده میشود: تغییر مدیرعامل: تغییر مدیرعامل تلاشی از سوی شرکت به منظور رهایی از دست مدیرانی است که تصور میشود از اعمال متقلبانۀ درون شرکت آگاهی دارند یا خود مرتکب تقلب شدهاند؛ از این رو، تغییر مدیرعامل ممکن است نشانهای از وجود تقلب در صورتهای مالی باشد. از طرفی، دورهای که طی آن شرکت متحمل تغییر مدیرعامل میشود، از نظر افزایش احتمال وقوع تقلب، حیاتی تلقی میشود؛ زیرا مدیران جدید زمان کافی برای درک عملیات داخلی شرکت را ندارند و این شرایط فرصتی برای ارتکاب تقلب بیشتر در شرکت فراهم میکند (Kartikawati et al., 2020). برای اثبات این ادعا، بادر و همکاران (2024)، آروم و همکاران (2024)، فیضی و پوتری (2024)، سلیم و همکاران (2024)، گوناوان و تجاندراوان (2025)، فرانسیسکا و سوهارتونو (2025)، ساپوترا (2025)، راهایو و سوسیلوانی (2025)، هیودا و یورومسا (2025) و شاله و ثمرین (2025) رابطۀ بین تغییر مدیرعامل و گزارشگری مالی متقلبانه را بررسی کردند (Bader et al., 2024; Arum et al, 2024; Feizi & Puttri, 2024; Salim et al, 2024; Gunawan & Tjandrawan, 2025; Fransisca & Suhatono, 2025; Saputra, 2025; Rahayu & Susilowati, 2025; Hioda & Urumsah, 2025; Shaleh & Thamrin, 2025). در پژوهش حاضر، به منظور بررسی این ادعا در شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران، فرضیۀ زیر طراحی شد: فرضیۀ دهم: تغییر مدیرعامل دارای رابطۀ مثبت با گزارشگری مالی متقلبانه است. تجدید ارائۀ صورتهای مالی: افزایش روزافزون صورتهای مالی تجدید ارائه شده این تصور را ایجاد کرده است که رویههای حسابداری در حدی که انتظار میرفت قابل اتکا نبودهاند و حسابرسان بهخوبی از عهدۀ کار خود برنیامدهاند؛ زیرا تجدید ارائۀ صورتهای مالی نشانهای از عدم تهیۀ صورتهای مالی مطابق اصول پذیرفتهشدۀ حسابداری و وجود تردید در اطلاعات مالی منتشرشده است و از همه مهمتر ممکن است این احتمال را افزایش دهد که مدیران در انتخاب رویههای حسابداری به طرزی فرصتطلبانه از اختیارات خود در راستای بیشینهسازی منافع خویش سوءاستفاده کردهاند و موجب وقوع تقلب در صورتهای مالی شدهاند (معصومی و همکاران، 1399). از این رو، تجدید ارائۀ صورتهای مالی ممکن است سرپوشی برای رفتارهای متقلبانۀ مدیران باشد (مهرانی و رحیمیپور، 1402). به منظور آزمون این ادعا، به کمک نتایج پژوهش یانتی و همکاران (2023) و معصومی و همکاران (1399)، فرضیۀ زیر طراحی شد (معصومی و همکاران، 1399؛ Yanti et al., 2023): فرضیۀ یازدهم: تجدید ارائۀ صورتهای مالی دارای رابطۀ مثبت با گزارشگری مالی متقلبانه است. مدیریت سود: مجموعهای از اقدامات آگاهانۀ مدیران به منظور تحقق اهداف خاص شرکت در چارچوب رویههای حسابداری مدیریت سود نامیده میشود که اگر مدیران با استفاده از این ترفند قصد انتقال اطلاعات حاوی واقعیتها و ارزشهای واقعی واحد تجاری را داشته باشند، ایرادی بر آن وارد نیست؛ اما نگرانی اصلی زمانی ایجاد میشود که مدیریت سود با هدف گمراهسازی استفادهکنندگان انجام شود (عسگریآلوج و همکاران، 1398). شواهد تجربی نشان میدهد شرکتهایی که با بحرانهای مالی مواجه هستند، معمولاً به منظور رهایی از هزینههای ورشکستگی، به مدیریت سود اقدام میکنند؛ زیرا مدیریت سود مداخلهای مغرضانه در گزارشگری مالی شرکتها با هدف گمراهکردن استفادهکنندگان از صورتهای مالی دربارۀ عملکرد مالی شرکت است که این امر ممکن است عاملی برای افزایش احتمال وقوع تقلب در صورتهای مالی باشد. از آنجا که پژوهشگرانی از جمله پرولز و لوگی (2011)، هسنان و همکاران (2013)، نصیر و همکاران (2018) و آسار (2019) نقش مدیریت سود در گزارشگری مالی متقلبانه را بررسی کردند (Perols & Lougee, 2011; Hasnan et al, 2013; Nasir et al, 2018; Asare, 2019)، پژوهش حاضر هم رابطۀ بین مدیریت سود و گزارشگری مالی متقلبانه در شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران را به کمک فرضیۀ زیر بررسی خواهد کرد: فرضیۀ دوازدهم: مدیریت سود دارای رابطۀ مثبت با گزارشگری مالی متقلبانه است.
عنصر تکبر و گزارشگری مالی متقلبانه غرور جنبۀ روانشناختی شخصیت فرد در رابطه با حس برتریطلبی و محقبودن است؛ به این صورت که فرد نسبت به اجرای قوانین و رویههای شرکت احساس برتری میکند و معتقد است کنترلهای داخلی در رابطه با وی صدق نمیکند و گاهاً این حس کاذب او را به انجام رفتارهای متقلبانه ترغیب میکند (ستایش و منفرد، 1402)؛ زیرا معتقد است کنترلهای داخلی قادر به محدودکردن وی نیست و تقلب او هرگز آشکار نخواهد شد یا در صورت افشا، مجازاتی برای وی در نظر گرفته نمیشود (Siregar, 2019). بنابراین، اگر مدیرعامل دارای سطحی بالا از تکبر باشد، این احساس وی را در شرایط خاص به ارتکاب تقلب تشویق میکند (Inawati & Arief, 2022). عنصر تکبر در این پژوهش به کمک متغیرهای وجود موقعیت دوگانه برای مدیرعامل و تغییر شدید قیمت سهام به شرح زیر سنجیده میشود: دوگانگی مدیرعامل: عامل غرور را میتوان از طریق داشتن موقعیت دوگانۀ مدیرعامل در شرکت ارزیابی کرد (Siregar, 2019). در صورت وجود موقعیت دوگانه، مدیران دچار حس غرور میشوند و تمایل دارند از موقعیت خود برای بهبود ظاهری عملکرد شرکت و در عین حال، افزایش منافع شخصی خود استفاده کنند؛ در نتیجه، با انجام رفتارهای متقلبانه به دنبال ارائۀ تصویری مطلوب از عملکرد خود و شرکت هستند. بنابراین، میتوان انتظار داشت با وجود موقعیت دوگانۀ مدیرعامل، احتمال گزارشگری مالی متقلبانه در شرکت افزایش یابد (Hakim et al., 2024). بر اساس نتایج پژوهش ساری و ویتوساری (2022)، خامینی و همکاران (2022)، آپریونی و همکاران (2023)، لاستارینی و سوارتانا (2023)، ویناتا و همکاران (2024)، شاله و ثمرین (2025) و ندیم و همکاران (2025)، دوگانگی مدیرعامل رابطهای مثبت و معنادار با گزارشگری مالی متقلبانه دارد که در راستای اثبات این ادعا، فرضیۀ زیر طراحی شد (Sari & Witosari, 2022; Khamainy et al., 2022; Apriwenni et al., 2023; Lastrini & Suartana, 2023; Winata et al. 2024; Shaleh & Thamrin, 2025; Nadhim et al., 2025): فرضیۀ سیزدهم: وجود مدیرعاملی با موقعیت دوگانه دارای رابطۀ مثبت با گزارشگری مالی متقلبانه است. نوسان قیمت سهام شرکت: قیمت سهام شرکت یکی از معیارهای تعیین میزان پاداش مدیر است؛ از این رو، مدیران با هدف بیشینهسازی منافع شخصی، انگیزۀ زیادی برای افزایش قیمت سهام شرکت تحت کنترل خود را دارند؛ زیرا با افزایش قیمت سهام، پاداش مدیر افزایش مییابد (Olsen et al., 2014). از طرفی، مدیران متکبر برای دستیابی به قیمت سهام بیشتر در اقدام به گزارشگری مالی متقلبانه جسورانهتر عمل میکنند؛ از این رو، سهام این دست شرکتها نسبت به سایر شرکتها دارای ارزش و نوسان بیشتری است (Yeung & Shen, 2019). بنابراین، میتوان نتیجه گرفت تکبر در مدیران ارتباطی مثبت و معنادار با ارزش سهام شرکتها به عنوان عامل اصلی ارزیابی عملکرد مدیر دارد (Olsen et al., 2014). به منظور اثبات این ادعا، فرضیۀ زیر طراحی شد: فرضیۀ چهاردهم: نوسان قیمت سهام دارای رابطۀ مثبت با گزارشگری مالی متقلبانه است.
عنصر تبانی و گزارشگری مالی متقلبانه در شرایط بحرانی، مدیران هر کاری برای ارائۀ تصویری مطلوب از عملکرد شرکت و افزایش ارزش سهام با هدف بیشینهسازی منافع شخصی خود انجام میدهند. یکی از این کارها تبانی است که نقشی مهم در گزارشگری مالی متقلبانه ایفا میکند؛ زمانی که عنصر تبانی افزایش یابد، میزان تقلب در صورتهای مالی متعاقباً افزایش خواهد یافت. از این رو، میتوان گفت تبانی توافقی بین دو یا چند نفر برای فریب شخص ثالث با هدف بیشینهسازی منافع توافقکنندگان است (Vousinas, 2019). در این پژوهش، از دو معیار عملکرد بازار و معامله با اشخاص وابسته برای سنجش عنصر تبانی استفاده میشود: عملکرد بازار: عنصر تبانی را میتوان از طریق بررسی عملکرد بازار ارزیابی کرد، زیرا عملکرد بازار توانایی یک شرکت برای افزایش قیمت سهام را نشان میدهد که ممکن است ناشی از دستکاری بازار توسط چندین گروه از طریق ایجاد قیمتهای کاذب در بازار با هدف بیشینهسازی سود واهی شرکت باشد. از این رو، هرچه میزان نسبت قیمت سهام به ارزش دفتری هر سهم به عنوان عامل سنجش عملکرد بازار بیشتر باشد، احتمال وجود رفتار تبانیگونه و دستکاری اطلاعات منتشرشده در صورتهای مالی بیشتر خواهد بود (Jannah et al., 2021). در راستای بررسی مطالب مطرحشده، دسوینا و همکاران (2020)، ساری و ناگروهو (2021)، جانا و همکاران (2021)، فبریانی و همکاران (2022)، ایناواتی و عارف (2022) و هارجانتو و مولیا (2024) رابطۀ مستقیم نسبت قیمت سهام به ارزش دفتری هر سهم با گزارشگری مالی متقلبانه را بررسی کردند (Desviana et al., 2020; Sari & Nugroho, 2021; Jannah et al., 2021; Febriani et al. 2022; Inawati & Arief, 2022; Harjanto & Mulya, 2024 )؛ از این رو، در پژوهش حاضر، به منظور اثبات این ادعا، فرضیۀ زیر طراحی شد: فرضیۀ پانزدهم: عملکرد بازار دارای رابطۀ مثبت با گزارشگری مالی متقلبانه است. معامله با اشخاص وابسته: یکی از دلایل رسواییهای مالی شرکتهای بزرگ ضعف در گزارشگری مالی به ویژه ضعف در گزارش معاملات انجامشده با اشخاص وابسته است (Gordon et al., 2005)؛ زیرا این دست معاملات اگرچه با اهداف تجاری انجام میشوند، ممکن است توسط مدیران به طرزی فرصتطلبانه برای تحقق اهدافی خاص انجام شوند تا به گمراهسازی نتایج عملیات منجر شوند و اثری نامساعد بر ثروت سهامداران بر جای گذارند (نعمتی، ۱۳۹۸). مطالعۀ پروندههای تقلب در گزارشگری مالی نشاندهندۀ استفادۀ گسترده از معامله با اشخاص وابسته در قالب قراردادهای صوری با هدف گمراهسازی استفادهکنندگان و بیشینهسازی منافع مدیران است؛ از این رو، میتوان نتیجه گرفت رابطهای مستقیم بین انجام معامله با اشخاص وابسته و وقوع تقلب در صورتهای مالی وجود دارد. در راستای اثبات این ادعا، با توجه به نتایج پژوهش ریانتی و تریسانتی (2021) و جونوس و همکاران (2025)، فرضیۀ زیر تدوین شد (Riyanti & Trisanti, 2021; Junus et al, 2025): فرضیۀ شانزدهم: انجام معامله با اشخاص وابسته دارای رابطۀ مثبت با گزارشگری مالی متقلبانه است. در نگارۀ (1) به برخی از پژوهشها در ارتباط با نقش نظریۀ ششضلعی تقلب بر گزارشگری مالی متقلبانه اشاره شده است:
نگارۀ 1: پیشینۀ پژوهش Table 1: Research background
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مراجع | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
احمدیلنگری، حسین، خوزین، علی، معطوفی، علیرضا، و گرکز، منصور (1402). تقلب از شش گوش مختلف و تأثیر آن بر بهموقعبودن گزارشگری مالی حسابداری. پژوهشهای حسابداری و راهبری شرکتی، 2(5)، 27-44. https://civilica.com/doc/1861405/ ستایش، محمدحسین، و منفرد، رضا (1402). گزارشگری مالی متقلبانه از دیدگاه اجزای نظریۀ پنجضلعی تقلب. پژوهشهای کاربردی در گزارشگری مالی، 12، 267-300. https://www.arfr.ir/article_179331.html شهابی، صالح، و جوانمردی، زهرا (1403). اثرگذاری گزارشگری مالی متقلبانه بر اساس نظریۀ ششضلعی تقلب در صورتهای مالی شرکتها. چشمانداز حسابداری و مدیریت، 7، 28-41. https://www.jamv.ir/article_208362.html عسگریآلوج، حسین، نیکبخت، محمدرضا، کرمی، غلامرضا، و مومنی، منصور (1398). توسعۀ مدل بنیش با ترکیب شبکههای عصبی مصنوعی و الگوریتم بهینهسازی حرکت تجمعی ذرات برای پیشبینی دستکاری سود. بررسیهای حسابداری و حسابرسی، 26(4)، 638-615. https://doi.org/10.22059/acctgrev.2020.286927.1008244 لعلبار، علی، رستمی، مهدی، و درجاتی، الهام (1405). تقلب در صورتهای مالی و نقش تعدیلکنندۀ کمیتۀ حسابرسی: رویکرد تحلیل سلسلهمراتبی فازی (FAHP) و مدل هگزاگون. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 4، 71-87. https://www.magiran.com/p2863204 معصومی، جواد، نیکومرام، هاشم، و طالبنیا، قدرتاله (1399). شناسایی و رتبهبندی عوامل مؤثر بر کشف تقلب صورتهای مالی با استفاده از فرایند تحلیل سلسلهمراتبی (AHP). دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 9، 1-20. https://www.magiran.com/p2209831 مهرانی، ساسان، و رحیمیپور، اکبر (1401). پیشبینی احتمال تجدید ارائۀ صورتهای مالی با استفاده از مدل منفرد بنیش و بهبود مدل از طریق رگرسیون لاجیت و الگوریتم ژنتیک. پژوهشهای حسابداری مالی، 2، 91-116. https://doi.org/10.22108/far.2023.135009.1920 نادری، مریم، محمودی، محمد، و یزدانی، شهره (1401). ارائۀ مدل اندازهگیری مدیریت خطا و اثر آن بر گزارشگری مالی متقلبانه با تأکید بر نقش کیفیت حسابرسی. دانش حسابداری، 13(2)، 53-82. https://www.doi.org/10.22103/jak.2021.17733.3507 نعمتی، حمید (1398). نقش کیفیت حسابرسی در رابطۀ بین معاملات اشخاص وابسته و مدیریت سود. رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، 11(1)، 115-133. https://majournal.ir/index.php/ma/article/view/152 نمازی، محمد، و حسینینیا، سمیه (1398). تحلیل محتوای نظریۀهای تقلب مالی و ارائۀ فراالگوی چندبُعدی تقلب. دانش حسابداری مالی، 6(1)، 36-1. https://doi.org/10.30479/jfak.2019.8873.2189
References Abadi, R., Safriliana, R., Zuhroh, D., Chandrarin, G., & Sitinjak, N. D. (2023). Pentagon fraud analysis of fraud financial statement actions: The role of family ownership as moderation variable. Journal History, 6(2), 541-555. https://doi.org/10.31538/iijse.v6i2.2815 Adhania, S., Holiawati, H., & Nofryanti, N. (2024). The effect of hexagon fraud theory in detecting financial statement fraud. International Journal of Digital Marketing Science, 1(1), 10-23. https://doi.org/10.54099/ijdms.v1i1.854 Agusputri, H., & Sofie, S. (2019). Factors that influence fraudulent financial reporting using fraud pentagon analysis. Journal of Information, Taxation, Accounting, and Public Finance, 14(2), 105-124. https://doi.org/10.25105/jipak.v14i2.5049 Ahmadi Langari, H., Khozein, A., Matoofi, A., & Garkaz, M. (2024). Fraud hexagon and its effect on the timeliness of accounting financial reporting. Journal of Accounting and Corporate Governance Research, 2(5), 27-44. https://civilica.com/doc/1861405/[In Persian] American Institute of Certified Public Accountants [AICPA]. (2003). Consideration of fraud in a financial statement audit. Public Company Accounting Oversight Board, 99, 1-83. https://www.iia.si/Dokumenti/IIA_mesecni_sestanki/2012/120919/sas_no_99.pdf Andayani, W., & Wuryantoro, M. (2023). Good corporate governance, corporate social responsibility and fraud detection of financial statements. International Journal of Professional Business Review, 8(5), 1-19. https://doi.org/10.26668/businessreview/2023.v8i5.1051 Andriadi, K. D. (2025). Apakah indikasi kecurangan laporan keuangan perbankan dipengaruhi oleh keenam elemen fraud hexagon?. Akuntansi dan Teknologi Informasi, 18(1), 82-92. https://doi.org/10.24123/jati.v18i1.7264 Anggraini, W. R., & Suryani, A. W. (2021). Fraudulent financial reporting through the lens of the fraud pentagon theory. Jurnal Akuntansi Aktual, 8(1), 11-12. https://doi.org/10.17977/um004v8i12021p001 Apriwenni, P., Dasawati, E. S., & Abigail, CH. (2023). Financial statement fraud based on hexagon fraud approach. JPPI, 9(3), 1640-1649. https://doi.org/10.29210/020232583 Arum, E., Wijaya, R., & Wahyudi, I. (2024). Moderation of corporate governance in financial statement fraud investigation with the score model. Revista de Gestão Social e Ambiental, 18(4), 1-20. https://doi.org/10.24857/rgsa.v18n4-136 Asare, K. (2019). How informative are fraud and non-fraud firms' earnings? Journal of Forensic and Investigative Accounting, 11(2), 309-331. https://digitalcommons.bryant.edu/acc_jou/116 Asgari-Alouj, H., Nikbakht, M. R., Karami, Gh. R., & Momeni, M. (2019). Development of the Benish model by combining artificial neural networks and the cumulative particle motion optimization algorithm for predicting earnings manipulation. Accounting and Auditing Reviews, 26(4), 615-638. https://doi.org/10.22059/acctgrev.2020.286927.1008244 [In Persian] Asih, N. L., Rasmini, N. K., Widanaputra, P., & Hasibuan, H. T. (2024). Moderate of audit committee on components of the fraud hexagon theory and fraudulent financial statements. World Journal of Advanced Research and Reviews, 23(1), 943-958. https://doi.org/10.30574/wjarr.2024.23.1.2071 Association of Certified Fraud Examiners [ACFE]. (2024). Occuptional fraud 2024: A report to the nations (pp. 1-106). https://legacy.acfe.com/report-to-the-nations/2024 Bader, A. A., Abu Hajar, Y. A., Weshah, S. R., & Almasri, B. K. (2024). Predicting risk of and motives behind fraud in financial statements of Jordanian industrial firms using hexagon theory. Journal of Risk and Financial Management, 17, 1-27. https://doi.org/10.3390/jrfm17030120 Beneish, M. D. (1999). The detection of earnings manipulation. Financial Analysts Journal, 55(5), 24-36. https://doi.org/10.2469/faj.v55.n5.2296 Cressey, D. R. (1950). The criminal violation of financial trust. American Sociological Review, 15, 738–743. https://doi.org/10.2307/2086606 Desviana, D., Basri, Y. M., & Nasrizal, N. (2020). Fraud analysis in village fund management in fraud hexagon perspective. Indonesian Accounting and Finance Studies, 3(1), 50–73. https://doi.org/10.21632/saki.3.1.50-73 Febriani, D., Cahyati, A. D., Putri, A., & Susanti, N. L. (2022). Determinants of financial statement fraud in perspective hexagon fraud theory. Basic And Applied Accounting Research Journal, 2(2), 62-77. https://doi.org/10.11594/baarj.02.02.04 Feizi, M., & Puttri, D. (2024). Pengaruh fraud hexagon theory dalam mendeteski kecurangan laporan keuangan. Jurnal Ekonomi, Manajemen dan Akuntansi, 2(6), 763-775. https://doi.org/10.572349/neraca.v2i12.3155 Fitriyah, R., & Novita, S. (2021). Fraud pentagon theory for detecting financial statement fraudent. Jurnal Riset Akuntansi Kontemporer, 13(1), 20-25. https://doi.org/10.23969/jrak.v13i1.3533 Fitriyanti, I., & Achyani, F. (2024). The effect of hexagon fraud risk factors, corporate governance, and audit quality on the implementation of fraudulent financial reporting. Management Studies and Entrepreneurship Journal, 5(2), 6654-6672. https://doi.org/10.37385/msej.v5i2.5267 Fransisca, V., & Suhatono, S. (2025). Detecting fraudulent financial reporting in BUMN environment: fraud hexagon theory perspective. Accounting Journal, 14(1), 1-17. https://doi.org/10.46806/ja.v14i1.1254 Gordon, E. A., Henry, E., & Palia, D. (2005). Related party transactions: Associations with corporate governance and firm value [Doctoral dissertation]. The University of Newark and New Brunswick. https://sites.rutgers.edu/darius-palia/wp-content/uploads/sites/218/2019/07/advances_04.pdf Gunawan, W., & Tjandrawan, D. I. (2025). Analysis of the influence of the hexagon fraud model on financial report fraud in consumer non-cyclicals sector companies in the processed food sub-industry for the period 2019-2023. Islamic Economics & Financial Journal, 4(1), 164-179. https://doi.org/10.56672/syirkah.v4i1.437 Hakim, M. Z., Rachmania, D., Siregar, G., Novitasari, A. R., Afifah, A. M., & Yolanda, P. (2023). The effect of hexagon fraud on financial statement fraud. International Journal of Accounting, Management, Economics and Social Sciences, 1(5), 558-571. https://doi.org/10.61990/ijamesc.v1i5.81 Hakim, M. Z., Zulaecha, H. E., Sudarmanto, E., Ali, L., Mukti, D., & Siregar, KH. (2024). The effect of hexagon fraud on financial statement fraud (Study of basic material sector companies in 2020-2022). International Journal of Accounting, Management, Economics and Social Sciences, 2(1), 40-49. https://doi.org/10.61990/ijamesc.v2i1.137 Hansen, J., & Klamm, B. K. (2012). A study of accounting students' ability to recognize and evaluate fraud risk. The Journal of Theoretical Accounting Research, 8, 1-23. https://www.proquest.com/openview/c26e992eb73127bae74dbb5ee692cf54/1?pqorigsite=gschola&cbl=28068 Harjanto, A. N., & Mulya, A. S. (2024). Analysis of the influence of fraud hexagon on fraudulent financial statement, prediction of corporate bankruptcy, and corporate health (Case study on a registered consumer non-cyclical company on the Indonesian Stock Exchange Period 2017-2022). Proceeding International Conference on Accounting & Finance, 2, 897-907. https://journal.uii.ac.id/inCAF/article/view/32776 Hasnan, S., Abdul Rahman, R., & Mahenthiran, S. (2013). Management motive, weak governance, earnings management and fraudulent financial reporting: Malaysian evidence. Journal of International Accounting Research, 12, 1-27. https://doi.org/10.2308/jiar-50353 Hawari, A. H., Praptapa, A., & Arofah, T. (2022). The influence of managerial ownership, institutional ownership, public ownership on earnings management in listed companies in the transportation and retail subsector in 2016-2020. Jurnal Riset Akuntansi Soedirman, 1(1), 146-162. https://doi.org/10.32424/1.jras.2022.1.1.6369 Hioda, R. & Urumsah, D. (2025). Conceptual model of the influence of fraud hexagon on fraudulent financial reporting in state-owned enterprises listed on the Indonesia Stock Exchange in 2019-2023. Proceeding of National Conference on Accounting & Finance, 7, 243-255. https://journal.uii.ac.id/NCAF/article/view/38743 Horwath, C. (2011). Putting the Freud in fraud: Why the fraud triangle is no longer enough. https://www.crowe.com/global Inawati, W. A., & Arief, M. A. (2022). The influence of fraud hexagon perspective on fraud financial statement (Case studies on manufacturing in the chemical and basic industries sub-sector listed on the Indonesia Stock Exchange for the period 2019-2021). Proceedings of the 3rd Asia Pacific International Conference on Industrial Engineering and Operations Management, Johor Bahru, Malaysia (pp. 4072-4081). IEOM Society International. https://doi.org/10.46254/AP03.20220656 Jannah, V. M., Andreas, A., & Rasuli, M. (2021). The Vousinas fraud hexagon model approach in detecting financial reporting fraud. Indonesian Accounting and Finance Studies, 4(1), 1-16. https://doi.org/10.21632/saki.4.1.1-16 Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (1976). Theory of the firm : Managerial behavior, agency cost and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305-360. https://doi.org/10.1016/0304-405X(76)90026-X Junus, A., Sundari, S., & Azzahra, S. Z. (2025). Fraudulent financial reporting and firm value: An empirical analysis from the fraud hexagon perspective. Investment Management and Financial Innovations, 22(1), 339-335. https://doi.org/10.21511/imfi.22(1).2025.26 Kartikawati, T. S., Mahyus. M., & Zulfikar, Z. (2020). Pengaruh fraud pentagon dalam mendeteksi fraudulent financial reporting menggunakan beneish model serta implikasinya terhadap nilai perusahaan Jurnal Eksos, 16(1), 20–36. https://www.researchgate.net/publication/348991534_Pengaruh_Fraud_Pentagon_dalam_Mendeteksi_Fraudulent_Financial_Reporting_Menggunakan_Beneish_Model_serta_Implikasinya_terhadap_Nilai_Perusahaan Khamainy, A. H., Amalia, M., Cakranegara, P. A., & Indrawati, A. (2022). Financial statement fraud: The predictive relevance of fraud hexagon theory. Journal of Accounting and Strategic Finance, 5(1), 110-133. https://doi.org/10.33005/jasf.v5i1.249 Lalbar, A., Rostami, M., & Dorajeni, E. (2026). Fraud in financial statements and the moderating role of the audit committee: A Fuzzy Analytic Hierarchy Process (FAHP) approach and the hexagon model. Management Accounting and Auditing Knowledge, 4, 71-87. https://www.magiran.com/p2863204 [In Persian] Lastanti, H. S. (2020). Role of audit committee in the fraud pentagon and financial statement fraud. International Journal of Contemporary Accounting, 2(1), 85-102. https://doi.org/10.25105/ijca.v2i1.7163 Lastrini, K. P., & Suartana, W. (2023). Detecting fraud of financial reports through fraud hexagon theory and financial distress elements. World Journal of Advanced Research and Reviews, 19(2), 1288–1297. https://doi.org/10.30574/wjarr.2023.19.2.1720 Li, F. (2008). Annual report readability, current earnings, and earnings persistence. Journal of Accounting and Economics, 45(2), 221-247. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2008.02.003 Masoumi, J., Nikomaram, H., & Talebnia, Q. (2019). Identifying and ranking the factors affecting the detection of financial statement fraud using the Analytic Hierarchy Process (AHP). Scientific Research Journal of Accounting and Management Auditing Knowledge, 9, 1-20. https://www.magiran.com/p2209831 [In Persian] Mehrani, S., & Rahimipour, A. (2022). Predicting the probability of financial statement restatement using the individual Benish model and improving the model through logit regression and the Zentik algorithm. Financial Accounting Research, 2, 91-116. https://doi.org/10.22108/far.2023.135009.1920 [In Persian] Naderi, M,. Mahmoudi, M., & Yazdani, S. (2022). Presenting a model for measuring error management and its effect on fraudulent financial reporting with emphasis on the role of audit quality. Journal of Accounting Knowledge, 13(2), 53-82. https://www.doi.org/10.22103/jak.2021.17733.3507 [In Persian] Nadhim, M. F., Sutrisno, C. R., & Mahmudah, D. A. (2025). Analysis of fraudulent financial report from the perspective of a fraud hexagon. Business, Accounting, And Knowledge Journal, 1(2), 46-61. https://doi.org/10.31941/batik.v1i2.338 Nadya, V. (2024). Pengujian teori fraud hexagon dalam mendeteksi kecurangan laporan keuangan. Blantika: Multidisciplinary Journal, 2(6), 575-585. https://doi.org/10.57096/blantika.v2i6.151 Namazi, M., & Hosseininia, S. (2019). Content analysis of financial fraud theories and presentation of a multidimensional fraud metamodel. Journal of Financial Accounting Knowledge, 6(1), 1-36. https://doi.org/10.30479/jfak.2019.8873.2189 [In Persian] Nasir, A., Jahangir, A., Rushdi, M., Razzaque, R. M. R., & Ahmed, K. (2018). Real earnings management and financial statement fraud: Evidence from Malaysia. International Journal of Accounting and Information Management, 26 (2), 508-526. https://ideas.repec.org/a/eme/ijaimp/ijaim-03-2017-0039.html Nemati, H. (2019). The role of audit quality in the relationship between related party transactions and earnings management. Modern Research Approaches in Management and Accounting, 11(1), 133-115. https://majournal.ir/index.php/ma/article/view/152 [In Persian] Okafor, C., Ezeagba, C. E., & Aggreh, M. (2023). Pressure as a fraud risk factor for fraudulent financial reporting among commercial banks in Nigeria. Journal Of Global Accounting, 9(4), 389-409. https://journals.unizik.edu.ng/joga/article/view/2990 Oktavia, R., & Rinaldo, M. (2024). Unveiling Fraud: The hexagon theory's revolutionary approach to detecting financial statement manipulations. Jurnal ASET (Akuntansi Riset), 16(1), 137-150. https://doi.org/10.17509/jaset.v16i1.56062 Olsen, K. J., Dworkis, K. K., & Young, S. M. (2014). CEO narcissism and accounting: A picture of profits. Journal of Management Accounting Research, 26(2), 243-267. https://doi.org/10.2308/jmar-50638 Pranyanita, A., Suputra, D., Badera, N., & Sari, R. (2021). Determinants of financial statement fraud using the fraud hexagon model. Research Journal of Finance and Accounting, 12, 18-25. https://www.iiste.org/Journals/index.php/RJFA/article/view/57937 Perols, J. L., & Lougee, B. A. (2011). The relation between earnings management and financial statement fraud. Advances in Accounting, 27(1), 39-53. https://doi.org/10.1016/j.adiac.2010.10.004 Putri, S. Y., & Wilasittha, A. A. (2021). Perkembangan fraud theory dan relevanci dalam realita. Senapan, 1(2), 726–735. https://doi.org/10.33005/senapan.v1i2.160 Rachmawati, A., & Raharja, S. (2024). Determinants of financial reporting fraud in the perspective of fraud hexagon. Ekombis Review: Jurnal Ilmiah Ekonomi dan Bisnis, 12(1), 37-52. file:///C:/Users/Moallemi/Downloads/4875-Article%20Text-18778-1-10-20231005%20(4).pdf Rahayu, I. Y., & Susilowati, E. (2025). Presepsi teori fraud hexagon terhadap fraudulent financial statement. Jambura Economic Education Journal, 7(1), 373-389. https://doi.org/10.37479/jeej.v7i1.26342 Riyanti, A., & Trisanti, T. (2021). The effect of hexagon fraud on the potential fraud financial statements with the audit committee as a moderating variable. International Journal of Social Science And Human Research, 4, 2924-2933. https://doi.org/10.47191/ijsshr/v4-i10-36 Rukmana, H. S. (2018). Pentagon fraud affect on financial statement fraud and firm value evidence in Indonesia. South East Asia Journal of Contemporary Business, Economics and Law, 16(5), 118-122. https://seajbel.com/wp-content/uploads/2018/10/seajbel5_251.pdf Salim, M., Aldrin Akbar, M., Sutisna, E., & Anwar, A. M. (2024). Hexagon fraud perspective on financial statement fraud in Indonnesia insurance companies. Jurnal KRISNA: Kumpulan Riset Akuntansi, 16(1), 159-171. https://doi.org/10.22225/kr.16.1.2024.172-184 Samuel, U., Mary, J., & Yemisi, B. (2023). Board characteristics and financial statements fraud in selected quoted manufacturing firms in Nigeria. Gulf Journal of Advance Business Research, 1(1), 60-72. https://www.fegulf.com/index.php/gjabr/article/view/8 Saputra, D. (2025). Fraud hexagon terhadap manajaemen laba berdasarkan modifikasi beneish m-score. Syntax Literate Jurnal Ilmiah Indonesia, 10(1), 167-185. https://doi.org/10.36418/syntax-literate.v10i1.17200 Sari, S, P., & Nugroho, N. N. (2021). Fraud financial statements using the vousinas fraud hexagon model approach: An overview of public companies in Indonesia. Proceedings of 1st Annual Conference on IHTIFAZ: Islamic Economics, Finance, and Banking, 16, 410-430. https://seminar.uad.ac.id/index.php/ihtifaz/article/view/3641 Sari, S. P., & Safitri, L. A. (2019). Review of earnings management with fraud triangle theory in LQ45 companies on the Indonesia Stock Exchange. Journal of Management and Business, 15(2), 19–33. https://doi.org/10.37729/sjmb.v15i2.5744 Sari, S. P., & Witosari, D. (2022). Fraud financial statement detection: Fraud hexagon model analysis in the financial sector listed on the Indonesia Stock Exchange. ICOBBI, 45-55. https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0%2C5&q=Fraud+Financial+Statement+Detection+%3A+Fraud+hexagon+model+Analysis+in+the+financial+sector+listed+on+the+Indonesia+Stock+Exchange&btnG= Setayesh, M. H., & Monfared, R. (2023). Fraudulent financial reporting from the perspective of the components of the pentagon theory of fraud. Applied Research in Financial Reporting, 12, 267-300. https://www.arfr.ir/article_179331.html [In Persian] Setiana, S. A., & Dewi, K. (2024). Detection of financial statement fraud by using the Beneish ratio index in health and pharmaceutical sector companies listed on the Indonesia Stock Exchange (IDX) in 2020 – 2022. Scientific Journal of Accounting and Finance, 19(1), 21-32. https://doi.org/10.32832/neraca.v19i1.16667 Shahabi, S., & Javanmardi, Z. (2024). The impact of fraudulent financial reporting based on the hexagonal theory of fraud in companies' financial statements. Journal of Accounting and Management Perspectives, 7, 28-41. https://www.jamv.ir/article_208362.html [In Persian] Shaleh, M., & Thamrin, H. (2025). Analysis of the influence of fraud hexagon on financial reporting fraud in manufacturing companies listed on the Indonesia Stock Exchange. Journal of Economics & Islamic Economics, 8(1), 544-556. https://doi.org/10.36778/jesya.v8i1.1947 Sikarini, R. A., & Kurniawati, L. (2023). Fraud hexagon analysis in detecting fraud financial statements (Empirical study of manufacturing sector companies listed on the Indonesia Stock Exchange in 2019-2021). International Journal of Latest Research in Humanities and Social Science, 6(4), 190-200. http://www.ijlrhss.com/paper/volume-6-issue-4/23-HSS-1868.pdf Siregar, M. (2019). Pengaruh Crowe’s fraud pentagon model terhadap kecurangan pelaporan keuangan dengan auditor switching sebagai variabel moderasi. Prosiding Seminar Nasional Pakar, 53(9), 1689–1699. https://doi.org/10.25105/pakar.v0i0.6915+r1 Situngkir, N. C., & Triyanto, D. N. (2020). Detecting fraudulent financial reporting using fraud score model and fraud pentagon theory: Empirical study of companies listed in the LQ 45 index. The Indonesian Journal of Accounting Research, 23(03), 373–410. http://doi.org/10.33312/ijar.486 Skousen, C. J., Smith, K. R., & Wright, C. J. (2008). Detecting and predicting financial statement fraud: The effectiveness of the fraud triangle and SAS No. 99. Advances in Financial Economics, 13, 53–81. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1295494 Sukmadilaga, C., Winarningsih, S., Handayani, T., Herianti, E., & Ghani, E. (2022). Fraudulent financial reporting in ministerial and governmental institutions in Indonesia: An analysis using hexagon theory. Economies, 10(86), 1-14. https://doi.org/10.3390/economies10040086 Susanto, E., & Triyanti, Y. (2025). Hexagon fraud study in detecting fraudulent financial reporting in food and beverage sector manufacturing companies on the IDX (2020-2022). Accounting Journal, 14(1), 18-33. https://doi.org/10.46806/ja.v14i1.1282 Utami, A., Bukit, R. B., & Adnans, A. A. (2024). Analysis of vousinas fraud hexagon theory on the detection of financial statement fraud in service companies listed on Indonesia Stock Exchange (IDX) 2018-2022. International Journal of Current Science Research and Review, 7(8), 6167-6183. https://doi.org/10.47191/ijcsrr/V7-i8-30 Vousinas, G. L. (2019). Advancing theory of fraud: The S.C.O.R.E. model. Journal of Financial Crime, 26(1), 372– 381. https://doi.org/10.1108/JFC-12-2017-0128 Wang, G., Ma, J., & Chen, G. (2023). Attentive statement fraud detection: Distinguishing multimodal financial data with fine-grained attention. Decision Support Systems, 167, 1-14. https://doi.org/10.1016/j.dss.2022.113913 Wardhana, G. A., Indriati, L., Rahayu, M., & Fernando, V. (2025).Analisis fraud hexagon terhadap fraudulent financial statement (Studi empiris pada perusahaan property dan real estate yang terdaftar di bursa efek Indonesia (BEI) tahun 2019-2022). Jurnal Ikraith-Ekonomika, 8(1), 171-181. https://doi.org/10.37817/ikraith-ekonomika.v8i1.4290 Wijaya, T., & Witjaksono, A. (2023). Unmasking financial deception: Unraveling the fraud hexagons influence on detecting financial statement fraud in Indonesian public companies. Journal of Applied Finance and Accounting, 10(1), 47-56. https://doi.org/10.21512/jafa.v10i1.9927 Winata, L. A., Suhartono, S., & Dema, Y. (2023). Evaluating the impact of hexagon fraud on potential financial statement fraud with audit quality as a moderator. Journal of Corporate Economics, 31(1), 84-106. https://doi.org/10.46806/jep.v31i1.1157 Wolfe, T. D., & Hermanson, R. D. (2004). The fraud diamond: Considering the four elements of fraud. CPA Journal, 74, 38-42. https://digitalcommons.kennesaw.edu/facpubs/1537 Yanti, l. A., & Riswan, R., & Aminah, A. (2024). Financial statement fraud model (Case study on BUMN companies for the 2021-2022 period). International Journal of Economics, Business and Innovation Research, 3(2), 1-17. https://www.researchgate.net/publication/391826742_Financial_Statement_Fraud_Model_Case_Study_on_BUMN_Companies_for_the_2021-2022_Period Yeung, E., & Shen, W. (2019). Can pride be a vice and virtue at work? Associations between authentic and hubristic pride and leadership behaviors. Journal of Organizational Behavior, 40, 605–624. https://doi.org/10.1002/job.2352 Yulianti, Y., Sari, R. N., Santoso, A., Ekdjaja, M., & Rorlen, R. (2024). Financial statement fraud detection: The hexagon fraud model approach. Scientific Journal Of Accounting, 7(1), 674–686. https://doi.org/10.57178/atestasi.v7i1.856 Zahara, A. L., & Ratnawati, D. (2024). Fraud hexagon analysis of financial statement fraud in mining companies listed on the Indonesian Stock Exchange for the period (2019-2022). Journal of Economic, Business and Accounting, 7(4), 8478-8489. https://doi.org/10.31539/costing.v7i4.10458 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 315 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 184 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||