پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شمارهها | 1,877 |
| تعداد مقالات | 15,278 |
| تعداد مشاهده مقاله | 43,730,711 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 17,563,018 |
ویژگیهای محتوای برنامۀ درسی هنر در دورۀ اول متوسطه | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| رویکردهای نوین آموزشی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مقاله 7، دوره 20، شماره 2 - شماره پیاپی 42، مهر 1404، صفحه 149-176 اصل مقاله (1.22 M) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/nea.2025.146670.2162 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نویسندگان | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مژده ماه فر1؛ سید ابراهیم میرشاه جعفری* 2؛ فریدون شریفیان3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1دکتری برنامهریزی درسی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2استاد برنامهریزی درسی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3دانشیار برنامهریزی درسی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| چکیده | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| پژوهش حاضر با هدف شناسایی ویژگیهای محتوای برنامۀ درسی هنر، برای دورۀ اول متوسطه، با روش ترکیبی (کیفی- کمّی) انجام شد. دادههای مورد نیاز بخش کیفی از طریق مصاحبه با متخصصان حوزۀ هنر و برنامۀ درسی به دست آمد که با روش هدفمند انتخاب شدند و با معیار اشباع نظری با 27 نفر مصاحبه انجام شد. جامعۀ بخش کمّی 504 نفر از دبیران هنر شهر اصفهان بودند که با استفاده از جدول مورگان، 218 از آنها به صورت تصادفی انتخاب شدند. دادههای پژوهش از طریق مصاحبۀ نیمهساختاریافته و پرسشنامه به دست آمدند. برای روایی مصاحبه و پرسشنامه، از روایی محتوا استفاده شد و پایایی پرسشنامه با روش آلفای کرونباخ برابر با 91/0 به دست آمد. یافتههای مصاحبه با روش اشتراوس و کوربین بررسی شد. بر اساس نتایج بهدستآمده، متخصصان حوزۀ پژوهش و دبیران هنر، هر دو دسته، بر ویژگیهای «مخاطبمحوری اثر هنری» که ارتباطی نزدیک با ماهیت هنر دارد، «نواندیشی زیباشناختی» با نقش تأثیرگذاری آن در جوانب مختلف زندگی و «تلفیق هنر با علوم و فناوری» به عنوانی روشی نوین در جهان امروز تأکید کردند که وجه اشتراک نظر این دو دسته، برقراری ارتباط بین هنر با سایر علوم و فناوریهای جدید است که در سراسر دنیا به عنوان روشی نوین استفاده میشود و نشاندهندۀ تأکید هر دو گروه بر رویکرد میانرشتهای در محتواست که پیوند هنر با سایر دروس را به عنوان راهبردی نوآورانه و جهانی در بهبود یادگیری و خلاقیت تبیین میکند. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کلیدواژهها | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| دورۀ اول متوسطه؛ محتوای برنامۀ درسی؛ هنر. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| اصل مقاله | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
بررسی ویژگیهای محتوای برنامۀ درسی هنر در دورۀ اول متوسطه، به دلایلی متعدد از جمله پرورش خلاقیت ( Aguilera & Ortiz-Revilla, 2021; De Witte et al., 2021; Nerubasska & Maksymchuk, 2020; Walton, 2024) و ترویج تفکر انتقادی (Basak & Yucel, 2024 ; Norton, 2023; Beniche, 2023; Lau, 2020) بسیار مهم است. در حقیقت، در این دوره زمینه برای آموزش هنری در مقاطع بالاتر فراهم میشود (Winsler et al., 2020; Gibson & Ewing, 2020) و شرایط را برای انتخاب رشتۀ دانشآموزان در دورۀ دوم و حتی دانشگاه مهیا میکند و بر تعامل آنها با هنر در طول سیر تحصیلاتشان تأثیر میگذارد. برخورداری محتوا از ویژگیهای مناسب در دورۀ اول متوسطه میتواند مزایایی بیشمار داشته باشد، از جملۀ این مزایا، میتوان به غنیسازی فرهنگی و ارتباط شخصی و اجتماعی ( Youvan, 2024; Ahmed, 2024) کمک به رشد شناختی (James et al., 2024 Zhou, 2024;)، سلامت روانی و عاطفی ( Golden et al., 2024; Jean-Berluche, 2024; Birrell et al., 2024; Mansfield et al., 2024; Cotter et al., 2024; Taylor et al., 2024; Peters et al., 2024; Çataldaş et al., 2024; Riches et al., 2024) اشاره کرد. همچنین، در این راستا میتوان بر اهمیت برخی از ویژگیهای محتواهای خاص هنری تأکید ویژه کرد، مانند ویژگیهای محتوای موسیقایی که به رشد شناختی و مغزی دانشآموزان منجر میشوند (James et al., 2024; Bogunovic et al., 2024)، حس زیباییشناسی موسیقایی را برمیانگیزد (Yang, 2024) و انگیزۀ یادگیری را افزایش میدهد (Jongko et al., 2024)، هنرهای تجسمی که به دانشآموزان امکان میدهند تا احساسات و تفکرات خود را به شیوهای خلاقانه و بصری بیان کنند (Yeh et al., 2024)، تاریخ هنر شرایط را فراهم میکند تا دانشآموزان درک کنند آثار هنری در زمینههای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی زمانۀ هنرمند خلق شدهاند ( Walton, 2024; Basak & Yucel, 2024)، نقد هنری (Castro, 2024)، زیباییشناسی (Ibáñez, 2024; Blaikie & Maras, 2024) و ادغام محتوای هنر با محتوای سایر دروس که به بهبود یادگیری و افزایش انگیزه در دانشآموزان منجر میشود ( Ahn & Ohn, 2024; Salem et al., 2024 Donahue & Stuart, 2024;). در ایران نیز در زمینۀ محتوای هنری پژوهشهایی انجام شدهاند. اهمیت بررسی خلاقیت در محتوای برنامۀ درسی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته (سودائی، 1403)، تلفیق محتوای هنر با سایر دروس برای درک بهتر مطالب هر دو درس نیز مهم تلقی شده (حیدری و همکاران، 1403الف؛ حیدری و همکاران، 1403ب)، همچنین بر اهمیت محتوای هنری مناسب و تأثیری که بر سلامت روان و رشد جوانب مختلف شخصیتی و اجتماعی دانشآموزان دارد، تأکید شده است (صمدی راد و همکاران، 1402؛ دوستعلی زاده، 1401؛ آقائی و حاچیپور، 1401). نقاشی و کاردستی نیز به عنوان پرکاربردترین محتوای هنری استفاده میشوند (امینی و لقب دوست آرانی، 1400). در نهایت میتوان گفت انتخاب محتوای هنری مناسب نه فقط نتایج آموزشی را افزایش میدهد، بلکه بهزیستی عاطفی، مهارتهای تفکر انتقادی، آگاهی فرهنگی و مشارکت جامعه را نیز ارتقا میدهد. این مزایا هنر را به یک جزء ارزشمند از توسعۀ شخصی و چارچوبهای آموزشی گستردهتر تبدیل میکند. همچنین، انتخاب صحیح محتوای هنری نه فقط بر کیفیت اثر میگذارد، بلکه میتواند به موفقیت کلی دانشآموزان در زمینههای مختلف تحصیلی و شخصی کمک کند. در پژوهشهای انجامشده توسط شولتز و همکاران، بارفورد و همکاران، گارتوس و همکاران، فرنهام و همکاران، بلوخ و همکاران، هاینریشز و کاپ چیک در ارتباط با محتوای برنامۀ درسی هنر، از جمله ویژگیهایی که در تدوین محتوا مورد توجه پژوهشگران قرار گرفتهاند، در نظر گرفتن «تفاوتهای فردی» ضروری است که به معنای توجه به استعدادها، علایق، سبکهای یادگیری و پیشزمینۀ فرهنگی دانشآموزان است تا فرصت تجربه و بیان خلاق متناسب با ویژگیهای شخصی هر فرد فراهم شود ( Schlotz et al., 2021; Barford et al., 2018; Gartus et al., 2015; Furnham et al., 2011; Bloch et al., 2003; Heinrichs & Cupchik, 1985). همچنین، برخی از پژوهشها، از جمله پژوهشهای ریکو و نادیلا و ما، به ارتباط بین مبانی و میراث فرهنگی و تاریخی با هنرهای مختلف و کاربرد این مفاهیم در محتواهای هنری اشاره کردهاند. در حقیقت، محتوای هنری باید بازتابدهندۀ پیوند میان ارزشهای فرهنگی، پیشینۀ تاریخی و سبکهای هنری متنوع باشد تا تداوم و غنای هویت فرهنگی در آموزش هنر تحقق یابد ( Rico & Nadilla, 2024; Ma, 2024). کاربرد فلسفه در محتوای هنری نیز در پژوهشهای شفر، سولیحوونا و عامیروونا، عالم و کولینگوود مورد تأکید قرار گرفته است؛ فلسفه با تبیین مفاهیم بنیادین هنر مانند زیبایی، خلاقیت و معنا، به محتوای هنری عمق میبخشد و زمینۀ فهم انتقادی و چندوجهی آثار هنری را فراهم میکند ( Schaeffer, 2023; Solihovna & Amirovna, 2023; Alam, 2022; Collingwood, 2020)، در جدول (1) مختصری از رئوس ویژگیهای محتوای برنامۀ درسی هنر در دیگر کشورها گزارش شده است.
جدول 1: مختصری از رئوس ویژگیهای محتوای برنامۀ درسی هنر در دیگر کشورها Table 1: A brief outline of the key features of art curriculum content in other countries
در نهایت، این پژوهش به دنبال آن است تا به پرسشهای زیر پاسخ دهد:
روش پژوهش روش پژوهش حاضر ترکیبی است. در بخش کیفی، از طریق مصاحبۀ نیمهساختاریافته با متخصصان آشنا با دو حوزۀ هنر و برنامۀ درسی دادههای مورد نیاز استخراج شده است. انتخاب افراد هدفمند بود و با رسیدن به اشباع نظری، مصاحبهها متوقف شد. اطلاعات مربوط به مصاحبهشوندگان در جدول (2) گزارش شده است. ابزار استفادهشده در این قسمت فرم مصاحبۀ نیمهساختاریافته بود که روایی آن از طریق ارائه به 6 نفر از اساتید هنر و برنامۀ درسی تأیید شد که همگی دانش تخصصی یا تجربۀ هنری در زمینۀ موضوع داشتند و دستاوردهای بینرشتهای و سوابق مکتوب در قالب کتابها و مقالهها و کارگاههای عملی در حیطۀ هنر و برنامۀ درسی در پیشینهشان ثبت شده بود. برای تجزیهوتحلیل دادهها، از روش اشتراوس و کوربین[1] استفاده شد و تحلیل دادهها در سه مرحلۀ کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری گزینشی انجام شد. در کدگذاری باز، پژوهشگر طبقات مختلف محتوای برنامۀ درسی هنر را کشف و توصیف کرد. در گام دوم، کدگذاری محوری، پژوهشگر روابط بین کدها را با در نظر گرفتن شرایط علّی، راهبردها، بستر حاکم، شرایط مداخلهگر و پیامدها پیدا کرد و در نهایت، در گام سوم، کدگذاری گزینشی مقولههای اصلی انجام شد و ارتباط و اعتبار بین مقولهها ایجاد شد و در نهایت، کدهای اصلی و محوری استخراج شدند. در بخش کمّی، معلمان هنر دورۀ اول متوسطۀ شهر اصفهان جامعۀ پژوهش را تشکیل میدهند که تعداد آنها بر اساس آمار آموزشوپرورش 504 نفر بوده است. با روش نمونهگیری تصادفی و بر اساس جدول مورگان، 218 نفر از آنها در پژوهش شرکت کردهاند. ابزار پژوهش در این بخش پرسشنامۀ پژوهشگرساخته بوده است که شامل 11 پرسش بود که هر پرسش دربارۀ یک ویژگی محتوایی خاص از دبیران هنر نظرسنجی میکرد. پرسشنامه بر اساس طیف لیکرت پنجدرجهای طراحی شده بود که پایایی آن از طریق آلفای کرونباخ برابر 91/0 گزارش شده است. گفتنی است، از نتایج بهدستآمده از بخش کیفی برای طراحی پرسشنامۀ بخش کمّی استفاده شده است.
جدول 2: اطلاعات دموگرافیک مصاحبهشوندگان Table 2: Demographic information of interviewees
یافتهها پرسش 1: ویژگیهای محتوای برنامۀ درسی هنر از نظر متخصصان حوزۀ پژوهش و دبیران هنر کداماند؟ پاسخ به این پرسش در دو بخش الف (مصاحبه با متخصصان حوزۀ پژوهش) و ب (نظرسنجی از دبیران هنر) انجام شده است. الف: مصاحبه با متخصصان: بحث دربارۀ ویژگیهای محتوای درس هنر در دورۀ اول متوسطه در این بخش، پس از تجزیهوتحلیل نظرات متخصصان، در کدگذاری باز 58 گزارۀ اولیه به دست آمد، در کدگذاری محوری 29 کد حاصل شد و در نهایت، 10 کد اصلی استخراج شدند که در جدول (3) (با فراوانی و درصد) گزارش شدهاند.
جدول 3: ویژگیهای محتوای برنامۀ درسی هنر از دیدگاه متخصصان حوزۀ پژوهش Table3: Art curriculum content features from specialists’ view
بر اساس اطلاعات جدول (3)، می توان دریافت: اولین ویژگی اصلی در ارتباط با محتوای کلی هنر، ویژگی «مخاطبمحوری اثر هنری» است. در ارتباط با این ویژگی، مصاحبهشوندگان 1، 2، 3، 6، 22 و 23 معتقد بودند محتوای هنری ارائهشده باید جنبۀ کاربردی داشته باشد و تمرکز بر نیازها و علایق دانشآموزان در این بین ضروری است؛ به صورتی که دانشآموزان بتوانند از هنری که کسب میکنند بر اساس علاقۀ خود به صورت عملی استفاده کنند. در این راستا، مصاحبهشوندگان 6، 7، 8، 9، 10، 11، 12، 13، 21 و 23 هنرهای تجسمی به ویژه موسیقی را توصیه کردهاند و مصاحبهشوندگان 2، 14، 15، 16، 17، 18، 19، 24 و 26 از نبود محتوای موسیقی به عنوان یک هنر کاربردی ابراز تأسف کردهاند و مصاحبهشوندگان 2، 3، 4، 22 و 25 صنایعدستی را هم به عنوان هنری کاربردی و هم متناسب با فرهنگ معرفی کردهاند و بر لزوم تدوین کتابی با محتوای هنرها و صنایعدستی ویژۀ هر استان تأکید کردهاند. دومین ویژگی اصلی در ارتباط با محتوای هنری «تلفیق هنر با علوم و فناوری/ یا روش استیاییاِیاِم[2]» است. در این ارتباط، مصاحبهشوندگان 12، 16، 22 و 25 معتقد هستند در دنیای امروز، ادغام دروس بحثی تأثیرگذار است. بخشی از محتوای هنر باید به ادغام هنر با سایر دروس اختصاص داشته باشد؛ اینگونه هم اهمیت و جایگاه هنر تثبیت میشود و هم کارایی آن در هر دو درس افزایش پیدا میکند. سومین ویژگی اصلی «نواندیشی زیباشناختی» است. این ویژگی با بحث خلاقیت بسیار نزدیک است و مصاحبهشوندگان 1، 2، 6، 7، 9، 10، 12، 13، 20، 21، 23 و 26 معتقد بودند خلاقیت در تمام حوزههای محتوایی متفاوت از اهمیت زیادی برخوردار است و چنانچه برنامهریزان درسی بخواهند یک نکته را در تمام حوزههای محتوایی قرار دهند، بیشک آن یک نکته پرورش خلاقیت است. در این ارتباط، مصاحبهشوندۀ 11 با نگاهی متفاوت به خلاقیت میگوید: «خلاقیت را نمیتوان با اجبار در کسی پدید آورد، بلکه پشتوانة آن باید تلاش و کوشش و تمایل خود شخص باشد. فقط محیط آموزشی میتواند شرایط را برای این کوشش شخصی هموار کند.» «ارجنهادن به هنر»، «احترامگذاشتن به تفاوتهای فردی» و «بررسی و تحلیل آثار هنری» با فراوانی یکسان (فراوانی 10) در رتبۀ چهارم قرار میگیرند. در ادامه، برخی از مطالب مرتبط با این سه ویژگی بیان شدهاند. باید توجه داشت که «ارجنهادن به هنر» بحثی نو در حیطۀ محتوای برنامۀ درسی است و حتی بسیاری از معلمها، و حتی اساتید هنر، اطلاعی از آن ندارند و آشنایی با این ویژگی محتوا برای همه تازگی دارد؛ پس توصیه میشود با قراردادن این ویژگی محتوا در برنامۀ درسی هنر در دورۀ اول متوسطه، شرایط را برای ورود به این بحث باز کنیم (مصاحبهشوندۀ 3، 1401). نباید از واردکردن برخی از مفاهیم به محتوا بترسیم. این مفاهیم میتوانند بهمرور دریچهای نو رو به جامعه بگشایند؛ یکی از این مفاهیم جدید قدردانی از هنر است. در ارتباط با ویژگی «احترامگذاشتن به تفاوتهای شخصی»، مصاحبهشوندگان 1، 2، 3، 9، 10، 11، 12، 13 و 26 بر لزوم توجه به این نکته تأکید کردهاند که هر دانشآموز توانایی و مهارتی ویژه دارد و باید در تدوین محتواهای هنری به این تفاوتها توجه شود. همچنین، مصاحبهشوندۀ 13 به طور ویژه تأکید میکند اگر محتوای هنری جنبۀ اجباری پیدا کند، نه فقط باعث پیشرفت دانشآموزان نمیشود، بلکه دلزدگی به بار میآورد. «بررسی و تحلیل آثار هنری» مورد تأکید برخی از اساتید قرار گرفته است و از آن به عنوان ویژگی محتوایی مناسب برای دورۀ اول متوسطه یاد شده است (مصاحبهشوندگان 1، 2 و 3، 1401؛ 21 و 23، 1402). مصاحبهشوندۀ 3 نقد هنری را ویژگی محتوایی مناسبی برای مباحث نظری هنر میداند؛ ولی در مقابل، مصاحبهشوندۀ 4 مباحث نظری را توصیه نمیکند و بر مباحث عملی هنر بیش از هر چیز تأکید میکند و معتقد است با صرف زمان کلاسهای هنر به محتوای عملی و کاربردی، بیشتر میتوان دانشآموزان را جذب حوزۀ هنر کرد، و با این کار، علاوه بر دانشآموزان، خانوادهها نیز ترغیب میشوند تا هنر را برای بچههای خود با جدیت دنبال کنند. «مبانی فلسفی» و «زیباییشناسی» با فراوانی یکسان (فراوانی 9) در رتبۀ پنجم قرار میگیرند. در ادامه، برخی از مطالب مرتبط با این دو ویژگی بیان شده است. در ارتباط با «مبانی فلسفی»، مصاحبهشوندگان 1، 12، 14، 20، 23 و 26 مبانی فلسفی را مبحثی جدا از زیباییشناسی میدانند که در یک نقطه با زیباییشناسی تلاقی دارد؛ ولی مصاحبهشوندگان 4 و 9 به همپوشی میان مبانی فلسفی و زیباییشناسی اعتقاد دارند و بهنوعی زیباییشناسی را زیرمجموعۀ مبانی فلسفی میدانند. مصاحبهشوندۀ 1 معتقد است زیباییشناسی محتوایی بسیار مهم است و در کشور ما که محتوای نظری بیش از عملی است، باید به فکر غنای محتوای نظری باشیم و یکی از راههای عمقبخشیدن به محتوای نظری گنجاندن مباحث فلسفی در آن است. در ارتباط با «زیباییشناسی»، همانطور که در مبانی فلسفی توضیح داده شد، برخی به همپوشی این مفهوم اعتقاد دارند؛ ولی مصاحبهشوندگان 1، 2، 3، 11 و 12 باور دارند در مجموع، زیباییشناسی با گسترهای وسیع در تمام حوزههای محتوایی، از هنرهای تجسمی گرفته تا موسیقی و هنرهای نمایشی، باید به صورت جداگانه در کتابهای درسی و سایر منابع محتوایی به دانشآموزان عرضه شود. در ارتباط با «تأثیرپذیرفتن از بافت اجتماعی»، ملاحظه میشود مصاحبهشوندگان 1، 2، 3، 9، 18، 20، 22 و 25، هر کدام بهنوعی بر ارتباط بین هنر و مسائل اجتماعی تأکید کردهاند و مصاحبهشوندۀ 3 در این باره گفته است: «مهمترین رسالت هنر بیان دردهای جامعه است. چنانچه هنری نتواند دردهای جامعه را بیان کند، دیر یا زود از بین میرود؛ از این رو، برای ماندگاری یک هنر، ارتباط آن با جامعهای که در آن متولد شده است الزامی است. از همین رو، باید در سنین کم، مثلاً همین دورۀ اول متوسطه، دانشآموزان را با این ارتباط آشنا کنیم.» در رابطه با «استناد به میراث فرهنگی و تاریخی»، مصاحبهشوندگان 1، 2 و 3 بر ارتباط تنگاتنگ بین فرهنگ و تاریخ هر کشوری با مباحث هنری آن کشور تأکید کردهاند. مصاحبهشوندۀ 12 بیان کرده است یکی از محورهای آموزش برای نوجوانان را ارتباط بین فرهنگ ایرانی با سبکهای نقاشی، به ویژه نقاشی ایرانی مانند نگارگری یا گل و مرغ پدید میآورد و مصاحبهشوندۀ 25 برقراری این ارتباط را عاملی برای نزدیکشدن نوجوانان به فرهنگی و تاریخ ملی میداند و معتقد است اگر چنین ارتباطی به شکل درست شکل بگیرد، مانع از گرایش نوجوانان به فرهنگ غربی میشود. ب: نظرسنجی از دبیران هنر این بخش قسمت کمی از پژوهش حاضر را شامل میشود و به نظرخواهی از دبیران هنر دورۀ اول متوسطه دربارۀ ویژگیهای محتوای برنامۀ درسی هنر اختصاص دارد. نتایج این نظرخواهی در جدول (4) ارائه شده است و در ادامه، ارتباط بین اطلاعات دموگرافیک و نتایج نظرخواهی در قالب جدولهای (6)، (7)، (8) و (9) نمایش داده شده است.
جدول 4: میانگین، انحراف معیار، آزمون t و رتبهبندی مرتبط با ویژگیهای محتوای برنامۀ درسی هنر دورۀ اول متوسطه از دید دبیران هنر Table 4: Mean, standard deviation, t-test, and ranking related to content features of the first year of secondary school art curriculum from the perspective of art teachers
یافتههای جدول (4) حاکی از آن است که سه ویژگی (ارجنهادن به هنر، تلفیق هنر با علوم و فناوری، استناد به میراث فرهنگی و تاریخی) بیشترین میانگین رتبهای را به خود اختصاص دادهاند و همچنین، مقدار t بهدستآمده برای این سه ویژگی از 96/1 بیشتر است که نشان میدهد این ویژگیها از حد متوسط بالاتر هستند و در مقابل، ویژگی (تأثیر از بافت اجتماعی) و (مخاطبمحوری اثر هنری) با مقدار t کمتر از 96/1 نشان میدهد این دو ویژگی در حد متوسط هستند و کمترین میانگین رتبهای را به خود اختصاص دادهاند.
جدول 5: مقایسۀ میانگین میزان اهمیت ویژگیهای محتوا در نظرسنجی از دبیران هنر با میانگین فرضی 3 Table 5: Comparing the average importance of content features in a survey of art teachers with the hypothetical average of 3
بر اساس یافتههای جدول (5)، میانگین میزان اهمیت ویژگیهای محتوا در نظرسنجی از دبیران هنر 41/3 است. از آنجا که t محاسبهشده از t جدول بزرگتر است، میزان اهمیت ویژگیهای محتوا از دیدگاه دبیران هنر بیشتر از سطح متوسط است.
بررسی تفاوت بین نظرات پاسخگویان در ویژگیهای محتوا بر اساس جنسیت، تحصیلات و سابقۀ خدمت در این بخش، نظرات بهدستآمده از دبیران هنر بر اساس مؤلفههای دموگرافیک (جنسیت، تحصیلات و سابقۀ خدمت) بهتفکیک بررسی میشود.
جدول 6: آزمون t مقایسۀ میانگین ویژگیهای محتوا برحسب جنسیت Table 6: t-test comparing the average of content features by gender
نتایج جدول (6) نشان میدهد بین نمرات ویژگیهای محتوا در زنان و مردان تفاوتی معنادار وجود ندارد؛ از این رو، جنسیت مدرس نمیتواند عاملی مؤثر در انتخاب ویژگیهای محتوا باشد. جدول 7: آزمون تحلیل واریانس مقایسۀ میانگین ویژگیهای محتوا برحسب مدرک تحصیلی Table 7: Analysis of variance (ANOVA) test comparing the mean content features by educational degree
نتایج جدول (7) نشان میدهد بین نمرات ویژگیهای محتوا در دبیران هنر با تحصیلات متفاوت، تفاوتی معنادار وجود دارد. نتایج آزمون زوجی به منظور تفاوت بین گروهها در جدول (8) آمده است.
جدول 8: مقایسۀ زوجی نمرات ویژگیهای محتوا برحسب تحصیلات Table 8: Pairwise comparison of content features s by educational level
نتایج جدول (8) نشان میدهد بین میانگین نمرات ویژگیهای محتوای دبیران هنر با مدرک دیپلم با دبیران هنر با مدارک لیسانس و فوقلیسانس و بالاتر تفاوت وجود دارد، پس میتوان دریافت تحصیلات عاملی تأثیرگذار بر انتخاب ویژگیهای محتواست.
جدول 9: آزمون تحلیل واریانس مقایسۀ میانگین ویژگیهای محتوا برحسب سابقۀ خدمت Table 9: Analysis of variance test comparing the mean of content features by service experience
نتایج جدول (9) نشان میدهد بین نمرات ویژگیهای محتوا در دبیران هنر با سابقۀ کار متفاوت، تفاوتی معنادار وجود ندارد و میتوان دریافت مؤلفۀ سابقۀ کاری نقشی در انتخاب ویژگیهای محتوا از سوی دبیران هنر نداشته است.
پرسش 2: مقایسۀ بین نظرات متخصصان حوزۀ پژوهش و دبیران هنر دربارۀ ویژگیهای محتوای برنامۀ درسی هنر چه نتایجی را در بر دارد؟ مقایسۀ دیدگاه متخصصان برنامۀ درسی و هنر با نظر دبیران هنر در رابطه با ویژگیهای محتوای برنامۀ درسی هنر تفاوتهایی جالب را در اولویتبندی نشان میدهد. متخصصان بر مخاطبمحوری اثر هنری، تلفیق هنر با علوم و فناوری و نواندیشی زیباییشناختی تأکید دارند که ریشه در رویکردهای نوین برنامهریزی درسی دارد؛ مخاطبمحوری بر تعامل پویا با فراگیران تمرکز میکند، تلفیق با علوم و فناوری به ادغام دانش میانرشتهای توجه دارد و نواندیشی زیباییشناختی، بازآفرینی مفاهیم زیبایی را در چارچوب معاصر ترویج میدهد. در مقابل، دبیران هنر ارجنهادن به هنر، تلفیق هنر با علوم و فناوری (نقطۀ اشتراک دو گروه) و استناد به میراث فرهنگی و تاریخی را اولویت میدانند که نشاندهندۀ گرایش عملی و ریشهدار به حفظ هویت فرهنگی است؛ جایی که ارجنهادن به هنر جایگاه ذاتی آن را تقویت میکند و استناد به میراث پیوند آموزش با سنتهای بومی را تضمین میکند. این اشتراک در تلفیق هنر با علوم و فناوری پتانسیل همافزایی را برجسته میکند، اما تفاوتها بر لزوم تعادل میان نوآوری متخصصان و حفظ اصالت فرهنگی از نظر دبیران تأکید دارد تا برنامۀ درسی هنر هم آیندهنگرانه و هم ریشهدار باشد.
بحث و نتیجهگیری در بخش کیفی پژوهش حاضر، نتایج بهدستآمده دربارۀ ویژگیهای محتوای درس هنر در دورۀ اول متوسطه از دیدگاه متخصصان حوزۀ پژوهش با نتایج پژوهشهای برخی از پژوهشگران همسو است. برای مثال، ویژگی «مخاطبمحوری» و ویژگی «تلفیق هنر با علوم و فناوری» با پژوهشهای آن و اون، سالم و همکاران و دوناهو و استوارت همسو است ( Ahn & Ohn, 2024; Salem et al., 2024; Donahue & Stuart, 2024) و ویژگی «نواندیشی زیباشناختی» با پژوهشهای آگیلرا و اورتیز-رویلا، دی ویت و همکاران، نروباسکا و ماکسیمچوک و والتون در یک راستاست ( Aguilera & Ortiz-Revilla, 2021; De Witte et al., 2021; Nerubasska & Maksymchuk, 2020; Walton, 2024). در مجموع، همسوییهای بیانشدۀ نشاندهندة اهمیت فراوان ویژگیهای یادشده در محتوای درس هنر هستند؛ برای مثال، قرارگرفتن خلاقیت در محتوای هنر تواناییهای شناختی دانشآموزان را افزایش میدهد و از رشد عاطفی آنها حمایت میکند، نوآوری را تقویت میکند و به دانشآموزان دید کلنگر میدهد. با اولویتدادن به خلاقیت در آموزش هنر، میتوان دانشآموزان را به مهارتهای ضروری برای زندگی آینده مجهز کرد. از سوی دیگر، چنانچه نواندیشی زیباشناختی در کنار محتوای کاربردی قرار گیرد، میتواند نتایجی مفید به همراه داشته باشد، زیرا محتوای کاربردی در هنر صرفاً بر زیباییشناسی تأکید نمیکند، بلکه به عملکرد، معنا و تأثیرات اجتماعی نیز اهمیت میدهد. این موارد موجب میشوند هنرهای کاربردی نقشی پررنگ در زندگی روزمرۀ دانشآموزان داشته باشند و تجربة هنری در کنار کارایی را برای آنان فراهم میکند. یافتههای بخش کمّی پژوهش نیز در سه اولویت اول با سایر پژوهشها اشتراکاتی دارد؛ برای مثال، سه ویژگی «ارجنهادن به هنر»، «تلفیق هنر با علوم و فناوری» و «استناد به میراث فرهنگی و تاریخی» در پژوهشهای پیشین ( Walton, 2024; Basak & Yucel, 2024) نیز تأیید شدهاند. ارجنهادن به هنر باعث افزایش همدلی در دانشآموزان میشود و به دنبال آن، ارتباطات آنها را نیز تقویت میکند و قرارگرفتن در ارتباطات مثبت موجب سلامت روان دانشآموزان در دورۀ اول متوسطه میشود. پس انتخاب یک محتوای مناسب، علاوه بر جنبههای زیباییشناسی و مهارتی، میتواند بر روان دانشآموزان نیز اثرگذار باشد. گفتنی است، هنرها ابزاری مناسب برای حفظ و انتقال هویت فرهنگی هستند و زمانی که قدردانی از هنر در دانشآموزان پرورش یافت، مهارت ارتباط با میراث فرهنگی و تاریخی نیز فراهم میشود و دانشآموزان میتوانند با هویت فرهنگی خود ارتباط برقرار کنند و آن را به نسلهای بعدی خود انتقال دهند. مهمترین دستاورد پژوهش حاضر اشاره به «تلفیق هنر با علوم و فناوری» است. ارتباط هنر با موضوعهای دیگر معمولاً تحت عناوین مختلف در برنامۀ درسی سایر کشورها و در مقالههای پژوهشی و پژوهشهای دانشگاهی به چشم میخورد؛ برای مثال، «ادغام هنر با موضوعهای مختلف»[1] ( Fatma, 2018; Goldberg, 2021)، «یادگیری در هنر و از طریق هنر»[2] (Tabor et al., 2023)، «روابط متقابل و ارتباط با موضوعهای دیگر»[3] (Ante, 2023) و «نقش هنر در آموزش» (Joshua, 2024)، از جملۀ عناوینی هستند که همگی بر اهمیت هنر در موضوعهای دیگر تأکید دارند و امروزه دیدگاهی جدید در ارتباط با ادغام محتوای هنری با سایر رشتهها پدید آمده است که با عنوان «علم، فناوری، مهندسی، هنر و ریاضیات»[4] شناخته میشود ( Makuvire et al., 2025; Yeomans et al., 2025; Souza & Ferreira, 2025). نقش هنر در روش (علم، فناوری، مهندسی، هنر و ریاضیات) به طرزی چشمگیر در افزایش نتایج آموزشی ضروری شناخته میشود؛ زیرا موجب میشود تفکر خلاق تقویت شود و مهارتهای ضروری توسعه یابند و همچنین، شکافهای آموزشی را پر و یادگیری بینرشتهای را تقویت میکند. در نهایت، باید اذعان داشت اهمیت و تأثیرگذاری هنر زمانی بیشتر میشود که محتوای هنری مناسب به دانشآموزان ارائه شود و چنانچه محتوای یادشده با سایر رشتهها تلفیق شود، راهی نو میگشاید و در کنار این تلفیق، باید بر مهارتهای عملی نیز تأکید ورزید تا قدرت خلق اثر هنری پدید آید و این قدرت چنانچه با خلاقیت مأنوس شود، خود بنیان هنری اصیل را میدهد و برای دستیابی به اصالت، نیاز به آگاهی از میراث فرهنگی و تاریخی مشهود است و زمانی دانشآموزان میتوانند این میراث را بهخوبی دریابند که قدردانی از هنر را آموخته باشند. امید است که دستاوردهای یادشده در حوزۀ محتوای هنری راهی را پیش روی علاقهمندان بگشایند. در نهایت، پیشنهاد میشود: پروژههای بینرشتهای در مدارس متوسطۀ اول در نظر گرفته شوند: طراحی پروژههایی که محتوای هنر را با علوم، فناوری و ریاضیات ترکیب کنند. برای مثال، دانشآموزان میتوانند از اصول هندسه برای طراحی آثار هنری یا مجسمهسازی استفاده کنند. آموزش محتوای هنری بهصورت عملی: برگزاری کارگاههای عملی که در آنها دانشآموزان با ابزار و مواد مختلف آشنا شوند و بتوانند مهارتهای حسی و حرکتی خود را تقویت کنند. محتوای پژوهشی-فرهنگی به عنوان تکلیف بینرشتهای در دروس مختلف دورۀ اول متوسطه گنجانده شود: تشویق دانشآموزان به پژوهش دربارۀ میراث فرهنگی و هنری ایران و تأثیر آن بر هنر معاصر. این فعالیت میتواند شامل پروژههای پژوهشی، ارائهها و نمایشگاهها باشد.
[1] Art Integration with Different Subjects [2] Learning in and Through the Arts [3] Interrelationships & Connections to Other Subjects [4] steam
[1] Strauss & Corbin [2] STEAM | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مراجع | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
امینی، محمد، و لقبدوستآرانی، مجیده (1400). بازنمایی تجارب زیستۀ معلمان از کارکردها، نحوۀ اجرا و چالشهای تربیت هنری در مدارس ابتدایی. تدریسپژوهی، 9(4)، 4-29. https://trj.uok.ac.ir/article_62167.html آقائی، محمدحسین و حاجیپور، حبیب (1401). تحلیل و بررسی کتب فارسی دورۀ راهنمایی از نظر محتوا و برنامۀ درسی. پنجمین همایش ملی تحقیقات میانرشتهای در مدیریت و علوم انسانی، تهران. https://civilica.com/doc/1574871 حیدری، زهرا، خونساری، سمیه، احمدی، مریم، و محمدی، زینب (1403الف). تشریح اهمیت جایگاه هنر در جامعه و نظام آموزشی. شانزدهمین همایش ملی پژوهشهای مدیریت و علوم انسانی در ایران، تهران. https://civilica.com/doc/1979589 حیدری، شعله، فرج بیگی، پریسا، حسنزاده، چیمن، قهرمانی دهکردی، سیران، و ابراهیمی، گلاویز (1403ب). بررسی تأثیر تلفیق دروس مختلف با یکدیگر بر یادگیری بهتر مطالب توسط دانشآموزان. همایش پژوهشهای مدیریت و علومانسانی در ایران، شانزدهمین کنفرانس بینالمللی پژوهشهای مدیریت و علومانسانی در ایران، تهران. https://civilica.com/doc/2028233 دوستعلی زاده، حلیمه (1401). نقش هنر بر سلامت روان دانشآموزان (کودکان). نخستین همایش ملی فرهنگ و هنر اسلامی، بندرعباس. https://civilica.com/doc/1679576 سودائی، سهند (1403). بررسی جایگاه هنر در نظام آموزشوپرورش کشور ایران. اولین کنفرانس بینالمللی پژوهشهای مدیریت، تعلیم و تربیت در آموزشوپرورش، تهران. https://civilica.com/doc/1999378 صمدی راد، هادی، مرادی، مهدی، طاهرخانی، محمدرضا، و یزدیپور، امیر (1402). درس هنر و تأثیر شگفتانگیز آن در کاهش استرس دانشآموزان. کنفرانس یافتههای نوین در مدیریت، روانشناسی و حسابداری، 5(5)، 859-868. http://noo.rs/ZXMnR References Aghaei, M., & Hajipour, H. (1401). Analysis and review of Persian books for middle school in terms of content and curriculum. Fifth National Conference on Interdisciplinary Research in Management and Humanities, Tehran. https://civilica.com/doc/1574871 [In Persian] Aguilera, D., & Ortiz-Revilla, J. (2021). STEM vs. STEAM education and student creativity: A systematic literature review. Education Sciences, 11(7), 331. Ahmed, S. (2024). Art as a universal language: Connecting humanity. Al-Safiir, 8(1). https://doi.org/10.5935/1980-6914/letras.v19n1p16-29 Ahn, K., & Ohn, J. D. (2024). Creativity and curriculum integration i n the case of GINUESIUM in South Korea. In N. Brown, A. Ince & K. Ramlackhan (Eds.), Creativity in education: International perspectives. UCL Press. https://doi.org/10.14324/111.9781800080638 Alam, A. (2022). Mapping a sustainable future through conceptualization of transformative learning framework, education for sustainable development, critical reflection, and responsible citizenship: an exploration of pedagogies for twenty-first century learning. ECS Transactions, 107(1), 9827. https://doi.org/10.1149/10701.9827ecst Amini, M., & Labkadoust-Arani, M. (1400). Representation of teachers' lived experiences of the functions, implementation methods and challenges of art education in elementary schools. Teaching Research, 9(4), 4-29. https://trj.uok.ac.ir/article_62167.html?lang=en [In Persian] Ante, L. (2023). Non-fungible token (NFT) markets on the ethereum blockchain: Temporal development, cointegration and interrelations. Economics of Innovation and New Technology, 32(8), 1216-1234. https://B2n.ir/es1228 Barford, K. A., Fayn, K., Silvia, P. J., & Smillie, L. D. (2018). Individual differences in conflicting stimulus evaluations: Openness/intellect predicts mixed-valenced appraisals of visual art. Journal of Research in Personality, 73(1), 46-55. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2017.11.006 Basak, R., & Yucel, E. (2024). Critical thinking dispositions of undergraduate art education and history students. International Journal of Education and Literacy Studies, 12(2), 191-199. https://doi.org/10.7575/aiac.ijels.v.12n.2p.191 Beniche, M. (2023). The correlation between critical thinking skills and argumentative writing skills in moroccan higher education: The case of the faculty of languages, letters and arts ibn tofail universty, kenitra. International Journal of Language and Literary Studies, 5(1), 212-229. https://doi.org/10.36892/ijlls.v5i1.1226 Birrell, L., Barrett, E., Oliver, E., Nguyen, A., Ewing, R., Anderson, M., & Teesson, M. (2024). The impact of arts-inclusive programs on young children’s mental health and wellbeing: A rapid review. Arts & Health, 17(3), 1-23. https://doi.org/10.1080/17533015.2024.2319032 Blaikie, F., & Maras, K. (2024). Epistemologies and aesthetics of curriculum, pedagogical praxis and assessment in the visual arts: A comparative analysis of the international baccalaureate diploma programme and the new south wales stage 6 visual arts syllabus. International Journal of Art & Design Education, 43(1), 99-113. https://doi.org/10.1111/jade.12495 Bloch, P. H., Brunel, F. F., & Arnold, T. J. (2003). Individual differences in the centrality of visual product aesthetics: Concept and measurement. Journal of Consumer Research, 29(4), 551-565. https://doi.org/10.1086/346250 Bogunovic, B., Timmers, R., & Nikolić, S. (2024). Psychological perspectives on musical experiences and skills: research in the western balkans and western europe (p. 430). Open Book Publishers. https://doi.org/10.11647/OBP.0389 Castro, J. C. (2024). Creative and critical digital practices in art education throughout north america. Open Book Publishers. https://doi.org/10.1515/9781438499161-010 Çataldaş, S. K., Kutlu, F. Y., & Eren, N. (2024). The effects of online art therapy on ego functions, emotion regulation, and interpersonal relationship styles in neurotic personality organization. Archives of Psychiatric Nursing, 48, 74-84. Collingwood, C. A. (2023). The Formicidae (Hymenoptera) of Fennoscandia and Denmark (Vol. 8). Brill. https://B2n.ir/bt7263 Cotter, K. N., Rodriguez-Boerwinkle, R. M., Silver, S., Hardy, M., Putney, H., & Pawelski, J. O. (2024). Emotional experiences, well-being, and ill-being during art museum visits: A latent class analysis. Journal of Happiness Studies, 25(1), 24. https://doi.org/10.1007/s10902-024-00736-9 De Witte, M., Orkibi, H., Zarate, R., Karkou, V., Sajnani, N., Malhotra, B., ..., & Koch, S. C. (2021). From therapeutic factors to mechanisms of change in the creative arts therapies: A scoping review. Frontiers in Psychology, 12, 678397. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.678397 Donahue, D. M., & Stuart, J. B. (Eds.). (2024). Artful teaching: Integrating the arts for understanding across the curriculum, K_8. Teachers College Press. Doostali Zadeh, H. (2022). The role of art in students’ mental health (children). The first national conference on islamic culture and art, Bandar Abbas. https://civilica.com/doc/1679576 [In Persian] Fatma, M. (2018). Art integration with different subjects. Researchers' Guild, 1(2), 22-22. https://doi.org/10.15503/RG.V1I2.493 Furnham, A., Batey, M., Booth, T. W., Patel, V., & Lozinskaya, D. (2011). Individual difference predictors of creativity in Art and Science students. Thinking Skills and Creativity, 6(2), 114-121. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2011.02.004 Gartus, A., Klemer, N., & Leder, H. (2015). The effects of visual context and individual differences on perception and evaluation of modern art and graffiti art. Acta Psychologica, 156, 64-76. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2015.01.005 Gibson, R., & Ewing, R. (2020). Transforming the curriculum through the arts. Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-52797-6 Goldberg, M. (2021). Arts integration: Teaching subject matter through the arts in multicultural settings. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780367809805 Golden, T. L., Ordway, R. W., Magsamen, S., Mohanty, A., Chen, Y., & Ng, T. C. (2024). Supporting youth mental health with arts-based strategies: A global perspective. BMC Medicine, 22(1), 7. https://doi.org/10.1186/s12916-023-03009-2 Heidari, S., Faraj Beigi, P., Hasanzadeh, Ch., Ghahramani Dehbakdi, S & Ebrahimi, G. (2024). Investigating the effect of integrating different subjects on better learning of content by students. 16th National Conference on Management and Humanities Research in Iran, Tehran. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.1985.tb00376.x [In Persian] Heidari, Z., Khounsari, S., Ahmadi, M., & Mohammadi, Z. (2024). Explanation of the importance of the status of art in society and the education system. 16th National Conference on Management and Humanities Research in Iran, Tehran. https://civilica.com/doc/1979589 [In Persian] Heinrichs, R. W., & Cupchik, G. C. (1985). Individual differences as predictors of preference in visual art. Journal of Personality, 53(3), 502-515. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.1985.tb00379.x Ibáñez, A. M. M. (2024). Spaces for aesthetic creation and experimentation in art education. International Journal of Education & the Arts, 25(6). https://doi.org/10.26209/ijea25n6 James, C. E., Tingaud, M., Laera, G., Guedj, C., Zuber, S., Diambrini Palazzi, R., Vukovic, S., Richiardi, J., Kliegel, M., & Marie, D. (2024). Cognitive enrichment through art: A randomized controlled trial on the effect of music or visual arts group practice on cognitive and brain development of young children. BMC Complementary Medicine and Therapies, 24(1), 141. https://doi.org/10.1186/s12906-024-03465-7 Jean-Berluche, D. (2024). Creative expression and mental health. Journal of Creativity, 34(2), 100083. https://doi.org/10.1016/j.yjoc.2024.100083 Jongko, R., Sagayno, R., Olofernes, D., & Tebio, E. (2024). Music, arts,physical education and health (MAPEH) learning objectives’ level of attainment and utilization of learning resources. British Journal of Teacher Education and Pedagogy, 3(1), 25-37. Joshua, J. O. (2024). University of Jos Fine and Applied Arts Journal (UJFAAJ). Nigeria. https://portal.issn.org/resource/ISSN/3043-5129 Lau, C. Y. (2020). A conceptual framework of critical thinking for teaching visual culture in a senior high class. The International Journal of Arts Education, 18(1), 41-67. https://B2n.ir/xn2971 Ma, X. (2024). The intersection of innovative teaching methods, digital learning tools and innovative behavior in music art learning. Current Psychology, 43, 29154-29169. https://doi.org/10.1007/s12144-024-06498-0 Makuvire, C., Chikuvadze, P., Dziva, D., Mudavanhu, Y., & Mhishi, M. (2025) . Transforming science education through arts: Opportunities and challenges of STEAM education. Transformative Approaches to STEAM Integration in Modern Education, 583-606. https://doi.org/10.4018/979-8-3693-7408-5.ch024 Mansfield, L., Daykin, N., O'Connell, N. E., Bailey, D., Forde, L., Smith, R., ..., & Ashdown‐Franks, G. (2024). A mixed methods systematic review on the effects of arts interventions for children and young people at‐risk of offending, or who have offended on behavioural, psychosocial, cognitive and offending outcomes: A systematic review. Campbell Systematic Reviews, 20(1), e1377. https://doi.org/10.1002/cl2.1377 Nerubasska, A., & Maksymchuk, B. (2020). The demarkation of creativity, talent and genius in humans: A systemic aspect. Postmodern Openings/Deschideri Postmoderne, 11(2), 240-255. https://doi.org/10.18662/po/11.2/172 Norton, F. A. (2023). Developing critical thinking skills with adult-learners in an art school: Might a critical thinking manifesto be one way to visualise findings?. Widening Participation and Lifelong Learning, 25(2), 63-87. https://doi.org/10.5456/wpll.25.2.63 Peters, L. A., Gomersall, T., Booth, A., & Lucock, M. (2024). Community arts, identity and recovery: A realist review of how community‐based arts activities enables the identity change recovery process from serious mental illness. Journal of Community & Applied Social Psychology, 34(1), e2751. https://doi.org/10.1002/casp.2751 Riches, S., Yusuf-George, M., Steer, N., Fialho, C., Vasile, R., Nicholson, S. L., Waheed, S., Fisher, H. L. & Zhang, S. (2024). Videoconference-based creativity workshops for mental health staff during the COVID-19 pandemic. Arts & Health, 16(2), 134-146. https://doi.org/10.1080/17533015.2023.2184402 Rico, M., & Nadilla, D. F. (2024). The meaning of studying batik art to create character education in cultural history. HISTORICAL: Journal of History and Social Sciences, 3(1), 41-50. https://doi.org/10.58355/historical.v3i1.104 Salem, R., Alfandi, O., & Al-kfairy, M. (2024, September). Conceptualizing an inclusive metaverse for enhanced learning among students with disabilities. In Proceedings of the 2024 the 16th international conference on education technology and computers (pp. 69-75). https://doi.org/10.1145/3702163.3702173 Samadi Rad, H., Moradi, M., Taherkhani, M., Yazdipour, A. (2023). Art lesson and its amazing effect on reducing students' stress. Conference on new findings in management, psychology and accounting. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2144669 [In Persian] Schaeffer, J. M. (2023). Art of the modern age: Philosophy of art from kant to heidegger. Princeton: Princeton University Press. https://doi.org/10.5040/9780691244853 Schlotz, W., Wallot, S., Omigie, D., Masucci, M. D., Hoelzmann, S. C., & Vessel, E. A. (2021). The aesthetic responsiveness assessment (AReA): A screening tool to assess individual differences in responsiveness to art in English and German. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts, 15(4), 682. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/aca0000348 Sodai, S. (2024). Investigating the position of art in the Iranian education system. The first international conference on management, education and training research in education, Tehran. https://civilica.com/doc/1999378 [In Persian] Solihovna, K. D., & Amirovna, Z. A. (2023). Non-art objects are the philosophy of sophistication. Aesthetics of nature. World Bulletin of Social Sciences, 20(1), 94-97. https://B2n.ir/nm3919 Souza, D. P., & Ferreira, H. (2025). Potentials of the Science, Technology, Engineering, Arts and Mathematics (STEAM) education for gender inclusion in science: A systematic literature review. Electronic Magazine of Science Teaching, 24(1), 186-207. https://B2n.ir/sn4216 Tabor, S. M., Van Bavel, M., Fellner, K. D., Schwartz, K. D., Black, T., Black Water, C.,... & Pepion, J. (2023). Healing, empowering, engaging, learning, and decolonizing through culture: living wellness, resilience, and resurgence in the classroom through creative arts. Canadian Journal of School Psychology, 38(1), 86-104. Taylor, A., Dieck, M. C. T., Jung, T., Cho, J., & Kwon, O. (2024). XR and mental wellbeing: State of the art and future research directions for the Metaverse. Frontiers in Psychology, 15(7), 1360260. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1360260 Walton, N. (2024). Art History in the Art and Design Curriculum. In A practical guide to teaching art and design in the secondary school (pp. 181-191). Routledge. Winsler, A., Gara, T. V., Alegrado, A., Castro, S., & Tavassolie, T. (2020). Selection into, and academic benefits from, arts-related courses in middle school among low-income, ethnically diverse youth. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts, 14(4), 415. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/aca0000222 Yang, A. (2024). Research on the implementation path of music aesthetic education in public art education in local colleges and universities. Curriculum Learning and Exploration, 2(1). https://doi.org/10.18686/cle.v2i1.3765 Yeh, L. H., Seng, W. Y., Yin, K. Y., Nor, N. M., Juan, W. M., Ling, L. H., & Zhiqiang, S. (2024). defining the collaborative-constructivism based learning and teaching approach in malaysian primary schools in supporting the hybrid learning of visual arts education: A fuzzy delphi method study. Journal of Advanced Research in Applied Sciences and Engineering Technology, 41(2), 62-81. https://doi.org/10.37934/araset.41.2.6281 Yeomans, L., Chappell, K., Hetherington, L., Bresciani, S., Unterfrauner, E., Fabian, C. M., & Koulouris, P. (2025). Practice or Praxis? A theoretical classification system for STEAM education. Education Sciences, 15(2), 164. https://doi.org/10.3390/educsci15020164 Youvan, D. C. (2024). Mayfair Mei-hui Yang: Gifts, favors, & banquets: The art of social relationships in China. Researchgate. https://www.researchgate.net/profile/Douglas-Youvan/publication/ Zhou, M. (2024). Students' cognition of art education and its impact on personal growth in selected schools of China: Towards integrating critical thinking into artistic practices. Pacific International Journal, 7(2), 240-255. https://doi.org/10.55014/pij.v7i2.562 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 291 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 176 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||