پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شمارهها | 1,877 |
| تعداد مقالات | 15,278 |
| تعداد مشاهده مقاله | 43,731,417 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 17,563,605 |
انتسابشناسی مأخذشناختی اشعار شاطر عباس صبوحی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| متن شناسی ادب فارسی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مقاله 5، دوره 18، شماره 2 - شماره پیاپی 70، تیر 1405، صفحه 61-82 اصل مقاله (802.26 K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/rpll.2025.143947.2418 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نویسنده | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| علیرضا فولادی* | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| چکیده | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| شاطر عباس صبوحی از شاعران صاحبنام عصر ناصری است؛ با این حال، دربارة صحت انتساب اشعار دیوان این شاعر به او تردید جدی وجود دارد. دلیل این تردید، ورود اشعار شاعران ماقبل یا معاصر شاطر عباس به دیوان وی است. بیگمان هرگونه اظهارنظر علمی دربارة شعر صبوحی به تعیین تکلیف این دست اشعار نیاز دارد که براساس انتسابشناسی یکایک اشعار این شاعر عملی خواهد شد. مقالة حاضر با روش توصیفیتحلیلی و رویکرد مأخذشناختی در این مسیر پیش رفته و کوشیده است بیش از پیش نشان دهد که کدام اشعار منتسب به شاعر مدنظر، در دیوان کدامین شاعران وجود دارد. این مقاله سرانجام نتیجهگیری میکند که از میان بیشترین آمار شعرهای منتسب به شاطر عباس، 47 شعر، شامل 32 غزل، 1 قطعه، 6 رباعی و 8 شعر ناتمام، قطعاً برای این شاعر نیست و این تعداد، تقریبا دو برابر آماری است که پژوهشندگان پیشین نشان دادهاند. همچنین 10 شعر، شامل 8 غزل و 2 شعر ناتمام، قطعاً برای اوست و 61 شعر، شامل 35 غزل، 1 مخمس، 1 قطعه، 10 رباعی، 13 شعر ناتمام و 1 ترانة عامیانه، جز در چند مورد که اطلاعات تشکیکی دربارۀ آنها وجود دارد، احتمال صحت و سقم انتسابشان به وی مساوی است. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کلیدواژهها | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| شعر عصر ناصری؛ شاطر عباس صبوحی؛ انتسابشناسی؛ مأخذشناسی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| اصل مقاله | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
مقدمه در سالهای 1306 و 1307 شمسی دو تن از کتابفروشان بازار بینالحرمین تهران، نخستینبار به انتشار چاپ سنگی دیوان شاطر عباس صبوحی طی سه جزوة پیاپی پرداختند (صبوحی، 1306؛ صبوحی، 1307). جزوههای نامبرده پس از چاپ اول، سه بار دیگر یکجا با چاپ سنگی منتشر شد (ر.ک: صبوحی، 1314) و در سال 1317، همان ناشران نخستین چاپ سربی آن را با تجدیدنظر عبرت نائینی (صبوحی، 1317) منتشر کردند. ناشران و افراد گوناگون تاکنون، بارها دیوان منتسب به صبوحی را با افزایش و کاهش از روی همان چاپها یا نسخ خطی نهچندان معتبر انتشار دادهاند (ر.ک: طاهری شهاب، 1342؛ صبوحی قمی، 1362؛ صبوحی، 1362؛ کفاش خراسانی و همکاران، 1363؛ صبوحی قمی، 1368؛ صبوحی قمی، 1391). پس از چاپ اول سه جزوة دیوان منتسب به صبوحی، ابراهیم صفایی ملایری در یک نوشتار (1319، ص. 155- 157) و محمدامین ریاحی خویی در دو نوشتار (1319، ص. 201- 205؛1320، ص. 114- 117) وجود شعرهای دیگر شاعران را ضمن آن دیوان نشان دادند و بر آن رفتند که یا ناشر به این خطا دست زده است یا هم شاعر و هم ناشر، مشترکاً چنین خطایی را مرتکب شدهاند. این بحث تا جایی پیش رفت که گاه پژوهندگان، واقعیت شاعری او را انکار و حتی وجود خارجی وی را نفی کردند (ریاحی خویی، 1320، ص. 116-117؛ سمیعی، 1324، ص. 48). نگارنده با دلایل زیر بر آن است که صبوحی خود در انتساب شعرهای سایر شاعران به خویش نقش نداشته است:
بر این پایه، تنها راه کشف حقیقت دربارة شعرهای شاطر عباس صبوحی این است که صحت و سقم انتساب یکایک آنها تا آخرین شعر واکاوی شود و از این راه، هم شعرهای منحول دیوان او و هم شعرهای غیرمنحول این دیوان شناخته شوند و فقط آنگاه امکان بحث دقیق دربارة شعر وی فراهم میآید. پژوهش حاضر، میکوشد انتسابشناسی اشعار دیوان منتسب به صبوحی را براساس مأخذشناسی با طبقهبندی آنها در سه دستة منحول، قطعی و محتمل پیش ببرد. پیشینة پژوهش چنان که گذشت، پس از انتشار جزوههای چاپ سنگی دیوان صبوحی ابتدا ابراهیم صفائی ملایری و محمدامین ریاحی کوشیدند ردپای چند شعر از شاعران دیگر را در این دیوان نشان دهند. ناگفته نماند که پیشتر، حسین بن محمدحسن قمی متخلص به مفلس (1305-1367ق)، ضمن نسخة خطی کتاب تحفه الفاطمیّین فی ذکر احوال قم و القمیّین که بعدها تصحیح و منتشر شد، وجود شعر صفائی قمی را میان اشعار منتسب به صبوحی مشخص کرده بود (قمی، 1391، ص. 3/356، 3/374). افزون بر آنان، سیدمحمد طاهری شهاب با یک مقدمه (طاهری، 1342، ص. 283-285) به عنوان ادامهدهندة این کار و سیدهادی حائری با چند نوشتار (حائری، 1375الف، ص. 285-283؛ حائری، 1375ب، ص. 16؛ حائری، 1375ج، ص. 10-21) بهعنوان مکمل چنین کاری و حسن گلمحمدی با دو مقدمه (صبوحی قمی، 1391، ص. 48-60، 93-101) به عنوان جامع بحثها در این زمینه، بقیة پژوهندگان این موضوع را تشکیل دادهاند؛ ضمن این که سیدمحمدباقر برقعی (1373، ص. 4/2247-2248) نیز، بهطور گذرا در این باره دقتهایی داشته است. با این همه، انتسابشناسی اشعار دیوان صبوحی ناتمام مانده و دلیل ما یکی پراکندگی این دست پژوهشهاست و دیگری دسترسی به مآخذ نویافتة بیش از پیش، برای اشعار منحول این دیوان.
روش پژوهش روش این پژوهش، توصیفیتحلیلی با رویکرد مأخذشناختی خواهد بود. برای اشعار صبوحی یک منبع در دسترس، ازجمله دیوان شاطر عباس صبوحی (1362) یا دیوان کامل شاطر عباس صبوحی قمی (1391) که شعرهای این شاعر را بهتفاریق در بر دارند، ذکر خواهد شد، مگر آنجا که نیاز به ذکر منبعی قدیمی یا خطی پیدا شود.
اشعار منحول این دست شعرها با نام قالب و بیت اول و منبع و مأخذ و تفاوتهای احتمالی آنها نسبت به اصلشان در جدول زیر میآیند و این اندازه بگوییم که از میان 47 شعر، دستکم معرفی مآخذ 20 شعر، نخستینبار اینجا صورت میگیرد:
جدول شمارة 1: شعرهای منحول صبوحی
ناگفته نماند پس از انتشار جزوههای چاپ سنگی دیوان صبوحی، کیوان سمیعی طی یک نوشتار با عنوان «تسامحات ادبی» مینویسد: «در ده-دوازده سال پیش ... اشعار شعرای متوسطی مانند مؤمن و خادم و مشتاق و دیگران را که اتفاقاً برخی از آنها به نام صاحبان خود قبلاً در حواشی مثنوی شاه و درویش هلالی جغتایی و مثنوی ذوبحرین و ذوقافیتین اهلی شیرازی در طهران چاپ شده بود، به شاطر عباس صبوحینامی نسبت داده و چندین بار آنها را به نام همین شاطرآقای شاعر که معلوم نبود از کجا آمده و چطور شاعر شده، چاپ کردند» (سمیعی، 1324، ص. 48)؛ حال آن که طبق جستجوی ما در نسخة نامبردة مثنوی شاه و درویش، صرفاً اشعار ردیفهای 31 (هلالی شیرازی، 1321ق، ص. 131-132)، 35 (هلالی شیرازی، 1321ق، ص. 12)، 36 (هلالی شیرازی، 1321ق، ص. 5) و 39 (هلالی شیرازی، 1321ق، ص. 111) گاه حتی با انتسابهای اشتباه، از حواشی آن به دست آمد، بهعلاوة دو رباعی که ضمن اشعار محتمل صبوحی مورد بحث قرار خواهند گرفت.
اشعار قطعی در تذکرة شعرای معاصرین دارالایمان قم که زمان زندگانی و جوانی صبوحی تألیف شده است، شش غزل از او همراه با شرح مختصر احوال وی وجود دارد که تنها سند موثق این موضوع را تا کنون تشکیل میدهد. لازم است ذکر شود پژوهندگان به انتسابیبودن این شش غزل تصریح یا اشاره نکردهاند و در ذیل آنها را میآوریم:
همچنین طبق دو روایت موثق (ر.ک: حائری، 1375ج، ص. 15-16)، غزل با مطلع:
به نام صبوحی نزد او خوانده شده و وی خوانش آن را اصلاح کرده است و حتی خود، آن را برای یکی از کاتبان اشعار خویش با خط ناخوانا نوشته است تا آن را با خط خوانا در دفتر اشعارش بنویسد و برای سرودن آن، دلیل آورده است. بهعلاوه، اشتراک نسبی مصراع اول و مضمون بیت:
از غزل دوم منقول در تذکرة فیض، با مصراع اول و مضمون بیت:
از غزلهای محتمل صبوحی که مطلع آن چنین است:
صحت انتساب این غزل را نیز به او مورد تأیید قرار میدهد. ناگفته نماند که طبق دو روایت پذیرفتنی، دو شعر ناتمام هم از شاطر عباس بازمانده است که با توجه به وثوق ناقلان این دو روایت، صحت انتسابشان قطعیت نشان میدهد و آنها از این قرارند:
(رک: کفاش خراسانی و همکاران، 1363، ص. 44-45؛ حائری، 1375ج، ص. 13-14) بنابراین، در صحت انتساب این هشت غزل و دو شعر ناتمام به صبوحی تردیدی نیست و با اینکه شش غزل اول، مربوط به دورة جوانی این شاعر بودهاند، قوت انکارناپذیری دارند.
اشعار محتمل صبوحی پس از شناخت 47 شعر منحول و 10 شعر قطعی صبوحی، آنچه از دیوان منتسب به این شاعر باقی میماند، اشعار جدول زیر است که جا دارد افزون بر تداوم انتسابشناسی مأخذشناختی آنها انتسابشناسی سبکشناختیاشان نیز با دقت ادامه یابد:
جدول شمارة 2: شعرهای محتمل صبوحی
اطلاعات تکمیلی چنان که جدول بالا نشان میدهد پس از شناخت اشعار منحول و قطعی دیوان صبوحی، فعلاً برای او 61 شعر محتمل باقی مانده است؛ با این حال، هنوز بحث دربارة انتسابشناسی اشعار وی تمام نیست. گام بعدی این است که ببینیم آیا راجع به اشعار محتمل صبوحی، اطلاعات تکمیلی وجود دارد. آنچه از این چشمانداز به دست میآید، اینگونه است:
این شعر در یک منبع متقدم (طاهری شهاب، 1342، ص. 287-288)، بدون بیت پایانی زیر آمده است:
حال آنکه در منبعی متأخر (صبوحی، 1362، ص. 252-251) این بیت وجود دارد و چنان که ملاحظه میشود، ضمن چنین بیتی، تخلص صبوحی با خلل وزنی مواجه است و گویی این تخلص را جایگزین تخلص شاعر اصلی کردهاند یا اینکه اساساً یک فرد وزنناشناس، بعدها آن را بر شعر اصلی افزوده است؛ به هر حال، وجود این نشانه، جای تحقیق بیشتر را دربارة صحت و سقم انتساب آن باقی میگذارد.
این غزل پرماجرا (ر.ک: حائری، 1375الف، ص. 34-38) در دیوان فصیحالزمان شیرازی (رضوانی، 1363، ص. 35-36) هم با چهار بیت مشترک و پنج بیت متفاوت آمده است؛ اما باید گفت فصیحالزمان، آن را در تاریخ 5/11/1319 شمسی، یعنی سیزده سال پس از نخستین چاپ دیوان منتسب به صبوحی و چهل و سه سال پس از وفات این شاعر، با خط خویش برای احمد گلچین معانی (1363ب، ص. 292)، دیگرگونه نگاشته است و طبق آنچه در دیوانش وجود دارد، بعدها یک بیت از چهار بیت مشترک نگارش مورد بحث میکاهد، سه بیت بر کل آن میافزاید و سه بیت مشترک بازمانده را مطابق ضبط دیوان صبوحی تغییر میدهد؛ ولی نگارش منتسب به صبوحی از غزل مذکور، هم روانتر است و هم با سبک شعرهای قطعی او همخوانتر. به نظر میرسد راه درست این باشد که سه بیت مشترک هر دو نگارش صبوحی و فصیحالزمان با ذکر اشتراکشان، در دیوان هر دو شاعر به همراه ابیات متفاوت هر کدام بیاید تا از دو نگارش غزل محروم نمانیم. گفتنی است ضمن جُنگ اشعار شاعران از قدیمالایام تا سال 1321ق (طاهری شهاب، 1342، ص. 288-289)، یعنی شش سال پس از وفات صبوحی، همین غزل، دقیقاً با نگارش مدنظر ما به نام وی آمده است.
در مطلع این غزل، فعل «برگرفت»، به معنای «راهی شد و کوچ کرد» جزو افعال کهن با کاربرد در دورة رواج سبک خراسانی است که آن را ضمن کتابهای تاریخ بلعمی و شاهنامه و تاریخ سیستان و تاریخ طبرستان میبابیم (ر.ک: دهخدا، 1377) و بعید است که کاربرد مستقل آن از دورة رواج سبک عراقی اینسوتر آمده باشد و بنابراین، انتساب غزل مذکور به صبوحی جای تردید دارد.
اقتفای ششبیتی نسبتاً موفق از غزل چهاردهبیتی فروغی بسطامی است با مطلع:
علی دشتی، ذیل این مطلع و سه مطلع دیگر، نام ناصرعلی سرهندی را نوشته است (ر.ک: دشتی، 1364، ص. 93)، اما غزل مذکور، در دیوان این شاعر، تصحیح حمید کرمی (1381) و در نسخه خطی آن (1013 یا 1103ق) وجود ندارد. همچنین رجوع شود به شمارة 7.
محمدامین ریاحی براساس یک روایت شفاهی مربوط به دوست ادبی خود با ذکر غیرقابلاستناد بودن آن میآورد که این غزل را از شاعری شیرازی دانسته است (ریاحی خویی، 1319، ص. 205) و به دنبال او، سیدمحمد طاهری شهاب (1342، ص. 284) این شاعر را مربوط به دورة فتحعلیشاه شمرده است، بی آنکه نام وی را ببرند. همچنین رجوع کنید به شمارة 7.
محمدامین ریاحی، باز یک روایت شفاهی مربوط به دوست ادیب خویش با ذکر غیرقابلاستناد بودن آن میآورد که این غزل را از شاعری ناشناس انگاشته است (ریاحی خویی، 1320، ص. 116)، بی آنکه نام آن شاعر مشخص باشد. دربارة شعر این ردیف و همچنین شعرهای دو ردیف 22 و 25 گفتنی است ضمن هر سه شعر، یک ویژگی نحوی بارز، مانند مُهر شاعری واحد وجود دارد و بر این پایه، احتمال صحت انتساب آنها به صبوحی کم نیست. این ویژگی که تحت تأثیر سعدی در بیت «من همان روز که آن خال بدیدم گفتم ...» (سعدی، 1362، ص. 547) و حافظ در بیت «روز اول که سر زلف تو دیدم گفتم ...» (حافظ شیرازی، 1362، ص. 49) پدید آمده است، عبارت است از کاربرد فعلهای «دیدن» و «گفتن» کنار یکدیگر یا نزدیک هم:
همین ویژگی در چند مورد از دیگر اشعار محتمل صبوحی هم وجود دارد؛ مانند رباعی ردیف 38 و شعر ناتمام ردیف 57:
در شمارة پیشین دربارۀ این رباعی سخن رفت؛ اما ضمن حواشی نسخة چاپ سنگی مثنوی شاه و درویش هلالی جغتایی (هلالی شیرازی، 1321ق، ص. 13) به نام کمالالدین اسماعیل اصفهانی آمده است که کاربرد واژة «قهوه»، نادرستی این انتساب را نشان میدهد. همین رباعی ضمن یک جنگ خطی (غیرت کرمانشاهی، 1257-1335، ص. 152) با تفاوتهایی بدون ذکر نام شاعر آن آمده است که نشان میدهد در افواه جاری بوده است.
این رباعی با کاربرد ضبط صحیح «مگر» به جای «مگیر»، جزو آثار خوشنویسی میرزا غلامرضا اصفهانی (1246-1304ق)، استاد خط دورة محمد شاه و ناصرالدین شاه قاجار، تحریر 1297ق، بدون ذکر نام شاعر وجود دارد (ر.ک: سهیلی خوانساری، 1369، ص. 24-31)؛ ولی ضمن حواشی نسخة چاپ سنگی مثنوی شاه و درویش پیشگفته (هلالی شیرازی، 1321ق، ص. 31) به نام ناصرالدین شاه با لقب «شاه شهید سعید» آمده است.
این رباعی، جوابیه رباعی منسوب به ناصرالدین شاه است (صبوحی قمی، 1391، ص. 170-171) که ضمن کتاب اشعار عامیانة ایران در عصر قاجاری (ژوکوفسکی، 1382، ص. 70)، گردآوری بین سالهای 1883-1899م، یعنی حدود پانزده سال پایانی زندگی صبوحی، بدون ذکر نام سرایندة آن آمده است و گویا از زمرة رباعیهای سرگردان آن زمان بوده است که بعدها آن را به صبوحی نسبت دادهاند.
این شعر ناتمام، با مطلع:
در فضای مجازی به نام اهلی شیرازی آمده است، بی آنکه ضمن دیوان اهلی شیرازی تصحیح حامد ربانی (1344) وجود داشته باشد.
این شعر ناتمام دوبیتی، در فضای مجازی با نام سعدی یا بدون ذکر نام شاعر و گاه، با کاربرد «زیر» به جای «پای» و «صد کاروان» به جای «یک کاروان» و حتی جابهجایی مصراعهای اول و دوم آمده است و این جابهجایی در نقل روزنامة اطلاعات (رفیع، 1385، ص. 2)، همچنان بدون ذکر نام شاعر، وجود دارد و خلاصه معلوم نیست آن را از کدام منبع آوردهاند؛ با این حال، ضمن گلچین رنگارنگ که گردآوری آن از سال 1341ق. به بعد صورت گرفته است (ر.ک: عماد، 1391ق، ص. 2/6)، نام صبوحی پای این شعر رقم خورده است (عماد، 1391ق، ص. 2/385).
به نوشتة گلمحمدی (صبوحی قمی، 1391، ص. 46)، این شعر ناتمام از یک شاعر جز صبوحی است، بی آنکه نامی از این شاعر ببرد یا مأخذ آن را بنویسد.
همة قافیههای این شعر ناتمام، دارای اشکال است و با توجه به قوت اشعار قطعی صبوحی، این دست اشکالات اولیه از کارهای او فاصله دارد.
این شعر که اصل آن در کتاب از صبا تا نیما (ر.ک: آرینپور، 1372، ص. 2/155) بدون نام سرایندة آن آمده است، یک ترانة کوچهبازاری و عامیانه حاوی هجاءالاراذل، در ذم دختر کنت مونتفرت (Conte Monteforte)، رئیس پلیس اتریشی تهران عصر ناصری، با نام ایرانی لیلی است (ر.ک: حائری، 1375ج، ص. 17-21؛ حائری، 1375د، ص. 57-63؛ صبوحی قمی، 1391، ص. 381)؛ حال آنکه طبق تذکرة فیض (1393، ص. 381)، صبوحی، در عین وابستگی به طبقة عوام، دارای خصوصیات اخلاقی برجستهای بوده است و این دست هجوها با اخلاق موصوف وی همخوان نیست. نتیجهگیری با مرور بر دستاوردهای پژوهش پیش رو، میتوان نتیجه گرفت از میان بیشترین آمار شعرهای منتسب به شاطر عباس صبوحی، 47 شعر، شامل 32 غزل، 1 قطعه، 6 رباعی و 8 شعر ناتمام، به دلیل وجود آنها در دیوانهای شاعران گذشته و معاصر صبوحی قطعاً برای او نیست، 10 شعر، شامل 8 غزل و 2 شعر ناتمام، قطعاً برای صبوحی است و 61 شعر، شامل 35 غزل، 1 مخمس، 1 قطعه، 10 رباعی، 13 شعر ناتمام و 1 ترانة عامیانه، جز در چند مورد که اطلاعات تشکیکی دربارۀ آنها وجود دارد، احتمالاً برای وی است. همچنین این نکته را باید بر آمار بالا افزود که اشعار محتمل صبوحی، هنوز جای انتسابشناسی بیشتر دارند و لازم است پژوهشگران، این موضوع را تا رسیدن به کمال اطمینان در این باره ادامه دهند؛ با این حال، گاه وجود ویژگیهای مشترک سبکی ضمن این اشعار برای این منظور اطمینانبخشند و واکاوی این دقایق، نیازمند انتسابشناسی سبکشناختی آنهاست. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مراجع | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آذر بیگدلی، لطفعلیبیک (1337). آتشکدة آذر (سیدجعفر شهیدی، مقدمه، فهرست و تعلیقات). مؤسسة نشر کتاب.
آرینپور، یحیی (1372). از صبا تا نیما. زوار.
ابوسعید ابوالخیر (1334) سخنان منظوم ابوسعید ابوالخیر (سعید نفیسی، مصحح). کتابخانة شمس.
انتطاری، شاطر مصطفی قمی (بیتا). غزلیات شاطر مصطفی قمی (انتظاری) (سیدمحمدباقر برقعی، مصحح). نوین.
اهلی شیرازی، محمد بن یوسف (1344). دیوان اشعار اهلی شیرازی (حامد ربانی، مصحح). سنائی.
برقعی، سیدمحمدباقر (1373). سخنوران نامی معاصر ایران. خرم.
پرتو اصفهانی، میرزا علیرضا (1386). دیوان اشعار پرتو اصفهانی (حجت توسلی، مصحح). دانشگاه آزاد اسلامی واحد نائین.
جنت، ایرانالدوله (1305). آثار نِسوان: غزل. ارمغان، 7(8)، 475.
جنت، ایرانالدوله (1307). آثار نسوان: غزل. ارمغان، 9(10)، 616.
حاجب شیرازی، میرزا حیدرعلی (1372). دیوان میرزا حیدرعلی حاجب شیرازی (مهدی آصفی، مصحح). جمهوری.
حافظ شیرازی، خواجه شمسالدین محمد (1362). دیوان خواجه شمسالدین محمد حافظ شیرازی (محمد قزوینی و دکتر قاسم غنی، مصححان). زوار.
حافظ (1387). دیوان حافظ قدسی (حسن ذوالفقاری و ابوالفضل علیمحمدی، مصححان). چشمه.
حائری، سیدهادی (1375الف). شاطر عباس، یکی از عوامالناس و شاعری بااحساس؛ بخش اول. آشنا، 5(28)، 27-42. https://ensani.ir/fa/article/274201
حائری، سیدهادی (1375ب). شاطر عباس، یکی از عوامالناس و شاعری بااحساس؛ بخش دوم. آشنا، 5(29)، 33-50. https://ensani.ir/fa/article/274210
حائری، سیدهادی (1375ج). شاطر عباس، یکی از عوامالناس و شاعری بااحساس؛ بخش سوم. آشنا، 5(30)، 10-21. https://ensani.ir/fa/article/274217
حائری، سیدهادی (1375د). شاطر عباس، یکی از عوامالناس و شاعری بااحساس؛ بخش چهارم. آشنا، 5(31)، 57-73.
حزین لاهیجی، محمدعلی بن ابیطالب (1378). دیوان حزین لاهیجی (ذبیحالله صاحبکار، مصحح). سایه.
حیاتی کرمانی (1381). دیوان حیاتی کرمانی (دکتر جواد نوربخش، مصحح). یلدا قلم.
حیران دنبلی (1393). دیوان حیران دنبلی (روحانگیز کراچی، مصحح). چاپار.
دشتی، علی (1364). نگاهی به صائب. اساطیر.
دهخدا، علیاکبر (1377). لغتنامه. دانشگاه تهران.
دهقان سامانی (بیتا). دیوان دهقان سامانی (محمد صمصامی، مصحح). کتابفروشی ثقفی.
راجی تبریزی (1388). کلیات دیوان راجی تبریزی (ابوالفضل احمدلو، مصحح). فخرآذر.
رضوانی، فصیحالزمان شیرازی (1363). دیوان فصیحالزمان شیرازی «رضوانی» (هادی حائری «کورش»، مصحح). ما.
رفیع، جلال (1385). در جستجوی جوهر دین. اطلاعات، 13(2935)، 2.
رکنزاده آدمیت، محمدحسین (1337). دانشمندان و سخنسرایان فارس. کتابفروشیهای اسلامیه و خیام.
ریاحی خویی، محمدامین (1319). شاطرعباس صبوحی. ارمغان، 21(4)، 155-157.
ریاحی خویی، محمدامین (1320). شاطرعباس صبوحی. ارمغان، 22(2-3)، 114-117.
ژوکوفسکی، والنتین (1382). اشعار عامیانة ایران (در عصر قاجاری) (میرباقر مظفرزاده، مترجم؛ عبدالحسین نوایی، مصحح). اساطیر.
سرهندی، ناصرعلی (1381). دیوان اشعار ناصرعلی سرهندی (حمید کرمی، مصحح). الهام.
سرهندی، ناصرعلی (1013 یا 1103ق). دیوان فارسی ناصرعلی سرهندی. کتابخانة مجلس شورای اسلامی. 1116652.
سعدی، مصلح بن عبدالله (1362). کلیات سعدی (محمدعلی فروغی، مصحح). امیرکبیر.
سلمان ساوجی (1389). کلیات سلمان ساوجی (دکتر عباسعَلی وفایی، مصحح). سخن.
سمیعی، کیوان (1324). تسامحات ادبی؛ علل خلط اشعار، سبک شاعری شیخ بهائی، دوازده نفر خیالی تخلص، خیالی بخارایی، غزل خیالی بخارایی. یادگار، 2(2)، 44-56.
سهیلی خوانساری، احمد (1369). مرقع نگارستان؛ احوال و قطعاتی از آثار غلامرضا خوشنویس اصفهانی. پاژنگ.
سیدالحکماء لاریجانی، یحیی بن علیمحمد (1338ق). جنگ سیدالحکماء لاریجانی. کتابخانة آیهالله العظمی مرعشی نجفی. 13805.
شعاع شیرازی، محمدحسین (1380). تذکرة شعاعیه (دکتر محمد طاووسی، مصحح). بنیاد فارسشناسی.
صباحی بیدگلی، حاجی سلیمان (1392). دیوان حاجی سلیمان صباحی بیدگلی (از پیشروان نهضت بازگشت ادبی) (عبدالله مسعودی آرانی، مصحح). اسوه.
صبوحی، عباس (1306). جزوة اول از غزلیات مرحوم شاطر عباس صبوحی رحمة الله علیه. کتابخانة حسن آقای گودرزی ستوده و کتابخانة میرزا اسدالله شهشهانی.
صبوحی، عباس (1307). جزوة سوم از غزلیات مرحوم شاطر عباس صبوحی رحمة الله علیه. کتابخانة حسن آقای گودرزی ستوده و کتابخانة میرزا اسدالله شهشهانی.
صبوحی، عباس (1314). غزلیات مرحوم شاطر عباس صبوحی رحمة الله علیه. کتابخانة حسن آقای گودرزی ستوده و کتابخانة میرزا اسدالله شهشهانی.
صبوحی، عباس (1317). غزلیات شاطر عباس صبوحی رحمه الله علیه (عبرت، مصحح). حسن آقا گودرزی ستوده و میرزا اسدالله شهشهانی.
صبوحی، عباس (1362). دیوان شاطر عبّاس صبوحی (احمد کرمی، مصحح). ما.
صبوحی، عباس (بیتا). جنگ اشعار شاطر عباس صبوحی و سرگذشت آذری و ... . کتابخانة دانشکده ادبیات دانشگاه تهران. 11- د.
صبوحی قمی، عباس (1362). دیوان شاطر عبّاس صبوحی قمی (حسن گلمحمدی، مصحح). پاسارگاد.
صبوحی قمی، عباس (1368). تحقیق دربارة زندگانی، احوال، اعمال، افکار، آثار و دیوان کامل اشعار شاطر عبّاس صبوحی قمی (حسن گلمحمدی «فریاد»، مصحح). نسل دانش.
صبوحی قمی، عباس (1391). دیوان کامل اشعار شاطر عبّاس صبوحی قمی (حسن گلمحمدی «فریاد»، مصحح). علم.
صبوری (1334). دیوان حکیم صبوری (هادی جلوه، مصحح). جمعیت نشر فرهنگ گیلان.
صحبت لاری (1333). دیوان صحبت لاری (حسین معرفت، مصحح). کتابفروشی معرفت.
صفائی قمی، شاطر غلامحسین (1377). دیوان شاطر غُلامحسین قمی (صفائی) (احمد کرمی، مصحح). ما.
صفائی ملایری، ابراهیم (1310). سرقت یا اقتباس؟. ارمغان، 12(5)، 27-28.
صفائی ملایری، ابراهیم (1319). شاطر عباس صبوحی. ارمغان، 21(2-3)، 155-157.
طاهری شهاب، سیدمحمد (1342)، دیوان شاطر عباس صبوحی قمی با شرح حال و آثار شاعر. سالنامة کشور ایران، 18، 278-305.
طرزی افشار (1338). دیوان طرزی افشار (تمدن، مصحح). کتابفروشی ادبیه.
عماد، علیاکبر (1391ق). رنگارنگ. قرشی.
غیرت کرمانشاهی، سیدعبدالکریم بن عباس (1257-1335). جُنگ نظم و نثر. کتابخانة مجلس شورای اسلامی. 209104.
فروغی بسطامی (1362). غزلیات فروغی بسطامی (منصور شَفق، مصحح). صفیعلیشاه.
فیض، علیاکبر (1393). تذکرة شعرای معاصرین دارالایمان قم (دکتر علیرضا فولادی، مصحح). نور مطاف.
قاآنی شیرازی (بیتا). دیوان حکیم قاآنی شیرازی (محمدجعفر محجوب، مصحح). امیرکبیر.
قدس، حسین (1304الف). غزلیات شاطر عباس. ندای قدس، 1، 78.
قدس، حسین (1304ب). از غزلیات شاطر عباس (صبوحی). ندای قدس، 2، 157.
قدس، حسین (1304ج). شاطر عباس. ندای قدس، 3، 247-251.
قدس، حسین (1304د). از غزلیات شاطر عباس. ندای قدس، 5، 444.
قدس، حسین (1304هـ). از غزلیات شاطر عباس. ندای قدس، 6، 538.
قمی، حسین بن محمدحسن (1391). تحفه الفاطمیّین فی ذکر احوال قم و القمیّین (محمدحسین درایتی، مصحح). نور مطاف.
کفاش خراسانی، صبوحی، شاطر عباس، زرگر اصفهانی، فایز دشتستانی (1363). چهار دیوان؛ کفاش خراسانی، شاطر عبّاس صبوحی، زرگر اصفهانی، فایز دشتستانی (تیمور گورگین، مصحح). کتاب فرزان.
گرکانی، فضلالله (1356). تهمت شاعری؛ تحقیقی در احوال و پژوهشی در دیوان اشعار پروین اعتصامی. روزنه.
گلچین معانی، احمد (1363الف). تاریخ تذکرههای فارسی. کتابخانة سنائی.
گلچین معانی، احمد (1363ب). گلزار معانی؛ مجموعة نمونههایی از برگزیدة آثار بزرگان دانش و ادب و هنر ایران در نیمقرن اخیر به انتخاب و خط و امضای خودشان. ما.
لاهوتی، ابوالقاسم (1358)، دیوان لاهوتی (احمد بشیری، مصحح). امیرکبیر.
لعلی، میرزا علیخان ملقب به شمسالحکما (بیتا). دیوان لعلی حکیم (صفوت، مصحح). انجمن معارف آذربایجان.
محتشم کاشانی (1370). دیوان مولانا محتشم کاشانی (مهرعلی گرکانی، مصحح). سنائی.
محیط طباطبایی (1356). طاهرا یا طاهره؟. گوهر، 8(56)، 581-588.
ملکالشعرای بهار، محمدتقی (1368). دیوان ملکالشعرای بهار (مهرداد بهار، مصحح). توس.
موسوی طبری، سیدعبدالرضا (1391). درنگی بر غزلی منسوب به قتیل لاهوری، نذر عارف؛ جشننامة دکتر عارف نوشاهی (دکتر سعید شفیعیون و بهروز ایمانی، گردآورنده). مرکز پژوهش کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
مهستی گنجوی (1347). دیوان مهسِتی گنجوی (طاهری شهاب، مصحح). ابنسینا.
ناشناس [اکبر مخدومزادگان آخوند ملامهدی] (بیتا). جُنگ خطی. کتابخانة مجلس شورای اسلامی. 16951.
نصرآبادی اصفهانی، میرزامحمدطاهر (1317). تذکرة نصرآبادی. چاپخانة ارمغان.
وحشی بافقی، کمالالدین (1392). دیوان وحشی بافقی. ثالث.
وثوقالدوله، حسن وثوق (1343). آثار وثوق؛ نمونههایی از نَظم و نثر وثوقالدوله. بینا.
هادوی، مصطفی (شهیر اصفهانی) (1381). تذکرۀ شعرای استان اصفهان. گلافشان.
هلالی شیرازی [: جُغتایی] (1321ق). مثنوی شاه و درویش. مطبعة کربلایی اسدآقا.
یغمای جندقی (1339). کلیات یغمای جَندقی. کتابفروشی امیرکبیر.
References Ahli Shirazi, M. (1965). Divan of Ahli Shirazi's poems (H. Rabbani, Ed.). Sanaei. [In Persian] Aryanpour, Y. (1993). From Saba to Nima. Zovvar. [In Persian] Abusa'id Abu al-Khair. (1955). The Poetic Speeches of Abusa'id Abu al-Khair (S. Nafisi, Ed.). Shams Library. [In Persian] Azar Bigdali, L. (1958). Atashkade-ye Azar (S. J. Shahidi, Ed.). Book Publishing Institute. [In Persian] Borqa'i, S. M. B. (1994). Famous Contemporary Iranian Speakers. Khorram. [In Persian] Dashti, A. (1995). A Look at Sa'eb. Asatir. [In Persian] Dehkhoda, A. A. (1998). Loghatname. University of Tehran. [In Persian] Dehghan Samani. (n.d.). Divan of Dehghan Samani (M. Samsami, Ed.). Saqafi Bookstore. [In Persian] Emad, A. A. (2012). Colorful. Qorashi. [In Persian] Entezri, Sh. M. (n.d.). Ghazals of Shater Mostafa Qomi (Entezari) (S. M. B. Borqa'I, Ed.). Novin. [In Persian] Foroughi Bastami. (1983). Ghazalz of Foroughi Bastami (M. Shafaq, Ed.). Safi Ali Shah. [In Persian] Feyz, A. A. (2014). Tazkereh-ye Sho'ara-ye Mo'aserin-e Dar Al-Iman-e Qom (A. R. Fouladi, Ed.). Noor-e Mataf. [In Persian] Garakani, F. (1977). Accusation of a versification; A Study in the Situation and Research in the Poetry Collection of Parvin E'tesami. Rowzaeh. [In Persian] Gheyrat Kermanshahi, S. A. (1967-1996). The Jong of Poetry and Prose. Library of the Islamic Consultative Assembly. No. 209104. [In Persian] Golchin-e Ma'ami, A. (1984a). History of Persian Tazkerehs. Sanaei Library. [In Persian] Golchin-e Ma'ami, A. (1984b). Golzar-e Ma'ani; A collection of selected examples of the works of the great men of science, literature and art of Iran in the last half century, selected and signed by themselves. MA. [In Persian] Ha'eri, S. H. (1996a). Shater Abbas, one of the common people and an emotional poet; Part One. Ashna, 5(28), 27-42. https://ensani.ir/fa/article/274201 [In Persian] Ha'eri, S. H. (1996b). Shater Abbas, one of the common people and an emotional poet; Part Two. Ashna, 5(29), 33-50. https://ensani.ir/fa/article/274210 [In Persian] Ha'eri, S. H. (1996c). Shater Abbas, one of the common people and an emotional poet; Part Three. Ashna, 5(30), 10-21. https://ensani.ir/fa/article/274217 [In Persian] Ha'eri, S. H. (1996d). Shater Abbas, one of the common people and an emotional poet; Part Four. Ashna, 5(31), 15-16. [In Persian] Hadavi, M. (Shahir Esfahani). (2002). Tazkereh of Poets of Esfahan Province. Golafshan. [In Persian] Hajeb Shirari, H. A. (1993). Divan of Mirza Heydar Ali Hajib Shirazi (M. Asefi, Ed.). Jomhuri. [In Persian] Hafez. (2008). Divan of Hafez Qodsi (H. Zolfaghari & A. Alimohammadi, Eds.). Cheshme. [In Persian] Hafez Shirazi, Kh. Sh. M. (1983). Divan of Khajeh Shams Al-Din Mohammad Hafez Shirazi (M. Qazvini & Q. Ghani, Eds.). Zovvar. [In Persian] Hayati Kermani. (1992). Divan of Hayati Kermani (J. Nourbakhsh, Ed.). Yaldaqalam. [In Persian] Heyran Donboli (1994). Divan of Heyran Donboli (R. Karachi, Ed). Chapar. [In Persian] Hazin Lahiji, M. A. (1999). Divan of Hazin Lahiji (Z. Sahebkar, Ed.). Sayeh. [In Persian] Helali Shirazi [: Joghataei]. (1321AH). Masnavi-ye Shah O Darwish. Karbalai Asad-Agha printing press. [In Persian] Jannat, I. (1988). Women's Works: Ghazal. Armaghan, 7(8), 475. [In Persian] Jannat, I. (1988). Women's Works: Ghazal. Armaghan, 9(10), 616. [In Persian] Kaffash Khorasani, Sabohi, Sh. A., Zargar Isfahani, Fayez Dashtestani. (1984). Four Divans; Kaffash Khorasani, Shater Abbas Sabouhi, Zargar Esfahani, Fayez Dashtestani (T. Gorgin, Ed.). Farzan Books. [In Persian] Lahouti, A. (1979). Divan of Lahouti (A. Bashiri, Ed.). Amirkabir. [In Persian] La'li, M. A. Kh. (n. d.). Divan of La'li Hakim (Safvat, Ed.). Azarbayejan Education Association. [In Persian] Mahseti Ganjavi. (1347). Divan of Mahseti Ganjavi (Taheri Shahab, Ed.). Ebnesina Library. [In Persian] Mohit Tabatabaei. (1977). Tahera or Taherah?. Gohar, 5(8), 581-588. [In Persian] Malek Al-Sho'ara Bahar, M. T. (1989). Divan of Malek Al-Sho'ara Bahar (M. Bahar, Ed.). Toos. [In Persian] Mohtasham Kashani. (1991). Divan of Mawlana Mohtasham Kashani (M. Gorgani, Ed.). Sanaei Library. [In Persian] Mousavi Tabari, S. A. (1391). A Delay in a Ghazal Attributed to the Qatil Lahouri, Nazr-e Aref; Dr. Aref Noshahi's Celebration (S. Shafi'iyyoun & B. Imani, Ed.). Library Research Center, Museum and Documentation Center of the Islamic Consultative Assembly. [In Persian] Anynamous (n.d.). Handwritten Jong. Library of the Islamic Consultative Assembly. No. 16951. [In Persian] Nasrabadi Esfahani, M. M. T. (1938). Tazkere-ye Nasrabadi. Tehran, Armaghan Printing House. [In Persian] Partow Esfahani, M. A. R. (2007). Partow Esfahani's Poetry Collection (H. Tavassoli, Ed.). Islamic Azad University, Naein Branch. [In Persian] Qa'ani Shirazi (n.d.). Divan of Hakim Qa'ani Shirazi (M. J. Mahjoub, Ed.). Amirkabir. [In Persian] Qods, H. (1925a). Ghazals of Shater Abbas. Neda-ye Qods, (1), 78. [In Persian] Qods, H. (1925b). From the Ghazals of Shater Abbas (Subuhi). Neda-ye Qods, (2), 157. [In Persian] Qods, H. (1925c). Shatir Abbas. Neda-ye Qods. (3). 247-251. [In Persian] Qods, H. (1925d). From the Ghazals of Shater Abbas. Neda-ye Qods, (5), 444. [In Persian] Qods, H. (1925e). From the Ghazals of Shater Abbas. Neda-ye Qods, (6), 538. [In Persian] Qomi, H. (2012). Tohfat Al-Fatemiyyin fi zekr-e ahuval-e Qom Va Al-Qomiyyin (M. H. Derayati, Ed.). Noor-e Mataf. [In Persian] Raji Tabrizi. (2009). Kolliyyat-e Raji Tabrizi's Divan (A. Ahmadlou, Ed.). Fakhr-Azar. [In Persian] Rafi', J. (1986). In Search of the Essence of Religion. Ettela't, 13(2935), 2. https://www.magiran.com/article/1224308 [In Persian] Rezvani, F. Sh. (1984). Divan of Fasih Al-Zaman Shirazi "Rezvani" (H. Ha'eri "Kourosh", Ed.). Ma. [In Persian] Riyahi Khoei, M. A. (1940). Shater Abbas Sabouhi. Armaghan, 21(4), 155-157. [In Persian] Riyahi Khoei, M. A. (1941). Shater Abbas Sabouhi. Armaghan, 22(2-3), 114-117. [In Persian] Rokn-zadeh Adamiyyat, M. H. (1958). Persian Scholars and Orators. Islamiyeh and Khayyam Bookstores. [In Persian] Sabahi Bidgoli, H. S. (1392). Divan of Haji Sulayman Sabahi Bidgoli (A. Mas'oudi Arani, Ed.). Tehran. Osveh. [In Persian] Sabouhi, A. (1927). First booklet of the ghazals of the late Shater Abbas Sabouhi. Hasan Agha Goodarzi Sotoudeh Library and Mirza Asadollah Shahshahani Library. [In Persian] Sabouhi, A. (1928). Third Booklet of the Ghazals of the Shater Abbas Sabouhi. Hasan Agha Goodarzi Sotoudeh Library and Mirza Asadollah Shahshahani Library. [In Persian] Sabouhi, Sh. A. (1935). Ghazals of the Shater Abbas Sabouhi. Hasan Agha Goodarzi Sotoudeh Library and Mirza Asadollah Shahshahani Library. [In Persian] Sabouhi, A. (1938). Ghazals of Shater Abbas Sabouhi (Ebrat, Ed.). Hasan Agha Goodarzi Sotoudeh and Mirza Asadollah Shahshahani. [In Persian] Sabouhi, Sh. A. (1983). Divan of Shater Abbas Sabouhi (A. Karami, Ed.). Ma. [In Persian] Sabouhi, A. (n.d.). The Jong of Shater Abbas Sabouhi's Poems and the History of Azari and.... Library of the Faculty of Literature of University of Tehran. No. 11-D. [In Persian] Sabouhi Qomi, A. (1983). Divan of Shater Abbas Sabouhi Qomi (H. Golmohammadi, Ed.). Pasargad. [In Persian] Sabouhi Qomi, A. (1989). Research on the life, conditions, actions, thoughts, works and complete collection of Shater Abbas Sabouhi Qomi's Poems (H. Golmohammadi, Ed.). Nasl-e Danesh. [In Persian] Sabouhi Qomi, Sh. A. (2012). Complete collection of Shater Abbas Sabouhi Qomi's Poems (H. Golmohammadi, Ed.). Elm. [In Persian] Sabouri (1955). Divan of Hakim Sabouri (H. Jelweh, Ed). Gilan Culture Publishing Society. [In Persian] Sa'di, M. (1983). Kolliyyat of Sa'di (M. A. Foroughi, Ed.). Amirkabir. [In Persian] Safaei Malayeri, E. (1930). Theft or Adaptation?. Armaghan, 12(5), 27-28. [In Persian] Safaei Qomi, Sh. Gh. H. (1377). Divan of Shater Gholam Hoseyn Qomi (Safaei) (A. Karami, Ed.). Ma. [In Persian] Salman Savoji (1990). Kolliyyat of Salman Savji (A. A. Vafaei, Ed.). Sokhan. [In Persian] Sami'i, K. (1945). Literary Tolerances. Yadgar, 2(2), 44-56. [In Persian] Sarhandi, N. A. (2002). Divan of Naser Ali Sarhandi's Poems (H. Karami, Ed.). Elham. [In Persian] Sarhandi, N. A. (1013 or 1103 AH). Persian Divan of Naser Ali Sarhandi. Library of the Islamic Consultative Assembly. No. 1116652. [In Persian] Sayyed Al-Hokama Larijani, Y. (1335-1338 AH). The Jong of Sayyed Al-Hokama Larijani. Library of Ayatollah Mar'ashi Najafi. No. 13805. [In Persian] Sho'a' Shirazi, M. H. (2001). Tazkereh-ye Sho'a'iyyeh (M. Tavousi, Ed.). Fars Studies Foundation. [In Persian] Sohbat Lari (1954). Divan of Sobhat Lari. Ma'refat Bookstore. [In Persian] Soheili Khansari, A. (1980). Moraqaq'-e Negarestan; Anecdotes and Fragments from the Works of Gholam Reza Khoshnavis Esfahani. Pazhang. [In Persian] Taheri Shahab, S. M. (1963). Divan of Shater Abbas Sabouhi Qomi with Biography and Works of the Poet. Yearbook of Iran Country, 18, 278-305. [In Persian] Tarzi Afshar. (1959). Divan of Tarzi Afshar (Tamadon Ed.). Adabieh Bookstore. [In Persian] Vahshi Bafghi, K. (2013). Divan of Vahshi Bafghi. Sales. [In Persian] Vosouq Al-Dowleh, H. (1964). Vosouq's Works; Examples of Vosouq Al-Dowleh's Poetry and Prose. [In Persian] Yaghma-ye Jandaqi. (1339). Kolliyyat-e Yaghma-ye Jandaghi. Amirkabir Bookstore. [In Persian] Zhukovsky, V. (2003). Iranian Folk Poems (in the Qajar Era) (M. B. Mozaffarzadeh, Trans.; A. Navaei, Ed.). Asatir. [In Persian] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 326 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 120 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||