پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شمارهها | 1,877 |
| تعداد مقالات | 15,278 |
| تعداد مشاهده مقاله | 43,731,419 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 17,563,623 |
اولویتبندی سناریوهای بهینه سازی شده در زنجیرۀ تأمین مواد غذایی | ||
| پژوهش در مدیریت تولید و عملیات | ||
| مقاله 4، دوره 16، شماره 3 - شماره پیاپی 42، مهر 1404، صفحه 47-72 اصل مقاله (2.65 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی- فارسی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/pom.2025.142730.1577 | ||
| نویسندگان | ||
| یحیی زارع مهرجردی* 1؛ امیر حسین کریمی2 | ||
| 1استاد گروه مهندسی صنایع، دانشکده مهندسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران | ||
| 2دانشجوی کارشناسی ارشد گروه مهندسی صنایع، دانشکده مهندسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران | ||
| چکیده | ||
| امروزه با توجه به شرایط نامناسب آبوهوایی و تغییرات اقلیمی در دنیا و ایران، لزوم توجه به مبحث پایداری در تمام موضوعات احساس میشود. در این تحقیق، 6 شاخص تعریف شده است که هریک از آنها به یک بعد پایداری مربوط است. این شاخصها شامل میزان تولید گازهای گلخانهای و آب مصرفی، مقدار تراز تجاری و میزان خودکفایی در تولید مواد غذایی حیوانی و گیاهی و پروتئین حیوانیاند. همچنین 4 سناریو یا رخداد، که احتمال وقوع آنها در زنجیرۀ تأمین مواد غذایی در ایران نسبتاً زیاد است، بررسی و با شاخصهای تعریفشده سنجیده شدهاند. پرسش اصلی این تحقیق، نحوۀ ارتباط شاخصها با یکدیگر و چگونگی تأثیر سناریوی انتخابشده بر هر بعد پایداری است. درنهایت با استفاده از روش تاپسیس، سناریوها براساس این شاخصها اولویتبندی شده است. همچنین بهمنظور تعیین نحوه و میزان اثرگذاری یا اثرپذیری هر معیار از دیگر معیارها، از روش دیمتل فازی استفاده و پرسشنامهای به این جهت، طراحی شده است و خبرگان آن را پر کردهاند. نتیجۀ حاصلشده به این صورت است که سناریوی 4، که بهطور مستقیم به بعد شاخص اقتصادی تمرکز دارد، در اولویت اول قرار گرفته است. از طرف دیگر معیارهای «میزان آب مصرفی» و «خودکفایی در تولید مواد غذایی با منشأ گیاهی»، معیارهای اثرگذار و علی و مابقی معیارها اثرپذیرند. معیارهای «میزان خودکفایی در تولید مواد غذایی حیوانی» و «میزان خودکفایی در تولید پروتئین حیوانی»، بیشترین تعامل را با دیگر معیارها دارند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| زنجیرۀ تأمین پایدار مواد غذایی؛ تاپسیس؛ دیمتل فازی؛ برنامهریزی آرمانی؛ بهینهسازی چندهدفه | ||
| اصل مقاله | ||
|
مقدمه
زنجیرۀ تأمین پایدار مواد غذایی، سه بعد اقتصادی، اجتماعی و محیطزیستی را در نظر میگیرد. بعد اجتماعی زنجیرۀ تأمین مواد غذایی بر مسائلی مانند عدالت در توزیع مواد غذایی در سراسر دنیا و خودکفایی کشورها در تأمین مواد غذایی موردنیاز خود، تأکید دارد (Ehtesham Rasi & Sohanian, 2021).
افزایش تقاضا برای مواد غذایی و بهدنبال آن افزایش فعالیتهای کشاورزی، دولتها را برای رفع نیازهای آتی، وادار به تولید بیشتر مواد غذایی میکند که این موضوع، باعث برهمخوردن نظم آبوهوایی میشود ((Ogbolumani & Nwulu, 2021. در حال حاضر زنجیرۀ تأمین مواد غذایی، تأثیر منفی زیادی بر محیطزیست دارد؛ بهطوری که انتشار حدود 18% از گازهای گلخانهای، به این صنعت مربوط است (Drofenik et al., 2023).
با توجه به مطالب بالا، ضرورت و اهمیت این تحقیق، لزوم تولید پایدار مواد غذایی با در نظر گرفتن هر سه بعد پایداری است.
هدف اصلی این تحقیق، دستیابی به یک راهحل برای جلوگیری از اثر منفی زنجیرۀ تأمین مواد غذایی بر محیطزیست و جلوگیری از صرف منابع اضافی برای تولید و واردات مواد غذایی (یارانههای پرداختی از سوی دولت)، با ارائۀ راهحلهایی است که تضمین امنیت غذایی کشور ایران را نیز در نظر بگیرد.
مدیریت زنجیرۀ تأمین پایدار در دهههای اخیر در دانشگاه و صنعت، توجه زیادی را به خود جلب کرده است (Gholizadeh et al., 2021). محسنی و همکاران (2022)، شاخصهای طراحیشده در زنجیرۀ تأمین مواد غذایی را اولویتبندی کردند. این شاخصها شامل افزایش سلامتی مردم، اشتغالزایی و کاهش آلودگی آبوخاکاند. میزان تأثیر شاخصهای پایداری بر یکدیگر، با استفاده از روش دیمتل فازی بررسی شده است که نتیجۀ آن کاهش و بهینهسازی مصرف آب و دارای بیشترین تأثیر بر دیگر عوامل است. این شاخصها شامل حذف سوختهای فسیلی، بهینهسازی استفاده از آب و تصویر ذهنی مثبت مصرفکنندگان از زنجیرۀ تأمین پایدارند. شهابادی و زارع مهرجردی (2022) نیز، عوامل تأثیرگذار بر تولید برنج را با استفاده از روش تاپسیس فازی اولویتبندی کردهاند و نتیجهاش این بود که متغیرهای تکنولوژی، تحقیق و توسعه، دانش کاشت و برداشت و عوامل کشت، با یکروند مشخص به افزایش پایداری منجر میشوند. همچنین رضایی و همکاران (2023) در یک تحقیق، نحوۀ تأثیر هر بعد پایداری را بر دیگر جنبههای پایداری، با استفاده از روش دیمتل فازی بررسی کردهاند. در این تحقیق هر بعد پایداری با استفاده از چندین شاخص بررسی و سپس با استفاده از یک پرسشنامه، دیتاهای لازم از خبرگان جمعآوری شده است. امیری و همکاران (2020) نیز، زنجیرۀ تأمین پایدار گندم را ازطریق مدلسازی پویایی بررسی کردهاند. در این تحقیق، 4 سناریو در نظر گرفته شده است. همچنین با استفاده از چند شاخص، عملکرد هر سناریو سنجیده شده است. همچنین ارتیز باریس و همکاران (2019) در یک تحقیق، از روشهای ای اچ پی و تاپسیس برای اولویتبندی تأمینکنندگان گوشت خوک استفاده کردهاند. همچنین آنها از روش دیمتل برای ارزیابی میزان وابستگی بین عناصر تصمیمگیری استفاده کردهاند. تیرکلایی و همکاران (2021) در تحقیقی، تأمینکنندگان سبز را در زنجیرۀ تأمین کشاورزی-غذایی با استفاده از ترکیب روشهای ای اچ پی، تاپسیس و مدل برنامهریزی هدفی مقاوم آر جی پی انتخاب میکنند. هدف اصلی این تحقیق، تخصیص بهینۀ سفارشها تحت شرایط عدم قطعیت است. اسدی و همکاران (2025) نیز در تحقیقی، چالشهای پایداری زنجیرۀ تأمین مواد غذایی را در ایران شناسایی و اولویتبندی کردهاند. این اولویتبندی با استفاده از روش ای اچ پی انجام شده است. نتیجۀ این تحقیق نشان میدهد مهمترین چالش در پایداری زنجیرۀ تأمین ایران، کارایی پایین و ضعف در شیوههای مصرف صحیح منابع در حوزۀ کشاورزی است. کومار و کومار (2023) در تحقیقی، دو سناریوی استفاده و عدم استفاده از فناوری بلاکچین را در زنجیرۀ تأمین پایدار پنیر، شبیهسازی کردهاند. نتیجۀ این تحقیق نشان میدهد استفاده از فناوری بلاکچین، باعث کاهش زمان سفارشگذاری و کاهش آلودگی کامیونهای حمل پنیر میشود.
با بررسی مطالعات پیشین و تحقیقات مشابه در حوزۀ زنجیرۀ تأمین پایدار مواد غذایی، تحقیق مشابهی یافت نشد که شاخصها و سناریوها را مطابق وضعیت فعلی زنجیرۀ تأمین مواد غذایی در ایران، با در نظر گرفتن طیف وسیعی از مواد غذایی و انواع روشهای کشت و اولویتبندی سناریوهای طراحیشده در نظر گرفته باشد. بیشتر تحقیقات، تأمینکنندگان را اولویتبندی کرده بودند و سناریوی متناسب با شرایط کشور را در هریک از جنبههای پایداری در نظر گرفتن انواع کشت هر مادۀ غذایی، طراحی نکرده بودند.
برای پاسخ مناسب به چالشهای موجود در زنجیرۀ تأمین مواد غذایی، ابتدا باید شاخصهای پایدار تعریف و پایش شوند و پس از آن، تأثیر و میزان ارتباط هر معیار بر دیگر معیارها شناسایی شود. در انتهای این تحقیق، به سؤالات زیر پاسخ داده میشود:
سناریوی انتخابشده بر کدامیک از ابعاد پایداری تمرکز بیشتری دارد؟
تأثیر سناریوهای مختلف بر ابعاد پایداری چگونه است؟
نحوۀ ارتباط و اثر شاخصها بر یکدیگر چگونه است؟
درنهایت نتایج این تحقیق، معیار تصمیمگیری مناسبی برای مدیران صنعت کشاورزی در ایران است. در ادامۀ مقاله در بخش 2، مبانی نظری تحقیق بیان شده است. در بخش 3 نیز، روش پژوهش شامل مدلسازی، تعریف مسئله و تشریح سناریوها شرح داده شده است. در بخش 4 یافتههای تحقیق، در بخش 5 بحث و در بخش 6 نتیجهگیری تحقیق شرح داده شده است.
مبانی نظری
2-1 زنجیرۀ تأمین پایدار مواد غذایی
زنجیرۀ تأمین پایدار مواد غذایی یک سیستم گسترده از تولید، حملونقل، فراوری، توزیع و فروش مواد غذایی است که با هدف تأمین پایدار مواد غذایی به جامعه در حوزۀ محیطزیست، بعد اجتماعی و اقتصادی کمک میکند. زنجیرۀ تأمین پایدار مواد غذایی، سه بعد اقتصادی، اجتماعی و محیطزیستی را در نظر میگیرد (Ehtesham Rasi & Sohanian, 2021).
2-2 روش تصمیمگیری تاپسیس
تاپسیس یک روش تصمیمگیری و براساس این استوار است که بهترین گزینهها باید کمترین فاصله را از راهحل ایدهآل مثبت و بیشترین فاصله را از راهحل ایدهآل منفی داشته باشند (Ehtesham Rasi & Sohanian, 2021).
2-3 تکنیک دیمتل فازی
روش دیمتل، یک ابزار کاربردی برای تعیین معنای توصیفات و روابط بین معیارها تعریف شده است. مهمترین جنبهای که روش دیمتل را از دیگر رویکردهای تصمیمگیری متمایز میکند، توانایی ارزیابی رابطۀ علتومعلولی بین عوامل است (Kuzu, 2021).
دیمتل فازی روابط علی و معلولی بین روابط را بررسی میکند؛ بنابراین برای شناسایی میزان اثرگذاری و اثرپذیری عوامل مختلف بر یکدیگر، مناسب است (Jindal et al., 2021). از زمانی که روش دیمتل پیشنهاد شد، بهطور گسترده برای شناسایی عوامل حیاتی و تحلیل رابطۀ علت و معلولی در مسائل مختلف تصمیمگیری در دنیای واقعی استفاده شده است (Zhang et al., 2023).
2-4 پایداری
پایداری یعنی تمرکز بر آثار بلندمدت عملیات شرکت و دوام منابع برای استفاده در آینده؛ در حالی که امروز سودآور است (Rostami et al., 2022).
2-5 برنامهریزی آرمانی
برنامهریزی آرمانی یک روش حل مسائل چندهدفه است. در این روش، سطح آرزوی هر تابع هدف با روش برنامهریزی هدف تعریف میشود (Taheri et al., 2023).
روششناسی پژوهش
در این تحقیق، با توجه به ماهیت چندبعدی مسئله و نیاز به تصمیمگیری در شرایط پیچیده، از ترکیب روشهای کمی و چندمعیاره استفاده شده است. از روش حل برنامهریزی آرمانی، برای حل معادله و دستیابی به اهداف متضاد به کار گرفته شد؛ زیرا این روش، توانایی بالایی در مدیریت اهداف چندگانه دارد. روش تاپسیس برای اولویتبندی سناریوها انتخاب شد؛ زیرا امکان مقایسۀ گزینهها براساس نزدیکی به راهحل ایدهآل را فراهم میکند. همچنین روش دیمتل فازی برای شناسایی روابط علی بین عوامل مؤثر به کار گرفته شد تا ساختار تأثیرگذاری متقابل عوامل بهصورت دقیقتر و با در نظر گرفتن عدم قطعیت مدلسازی شود. ترکیب این روشها بهگونهای طراحی شده است که هرکدام مکمل دیگری بوده است و درمجموع، تصویری جامع و اتکاشدنی را از مسئله ارائه میدهند.
این پژوهش در 3 فاز و 6 گام انجام شده است. گامها و فازهای این تحقیق، در شکل 1 نشان داده شده است.
فاز اول: تعریف مسئله و جمعآوری دادهها
گام 1: در این گام، مسئلۀ تحقیق با مطالعۀ پژوهشهای گذشته و مرور پیشینۀ موضوع تعریف شده است.
گام 2: جمعآوری دادههای مورد نیاز مسئله با توجه به سناریوهای تعریفشده در گام 1.
فاز دوم: مدلسازی و حل مسئله
گام 3: مدلسازی مسئله.
گام 4: حل مسئله با روش برنامهریزی آرمانی و تعریف مدل خاص هر سناریو.
فاز سوم: تجزیهوتحلیل نتایج و انتخاب سناریوی بهینه
گام 5: تجزیه و تحلیل نتایج به دست آمده از هر سناریو.
گام 6: انتخاب سناریوی بهینه با استفاده از روشهای تاپسیس و استفاده از روش دیمتل فازی برای سنجش میزان اثرگذاری هر معیار بر دیگر معیارها.
شکل 1- چارچوب پژوهش
Fig 1- Stady framework
3-1 شناسایی سناریوها و شاخصهای پایداری
در ادامۀ تحقیق با انجام مرور پیشینه، شاخصهای موجود در زمینۀ زنجیرۀ تأمین پایدار مواد غذایی اقدام شناسایی شده است. شاخصهای استخراجشده از مقالات مختلف مطابق جدول 1 است.
جدول 1- شناسایی شاخصهای پایداری
Table 1- Identification of sustainability indicators
ردیف محقق جنبههای پایداری شاخصها
اقتصادیزیستمحیطیاجتماعی
1 سلطانی و همکاران (2020)
12میزان آب مصرفی برای تولید مواد غذایی
میزان خودکفایی در تولید مواد غذایی
2 طاهر (2019)
2 1 3 کاهش میزان مصرف آب
کاهش هزینهها
افزایش اشتغالزایی
3 قلیزاده و همکاران (2021)
1
2 3 4 میزان هزینۀ راهاندازی تأسیسات
هزینۀ حملونقل بین تأسیسات
میزان آلودگی ناشی از حملونقل کالاها
زمان تحویل مواد لبنی
4 6
7 3
4
5
1
2 افزایش سلامتی مردم
اشتغالزایی و استفاده از نیروهای بومی
کاهش آلودگی آبوخاک
کاهش تولید گازهای گلخانهای
کاهش مصرف آب
کاهش هزینهها
افزایش درآمدها
5 درفنیک و همکاران (2023)
2
3 4 1 خودکفایی
میزان درآمدها
میزان هزینهها
میزان تولید گازهای گلخانهای
میزان استفاده از کودهای شیمیایی
درنهایت سناریو و شاخصهای اولیه براساس مرور پیشینه، بررسی مقالات مشابه و مشکلات و ضعفهای حال حاضر کشور استخراج و پس از آن با نظر خبرگان شاخص و سناریوهای مناسب، انتخاب شدهاند. این 6 شاخص برای تمامی ابعاد پایداری است که به شرح ذیلاند:
بعد زیستمحیطی
C1:میزان آب مصرفی (-)
C2:میزان گازهای گلخانهای تولیدشده (-)
بعد اقتصادی
C3:میزان تراز تجاری حوزۀ کشاورزی (+)
بعد اجتماعی
C4:میزان خودکفایی در تولید مواد غذایی با منشأ گیاهی (+)
C5:میزان خودکفایی در تولید مواد غذایی با منشأ حیوانی (+)
C6:میزان خودکفایی در تولید پروتئین حیوانی (+)
3-2 تعریف مسئله
در مواجهه با چالشهای روزافزون امنیت غذایی، پایداری محیطزیست و بهرهوری منابع، انتخاب ترکیب بهینهای از محصولات کشاورزی و شیوههای تولید، اهمیت حیاتی پیدا کرده است. در این پژوهش، چهار سناریوی متفاوت برای تولید مواد غذایی، با توجه به شرایط فعلی کشور و هریک از جنبههای پایداری طراحی شدهاند. این مدل شامل ۱۳ نوع مادۀ غذایی گیاهی و ۴ نوع مادۀ غذایی حیوانی است. هر مادۀ غذایی در صورت امکان کشت در قالب چهار نوع کشت مختلف، بررسی شده است تا امکان تحلیل جامعتری از الگوهای تولید فراهم شود.
هدف اصلی این مطالعه، ارزیابی میزان تولید هر مادۀ غذایی در هر سناریو و نوع کشت و درنهایت انتخاب سناریوی بهینه با توجه به معیارهای چندگانه است. برای این منظور، ابتدا با استفاده از روش ترکیبی تاپسیس، سناریوها براساس 6 معیار کلیدی اولویتبندی شدند؛ سپس، بهمنظور تحلیل تأثیر هر سناریو بر معیارهای مدنظر، از روش فازی دیمتل بهره گرفته شد تا روابط علی و شدت تأثیرات میان معیارها بهصورت دقیقتر مشخص شود.
این پژوهش با ترکیب مدلسازی سناریو، تحلیل چندمعیاره و روشهای تصمیمگیری فازی، تلاش دارد تا چارچوب علمی را برای انتخاب الگوی بهینۀ تولید مواد غذایی ارائه دهد که هم ازنظر زیستمحیطی پایدار باشد و هم نیازهای تغذیهای جامعه را بهصورت مؤثر پاسخ دهد.
مواد غذایی و انواع کشاورزیهای ذیل، در دامنۀ این تحقیقاند.
مواد غذایی با منشأ حیوانی:
گوشت قرمز (گاو و گوسفند)؛
گوشت سفید (مرغ)؛
شیر گاو؛
تخممرغ.
مواد غذایی با منشأ گیاهی:
مواد غذایی گیاهی به کار برده شده ازطریق انسان:
غلات شامل: گندم، برنج و جو؛
میوهها شامل: پسته؛
صیفیجات شامل: هندوانه، زعفران، گوجهفرنگی و خیار سبز؛
سبزیها: سیبزمینی و پیاز؛
دانههای روغنی شامل کلزا و سویا.
مواد غذایی استفادهشدۀ حیوانات:
کاه، علوفه و خوراک دام و طیور (ذرت، سویا و جو)
همچنین روشهای کشت در ایران نیز به 4 دستۀ مختلف تقسیم میشوند که شامل موارد ذیلاند:
کشاورزی گلخانهای؛
کشاورزی غرق آبی؛
کشاورزی نوین؛
کشاورزی دیمی.
سناریوها
سناریوی 1: رسیدن به خودکفایی در تولید مواد غذایی استراتژیکی نظیر گندم، دانههای روغنی، علوفه، خوراک دام و طیور، برنج، گوشت قرمز و سفید، تخممرغ و شیر
با توجه به اهمیت مواد غذایی مهم نظیر گندم، برنج، دانههای روغنی نظیر کلزا و خوراک دام و طیور نظیر ذرت، بهجهت کاهش ریسک در مواقع وقوع جنگهای بینالمللی، اعمال تحریمهای گسترده، وقوع خشکسالیهای جهانی و دیگر موارد، انتظار میرود کشورمان در تولید این مواد غذایی به خودکفایی نسبی 80% برسد. افزایش کشت این محصولات، مستلزم افزایش تخصیص منابعی نظیر آب، زمینهای کشاورزی و نیروی انسانی است. هماکنون کشور ما در تولید گندم دارای خودکفایی 100% است؛ ولی این خودکفایی در مواد غذایی مهم دیگر، وجود ندارد. طبیعی است که در پی افزایش کشت این محصولات مهم، مقداری از سهم دیگر تولیدات فعلی بخش کشاورزی باید کاهش یابد تا منابع به کشت این مواد غذایی تخصیص داده شود. این استراتژی، اثر مستقیمی بر بخش خودکفایی دارد. همچنین در صورت صرفۀ اقتصادی کاشت این محصولات در داخل نسبتبه واردات آنها، این استراتژی بر جنبۀ اقتصادی نیز تأثیر مثبت دارد.
سناریو 2: مصرف آب در حوزۀ کشاورزی به میزان استاندار (شبیهسازی شرایط کمآبی)
کشور ما در یک منطقۀ خشک و نیمهخشک و کمبارش، با پتانسیل تبخیر بالای آب واقع شده است. میزان بارش بلندمدت سالیانه در بیشتر مناطق ایران 250 میلیمتر، یعنی یکسوم میانگین دیگر مناطق جهان و در 8درصد مناطق بیش از 500 میلیمتر بوده است (Maghrebi et al., 2020). از طرفی مطابق یک تحقیق دیگر، میزان مصرف فعلی آب در حوزۀ کشاورزی و تولید مواد غذایی 86 میلیارد متر مکعب است که بهمنظور رسیدن به یک سطح مناسب برای محیطزیست، این رقم باید به عدد 5/38 میلیارد متر مکعب در سال برسد که این عدد نشاندهندۀ لزوم کاهش مصرف آب در حوزۀ کشاورزی و تولید مواد غذایی به میزان 55% تا 60% است (Soltani et al., 2020).
هدف این سناریو، تولید مواد غذایی در شرایط کمآبی و مطابق با استانداردهای جهانی است. میزان آب مجاز برای استفاده در زنجیرۀ تأمین مواد غذایی حاضر در این تحقیق، سالانه 25 میلیارد متر مکعب است.
سناریوی 3: تأمین حداقل 50درصدی مواد غذایی، که مصرف آب بالایی دارند، از طریق واردات
مطابق با آمار وزارت نیرو، در حال حاضر در بخش کشاورزی ایران حدوداً 81 میلیارد متر مکعب آب مصرف میشود که مقدار بسیار زیادی است. با توجه به بحران آبی که در حال حاضر در کشور ما وجود دارد، کشور ما باید بهسمت صرفهجویی در مصرف آب حرکت کند. برای ترمیم سفرههای زیرزمینی، چند سالی برداشت از آنها کاهش مییابد و استراتژی واردات مواد غذایی پرمصرف بهجای تولید آنها در نظر گرفته میشود.
این محصولات شامل:
برنج؛
گوشت قرمز؛
گوشت مرغ؛
تخممرغ و
دانههای روغنی هستند.
سناریوی 4: رسیدن به سود خالص 15 میلیارد دلاری در ازای صادرات و واردات مواد غذایی مدنظر
در این سناریو، هدف حداکثرکردن تراز تجاری کشور در حوزۀ مواد غذایی است. دلیل این هدف، وجود ظرفیت تولید و صادرات محصولات پرسود نظیر پسته و زعفران و در اولویت قرار گرفتن افزایش تولید این محصولات و محصولات وارداتی است که حجم مصرف زیادی نیز دارند (ذرت و علوفه دامی و دانههای روغنی). محصولات صادراتی ایران در حال حاضر، که در دامنۀ این تحقیق نیز هستند، شامل تخممرغ، شیر، زعفران، سیبزمینی، هندوانه، پیاز و پستهاند. این سناریو برای مشخصکردن مقدار تولید و صادرات هر محصول برای رسیدن به سود خالص سالیانه 15 میلیارد دلار کوشیده است. شکل2، نشاندهندۀ تأثیر مثبت هر سناریو بر هریک از ابعاد پایداری است.
شکل 2- تأثیر مثبت هر سناریو روی هر بعد پایداری
Fig 2- The positive impact of each scenario on each dimension sustainability
3-4 مدل مسئله
3-4-1 نمادهای مدلسازی
جدول 2 نشاندهندۀ متغیر، پارامتر و اندیسهای مدلسازی است.
جدول 2- نمادهای مدلسازی
Table 2- Modeling Symbols
اندیسها:
i: نوع مادۀ غذایی با منشأ گیاهی
j: نوع مادۀ غذایی با منشأ حیوانی
k: نوع کشاورزی
پارامترها:
Ycph: مقدار تولید هر نوع مادۀ غذایی در هر هکتار (هکتار/تن)
Aofnii: مقدار موردنیاز از هر نوع مادۀ غذایی با منشأ گیاهی در سال (سال/تن)
Afpf: مقدار تولید انواع غذا با مشأ حیوانی بهازای هر عامل (تن)
Aofnjj: مقدار مورد نیاز از هر نوع مادۀ غذایی با منشأ حیوانی در سال (سال/تن)
Ccacij: میزان خوراک مورد نیاز عاملهای تولید مواد غذایی با منشأ گیاهی (تن/تن)
Smnp: میزان استاندارد درشتمغذی پروتئین مورد نیاز برای جمعیت ایران در سال (سال/تن)
Ip: جمعیت ایران (میلیون نفر)
Awip: میانگین وزن مردم ایران (کیلوگرم)
Ggpfik: میزان گاز گلخانهای تولیدشده بهازای کشت و یا تولید هر نوع مادۀ غذایی با منشأ گیاهی (تن/تن)
Ggptj: میزان گاز گلخانهای تولیدشده بهازای کشت و یا تولید هر نوع مادۀ غذایی با منشأ حیوانی (تن/تن)
Ggpfi: میزان گازهای گلخانهای تولیدشده در اثر کشت مواد غذایی وارداتی (تن/تن)
Wupfikik: میزان آب مصرفی برای تولید هر تن نوع مادۀ غذایی با منشأ گیاهی (مترمکعب/تن)
Wupfj: میزان آب مصرفی برای تولید هر تن نوع مادۀ غذایی با منشأ حیوانی (مترمکعب/تن)
Wypfi: میزان آب استفادهشده برای تولید محصولات گیاهی وارداتی (مترمکعب/تن)
Iffpj: درآمد حاصل از صادرات انواع مواد غذایی با منشأ حیوانی (تن/دلار)
Iffpii: درآمد حاصل از صادرات انواع مواد غذایی با منشأ گیاهی (تن/دلار)
Tpafi: هزینۀ حاصل از واردات انواع مواد غذایی با منشأ حیوانی (تن/دلار)
Tpafii: هزینۀ حاصل از واردات انواع مواد غذایی با منشأ گیاهی (تن/دلار)
Mffii: کسر جرمی میزان پروتئین موجود در هر مادۀ غذایی با منشأ حیوانی (%)
αii: ضریب میزان ضایعات هر مادۀ غذایی با منشأ گیاهی
αjj: ضریب میزان ضایعات هر مادۀ غذایی با منشأ حیوانی
متغیرها:
Ttalik: میزان زمینهای اختصاصیافته به هر مادۀ غذایی با هر نوع کشت (هکتار)
Apefi: مقدار هر مادۀ غذایی تولیدشده با منشأ گیاهی (سال/تن)
Aofwii: میزان ضایعات مواد غذایی با منشأ گیاهی (سال/تن)
Aeifi: مقدار مادۀ غذایی صادرشده با منشأ گیاهی (سال/تن)
Aiifi: مقدار مادۀ غذایی واردشده با منشأ گیاهی (سال/تن)
Apefjj: مقدار هر مادۀ غذایی تولیدشده با منشأ حیوانی (سال/تن)
Nodc: تعداد عامل تولید غذا با منشأ حیوانی
Aofwjj: میزان ضایعات مواد غذایی با منشأ حیوانی (سال/تن)
Aeiaj: مقدار مادۀ غذایی صادرشده با منشأ حیوانی (سال/تن)
Aiiaj: مقدار مادۀ غذایی واردشده با منشأ حیوانی (سال/تن)
:Aofnai میزان مواد غذایی (کاه و علوفه و خوراک دام و طیور) مورد نیاز برای خوراک حیوانات (سال/تن)
Iffe: درآمد کل صادرات مواد غذایی (سال/دلار)
Coif: هزینۀ کل واردات مواد غذایی (سال/دلار)
Z1: تابع هدف میزان تولید گازهای گلخانهای در اثر تولید مواد غذایی با منشأ گیاهی و حیوانی
Z2: تابع هدف میزان مصرف آب در اثر تولید مواد غذایی با منشأ گیاهی و حیوانی
Z3: تابع هدف تراز خالص اقتصادی
Z4: تابع هدف میزان خودکفایی در تولید مواد غذایی با منشأ گیاهی
Z5: تابع هدف میزان خودکفایی در تولید مواد غذایی با منشأ حیوانی
Z6: تابع هدف میزان خودکفایی در تولید درشتمغذی پروتئین با منشأ غذاهای حیوانی
Z: تابع هدف میزان انحراف از هدف در تابع هدف برنامهریزی آرمانی
نمادهای متغیرهای باینری:
Yefpi: متغیر باینری برای صادرات مواد غذایی با منشأ گیاهی (در صورت 1بودن، نشاندهندۀ صادرات و در صورت 0بودن نشاندهندۀ نبود صادرات مواد غذایی با منشأ گیاهی است).
Yefaj: متغیر باینری برای صادرات مواد غذایی با منشأ حیوانی (در صورت 1بودن نشاندهندۀ صادرات و در صورت 0بودن نشاندهندۀ نبود صادرات مواد غذایی با منشأ حیوانی است).
Yifpi: متغیر باینری برای واردات مواد غذایی با منشأ گیاهی (در صورت 1بودن نشاندهندۀ واردات و در صورت 0بودن نشاندهندۀ نبود واردات مواد غذایی با منشأ گیاهی است).
Yifaj: متغیر باینری برای واردات مواد غذایی با منشأ حیوانی (در صورت 1بودن نشاندهندۀ واردات و در صورت 0بودن نشاندهندۀ نبود واردات مواد غذایی با منشأ حیوانی است).
3-5 مدل ریاضی
3-5-1 محدودیت ظرفیت زمین کشاورزی
این معادله نشاندهندۀ مقدار کل زمین در دسترس برای کشاورزی و مقدار زمین اختصاص داده شده به هر نوع کشت است که در این معادله Ttalik نشاندهندۀ مقدار زمین اختصاص داده شده به محصول با منشأ گیاهی i و k نشاندهندۀ نوع کشت محصول یادشده است. مجموع کل مقدار زمینهای اختصاص داده شده به انواع مواد غذایی همراه با هر نوع کشت، باید کوچکتر یا مساوی کل زمینهای موجود باشد.
معادلۀ 1: محدودیت ظرفیت کشت گلخانهای
(1) ∑_(i=1)^13▒〖〖Ttal〗_i1≤〗 10000
معادلۀ 2: محدودیت ظرفیت زمینهای کشت نوین
(2) ∑_(i=1)^13▒〖〖Ttal〗_i3≤〗 1550000
معادلۀ 3: محدودیت ظرفیت زمینهای کشاورزی با کشت دیم و غرقآبی
این معادله نشاندهندۀ میزان زمینهای در دسترس برای کشت با دو نوع غرقآبی و دیمی است. بهدلیل نبود لزوم وجود تجهیزات خاص برای این دو کشت، این دو نوع کشت با یکدیگر در نظر گرفته میشوند.
(3) ∑_(i=1)^13▒〖〖Ttal〗_i2+∑_(i=1)^13▒〖〖Ttal〗_i4≤〗〗 9450000
معادلۀ 4: میزان تولید مواد غذایی با منشأ گیاهی
این معادله نشاندهندۀ مقدار تولید انواع مواد غذایی با منشأ گیاهی در داخل کشور است.
(4) ∑_(k=1)^4▒〖〖Apef〗_ik=∑_(k=1)^4▒〖〖Ycph〗_( ik) .〖Ttal〗_ik ∀i 〗〗
معادلۀ 5: میزان ضایعات هر مادۀ غذایی با منشأ گیاهی
این معادله نشاندهندۀ میزان ضایعات مواد غذایی با توجه به ضریبαدر نظر گرفته شده برای هر مادۀ غذایی است.
(5) 〖 Aofwi〗_i=〖αi〗_i/2*(∑_(k=1)^4▒〖Apef〗_ik ) ∀ i
معادلۀ 6: تعادل جرمی مواد غذایی با منشأ گیاهی
این معادله نشاندهندۀ تعادل جرمی در میزان تولید و واردات انواع مواد غذایی در برابر میزان مصرف و صادرات مواد غذایی است.
(6) 〖 Aofni〗_i+〖Aofwi〗_i=∑_(k=1)^4▒〖Apef〗_ik +〖Aiif〗_i-〖Aeif〗_( i) ∀i
معادلۀ 7: میزان تولید مواد غذایی با منشأ حیوانی
این معادله نشاندهندۀ مقدار انواع غذاهای تولیدشده با منشأ حیوانی در داخل کشور است.
(7) 〖 Apefj〗_j=〖Nodc〗_(j ).〖Afpf〗_j ∀j
معادلۀ 8: میزان ضایعات هر مادۀ غذایی با منشأ حیوانی
(8) 〖 Aofwj〗_j=〖αj〗_j/2*(〖Apefj〗_j) ∀j
معادلۀ 9: تعادل جرمی مواد غذایی با منشأ حیوانی
این معادله نشاندهندۀ تعادل در مقدار تولید، مصرف، واردات و صادرات انواع مواد غذایی با منشأ حیوانی است.
(9) 〖 Aofnj〗_j 〖+Aofwj〗_j=〖Apefj〗_j+〖Aiia〗_j-〖Aeia〗_j ∀j
معادلۀ 10: میزان مواد خوراکی مورد نیاز دام و طیور برای تولید مواد غذایی با منشأ حیوانی
این معادله نشاندهندۀ مقدار مواد خوراکی مورد نیاز برای تغذیۀ حیواناتی است که عامل تولید انواع مواد غذایی با منشأ حیوانیاند.
(10) 〖 Aofna〗_i=∑_(j=1)^2▒〖〖Ccac〗_ij.〖Apef〗_(j ) 〗+∑_(j=3)^4▒〖〖Ccac〗_13j.〖Apef〗_(j ) 〗 ∀i={12,13}
معادلۀ 11: میزان پروتئین حیوانی مورد نیاز مردم ایران
(11) Smnp=Ip*Awip*365*0.8*〖10〗^(-6)
توابع هدف مربوط به بعد زیستمحیطی:
معادلۀ 12: تابع هدف میزان تولید گازهای گلخانهای
این معادله نشاندهندۀ مجموع مقدار گازهای گلخانهای کربن معادل تولیدشدۀ (کربندیاکسید) حاصل از تولید انواع مواد غذایی با منشأ گیاهی و حیوانی براساس میزان پارامترهای تأثیرگذار (مقدار تولید، مقدار صادرات، مقدار واردات و مقدار مصرف) است.
(12) 〖 Z〗_1=Min(∑_(k=1)^4▒〖∑_(i=1)^13▒〖Ggpf〗_(ik ) .〖〖Apef〗_ik+∑_(j=1)^4▒〖〖Ggpt〗_j.〖Apefj〗_j-∑_(i=12)^13▒〖〖Aiif〗_i.〖Ggpfi〗_i 〗〗)〗_ 〗
معادلۀ 13: تابع هدف میزان مصرف آب
این معادله نشاندهندۀ مقدار مجموع آب مصرفی برای تولید انواع مواد غذایی با منشأ گیاهی و حیوانی براساس میزان پارامترهای تأثیرگذار (مقدار تولید، مقدار صادرات، مقدار واردات و مقدار مصرف) است.
(13) 〖 Z〗_2=Min(∑_(k=1)^4▒∑_(i=1)^13▒〖〖Wupfik〗_ik .〖Apefi〗_ik+∑_(j=1)^4▒〖〖Wupf〗_j.〖Apefj〗_j 〗-∑_(i=12)^13▒〖〖Aiif〗_i.〖Wypf〗_i 〗 )〗
در این معادله مقدار آب مصرفشده در کشور ایران در اثر کشت و تولید انواع مواد غذایی محاسبه و مقدار آب مصرفی از آن کم میشود که در اثر کشت خوراک مورد نیاز حیوانات و از طریق واردات تأمین میشود.
معادلات مربوط به بعد اقتصادی
معادلۀ 14: تابع هدف میزان تراز خالص اقتصادی
این معادله نشاندهندۀ مقدار تراز تجاری خارجی کشور (سود) در زمینۀ کشاورزی است.
(14) 〖 Z〗_3=Max( Iffe-Coif)
معادلۀ 15: درآمد حاصل از صادرات مواد غذایی
این معادله نشاندهندۀ مقدار درآمد حاصل از صادرات انواع مواد غذایی با منشأ گیاهی و حیوانی است.
(15) Iffe=∑_(i=1)^13▒∑_(k=1)^4▒Aeif_ik .Iffpi_ik+∑_(j=1)^4▒〖Aeia_j.Iffp_j 〗
معادلۀ 16: هزینۀ حاصل از واردات انواع مواد غذایی
این معادله نشاندهندۀ مقدار هزینۀ صرفشده برای واردات انواع مواد غذایی با منشأ گیاهی و حیوانی است.
(16) Coif=∑_(i=1)^13▒Aiif_i .Tpafi_i+∑_(j=1)^4▒Aiia_j .Tpaf_j
معادلات مربوط به بعد اجتماعی
معادلۀ 17 و 18 : توابع هدف مرتبط با میزان خودکفایی در تولید مواد غذایی با منشأ حیوانی و گیاهی
این معادله نشاندهندۀ میزان خودکفایی کشور ایران در تولید انواع مواد غذایی با منشأ حیوانی و گیاهی است.
(17) 〖 Z〗_4=max((∑_(k=1)^4▒∑_(i=1)^13▒〖Apef〗_ik )/(∑_(i=1)^13▒〖Aofni〗_i ))
(18) Z_5=max((∑_(j=1)^4▒〖Apefj〗_j )/(∑_(j=1)^4▒〖Aofnj〗_j ))
معادلۀ 19: تابع هدف مربوط به خودکفایی در تولید پروتئین حیوانی
این معادله نشاندهندۀ میزان پروتئین مصرفشده در ایران، که در داخل تولید میشود، نسبتبه میزان پروتئین مورد نیاز برای کل مردم است.
(19) Z_6=max((∑_(j=1)^4▒〖〖Mffi〗_j.〖Apefj〗_j 〗)/Smnp)
محدودیتهای 1 الی 7: محدودیتهای کنترلکنندۀ میزان واردات و صادرات مواد غذایی گوشتی و گیاهی و متغیرهای مثبت
〖Yefp〗_i+〖Yifp〗_i≤1 ∀i 1
〖 Aeif〗_i≤M.〖Yefp〗_i ∀i 2
〖Aiif〗_i≤M.〖Yifp〗_i ∀i 3
〖 Yefa〗_j+〖Yifa〗_j≤1 ∀j 4
〖Aeia〗_j≤M.〖Yefa〗_j ∀j 5
〖 Aiia〗_j≤M.〖Yifa〗_j ∀j 6
Ttal,Apef,Aofwi,Aeif,Aiif,Apefj,Nodc,Aofwj,Aeia,Aiia,Aofna,Iffe,Coif, Z1,Z2.Z3,Z4,Z4,Z5,Z6 ≥ 0 7
در این محدودیتها، متغیرهای باینری برای هر دسته از مواد غذایی با منشأ حیوانی و گیاهی، نشاندهندۀ صادر یا واردشدن آن مادۀ غذایی است. مجموع دو متغیر باینری برای هر دسته از مواد غذایی حیوانی و گیاهی باید کوچکتر مساوی یک باشد؛ یعنی یک مادۀ غذایی تنها وارد یا صادر میشود.
3-6 روش حل
برای حل مسئلۀ این تحقیق، از روش برنامهریزی آرمانی استفاده شده است. روش برنامهریزی آرمانی بهمنظور ارضاکردن نسبی اهداف است؛ یعنی تصمیمگیرنده تمام اهداف را بهصورت کامل ارضا نمیکند. به همین دلیل در اینگونه تصمیمات، تصمیمگیرنده برای به دست آوردن جوابی هرچه نزدیکتر به اهداف مدنظر خود میکوشد. بهمنظور حل مدل این تحقیق با روش برنامهریزی آرمانی، ابتدا هرکدام از توابع هدف را بهتنهایی و با تمام محدودیتهای مدل، با نرمافزار گمز خروجی گرفته شده است؛ سپس جواب هریک از توابع هدف در روش حل برنامهریزی آرمانی برابر تابع هدف قرار داده شد و تمام توابع هدف به محدودیت تبدیل شدند. درنهایت با استفاده از یک تابع هدف، که میزان انحراف از هریک از آرمانهاست، در کمینهسازی انحراف از توابع هدف تلاش شده است؛ برای نمونه، مدل سناریوی 2 با استفاده از روش برنامهریزی آرمانی بهصورت زیر است:
معادلۀ 20: تابع هدف مدل برنامهریزی آرمانی
(20) Min z=d_1^-+d_2^-+d_2^++d_3^++d_4^++d_5^++d_6^+
معادلههای 21 الی 27: محدودیتهای مدل برنامهریزی آرمانی
(21) ∑_(k=1)^4▒〖∑_(i=1)^13▒〖Ggpf〗_(ik ) .〖〖Apef〗_ik+∑_(j=1)^4▒〖〖Ggpt〗_j.〖Apefj〗_j-∑_(i=12)^13▒〖〖Aiif〗_i.〖Ggpfi〗_i+d_1^--d_1^+ 〗〗=-1.39139*〖10〗^8〗_ 〗
(22) ∑_(k=1)^4▒∑_(i=1)^13▒〖〖Wupfik〗_ik .〖Apefi〗_ik+∑_(j=1)^4▒〖〖Wupf〗_j.〖Apefj〗_j 〗-∑_(i=12)^13▒〖〖Aiif〗_i.〖Wypf〗_i 〗 )〗 〖+d_2^--d_2^+=2.5*〖10〗^10〗_
(23) Iffe=∑_(i=1)^13▒∑_(k=1)^4▒〖Aeif〗_ik .〖Iffpi〗_ik+∑_(j=1)^4▒〖〖Aeia〗_j.〖Iffp〗_j 〗
(24) Coif=∑_(i=1)^13▒〖Aiif〗_i .〖Tpafi〗_i+∑_(j=1)^4▒〖Aiia〗_j .〖Tpaf〗_j
(25) Iffe-Coif+d_3^--d_3^+=2.34328*〖10〗^11
((∑_(k=1)^4▒∑_(i=1)^13▒〖Apef〗_ik )/(∑_(i=1)^13▒〖Aofn〗_i ))+d_4^--d_4^+=0.679
(26) ((∑_(j=1)^4▒〖Apefj〗_j )/(∑_(j=1)^4▒〖Aofnj〗_j )) 〖+d〗_5^--d_5^+=8.484
(27) ((∑_(j=1)^4▒〖Mffi_j.Aofn_j 〗)/Smnp) 〖+d〗_6^--d_6^+=8.337
مطالعۀ کاربردی و یافتهها
برای سنجش سناریوها و بررسی شاخصهای طراحیشده، مدل طراحیشده برای زنجیرۀ تأمین مواد غذایی در ایران به کار رفت و نتایج حاصل در چند جدول به شرح ذیل آورده شده است. جدول3، نشاندهندۀ مقادیر هر شاخص (تابع هدف) در هر سناریو است. براساس اعداد این جدول، سناریوهای تعریفشده با روش تاپسیس اولویتبندی شدهاند.
جدول 3- مقادیر توابع هدف
Table 3- Objective function values
شاخص حال حاضر سناریو 1 سناریو 2 سناریو 3 سناریو 4
میزان گازهای گلخانهای تولیدشده (تن) 106×15320/195 106×3551/311 106×1821/71 106×5909/256 106×4877/168
میزان آب مصرفی (متر مکعب) 109×6899/60 109×312/137 109×25 109×132/89 109×3364/59
مقدار تراز تجاری $ 109×0478/13- 109×037/14- 109×105/30- 109×907/19- 109×15
خودکفایی مواد غذایی گیاهی 05/53% 7/76% 5/50% 8/65% 8/57%
خودکفایی در تولید مواد غذایی حیوانی 2/116% 9/84% 0% 4/78% 4/85%
خودکفایی در میزان تولید پروتئین حیوانی 96/85% 5/69% 0% 3/51% 9/62%
2-7-3میزان خودکفایی در تولید هر محصول
جدول 4 نشاندهندۀ میزان خودکفایی در تولید هریک از محصولات با منشأ حیوانی در هر سناریو است.
جدول 4- میزان خودکفایی در تولید محصولات با منشأ حیوانی
Table 4- Self sufficiency values in the production of products of animal origin
شاخص سناریو 1 سناریو 2 سناریو 3 سناریو 4
گوشت قرمز 100% 0% 50% 0%
شیر 74% 0% 100% 100%
گوشت سفید 76% 0% 50% 100%
تخممرغ 100% 0% 50% 0%
جدول 5، نشاندهندۀ میزان خودکفایی هر مادۀ غذایی با منشأ گیاهی در هر سناریو است.
جدول 5- میزان خودکفایی در مواد غذایی با منشأ گیاهی
Table 5- Self sufficiency values in the production of products of animal origin
مادۀ غذایی با منشأ گیاهی
سناریو 1 سناریو 2 سناریو 3 سناریو 4
گندم 68% 69/62% 64/28% 27/84%
جو 0% 100% 100% 0%
برنج 04/69% 0% 0% 0%
زعفران 100% 100% 100% 6/8176%
پسته 100% 100% 100% 100%
هندوانه 100% 0% 0% 0%
سیبزمینی 56/1% 0% 0% 0%
خیار سبز 100% 100% 100% 100%
گوجهفرنگی 100% 133%/7 4%/20 4%/20
پیاز 100% 100% 100% 100%
کلزا، سویا و سایر دانههای روغنی 72% 0% 0% 0%
کاه و علوفه 74% - 100% 100%
خوراک دام و طیور 74% - 100% 100%
4-1 اولویتبندی سناریوها
در این مرحله با استفاده از روش تاپسیس، سناریوها را براساس معیارهای انتخابشده اولویتبندی میکنیم. این روش دارای 5 گام است. در ادامه، گامهای مربوط به روش تاپسیس ذکر شده است.
گام 1: تشکیل ماتریس گزینه و شاخصها
جدول 6 شامل اعداد گزینه و سناریوهای خروجی مدل است که ورودی روش تاپسیس است.
جدول 6- ماتریس گزینه و شاخصها
Table 6- Option matrix and indicators
معیارها
گزینهها C1 (-) C2 (-) C3 (+) C4 (+) C5 (+) C6 (+)
سناریو 1 106×5551/311 109×312/137 109×037/14- 7٪/76 9٪/84 5٪/69
سناریو 2 106×1821/71 109×25 109×105/30- 5٪/50 0% 0%
سناریو 3 106×5909/256 109×132/89 109×907/19 8٪/65 4٪/78 3٪/51
سناریو 4 106×4877/168 109×3364/59 109×15 8٪/57 4٪/85 9٪/62
گام 2: تشکیل ماتریس نرمالسازیشده با روش نرم اقلیدسی
در جدول 7 با استفاده از فرمول 1، ماتریس تصمیم را با استفاده از روش نرم اقلیدسی نرمال میکنیم.
فرمول1: فرمول نرمالسازی با روش نرم اقلیدسی
〖1) n〗_ij=a_ij/√(∑_(i=1)^m▒a_ij^2 )
جدول 7- ماتریس نرمال
Table 7- Normal matrix
معیارها
گزینهها C1 (-) C2 (-) C3 (+) C4 (+) C5 (+) C6 (+)
سناریو 1 703/0 781/0 338/0- 604/0 591/0 65/0
سناریو 2 161/0 142/0 725/0- 398/0 0 0
سناریو 3 579/0 507/0 479/0- 519/0 546/0 48/0
سناریو 4 38/0 337/0 361/0 455/0 594/0 589/0
گام 3: تعیین جواب ایدهآل مثبت و ایدهآل منفی
تعیین جواب ایدهآل مثبت (Rk+) و ایدهآل منفی (Rk-) با استفاده از فرمول 2 و3 انجام میشود.
فرمول 2 و 3: فرمول تعیین جواب ایدهآل مثبت و ایدهآل منفی
〖2) R〗^(k+)={R_1^(k+),R_2^(k+),R_3^(k+),....}={〖max r〗_ij^k ,j∈J' or 〖min r〗_(ij )^(k ) } ,j∈J
〖3) R〗^(k-)={R_1^(k-),R_2^(k-),R_3^(k-),....}={〖min r〗_ij^k ,j∈J' or 〖max r〗_(ij )^(k ) } ,j∈J
در جدول 8 با استفاده از فرمولهای بالا، جواب ایدهآل مثبت و منفی به دست آمده است.
جدول 8- جواب ایدهآل مثبت و ایدهآل منفی
Table 8- Positive ideal and negative ideal answer
V+ 161/0 142/0 361/0 604/0 594/0 65/0
V- 703/0 0781 725/0- 398/0 0 0
گام 4: تعیین وزن شاخصها
در جدول 9 وزن هر شاخص نشانداده شده است که بنا به دلایل توضیح داده شده، وزن تمام معیارها برابر در نظر گرفته شده است.
جدول 9- وزن هر شاخص
Table 9- The weight of each index
معیار C1 (-) C2 (-) C3 (+) C4 (+) C5 (+) C6 (+)
وزن 1667/0 1667/0 1667/0 1667/0 1667/0 1667/0
گام 5: محاسبۀ فاصلۀ اقلیدسی هر گزینه از جواب ایدهآل مثبت و منفی
در این گام با استفاده از فرمولهای 4 و 5، فاصلۀ اقلیدسی هر گزینه از جوابهای ایدهآل مثبت (Si+) و ایدهآل (Si-) منفی به دست میآیند.
فرمول 4 و 5: فرمول محاسبۀ فاصلۀ اقلیدسی هر گزینه از جواب ایدهآل مثبت و منفی
〖4) S〗_i^(k+)=√(∑_(j=1)^n▒〖w_j^k 〖(r_ij^k - r_ij^(k+))〗^(2 ) ,i=1,2,3,4,.....,m〗)
〖5) S〗_i^(k-)=√(∑_(j=1)^n▒〖w_j^k 〖(r_ij^k - r_ij^(k-))〗^(2 ) ,i=1,2,3,4,.....,m〗)
در جدول 10، فاصلۀ اقلیدسی هر گزینه از جواب ایدهآل مثبت و منفی با استفاده از فرمولهای بالا به دست آمده است.
جدول 10- فاصلۀ اقلیدسی هر گزینه از جواب ایدهآل مثبت و منفی
Table 10- Eucliden distance of each option from the positive and negative ideal answer
گزینه Si+ Si-
سناریو 1 445/0 401/0
سناریو 2 557/0 342/0
سناریو 3 419/0 34/0
سناریو 4 137/0 603/0
گام 6: محاسبۀ شاخص نزدیکی نسبی گزینهها و رتبه بندی
در جدول 11، میزان نزدیکی گزینهها نسبتبه جواب ایدهآل به دست آمده و رتبهبندی انجام شده است.
جدول 11- اولویتبندی سناریوها
Table 11- Prioritizing scenario
سناریوها شاخص نزدیکی گزینهها نسبتبه جواب ایدهآل رتبۀ سناریو
سناریو 1 474/0 2
سناریو 2 372/0 4
سناریو 3 448/0 3
سناریو 4 815/0 1
4-1-1 تحلیل حساسیت
بهمنظور اعتبارسنجی مدل ریاضی ارائهشده و میزان حساسیت مدل در برابر تغییر وزن هر معیار، یک تحلیل حساسیت انجام شد. برای انجام این کار، وزن معیار میزان آب مصرفی بهصورت مرحلهای در بازۀ (20%+,20%-) تغییر داده شد تا پایداری رتبهبندی سنجیده شود. این معیار بهجهت شدت بیشتر تغییرات نزدیکی گزینهها نسبتبه جواب ایدهآل انتخاب شده است. جدول 12، نشاندهندۀ تحلیل حساسیت انجامشده است.
جدول 12-تحلیل حساسیت مدل ریاضی
Table 12- Sensitivity analysis of the mathematical model
تغییر وزن معیار وزن اولیه وزن جدید رتبهبندی اولیه رتبهبندی جدید
10%- 0.16667 0.150 4>1>3>2 4>1>3>2
20%- 0.16667 0.133 4>1>3>2 4>1>3>2
10%+ 0.16667 0.183 4>1>3>2 4>1>3>2
20%+ 0.16667 0.200 4>1>3>2 4>1>3>2
با انجام این تحلیل حساسیت و تغییرنیافتن نتایج رتبهبندی، نتیجه گرفته میشود که مدل دارای پایداری و نتایج مطمئن است.
4-2 تعیین میزان اثرگذاری و اثرپذیری معیارها
در این گام بهمنظور دریافتن تأثیر شاخصها بر یکدیگر و میزان این تأثیر، از روش دیمتل فازی استفاده شده است. در این روش یک پرسشنامه تهیه شده است که به پیوست در انتهای این تحقیق آمده است. با استفاده از این پرسشنامه، نظر خبرگان جمعآوری شده است. خبرگان براساس خروجیهای مدل نسبتبه پرکردن این پرسشنامه اقدام کردهاند. این روش 5 گام دارد که به شرح ذیل است:
گام 1: تشکیل ماتریس رابطۀ مستقیم فازی
بهمنظور شناسایی مدل روابط بین n معیار، ابتدا یک ماتریس n×n تشکیل میشود. برای این منظور، از متغیر زبانی در پنج مقیاس فازی استفاده میشود که مطابق جدول 13 است.
جدول 13- روابط متناظر بین اعداد فازی و اصطلاحات زبانی پرسشنامه
Table 12- Corresponding relations between fuzzy numbers and linguistic terms of the questionnaire
اصطلاحات زبانی اختصارات اعداد فازی مثلثی
بدون تأثیر NI (25/0,0,0)
تأثیر بسیار کم VL (5/0, 25/0,0)
تأثیر کم L (75/0, 5/0,25/0)
تأثیر زیاد HL (1, 75/0,5/0)
تأثیر بسیار بالا VH (1, 1,75/0)
جدول 14، شامل ماتریس رابطۀ مستقیم نظر همۀ خبرگان است.
جدول 14- ماتریس رابطۀ مستقیم
Table 13- Direct relationship matrix
C6 (+)C5 (+)C4 (+)C3 (+)C2 (-)C1 (-)
(375/0,625/0,875/0) (375/0,625/0,875/0) (375/0,625/0,875/0) (25/0,25/0,75/0) (0/0,25/0,5/0) (0/0,0/0,0/0) C1 (-)
(5/0,75/0,1) (5/0,75/0,1) (5/0,75/0,875/0) (375/0,625/0,875/0) (0/0,0/0,0/0) (375/0,625/0,875/0) C2 (-)
(5/0,75/0,1) (5/0,75/0,1) (5/0,75/0,1) (0/0,0/0,0/0) (375/0,625/0,875/0) (25/0,375/0,625/0) C3 (+)
(375/0,625/0,875/0) (375/0,625/0,875/0) (0/0,0/0,0/0) (375/0,625/0,875/0) (5/0,75/0,1) (625/0,875/0,1) C4 (+)
(75/0,1 ,1) (0/0,0/0,0/0) (0/0,125/0,375/0) (5/0,75/0,1) (5/0,75/0,1) (625/0,875/0,1) C5 (+)
(0/0,0/0,0/0) (5/0,75/0,875/0) (5/0,75/0,875/0) (375/0,625/0,875/0) (25/0,5/0,75/0) (5/0,75/0,1) C6 (+)
گام 2: نرمالسازی ماتریس رابطۀ مستقیم
در جدول 15، ماتریس رابطۀ مستقیم را نرمالسازی میکنیم. ماتریس نرمال رابطۀ مستقیم ازطریق تقسیم تمام درایههای ماتریس مستقیم، جمع بزرگترین حد بالای هر سطر و هر ستون به دست آمده است. این مقدار برای این ماتریس رابطۀ مستقیم 75/4 است.
جدول 15- ماتریس نرمال رابطۀ مستقیم
Table 14- Normal direct correlation matrix
C6 (+)C5 (+)C4 (+)C3 (+)C2 (-)C1 (-)
(079/0,13/0,18/0) (079/0,13/0,18/0) (079/0,13/0,18/0) (053/0,053/0,16/0) (0/0,053/0,105/0) (0/0,0/0,0/0) C1 (-)
(1/0,16/0,21/0) (1/0,16/0,21/0) (1/0,16/0,18/0) (079/0,13/0,18/0) (0/0,0/0,0/0) (079/0,13/0,18/0) C2 (-)
(1/0,16/0,21/0) (1/0,16/0,21/0) (1/0,16/0,21/0) (0/0,0/0,0/0) (079/0,13/0,18/0) (05/0, 079/0,13/0) C3 (+)
(079/0,13/0,18/0) (079/0,13/0,18/0) (0/0,0/0,0/0) (079/0,13/0,18/0) (1/0,16/0,21/0) (13/0,18/0,21/0) C4 (+)
(16/0,21/0 ,21/0) (0/0,0/0,0/0) (0/0,026/0,079/0) (1/0,16/0,21/0) (1/0,16/0,21/0) (13/0,18/0,21/0) C5 (+)
(0/0,0/0,0/0) (1/0,16/0,18/0) (1/0,16/0,18/0) (079/0,13/0,18/0) (05/0,1/0,16/0) (1/0,16/0,21/0) C6 (+)
گام 3: محاسبۀ ماتریس کل رابطۀ فازی
در جدول 16، ماتریس نرمالشده از ماتریس همانی کم و سپس حاصل آن معکوس میشود. درنهایت ماتریس حاصل در ماتریس نرمال ضرب شده و ماتریس ذیل به دست آمده است.
جدول16- ماتریس کل رابطۀ فازی
Table 15- Total fuzzy realation matrix
C6 (+)C5 (+)C4 (+)C3 (+)C2 (-)C1 (-)
(121/0,334/0,665/1) (121/0,322/0,626/1) (112/0,292/0,369/1) (079/0,186/0,519/1) (021/0,183/0,345/1) (031/0,156/0,357/1) C1 (-)
(161/0,444/0,949/1) (168/0,462/0,966/1) (155/0,411/0,619/1) (124/0,339/0,808/1) (035/0,201/0,476/1) (134/0,381/0,815/1) C2 (-)
(161/0,426/0,853/1) (154/0,409/0,822/1) (127/0,352/0,54/1) (042/0,187/0,526/1) (109/0,307/0,566/1) (098/0, 301/0,655/1) C3 (+)
(142/0,415/0,916/1) (141/0,409/0,894/1) (042/0,233/0,415/1) (138/0,374/0,862/1) (142/0,378/0,719/1) (211/0,461/0,882/1) C4 (+)
(224/0,487/0 ,849/1) (06/0,267/0,609/1) (047/0,245/0,407/1) (159/0,391/0,789/1) (144/0,386/0,669/1) (196/0,445/0,783/1) C5 (+)
(06/0,288/0,677/1) (162/0,451/0,848/1) (149/0,401/0,555/1) (127/0,359/0,774/1) (092/0,321/0,625/1) (165/0,444/0,847/1) C6 (+)
گام 4: تشکیل ماتریس مقدار آستانه
در جدول 17 برای محاسبۀ مقدار آستانۀ مقادیر فازی مثلثی، فازیزدایی و سپس از مقادیر ماتریس دفازی میانگین گرفته شده است؛ پس از آن، هر درایۀ ماتریس کل رابطۀ قطعی بزرگتر یا بزرگتر مساوی مقدار آستانه بود و برابر با خودش و در صورت کوچکتربودن از عدد آستانه، آن درایه برابر با صفر شده است.
جدول 17- ماتریس کل رابطۀ قطعی
Table 16- The total deterministic relation matrix
C6 (+)C5 (+)C4 (+)C3 (+)C2 (-)C1 (-)
707/0 69/0 729/0 595/0 516/0 515/0 C1 (-)
851/0 866/0 729/0 758/0 5711/0 777/0 C2 (-)
814/0 795/0 673/0 586/0 661/0 683/0 C3 (+)
825/0 814/0 566/0 792/0 747/0 848/0 C4 (+)
854/0 646/0 567/0 778/0 733/0 808/0 C5 (+)
676/0 821/0 702/0 754/0 679/0 819/0 C6 (+)
عدد آستانه در این ماتریس برابر با 717/0 شده است؛ پس در جدول 18 اعداد کمتر از 717/0، برابر صفر در نظر گرفته شده است.
جدول 18- ماتریس مقدار آستانه
Table 17- Thereshold value matrix
C6 (+)C5 (+)C4 (+)C3 (+)C2 (-)C1 (-)
0 0 0 0 0 0 C1 (-)
851/0 866/0 729/0 758/0 0 777/0 C2 (-)
814/0 795/0 0 0 0 0 C3 (+)
825/0 814/0 0 792/0 747/0 848/0 C4 (+)
854/0 0 0 778/0 733/0 808/0 C5 (+)
0 821/0 0 754/0 0 819/0 C6 (+)
مقادیر صفر به معنای نبود رابطه بین معیارها و عدد غیرصفر به معنای وجود رابطه بین معیارهاست.
گام 5: تشکیل نمودار علت و معلول
در جدول 19 ابتدا جمع سطر Di و ستونهای Ri ماتریس کل رابط فازی و سپس مقادیر Ri +Di و Ri -Di و مقادیر دفاعی آنها محاسبه شده است. در این تحقیق برای فازیزدایی از روش مرکز ثقل استفاده شده است. در این روش، برای فازیزدایی از سه عدد فازی مثلثی میانگین گرفته میشود.
جدول 19- مقادیر Di و Ri
Table 18- Values Di,Ri
Ri -DiRi +DiRi defuzzyDi defuzzyRiDi
83/0- 07/8 45/4 62/3 (825/0,185/2,342/10) (488/0,475/1,881/8) C1 (-)
64/0 46/8 91/3 55/4 (542/0,779/1,401/9) (778/0,241/2,643/10) C2 (-)
0/05- 48/8 26/4 21/4 (673/0,841/1,282/10) (693/0,979/1,974/9) C3 (+)
76/0 42/8 83/3 59/4 (641/0,936/1,912/8) (813/0,272/2,691/10) C4 (+)
24/0- 2/9 63/4 39/4 (807/0,321/2,772/10) (831/0,224/2,112/10) C5 (+)
28/0- 18/9 73/4 45/4 (872/0,395/2,912/10) (758/0,265/2,331/10) C6 (+)
شکل 3، شامل ارتباط و تأثیرگذاری و تأثیرپذیری معیارهای مختلف با یکدیگر است؛ این شکل نتیجۀ جدول 19 است.
شکل 3- ارتباط و تأثیرگذاری و تأثیرپذیری معیارهای مختلف با یکدیگر
Fig 3- The relationship and effectiveness of different criteria with each orther
بحث
5-1 تفسیر یافتهها
مطابق نتایج به دست آمده از جدول 19 و شکل 3، معیارهای میزان گاز گلخانهای تولیدشده و میزان خودکفایی در تولید مواد غذایی با منشأ گیاهی معیارهای اثرگذار و بقیۀ معیارها تأثیرپذیرند. همچنین معیارهای میزان خودکفایی در تولید پروتئین حیوانی و میزان خودکفایی در تولید مواد غذایی با منشأ حیوانی نیز، بیشترین تعامل را با دیگر معیارها دارند. معیار میزان گازهای گلخانهای تولیدشده نیز، کمترین تعامل را با دیگر معیارها دارد.
سناریو 1
با توجه به نتایج حاصلشده از مدل، مشاهده میشود که با تمرکز بر افزایش تولید و خودکفایی، مصرف آب و تولید گازهای گلخانهای افزایش یافتهاند که این موضوع به بعد محیطزیست آسیب وارد میکند. از طرفی با توجه به اختصاص منابع برای کشت سویا، کلزا، علوفه و خوراک دام و طیور منابع بهجهت تولید و صادرات مواد غذایی صادراتی نظیر پسته و زعفران اختصاص داده نمیشود و میزان تراز تجاری حوزۀ کشاورزی و خودکفایی در تولید مواد غذایی با منشأ حیوانی، مقداری با افت مواجه میشود.
سناریو 2
در این سناریو بهعلت محدودیت در مصرف آب و تولیدنشدن برخی مواد غذایی، شاخصهای خودکفایی بهشدت افت پیدا کردهاند. همچنین میزان تولید گازهای گلخانهای نیز در اثر کاهش تولید مواد غذایی کاهش یافته است. از طرفی بهدلیل واردات مواد غذایی، تراز تجاری نیز با کاهش محسوسی مواجه شده است. این سناریو نشاندهندۀ این است که اگر در حال حاضر زیرساختهای حوزۀ کشاورزی بهجهت کاهش مصرف آب اصلاح نشود، در آینده دچار مشکلات بسیار زیادی در خودکفایی خواهیم شد و باید منابع زیادی را برای واردات مواد غذایی اختصاص دهیم.
سناریو 3
در این سناریو با توجه به لزوم تأمین حداقل 50% از مواد غذایی ازطریق واردات و همچنین تولید نیمی از مواد غذایی استراتژیک در داخل کشور، شاخصهای میزان تولید گازهای گلخانهای و میزان مصرف آب بهجهت تولید نیمی از تمامی مواد غذایی استراتژیک در داخل کشور بدتر شده است. از طرفی میزان خودکفایی در تولید مواد غذایی با منشأ گیاهی بهتر شده است. همچنین بهجهت واردات نیمی از مواد غذایی، شاخص تراز تجاری کشور دچار افت شده است.
سناریو 4
در این سناریو با توجه به لزوم رسیدن تراز تجاری حوزۀ کشاورزی به 15 میلیارد دلار در سال، منابع به تولید مواد غذایی با ارزش افزودۀ بالا برای صادرات اختصاص داده شده است. این محصولات شامل پسته و زعفراناند. بهدلیل تولید این مواد غذایی در میزان کم، در مقایسه با محصولاتی که تناژ بالایی از آنها مورد نیاز است، خودکفایی مواد غذایی با منشأ گیاهی کاهش یافته است.
نتیجۀ مشترک این تحقیق با دیگر تحقیقات مشابه، توجه به کاهش مصرف آب برای حفظ پایداری زنجیرۀ تأمین مواد غذایی است که این موضوع نشاندهندۀ لزوم توسعه و بهروزکردن زیرساختهای کشاورزی برای استفادۀ بهتر و با استفاده از بهرهوری بالاتر از منابعی نظیر آب است. درنهایت با ادامۀ وضعیت فعلی کشاورزی در ایران و مصرف آب بسیار زیاد برای تولید مواد غذایی، پایداری در تولید مواد غذایی وجود نخواهد داشت و با ادامۀ این روند، منابع آبی در ایران از بین خواهند رفت. این موضوع آسیبهای بسیار زیادی ازجمله کاهش خودکفایی، پرداخت هزینههای زیاد برای واردات مواد غذایی و آسیبهای دیگری را در پی دارد. بهترین راه برونرفت از این بحران، انجام تغییر و تحولات گسترده در زیرساختهای کشاورزی در ایران، نظیر گسترش شیوههای کشاورزی کمآبخواه، بهروزکردن تجهیزات کشاورزی و استفاده از روشهای نوین کشاورزی برای افزایش برداشت محصولات است.
نتیجهگیری
در این مقاله، سناریوهای تعریفشده براساس 6 شاخص پایداری و کشف روابط میان شاخصها اولویتبندی شده است. درنهایت سناریوی 4، سناریوی برتر انتخاب شد. در این سناریو علاوه بر توجه به جنبۀ اقتصادی و بهبود شاخص تراز تجاری، شاخصهای بعد زیستمحیطی نیز بهبود یافتهاند و با مصرف آب کمتر و تولید کمتر گازهای گلخانهای، به افزایش خودکفایی در تولید مواد غذایی با منشأ گیاهی رسیدهایم. این نتیجه نشاندهندۀ آن است که با اختصاص بهینۀ منابع، به کشت و تولید مواد غذایی مصرف آب و تولید گازهای گلخانهای کاهش و همزمان خودکفایی در تولید مواد غذایی با منشأ گیاهی افزایش مییابد. در این تحقیق معیارهای میزان گازهای گلخانهای تولیدشده و میزان خودکفایی در تولید مواد غذایی با منشأ گیاهی معیار اثرگذار و علی و مابقی معیارها اثرپذیرند. معیار میزان خودکفایی در تولید مواد غذایی با منشأ گیاهی، میزان اثرگذاری بیشتری بر دیگر عوامل دارد. این تحقیق، خروجی متفاوتی با دیگر تحقیقها دارد؛ برای مثال، عامل کاهش و بهینهسازی مصرف آب دارای بیشترین تأثیر بر دیگر عوامل است. از نتایج این تحقیق، در حل مشکلات موجود در زنجیرۀ تأمین مواد غذایی شامل تولیدنشدن برخی مواد غذایی در داخل، افزایش قیمت ناگهانی برخی مواد غذایی و دیگر مشکلات موجود استفاده شد. همچنین محدودیتهای انجام این تحقیق، وجود تنوع بسیار زیاد محصولات و ناتوانی این مدل برای تعیین میزان تولید محصولات ثانویه، نظیر پنیر و ماست اشاره میشود. برای تحقیقات آینده، شاخصی بهجهت میزان تولید دیگر درشتمغذیها نظیر چربی و کربوهیدراتها و همچنین شاخصهایی نظیر میزان اشتغالزایی نیز به شاخصها اضافه میشود.
| ||
| مراجع | ||
|
Amiri, A., Zare Mehrjerdi, Y., Jalalimanesh, A., & Sadegheih, A. (2020). A System Dynamics Analysis of Factors Affecting the Sustainability of Wheat Production System. Research in Production and Operations Management, 11(2), 1-26. https://doi.org/10.22108/jpom.2020.119784.1225 Asadi, S., Noorivandi, A. N., Ommani, A. R., & Sabouri, M. S. (2025). Challenges of sustainable food security in Iran. Discover Sustainability, 6(1), 694. https://doi.org/10.1007/s43621-025-01656-1 Drofenik, J., Pahor, B., Kravanja, Z., & Pintarič, Z. N. (2023). Multi-objective scenario optimization of the food supply chain – Slovenian case study. Computers & Chemical Engineering, 172, 108197. https://doi.org/10.1016/j.compchemeng.2023.108197 Ehtesham Rasi, R., & Sohanian, M. (2021). A multi-objective optimization model for sustainable supply chain network with using genetic algorithm. Journal of Modelling in Management, 16(2), 714-727. https://doi.org/10.1108/JM2-06-2020-0150 Gholizadeh, H., Jahani, H., Abareshi, A., & Goh, M. (2021). Sustainable closed-loop supply chain for dairy industry with robust and heuristic optimization. Computers & Industrial Engineering, 157, 107324. https://doi.org/10.1016/j.cie.2021.107324 Jindal, A., Sharma, S. K., Sangwan, K. S., & Gupta, G. (2021). Modelling Supply Chain Agility Antecedents Using Fuzzy DEMATEL. Procedia CIRP, 98, 436-441. https://doi.org/10.1016/j.compchemeng.2023.108197 Kumar, R., & Kumar, D. (2023). Blockchain-based smart dairy supply chain: catching the momentum for digital transformation. Journal of Agribusiness in Developing and Emerging Economies, 15. https://doi.org/10.1108/JADEE-07-2022-0141 Kuzu, A. C. (2021). Risk analysis of break-in-two accident of ships using fuzzy DEMATEL method. Ocean Engineering, 235, 109410. https://doi.org/10.1016/j.oceaneng.2021.109410 Maghrebi, M., Noori, R., Bhattarai, R., Yaseen, Z., Tang, Q., Al-Ansari, N., Danandeh Mehr, A., Karbassi, A. R., Omidvar, J., Farnoush, H., Torabi Haghighi, A., Klöve, B., & Madani, K. (2020). Iran's Agriculture in the Anthropocene. Earth's Future, 8. https://doi.org/10.1029/2020EF001547 Mohseni, S., Baghizadeh, K., & Pahl, J. (2022). Evaluating Barriers and Drivers to Sustainable Food Supply Chains. MathematicalProblemsinEngineering, 2022, 4486132. https://doi.org/10.1155/2022/4486132 Ogbolumani, O. A., & Nwulu, N. I. (2021). Multi-objective optimisation of constrained food-energy-water-nexus systems for sustainable resource allocation. Sustainable Energy Technologies and Assessments, 44, 100967. https://doi.org/10.1016/j.seta.2020.100967 Ortiz Barrios, M., Miranda De la Hoz, C., López Meza, P., Petrillo, A., & De Felice, F. (2019). A case of food supply chain management with AHP, DEMATEL, and TOPSIS. Journal of Multi-Criteria Decision Analysis, 27. https://doi.org/10.1002/mcda.1693 Rezaei, A., Zare Mehrjardi, Y., Olya, M., & Khademi Zare, H. (2023). Identifying and prioritizing ecosystem management indicators using fuzzy Delphi and fuzzy Dimtel approaches. Research in Production and Operations Management, 14(2), 5182. https://doi.org/10.22108/pom.2023.134879.1462 Rostami, O., Tavakoli, M., Tajally, A., & GhanavatiNejad, M. (2022). A goal programming-based fuzzy best–worst method for the viable supplier selection problem: a case study. Soft Computing, 27, 1-26. https://doi.org/10.1007/s00500-022-07572-0. Soltani, A., Alimagham, S. M., Nehbandani, A., Torabi, B., Zeinali, E., Zand, E., Vadez, V., van Loon, M. P., & van Ittersum, M. K. (2020). Future food self-sufficiency in Iran: A model-based analysis. Global Food Security, 24, 100351. https://doi.org/10.1016/j.gfs.2020.100351 Shahabadi, M., & Zare Mehrjardi, Y. (2022). Designing a dynamic model to evaluate the rice production system considering resilience and sustainability. In: Iranduc Taheri, M., Sadegh Amalnick, M., Allah Taleizadeh, A., & Mardan, E. (2023). A fuzzy programming model for optimizing the inventory management problem considering financial issues: A case study of the dairy industry. Expert Systems with Applications, 221, 119766. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2023.119766 Taher, F. M. (2019). Designing wheat flour supply chain network under uncertainty conditions. Tirkolaee, E., Dashtian, Z., Weber, G.-W., Tomášková, H., Soltani, M., & Mousavi, N. S. (2021). An Integrated Decision-Making Approach for Green Supplier Selection in an Agri-Food Supply Chain: Threshold of Robustness Worthiness. Mathematics, 9, 1304. https://doi.org/10.3390/math9111304 Zhang, Z.-X., Wang, L., Wang, Y.-M., & Martínez, L. (2023). A novel alpha-level sets based fuzzy DEMATEL method considering experts’ hesitant information. Expert Systems with Applications, 213, 118-925. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2022.118925 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 829 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 337 |
||