پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شمارهها | 1,877 |
| تعداد مقالات | 15,278 |
| تعداد مشاهده مقاله | 43,730,711 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 17,563,018 |
اثربخشی درمان مبتنی بر شفقت بر تابآوری و سرسختی خانواده در زنان سرپرست خانوار | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| پژوهش نامه روانشناسی مثبت | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مقاله 2، دوره 10، شماره 4 - شماره پیاپی 40، اسفند 1403، صفحه 1-22 اصل مقاله (1.43 M) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/ppls.2025.144406.2612 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نویسندگان | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| الهه فلاح تفتی1؛ کیانوش زهراکار* 2؛ اسماعیل اسدپور3 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1دانشجوی دکتری مشاوره، گروه آموزشی مشاوره، دانشکدۀ روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی تهران، تهران، ایران. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2استاد گروه آموزشی مشاوره، دانشکدۀ روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی تهران، تهران، ایران. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3دانشیار، گروه آموزشی مشاوره، دانشکدۀ روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی تهران، تهران، ایران. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| چکیده | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| این پژوهش با هدف اثربخشی شفقت درمانی بر تاب آوری و سرسختی خانواده در زنان سرپرست خانوار تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) انجام شد. روش پژوهش نیمه آزمایشی از نوع پیشآزمون-پس آزمون و پیگیری با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش زنان سرپرست خانوار کمیته امداد امام خمینی شهرستان یزد در سال 1402 بودند. برای انتخاب نمونه به روش نمونهگیری دردسترس 30 زن سرپرست خانوار انتخاب شدند و به صورت تصادفی در گروههای آزمایش (15 زن) و کنترل (15 زن) قرار گرفتند. پس از گروهبندی و انجام پیشآزمون، طی 24 جلسه 90 دقیقهای، درمان مبتنی بر شفقت به گروه آزمایش ارائه شد. ابزار سنجش این پژوهش، پرسشنامه های تاب آوری خانواده و سرسختی خانواده بود. جهت تحلیل داده ها از آزمون تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر وآزمون تعقیبی بن فرونی استفاده شد. نتایج نشان داد که درمان مبتنی بر شفقت باعث بهبود تاب آوری و سرسختی خانواده در زنان سرپرست خانوار میشود. بنابراین درمان مبتنی بر شفقت میتواند گزینه مناسبی برای زنان سرپرست خانوار باشد تا بتوانند مشفقانه با خود رفتار کند و برخورد مناسبتری با فشارها و مسئولیتهای زندگی داشته باشند. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کلیدواژهها | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| شفقت درمانی؛ تاب آوری؛ سرسختی خانواده؛ زنان سرپرست خانوار | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| اصل مقاله | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
نهاد خانواده و نقش سرپرست در خانواده اهمیت زیادی دارد، زیرا سرپرست خانوار باید تأمینکنندۀ مایحتاج خانواده باشد. در جامعۀ ایران سرپرستی خانوار معمولاً به عهدۀ مردان است، مگر اینکه مرد به دلایلی همچون فوت، ازکارافتادگی، بیکاری و طلاق حضور نداشته باشد و زن سرپرستی خانواده را به عهده گیرد (Abedi Diznab et al., 2018). زنان سرپرست خانوار[1] در کشورهای در حال توسعه افزایش یافتهاند و این مسأله باعث نگرانی در تغییرات ساختاری جامعه شده است. این تغییرات ساختاری شامل تغییر در سطح اقتصادی مانند تغییر در الگوهای اشتغال زنان و موقعیتهای عمومی اقتصادی آنها در خانواده و تغییرات اجتماعی فرهنگی در موقعیتهای زنان در خانوارها به عنوان سرپرست میشوند که پیامدهای بسیار فراتر از توانمندسازی زنان برای توسعۀ اقتصادی عمومی دارند (Asiedue et al., 2024). ادبیات اولیه دربارۀ زنان سرپرست خانوار عمدتاً چنین خانوادههایی را آسیبپذیر و مضر توصیف میکند، زیرا آنها معمولاً درآمد کمتری دارند و دسترسی محدودی به خدمات ضروری دارند. زنان بخشی فزاینده از افراد فقیر را تشکیل میدهند، اما یکی از مهمترین پیامدهای سرپرستی خانوار در زنانی که مادر هستند ممکن است بر سلامت جسمی و روانی فرزندانشان باشد که این مسأله به ساعات طولانی حضور زن سرپرست خانوار در خارج از منزل و محیط کار مربوط میشود (Wendt et al., 2021). کوهن و همکاران بیان کردند زنان سرپرست خانوار به دلیل عدم حمایتهای لازم آسیبپذیری بیشتری نسبت به سایر زنان دارند (Kuhn et al., 2023). انجام چند نقش به طور همزمان توسط زنان سرپرست خانوار منجر به تعارض و کشمکشهای روانی و انواع استرسها میشود. با وخیمترشدن شرایط اقتصادی، اشتغال زنان سرپرست خانوار تأثیرات منفی بر سلامت جسمی و روحیشان دارد (Nazari et al., 2023). با توجه به اینکه زنان سرپرست خانوار ممکن است در برآوردن نیازهای اساسی خود با چالش مواجه شوند، بیشتر در معرض استرس و افسردگی قرار دارند (Safari et al., 2023). زنان سرپرست خانوار با عوامل خطر روانی - اجتماعی شامل ساعات طولانی، عدم کنترل بر حجم کار، شرایط بد فیزیکی کار، حقوق کم یا عدم شناخت و تبعیض در دریافت حقوق نسبت به مردان مواجه هستند که این مسأله منجر به کاهش بهزیستی روانشناختی آنان میشود (Lim et al., 2024). پایینبودن سطح بهزیستی روانشناختی منجر به کاهش تابآوری میشود (Hasanzadeh Namin et al., 2019). تابآوری به سازگاری افراد به هنگام روبهروشدن در شرایط سخت کمک میکند تا بتوانند موقعیتهای استرسآمیز را مدیریت کنند (Gao et al., 2019). تابآوری، اکتسابی و سازهای شناختی است و عامل اصلی شکل گیری آن خانواده است. اینکه یک خانواده بتواند در مواجهه با چالشها خود را مدیریت و تنظیم کند منجر میشود تا تابآوری همۀ اعضای خانواده افزایش یابد (Dadashi et al., 2021). در واقع، تابآوری خانواده[2] حکم پیشگیری در بروز مشکلات را دارد و زمانی که خانواده خود را اصلاح کند یک فرایند تابآوری خانوادگی در بین اعضا شکل میگیرد که اعضا را کارآمدتر میکند (Walsh, 2016). تابآوری خانواده دربرگیرندۀ وجود بحرانهایی که عملکرد خانواده را بر هم میزنند، بهکارگیری منابع داخلی و خارجی خانواده هنگام روبهروشدن با چالشها و درگیرشدن خانواده با چالشهاست (Zahrakar et al., 2014). از جملۀ عوامل افزایشدهندۀ تابآوری خانواده حضور و نقش پدر به ویژه حمایت عاطفی پدر (حمایت، پاسخگویی و گرمی) است (Mahedy et al., 2019)، اما زمانی که پدر حضور ندارد و نقش سرپرستی خانواده به عهدۀ زن است، تابآوری اعضای خانواده کاهش مییابد و این مسأله پیشبینیکنندۀ اختلالات روانی است که کارکرد خانواده را مختل میکند (Rezaei et al., 2017). نقشهای متعددی که زنان سرپرست خانوار در طول روز ایفا میکنند معمولاً آنان را دچار احساس خستگی میکند. این خستگی با نابهسامانی اقتصادی دو چندان میشود و زمینۀ افسردگی را افزایش و تابآوری را کاهش میدهد (Ghaderi et al., 2021). زمانی که تابآوری کاهش مییابد، فرد در مواجهه با رویدادهای تهدیدکننده عملکردی ضعیف از خود نشان میدهد و با موقعیتهای استرسزا به طرزی نامناسب مقابله میکند، اما تابآوری زیاد منجر به عملکرد بهتر در شرایط استرسزا میشود که این امر بر روی عزتنفس، خودکارآمدی و روابط بینفردی فرد تأثیری مثبت دارد (Yang et al., 2019). تابآوری معمولاً منجر به سرسختی میشود و عمدتاً این دو مفهوم با هم همراه هستند، با این تفاوت که افراد سرسخت حس قوی نسبت به زندگی و تعهد کاری و احساس کنترل بیشتر (و آزاد بودن) نسبت به تغییرات و چالشهای زندگی دارند (Chuning et al., 2024). سرسختی دربرگیرندۀ مجموعهای از صفات شخصیتی است که باعث بهبود سلامت روان میشوند (Krauss et al., 2019). سرسختی زیاد با افسردگی کم و سرسختی کم با افسردگی زیاد در ارتباط است (Wen & Goh, 2023). یکی از عوامل شکلدهندۀ صفت سرسختی در افراد، خانواده است. از دیدگاه مککوئین، سرسختی خانواده[3] باعث دوام خانواده در برابر تنشها و توانایی مدیریت آنها میشود (Pardar et al., 2021). سرسختی خانواده منجر به استرس کمتر والدین میشود و رابطهای مثبت با سلامت جهانی، بهزیستی و شیوههای فرزندپروری والدین دارد. سرسختی خانواده از دیدگاه مککوئین دارای سه جزء تعهد، چالشطلبی و کنترل است، اما وجود یا عدم وجود یکی از اعضای خانواده، یعنی پدر، میتواند در سرسختی خانواده اثرگذار باشد. درک سرسختی خانواده به عنوان یک عامل محافظ در برابر حوادث استرسزای زندگی و عملکرد فردی اعضای خانواده منجر به کاهش عملکرد منفی خانواده میشود (Dunst, 2021). افزایش سرسختی و تابآوری در خانواده موجب میشود تا فرزندان بر زندگی خود کنترل بیشتری داشته باشند و توانایی مبارزه با مشکلات و حل آنها را در خود ببینند. با وجود این، تابآوری و سرسختی میتواند در زنان بعد از مسئولیت سرپرستی دستخوش تغییراتی شده باشد. زنان سرپرست خانوار به علت مشغلههایی که دارند بیشتر دچار فرسودگی روانشناختی میشوند و نیاز دارند تا صفت سرسختی را در خود افزایش دهند (Aflaki Fard et al., 2022). بر این اساس، لازم است تا به کمک روشهای درمانی روانشناسی این دو ویژگی را در آنان افزایش دهیم. شفقتدرمانی[4] روش درمانی است که به فرد کمک میکند تا خود را در برابر تنش و سختی محافظت کند. استفاده از این روش درمانی برای زنان سرپرست خانوار که عمدتاً بدون حمایت مناسب از طرف خانواده و اطرافیان هستند، ضروری به نظر میرسد، زیرا بر این ایده استوار است که احساس رضایت، امنیت، اطمینان و رفاه زیربنای سه سیستم تنظیم عاطفی شامل سیستم تهدید، سیستم محرک و سیستم تسکیندهنده است (Millard et al., 2023). درمان مبتنی بر شفقت رویکردی است که خوداطمینانبخشی فرد را نسبت به خودانتقادی تقویت میکند. اساس این روش درمانی تجسم تصاویر مشفقانه به خود همراه با آموزش روانی و تمرینات تنفسی است (Heriot-Maitland et al., 2019). افرادی که مشفقانه نسبت به خود رفتار میکنند علائم افسردگی و اضطراب را کمتر تجربه میکنند (Kavehfarsani et al., 2020). تا کنون پژوهشهایی متعدد در راستای اثربخشی این درمان بر روی زنان انجام شدهاند. برای نمونه، پژوهش طاهر کرمی و همکاران (2018) نشان داد شفقت به خود منجر به افزایش تابآوری، امیدواری، بهزیستی روانشناختی و کاهش خودگسستگی در زنان میشود. پژوهش فرانکو و کریستی بیانگر آن است که شفقتدرمانی با اثرگذاری بر روی عوامل استرسزا، تابآوری را در زنان افزایش میدهد (Franco & Christie, 2021). پژوهش طلعتی و همکاران (2021) بیانگر آن است که شفقتدرمانی باعث افزایش شادکامی و انگیزه در زنان سرپرست خانوار میشود. عزیز محمدی و همکاران (2019) شفقت به خود را از عوامل تأثیرگذار بر سلامت اجتماعی زنان سرپرست خانوار میدانند. مهدوی و همکاران (2024) و کهکی و همکاران (2023) درمان مبتنی بر شفقت را باعث افزایش سرسختی روانشناختی دانستند. موسیوچ و همکاران شفقتدرمانی را به عنوان یک منبع برای مدیریت منابع دشوار در زنان در نظر میگیرند که میتواند سطح استرس آنان را کاهش دهد (Mosewich et al., 2019). اما پژوهشی که اثربخشی درمان مبتنی بر شفقت بر تابآوری و سرسختی خانوادۀ زنان سرپرست خانوار را بررسی کرده باشد مشاهده نشد. حال با توجه به اینکه با تغییر شکل خانواده و افزایش خانواده با سرپرستی زنان مواجه هستیم، باید در نظر داشته باشیم که سرپرستی خانواده همیشه به عهدۀ مرد بوده است؛ اما پذیرش مسئولیت سرپرستی خانواده توسط زنان به هر دلیلی میتواند کل زندگی افراد خانواده و فرزندان را تحت تأثیر قرار دهد، زیرا این زنان با مشکل ایفای نقشهای دوگانه در داخل و خارج از خانه مواجه هستند. این نقشها شامل ایفای نقش مادری، رسیدگی به منزل و خانهداری و شغل بیرون از منزل هستند که باید نابرابری در دریافت حقوق نسبت به مردان را به آنها اضافه کرد (Shahpari Sani et al., 2021). در نتیجه، این زنان با مشکلات سلامت جسمی و روانی مواجه هستند؛ بنابراین لازم است با روشهای درمانی مناسبی سطح سلامت روان آنان را بالا برد، زیرا زمانی که زن به عنوان سرپرست خانوار در شرایط روحی و روانی مناسبی نباشد بر روی سایر اعضا خانواده و فرزندان اثر منفی خواهد گذاشت. بنابراین، فرضیههای پژوهش عبارتاند از: ۱. درمان مبتنی بر شفقت بر تابآوری خانوادۀ زنان سرپرست خانوار مؤثر است. ۲. درمان مبتنی بر شفقت بر سرسختی خانوادۀ زنان سرپرست خانوار مؤثر است. روش روش پژوهش، جامعۀ آماری و نمونه: پژوهش حاضر از نوع نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون-پسآزمون و پیگیری با گروه کنترل بود. جامعۀ آماری پژوهش شامل کلیۀ زنان سرپرست خانوار تحت پوشش کمیتۀ امداد امام خمینی (ره) شهرستان یزد بودند. گروه نمونۀ پژوهش شامل 30 زن سرپرست خانوار بودند که به صورت در دسترس و با جایگزینی تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه قرار گرفتند. گروه آزمایش تحت شفقتدرمانی قرار گرفتند، در حالی که بر روی گروه گواه درمانی انجام نشد. ملاکهای ورود به پژوهش عبارت بودند از: سرپرست خانوار بودن، داشتن سلامت جسمی و روانی، داشتن سواد خواندن و نوشتن و ملاکهای خروج شامل غیبت بیش از دو جلسه در جلسات درمانی و عدم همکاری و تعهد به انجام وظایف و تکالیف بودند. قبل از شروع دوره و پس از پایان دوره، زنان سرپرست خانوار به عنوان نمونۀ آماری به پرسشنامۀ تابآوری خانواده سیکسبی (FRAS)[5] وسرسختی خانواده مککوبین و همکاران (FHI)[6] در پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری پاسخ دادند. سپس، گروههای آزمایش در 24 جلسۀ 90دقیقهای، هفتهای دو بار در جلسات درمانی شرکت کردند، در حالی که بر روی گروه گواه هیچ مداخلهای انجام نشد. پس از سه ماه از اجرای آزمون مجدد، آزمون پیگیری روی شرکتکنندگان اجرا شد. ابزار سنجش: پرسشنامۀ تابآوری خانواده سیکسبی در سال 2005 ساخته شد که مبتنی بر مدل تابآوری خانواده والش است. این ابزار یک مقیاس چهاردرجهای لیکرتی از بهشدت مخالفم: ۱ تا بهشدت موافقم: ۴ است. نمرات این مقیاس بین ۵۴ تا ۲۱۶ هستند. سیکسبی پایایی این مقیاس به روش آلفای کرونباخ را 96/0 به دست آورد و اعتبار این پرسشنامه با شاخص معنای شخصی (PMI)[7] و ابزار سنجش خانواده فرم ۱ (FAD)[8] متوسط ارزیابی شده است (Sixbey, 2005) در ایران، زهراکار و همکاران (2014) این پرسشنامه را مورد ارزیابی روانسنجی قرار دادند و برای اجرای تحلیل عاملی با محاسبۀ شاخص کفایت نمونهگیری (KMO)[9] و آزمون کرویت بارتلت[10] استفاده کردند. در ماتریس ساختار عاملی، پرسشهای با بار عاملی کمتر حذف شدند و از ۵۴ پرسش به ۴۸ پرسش کاهش یافتند. خردهمقیاسهای نسخۀ 48پرسشی شامل ارتباط و حلمسأله (2، 5، 6، 8، 9، 14، 15، 19، 22، 23، 24، 25، 26، 27، 28، 29، 32، 41، 42، 46، 47)، چشمانداز مثبت (12، 13، 16، 20، 21، 33، 34، 37، 45)، منابع اقتصادی و اجتماعی (18، 30، 31، 35، 44)، معنویت خانواده (10، 11، 38، 39، 40)، انعطافپذیری خانواده (1، 3، 4، 7، 17) و ابراز هیجانی/ همبستگی (36، 43، 48) هستند. زهراکار و همکاران (2014) پایایی این پرسشنامه با آلفای کرونباخ و بازآزمایی کل پرسشنامه را بهترتیب 92/0 و 88/0 به دست آوردند و ضرایب روایی همگرای این پرسشنامه را با پرسشنامۀ عملکرد خانواده نسخۀ 1 (FAD)، مقیاس عملکرد خانواده نسخۀ 2 (FAD)، مقیاس انسجام خانواده و پرسشنامۀ تابآوری کانر-دیویدسون، بهترتیب 88/0-، 73/0- ، 65/0 و 45/0 به دست آوردند. پرسشنامۀ سرسختی خانواده توسط مککوبین و همکاران (1996) ساخته شد و شامل ۲۰ پرسش در سه خردهمقیاس شامل تعهد (۴، ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۳، ۱۸)، چالشطلبی (۳، ۵، ۱۲، ۱۴، ۱۵، ۱۷) و کنترل (۱، ۲، ۶، ۱۶، ۱۹، ۲۰) است که پرسشهای (۱، ۲، ۳، ۸، ۱۰، ۱۴، ۱۶، ۲۰) معکوس نمرهگذاری میشوند. شیوۀ نمرهگذاری این پرسشنامه در لیکرت ۴درجهای از کاملاً غلط: صفر تا کاملاً صحیح: ۳ است. مککوبین و همکاران (1996) آلفای کرونباخ را 82/0 و گسترۀ ضریب اعتبار ملاکی با رضایت از زندگی و انعطافپذیری را بین 20/0 تا 23/0 گزارش کردند (McCubbin et al., 1996). در ایران نیز ضریب همبستگی این ابزار با ابزار سنجش خانواده نسخۀ دوم (FADII) 40/0 و ضریب پایایی با روش آلفای کرونباخ 78/0 محاسبه شد (Seydi & Bagherian, 2011). روش اجرا و تحلیل: پس از اخذ کد اخلاق2 از طریق کمیتۀ امداد امام خمینی (ره) با مراجعه به ادارات اجرایی شهرستان یزد، زنان سرپرست خانوار شناسایی شدند و زنانی که مایل به شرکت در طرح بودند و همچنین معیارهای ورود به طرح را داشتند، به روش نمونهگیری در دسترس انتخاب شدند و سپس با جایگزینی تصادفی در دو گروه (گروه آزمایش و گروه کنترل) قرار گرفتند. از پرسشنامههای مقیاس تابآوری خانواده و شاخص سرسختی خانواده برای به دستآوردن نمرههای پیشآزمون (پیش از اجرای مداخله) در گروه آزمایش و گروه گواه استفاده شد. سپس درمان متمرکز بر شفقت (Gilbert, 2014) در 24 جلسۀ 90دقیقهای هفتهای دو بار بر اساس جدول (1) برای گروه آزمایش اجرا شد و گروه کنترل مداخلهای دریافت نکردند و پس از پایان جلسات رواندرمانی گروهی، هر دو گروه به همان دو پرسشنامه برای به دست آوردن نمرههای پسآزمون و سرانجام پس از دو ماه، مجدداً هر دو گروه برای کسب نمرههای پیگیری ارزیابی شدند. سپس، دادهها به کمک نرمافزار Spss22 با آزمون تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر وآزمون تعقیبی بن فرونی تجزیهوتحلیل شد. جدول 1 ساختار پروتکل درمان مبتنی بر شفقت (Gilbert, 2014) Table 1 Structure of Compassion Therapy Protocol (Gilbert, 2014)
جدول 2 شاخصهای توصیفی متغیرهای پژوهش به تفکیک دو گروه و سه مرحلۀ پژوهش Table 2 Descriptive Indices of the Research Variables, Separated into Two Groups and Three Phases of the Research
یافتهها میانگین سن شرکتکنندگان در گروه آزمایش 73/33 و در گروه کنترل 93/34 سال بوده است. همچنین، 6/55 درصد از شرکتکنندگان تحصیلات لیسانس داشتهاند و 4/44 درصد از شرکتکنندگان دارای مدرک دیپلم بودند. در نمونۀ این پژوهش تحصیلات بین دو گروه تفاوت معناداری نداشت. یافتههای توصیفی مربوط به نمرات پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری تابآوری و سرسختی خانوادۀ زنان در گروههای آزمایش و گواه در جدول (2) آمده است. قبل از ارائۀ نتایج تحلیل آزمون تحلیل واریانس مکرر، پیشفرضهای آزمونهای پارامتریک مورد سنجش قرار گرفتند. بر همین اساس، نتایج آزمون شاپیر و ویلک بیانگر آن بود که پیشفرض نرمالبودن توزیع نمونهای دادهها در متغیر تابآوری و سرسختی خانوادۀ زنان سرپرست خانواده در گروههای آزمایش و گواه در مرحلۀ پیشآزمون رد نشد (05/0<p). همچنین، پیشفرض همگنی واریانس نیز توسط آزمون لوین مورد سنجش قرار گرفت که نتایج آن معنادار نبود که این یافته نشان میداد پیشفرض همگنی واریانسها رد نشد (05/0<p). از طرفی، نتایج آزمون t نشان داد تفاوت نمرههای پیشآزمون گروههای آزمایش و گواه در متغیرهای وابسته (تابآوری و سرسختی خانوادۀ زنان سرپرست خانواده) معنادار نبوده است (05/0<p). همچنین، نتایج آزمون موچلی بیانگر آن بود که پیشفرض کرویت دادهها در متغیر تابآوری و سرسختی خانوادۀ زنان سرپرست خانواده رد نشد (05/0<p). جدول 3 تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر برای بررسی تأثیرات درون و بینگروهی برای متغیرهای تابآوری و سرسختی خانواده Table 3 Analysis of Variance with Repeated Measures to Examine the Effects Within and between Groups of Variables
بر اساس نتایج جدول (3) و با توجه به میانگین نمرات مراحل مختلف آزمون، مشاهده شد در مرحلۀ پیشآزمون، میانگین نمرات تابآوری و سرسختی خانواده در دو گروه آزمایش و گواه تفاوت معنادار نداشت، اما در مراحل پسآزمون و پیگیری، تفاوت معنادار به نفع گروه آزمایش مشاهده شد (05/0>p، 798/213=F) در متغیر سرسختی خانواده نیز میانگین گروه آزمایش در پسآزمون و در پیگیری افزایش یافت، در حالی که در گروه گواه تغییر چشمگیری مشاهده نشد. بنابراین، این یافتهها نشان میدهد دو گروه در پیشآزمون تفاوتی نداشتند، اما در پسآزمون و پیگیری تفاوت معنادار به نفع گروه آزمایش ایجاد شد (05/0>p، 478/274=F). بر این اساس، فرضیۀ اول مبنی بر تأثیر درمان مبتنی بر شفقت به خود بر افزایش تابآوری تأیید شد. فرضیۀ دوم مبنی بر تأثیر این درمان بر افزایش سرسختی خانواده نیز تأیید شد. همچنین، اثر تعاملی زمان و گروه بر هر دو متغیر نشان داد مداخلۀ درمانی موجب بهبود در مراحل پسآزمون و پیگیری شده است. بحث این پژوهش با هدف اثربخشی درمان مبتنی بر شفقت بر تابآوری و سرسختی خانوادۀ زنان سرپرست خانوار انجام شد. با توجه به نتایج بهدستآمده، شفقتدرمانی بر تابآوری خانوادۀ گروه آزمایش مؤثر بوده است. این نتایج با پژوهش طاهر کرمی و همکاران (2018) صفحۀ پنجم خط اول همسو بود. پژوهش فرانکو و کریستی (2021) نیز همسو با این نتایج بیانگر این است که زنان سرپرست خانوار به دلیل نقشهای چندگانهای که دارند ممکن است تابآوری کمی داشته باشند. پژوهش طلعتی و همکاران (2021) بیانگر این است که پایینبودن سطح تابآوری یک زن سرپرست خانوار میتواند بر روی سایر اعضای خانواده اثرگذار باشد، اما زمانی که زن سرپرست خانوار یاد میگیرد با خود مشفقانه رفتار کند، این امر منجر میشود تا خودسرزنشی در او کاهش یابد، خودآگاهی و خودپذیری در او افزایش یابد و الگوهای ناسازگاری فکری خود را اصلاح و در نتیجه با مهربانی بیشتری با خود رفتار کند. شفقت به معنای ظرفیت توجه و آگاهی نسبت به رنج، همراه با انگیزه یا انگیزه برای کاهش این رنج هم در خود و هم در دیگران و همچنین ایجاد شفقت برای خود است. شفقت به خود منجر به آگاهترشدن از نحوۀ واکنش شما به لحظههای دردناک میشود و موجب پرورش مهربانی، احترام و رفتارهای آرام با خود و دیگران میشود که این امر شکلدهندۀ تابآوری روانشناختی است. شفقت به خود اثرات روانی و فیزیولوژیکی قوی دارد و منجر به بهبود رفتار اجتماعی و افزایش بهزیستی روانشناختی میشود (Fraser & Gregory, 2024). با توجه به اینکه یکی از ویژگیهای تابآوری مقاومت است، درمان متمرکز بر شفقت با افزایش مهربانی نسبت به خود باعث میشود تا فرد در مقابله با مشکلات زندگی، با رفتار مناسب با خود، تابآوری بیشتری داشته باشد و با افزایش شفقت فرد به خود، شفقت به دیگران افزایش یابد و سایر اعضای خانواده تابآوری بیشتری داشته باشند (Kavehfarsani et al., 2020). شفقت به خود در زنان سرپرست خانوار منجر به افزایش اشتیاق به زندگی و انگیزههای درونی میشود تا در برابر مشکلات و ناکامی ها کمتر بهراسند. در نتیجه، با افزایش شفقت در زنان سرپرست خانوار، چرخۀ در خود فرورفتن میشکند و بههمپیوستگی و ارتباطات اجتماعی افزایش مییابد (Azizmohammadi et al., 2019). همچنین، نتایج پژوهشی نشانگر آن است که شفقتدرمانی بر سرسختی خانوادۀ زنان سرپرست خانوار مؤثر بوده است. همسو با این نتایج، مهدوی و همکاران (2024) به این نتیجه رسیدند که کاهش سرسختی منجر به کاهش سلامت روان و افزایش افکار خودکشی میشود. بر این اساس، شفقتدرمانی میتواند با افزایش سرسختی، سلامت روان را افزایش دهد. کهکی و همکاران (2023) به این نتیجه رسیدند که درمان مبتنی بر شفقت باعث افزایش امید به زندگی و سبک زندگی میشود و ارتقادهندۀ سلامت افراد است. موسیویچ و همکاران (2019) در پژوهش خود نشان دادند زنانی که از شفقت به خود بیشتری برخوردار هستند، پیشرفت بیشتری در هدف، تأثیر مثبتتر و تأثیر منفی کمتری دارند و به طور کلی، شفقت به خود سازگاری و سرسختی را در افراد افزایش میدهد. در تبیین این یافتۀ پژوهشی، باید اشاره کرد زنان سرپرست خانوار زنانی عهدهدار تأمین معاش مادی و معنوی خود و اعضای خانوار هستند. این زنان بدون حضور منظم یا حمایت یک مرد بزرگسال سرپرستی خانوار را به عهده میگیرند و مسئولیت ادارۀ اقتصادی خانواده، تصمیمگیریهای عمده و حیاتی با آنهاست. این زنان به دلیل ایفای نقش دوگانه (پدر و مادر) برای فرزندان با مشکلاتی از جمله از دست دادن درآمد، تربیت فرزندان، ادارۀ امور خانه، کار در خارج از خانه با دستمزد کم و ... مواجه میشوند و تحمل این مشکلات زندگی به سبب سبک زندگی متفاوتی که نسبت به سایر زنان دارند منجر به عواملی میشود که در آنها رخنمایی کردهاند. در این خصوص، یافتههای پژوهش افلاکی فرد و همکاران (2022) نشان داد میانگین سرسختی روانشناختی و فرسودگی روانشناختی در بین زنان سرپرست خانوار بیشتر از زنان عادی است. بنابراین، این زنان برای اینکه بتوانند از پسِ مسئولیتهای بسیاری که بر دوش آنهاست برآیند نیازمند سرسختی روانشناختی و خانوادگی زیادی هستند و بر این اساس، درمان مبتنی بر شفقت میتواند افزایشدهندۀ سرسختی در آنها باشد. اساس این درمان بر آموزش روانی، وضعیت بدن و سپس تمرینات تنفس و تن صدا قرار دارد. در این درمان، افراد تصورات مشفقانه را دربارۀ خود تمرین میکنند و ایجاد و خلق این طرحهای مشفقانه منبع تغییر و رشد میشود (Heriot-Maitland et al., 2019). توجه مشفقانه به معنای متمرکزکردن توجه توأم با حمایت است و این تکنیک به زنان سرپرست خانوار کمک کرد تا بهتر بتوانند موقعیت خود، شرایط و مشکلات را درک کنند، بیشتر برای خود ارزش و احترام و مهربانی قائل باشند و از لحاظ درونی و روانی، سرسختی بیشتری در زندگی داشته باشند. در مجموع، نتایج پژوهش حاضر بیانگر آن است که درمان مبتنی بر شفقت بر تابآوری و سرسختی خانوادۀ زنان سرپرست خانوار مؤثر است. از جملۀ محدودیتهای این پژوهش استفاده از روش نمونهگیری در دسترس و داوطلب و وجود شرایط ویژه برای انتخاب آزمودنیها، تعداد کم حجم نمونه و عدم توانایی کنترل متغیرهایی همچون وضعیت اقتصادی، شغل و عوامل استرسزا بود. بر این اساس، پیشنهاد میشود در پژوهشهای بعدی از روش نمونهگیری تصادفی، کنترل متغیرهای مداخلهگر، استفاده از ابزارهایی همچون مصاحبه و مشاهده استفاده شود. از دیگر محدودیتهای این پژوهش تمرکز صرف بر روی زنان سرپرست خانوار تحت پوشش کمیتۀ امداد امام خمینی (ره) شهرستان یزد بود. بنابراین، تعمیم نتایج به زنان سرپرست خانواری که تحت پوشش کمیتۀ امداد امام خمینی (ره) نبودند باید با جانب احتیاط رعایت شود و پیشنهاد میشود درمان مبتنی بر شفقت بر روی زنان سرپرست خانواری که مددجو نیستند نیز اجرا شود. سپاسگزاری از کمیتۀ امداد امام خمینی (ره) یزد به خاطر کمک و همراهی در اجرای این پژوهش کمال تشکر را داریم. [1] Female-Headed Households [2] Family Resilience [3] Family Hardiness [4] Compassion-Focused Therapy [5] Family Resilience Scale [6] Family Hardiness Index [7] Purchasing Managers' Index [8] Family Assessment Device [9] Kaiser-Meyer-Olkin Measure of sampling adequacy [10] Bartlett's Test of Sphericity 2 کمیتۀ اخلاق دانشگاه خوارزمی تهران این پژوهش را با کد اخلاق IR.KHU.REC.1400.041 تصویب کرد. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مراجع | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
افلاکیفرد، ح.، قلعهنوی، م.، و رمضانخانی، ص. (1401). مقایسۀ سرسختی روانشناختی، تمایزیافتگی خود و فرسودگی روانشناختی در زنان سرپرست خانوار و زنان عادی شهر مرودشت. فناوری آموزش، 9، 15-10. https://doi.org/10.22061/tej.2022.8962.2759پردار، چ.، مرادی، ا.، احمدیان، ح.، و ثنایی ذاکر، ب. (۱۴۰۰). نقش واسطهای خودکارآمدی در مدل ساختاری سرسختی خانواده بر اساس انعطافپذیری خانواده. دوفصلنامۀ پژوهشهای انتظامی-اجتماعی، ۹(2)، 694-۶71. http://pssw.jrl.police.ir/article_97872.html حسنزاده نمین، ف.، پیمانی، ج.، رنجبریپور، ط.، و ابولمعالی، خ. (۱۳۹۸). مدل پیشبینی بهزیستی روانشناختی بر اساس تابآوری با در نظر گرفتن نقش میانجی استرس ادراکشده. علوم روانشناختی، ۱۸، ۵69-۵78. http://psychologicalscience.ir/article-1-446-fa.html داداشی، م.، کرمینیا، ر.، و حاجیآقانژاد، ی. (۱۴۰۰). بررسی اثربخشی آموزش تابآوری خانواده بر مؤلفههای تابآوری خانوادۀ والدین نظامی. فصلنامۀ مدیریت سرمایۀ انسانی دفاعی، 1(2)، 52-43. https://jdhcm.iamu.ac.ir/article_251082.html رضایی، ز. س.، دهقانی، م.، و حیدری، م. (۱۳۹۶). کیفیت زندگی زنان سرپرست خانواده: نقش تابآوری و کارکرد خانواده مبتنی بر مدل مک مستر. خانوادۀ پژوهی، ۱۳(3)، ۴21-۴07. https://jfr.sbu.ac.ir/article_97581.html زهراکار، ک.، کرمی، خ.، و بزرگمنش، ک. (1393). ارزیابی ویژگیهای روانسنجی مقیاس تابآوری خانواده سیکسبی. اندازهگیری تربیتی، 5(18)، 155- 133. https://doi.org/10.22054/jem.2015.792 شهیریثانی، د.، صادقی، ر.، حدادی، ج.، خواجهنژاد، ر.، حسینی، م. ر.، و محمودیان، ح. (۱۴۰۰). تحلیل وضعیت جمعیتی، اجتماعی و اقتصادی خانوارهای زن سرپرست در ایران. فصلنامۀ زن و جامعه، ۱۲(47)، 18-1. https://doi.org/10.30495/jzvj.2021.25575.3320 صفری، ع.، محمدزاده، ج.، احمدی، و.، و مامی، ش. (1402). اثربخشی درمان ذهنآگاهی مبتنی بر کاهش استرس بر خودکارآمدی، استرس ادراکشده و علائم افسردگی زنان سرپرست خانوار شهر ایلام. نشریۀ علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی البرز، 12(2)، 168-157. https://doi.org/10.61186/aums.12.2.157 صیدی، م. س.، و باقریان، ف. (1390). پیشبینی سرسختی خانواده توسط فراغت و اجام فرائض دینی در منزل با واسطهگری کیفیت ارتباط در خانواده. مشاوره و رواندرمانی خانواده، 1(2)، 242-226. https://fcp.uok.ac.ir/article_9452.html عابدی دیزناب، م.، عباسی، م.، و علیمندگاری، م. (۱۳۹۷). مطالعۀ تطبیقی ویژگیهای زنان و مردان سرپرست خانوار به تفکیک مناطق شهری و روستایی در سرشماری ۱۳۹۵. مجلۀ بررسی های آمار رسمی ایران، ۲۹(۱)، 113-95. http://ijoss.srtc.ac.ir/article-1-262-fa.html عزیزمحمدی، س.، راکبی، ن.، کامران کوچصفهانی، س.، و اسدی، ه. (1398). نقش شفقت به خود و تحمل پریشانی در سلامت اجتماعی زنان سرپرست خانوار. مجلۀ مطالعات ناتوانی، 9، 9-1. http://jdisabilstud.org/article-1-1462-fa.html قادری، ص.، کریمی، ع.، سلیمانی، س.، کارگر اسفندآبادی، خ.، و عنبری روزبهانی، م. (۱۴۰۱). تجربۀ سرپرستی خانوار توسط زنان و چرخۀ بازتولید فلاکت (نمونۀ موردی: زنان سرپرست خانوار شهر کرج). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، ۱۱(۱)، 27-1. https://doi.org/10.22059/jisr.2021.307490.1096 طاهرکرمی، ژ.، حسینی، ا.، و دشتبزرگی، ز. (1397). اثربخشی درمان مبتنی بر شفقت خود بر تابآوری، خودگسستگی، امید به زندگی و بهزیستی روانشناختی زنان در حال یائسگی. سلامت اجتماعی، 5(3)، 197-189. https://doi.org/10.22037/ch.v5i3.19235 طلعتی، ف.، شریفی، ع. ا.، و مشفقی، م. (1400). بررسی اثربخشی درمان متمرکز بر شفقت بر شادکامی و امید به زندگی زنان سرپرست خانوار تحت پوشش بهزیستی. مددکاری اجتماعی، 10(3)، 66-58. http://socialworkmag.ir/article-1-725-fa.html کاوهفارسانی، ذ.، صالحی، ر.، و ربیعی، م. (۱۳۹۹). بررسی نقش شفقت به خود و سرمایههای روانشناختی (امید، تابآوری، خودکارآمدی و خوشبینی) در پیشبینی افسردگی و اضطراب مرگ در بیماران مبتلا به سرطان. رویش روانشناسی، ۹(10)، 114-103. https://frooyesh.ir/article-1-2067-fa.html کهکی، ف.، بخشانی، ن. م.، و فردین، م. ع. (۱۴۰۲). اثربخشی آموزش مبتنی بر شفقت بر امید به زندگی، سبک زندگی ارتقادهندۀ سلامت و سرسختی سلامت در بیماران دیابتی نوع دو. مطالعات روانشناختی نوجوان و جوان، ۴(۴)، 69-83. https://doi.org/10.61186/jayps.4.4.69 مهدوی، ح. س.، آقاعباسی، آ.، زنگی دارستانی، ف.، و منظری توکلی، ر. (۱۴۰۲). تأثیر شفقتدرمانی بر سرسختی روانشناختی و افکار خودکشی سالمندان مبتلا به افسردگی. سالمندشناسی، ۸(۴)، 46-39. http://dx.doi.org/10.22034/JOGE.8.4.39 نظری، ف.، کریمیان، ح.، و شریفی، م. (۱۴۰۱). بررسی تأثیر کیفیت اشتغال زنان بر تحول خانواده (مطالعۀ موردی زنان شاغل شهر تهران). جامعهشناسی سیاسی ایران، 5(11)، 3696-3682. https://doi.org/10.30510/psi.2022.343192.3479
References Abedi Diznab, M., Abbasi, M., & AliMandegari, M. (2018). A comparative study of the characteristics of women and household heads by urban and rural areas in the 2016 census. Iranian Official Statistics Review Council, 29(1), 95-113. http://ijoss.srtc.ac.ir/article-1-262-fa.html [In Persian] Aflaki Fard, H., Ghaleh Noei, M., & Ramezan Khani, S. (2022). Comparison of psychological hardiness, self-differentiation and psychological burnout in female-headed households and normal women in Marvdash. Technology of Education Journal, 9, 10-15. https://doi.org/10.22061/tej.2022.8962.2759 [In Persian] Asiedu, E., Karimu, A., & Iddrisu, A. (2024). Structural changes in African households: Female-headed households and Children's educational investments in an imperfect credit market in Africa. Structural Change and Economic Dynamics, 68, 30-42. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=3911025Azizmohammadi, S., Rakebi, N., Kamra Koochesfehani, S., & Asadi, H. (2019). Role of Self–Compassion and Distress Tolerance in the Social Health of Female Household Heads. Journal of Disability Studies, 9, 1-9. http://jdisabilstud.org/article-1-1462-fa.html [In Persian]Chuning, A., Durham, M., Killgore, W., & Smit, R. (2024). Psychological resilience and hardiness as protective factors in the relationship between depression/anxiety and well-being: Exploratory and confirmatory evidence. Curr Psychol, 43, 30613–30628. https://doi.org/10.1007/s12144-024-06612-2Dadashi, M., Karaminia, R., & Hajiaghanejad, Y. (2021). the effectiveness of family resilience training on family resilience components of military parents. The Quarterly Journal of Defense Human Capital Management, 1(2), 43-52. https://jdhcm.iamu.ac.ir/article_251082.html [In Persian]Dunst, C. (2021). Family Hardiness and Parent and Family Functioning in Households with Children Experiencing Adverse Life Conditions: A Meta-Analysis. International Journal of Psychological Research, 14(2), 93-118. https://doi.org/10.21500/20112084.5236 Franco, P. L., & Christie, M. (2021). Effectiveness of a one-day self-compassion training for pediatric nurses’ resilience. Journal of Pediatric Nursing, 61,109-114. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2021.03.020 Fraser, M., & Gregory, K. (2024). Applying a process-based therapy approach to compassion focused therapy: A synergetic alliance. Journal of Contextual Behavioral Science, 32, 1-10. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2024.100754 Gao, J. L., Wang, L. H., Yin, X. Q., Hsieh, H. F., Rost, D. H., Zimmerman, M. A., & Wang, L. (2019). The Promotive Effects of Peer Support and Active Coping in Relation to Negative Life Events and Depression in Chinese Adolescents at Boarding Schools. Current Psychology, A Journal for Diverse Perspectives on Diverse Psychological Issues, 40(5), 2251–2260. https://doi.org/10.1007/s12144-019-0143-5 Ghaderi, S., Karimi, A., Soleymani, S., Kargar Esfanabadi, K., & Anbari Roozbahani, M. (2021). The Experiences of Female-Headed Households and the Cycle of Misery (Case Study of Female-Headed Households in Karaj). Quarterly of Social Studies Research in Iran, 11(1), 1-27. https://doi.org/10.22059/jisr.2021.307490.1096 [In Persian] Gilbert, P. (2014). The Origins and nature of compassion focused therapy. British Journal clinical psychology. 53(1), 6-41. https://doi.org/10.1111/bjc.12043 Hasanzadeh Namin, F., Peymani, J., Ranjbaripoor, T., & Abolmaali Alhoseini, K. (2019). Predictive model of psychological well-being based on resilience considering the mediating role of perceived stress. Journal of Psychological Science, 18, 569-578. http://psychologicalscience.ir/article-1-446-fa.html [In Persian] Heriot-Maitland, C., McCarthy-Jones, S., Longden, E., & Gilbert, P. (2019). Compassion focused approaches to working with distressing voices. Frontiers in Psychology, 10, 1-11. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00152 Kahaki, F., Bakhshani, N., & Fardin M. (2023). Effectiveness of Acceptance and Commitment Therapy (ACT) on Emotional Processing, Irrational Beliefs and Rumination in Patients with Generalized Anxiety Disorder. Journal of Adolescent and Youth Psychological Studies. 4(4), 69-83. https://doi.org/10.61186/jayps.4.4.69 [In Persian] Kavehfarsani, Z., Salehi, R., & Rabiee, M. (2020). investigating the role of Self-Compassion and Psychological Capital (hope, resilience, Self-efficacy and Optimism) in predicting depression and death anxiety in Patients with Cancer. Journal of Rooyesh-e Ravanshenasi, 9(10),103-114. https://frooyesh.ir/article-1-2067-fa.html [In Persian] Krauss, S. W., Russell, D. W., Kazman, J. B., Russell, C. A., Schuler, E. R., & Deuster, A. (2019). Longitudinal effects of deployment, recency of return, and hardiness on mental health symptoms in US Army combat medics. Traumatology, 25(3), 216-223. https://doi.org/10.1037/trm0000173 Kuhn, M., Dudel, CH., & Werding, M. (2023). Maternal Health, Well-Being, And Employment Transitions: A Longitudinal Comparison of Partnered and Single Mothers in Germany. Social Science Research, 114, 1-14. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2023.102906Lim, J., Kamposioras, K., Élez, E., Haanen, G., Hardy, C. Murali, K., ..., & Banerjee, S. (2024). ESMO Resilience Task Force recommendations to manage psychosocial risks, optimize well-being, and reduce burnout in oncology. European Society for Medical Oncology, 9, 1-10. https://doi.org/10.1016/j.esmoop.2024.103634 Mccubbin, M. A., Mccubbin, H. I., & Thompson, A. I. (1996). Family Assessment: Resiliency, Coping and Adaptation–Inventories for Research and Practice. University of Wisconsin Publishers.Mahdavi, H., Aghaabasi, A., Zangi Darestani, F., & Manzari Tavakoli, R. (2024). The effect of compassion therapy on psychological toughness and suicidal thoughts suicidal thoughts in the elderly with depression. Journal of Gerontology, 8(4), 39-46. https://doi.org/10.22034/JOGE.8.4.39 [In Persian] Mahedy, L., Harold, G., Maughan, B., Gardner, F., Araya, R., Jones, R. B., …, & Collishaw, S. (2018). Resilience In High-Risk Adolescents of Mothers with Recurrent Depressive Disorder: The Contribution of Fathers. Journal Of Adolescence, 65, 207-218. https://doi.org/10.1016/J.Adolescence.2018.03.016 Millard, L. A., Wan, M. W., Smith, D. M., & Wittkowski, A. (2023). The effectiveness of compassion focused therapy with clinical populations: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 326, 168-192. https://doi.org/10.1016/j.jad.2023.01.010 Mosewich, A. D., Sabiston, C. M., Kowalski, K. C., Gaudreau, P., & Crocker, R. (2019). Self-compassion in the stress process in women athletes. The Sport Psychologist, 33(1), 23-34. https://doi.org/10.1123/tsp.2017-0094 Nazari, F., Karimian, H., & Sharifi, M. (2023). Effect of women's employment quality on family development (Case study of working women in Tehran). Journal of Iranian Political Sociology, 5(11), 3682-3696. https://doi.org/10.30510/psi.2022.343192.3479 [In Persian] Pardar, C., Moradi, O., Ahmadian, H., & Sanaee Zaker, B. (2021). The Mediating Role of Self-efficacy in Structural Model of Family Hardiness Based on Family Flexibility. Journal of Policing & Social Studies of Women & Family, 9(2), 671-694. http://pssw.jrl.police.ir/article_97872.html [In Persian] Rezaei, Z., Dehghani, M., & Heidari, M. (2017). Quality of Life of Women Heading Family: The Role of Resiliency, and Family Functioning Based on McMaster Model. Journal of Family Research, 13(3), 407-421. https://jfr.sbu.ac.ir/article_97581.html [In Persian] Safari, A., Mohammadzadeh, J., Ahmadi, V., & Mami, S. (2023). The effectiveness of mindfulness-based stress reduction on self-efficacy, percived stress and depressive symptoms in female-headed households in Ilam. Alborz University of Medical Sciences Journal, 12(2), 157-168. https://doi.org/10.61186/aums.12.2.157 [In Persian] Seydi, M. S., & Bagherian, F. (2011). Predicting Family Hardiness by Family Leisure and Home Religious Rituals with the Mediating Role of Family Communication Quality. Journal of Family Counseling & Psychotherapy, 1(2), 226-242. https://fcp.uok.ac.ir/article_9452.html [In Persian] Sixbey, D. M. (2005). Development of the Family Resilience Assessment Scale to Identify Family Resilience Constructs. University of Florida. Shahpari Sani, D., Sadeghi, R., Hadadi, J., Khajenexad, R., Hosseini, M., & Mahmoudian, H. (2021). Analysis of thedemographic, social and economic situation of female-headed households in Iran. Quarterly Journal of Women and Society, 12(47), 1-18. https://doi.org/10.30495/jzvj.2021.25575.3320 [In Persian] Taherkarami, J., Hosseni, A., & Dasht-Bozorgi, Z. (2018). The effectiveness of self-compassion-based therapy on resilience, self-dissociation, life expectancy and psychological well-being of menopausal women. Journal of Social Health, 5(3), 189-197. https://doi.org/10.22037/ch.v5i3.19235 [In Persian] Talati, F., & Moshfeghi, M. (2021). Evaluating the Effectiveness of Compassion-Focused Therapy on Happiness and Life Expectancy in Female-Headed Households Supported by the Welfare of Lamerd County. Socialworkmag Journal, 10(3), 58-66. http://socialworkmag.ir/article-1-725-fa.html [In Persian] Walsh, F. (2016). Strengthening Family Resilience (3rd Edition). Guilford Press. Wen, D. J., & Goh, E. (2023). The moderating role of trajectories of family hardiness in the relationship between trajectories of economic hardship and mental health of mothers and children. Current Psychology, 11(2), 29012-29022. https://doi.org/10.1007/s12144-022-03972-5Wendt, A., Hellwig, F., Saad, GH., Faye, C., Mokomane, Z., Boerma, T., Barros, A., & Victora, C. (2021). Are children in female-headed households at a disadvantage? An analysis of immunization coverage and stunting prevalence: in 95 low- and middle-income countries. SSM - Population Health, 15, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.ssmph.2021.100888 Yang, H., Waugh, D., Orbe, C., Patra, P., Jöckel, P., Lamarque, J., ..., & Dlugokencky, E. (2019). Evaluating simulations of interhemispheric transport: Interhemispheric exchange time versus SF6 age. Geophys Research Letters, 46(2), 1113-1120. https://doi.org/10.1029/2018GL080960 Zahrakar, K., Karami, K. H., & Bozorgmanesh, K. (2014). Evaluate the psychometric properties of the Sixbey Family Resilience scale. Quarterly Journal of Educational Measurement, 5(18), 133-155. https://doi.org/10.22054/jem.2015.792 [In Persian] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,430 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 708 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||