آماده‌سازی ساختاری میان‌حوزه‌ای توالی کنش‌ها و ساخت‌های موصولی: در جستجوی پایه‌های بدن‌مند ساختارهای نحوی

1. مقدمه

صاحب‌نظرانی مانند فودور[1] (1983) زبان را حوزه‌ای[2] مستقل درنظر گرفته‌اند که سازوکارهای مرتبط با آن فارغ از دیگر حوزه‌های شناختی است. این در حالی است که در چارچوب نظری بدن‌مندی زبان[3]، شواهد قابل توجهی مبنی بر تعاملات ساختاری میان‌ حوزه‌های شناختی وجود دارد که رویکرد حوزه‌ای[4] را با چالش‌های جدی مواجه می‌کند. برای مثال، اگرچه توالی‌های ساختارمند[5] در زبان بسیار بارز هستند، پردازش حوزه‌های دیگر نیز مانند کنش‌های معطوف به هدف[6] متشکل از عناصر حرکتی ساده‌ای هستند که می‌توانند به‌صورت سلسله‌مراتبی[7] در کنار یکدیگر قرار گیرند (Lashley, 1951). همچنین، همان‌طورکه برخی از جنبه‌های برنامه‌ریزی زبان[8] انتخاب‌هایی را از میان انواع صورت‌های ساختاری پیش‌ روی گویشوران قرار می‌دهند تا پیامی را در آنها بگنجانند، گاه مجموعه انتخاب‌هایی نیز در برنامه‌ریزی کنش‌‌ها وجود دارد تا عناصر به اشکال مختلفی ترکیب شوند.

پژوهش حاضر تلاشی است جهت پیگیری پاسخ به این پرسش اساسی که آیا سازوکارهای نحوی زبان با یک پردازشگر سلسله‌مراتبی حوزه‌عام در تعامل هستند یا عملکردی مستقل از سازوکارهای مشابه در سایر حوزه‌های شناختی دارند. بر پایۀ نظرپردازی‌های صورت‌گرفته در رابطه با وجود تشابه‌هایی بین ساختار نحوی زبان و توالی کنش‌ها (برای مثال، Knott, 2012; Pulvermüller & Fadiga, 2010)، در این مطالعه ساخت موصولی فاعلی پسایندی[9] و ساخت موصولی فاعلی درونه‌ای‌میانی[10] را به ترتیب در تطابق نسبی با توالی خطی[11] و غیرخطی[12] کنش‌ها قرار می‌دهیم. سپس، از طریق مجموعه‌ای از آزمایش‌های آماده‌سازی ساختاری میان‌حوزه‌ای[13] بسامد رویارویی آزمودنی‌ها را نسبت به این کنش‌ها در سه شرایط آزمایشی مختلف (اجرا، مشاهده و خواندن) تغییر خواهیم داد تا تأثیر آن را در سرعت پردازش نحوی جملات موصولی مورد بررسی و مقایسه قرار دهیم.

2. مبانی نظری

1-2. تشابه‌هایی بین ساختار نحوی و ساختار کنش‌ها

توانایی شناسایی روابط ساختاری مانند وابستگی‌های غیرهم‌جوار[14] نه تنها یکی از پیش‌نیازهای پردازش نحوی است (Wilson et al., 2020)، بلکه پردازش آنها از قابلیت‌های چندحوزه‌ای[15] دستگاه شناختی به شمار می‌رود (Koelsch et al., 2013). برای نمونه، در ساخت موصولی فاعلی درونه‌ای‌میانی بند موصولی وابستگی پرمسافتی[16] را بین فاعل و فعل در بند پایه ایجاد می‌کند (مثلاً، مردی_i ]که _iØ تبر را تیز کرد[ درخت را قطع کرد). پسترا[17] و اَلیمُنُس[18] (2012) معتقدند که چنین وابستگی‌هایی را حتی می‌توانیم در کنش‌های روزمرۀ خود مشاهده کنیم مانند زمانی که یک کنش کنشی قبلی را دچار وقفه می‌کند. وجود هم‌پوشی میان حوزه‌ها در پردازش روابط وابستگی[19] در نظریۀ حافظۀ کاری نحوی[20] تشریح شده است (Kljajevic, 2010). حافظۀ کاری نحوی واسطه‌ای حوزه‌عام[21] بین حافظۀ کوتاه‌مدت و حافظۀ بلندمدت است که در ثبت موقت بازنمایی‌ها و تلفیق ساختاری حوزه‌هایی مانند زبان، موسیقی و کنش‌ها کاربرد گسترده‌ای دارد (Kljajevic, 2010).

در دستور شناختی[22]، ساخت موصولی یک واحد نمادین[23] درنظر گرفته می‌شود (Langacker, 2008). در نمابرداری[24] ساخت‌ موصولی فاعلی درونه‌ای‌میانی (شکل 1)، حرف ربط «که» در سطح 1 رابطه‌ای غیرزمان‌مند[25] را بازنمایی می‌کند که متحرک[26] و مکان‌نمای[27] آن طرح‌واره‌ای[28] هستند. متحرک این رابطه اسمی است که توصیف می‌شود (خطوط نقطه‌چین افقی و عمودی روابط انطباق[29] را نشان می‌دهند) و مکان‌نمای آن منطبق بر بند موصولی است که اسم را توصیف‌ می‌کند (خط انطباق عمودی بین سطح 1 و 2). در این سطح، «مردی» تعیین‌کنندۀ نمای[30] کل ساخت می‌باشد که درون مربعی با خطوط برجسته مشخص شده است.

شکل 1- نمابرداری ساخت موصولی فاعلی درونه‌ای‌میانی

Fig 1- The profiling of a center-embedded subject RC construction
(The man who sharpened the ax cut down the tree)

در سطح 2، دو ساختار مؤلفه‌ای[31] وجود دارد. در سمت راست، ساختار ترکیبی[32] «مردی که» از همنشینی دو ساختار مؤلفه‌ای سطح 1 حاصل شده است. بر اساس مفهوم سازه‌بندی،[33] ساختار ترکیبی «مردی که» در کنار بند موصولی «تبر را تیز کرد» یک ساختار مؤلفه‌ای محسوب می‌شود. یک زیرساختار[34] برجسته و طرح‌واره‌ای نیز در این ساختار وجود دارد؛ ویژگی‌های این زیرساختار به‌وسیلۀ بند موصولی که در سمت چپ همنشین آن شده با جزئیات بیشتر گسترش می‌یابد. رابطۀ گسترش[35] توسط نشانۀ پیکان با خط ممتد و میدان گسترش[36] با هاشور نشان داده می‌شوند. خط انطباق افقی با ساختار سمت چپ نشان می‌دهد منظور از «مرد» آن مردی است که تبر را تیز کرد. در اینجا با یک سازۀ متممی روبرو هستیم که در آن گروه اسمی هستۀ وابسته[37] است و بند موصولی متمم خودایستاست[38]. ارادۀ کنشگر با نوک پیکان، انتقال انرژی با پیکان دوخطی و تغییر حالت با پیکان یک خطی نشان داده می‌شوند. از آنجایی‌که متحرک بند موصولی رمزگذاری نشده، این مشارکِ[39] معنامند غیربارز (محور[40]) را با دایرۀ خط‌‌چین نمایش می‌دهیم.

همان‌طورکه اشاره شد، در سمت راست سطح 3 شاهد تلفیق[41] ساختارهای مؤلفه‌ای در سطح 2 هستیم که گروه اسمی غیرساده‌ای[42] را می‌سازند. در سمت چپ، بند پایه بازنمایی می‌شود که تعیین‌کنندۀ نماست و ساخت موصولی نمای[43] آن را به ارث می‌برد. وابستگی دیگری نیز در این ساخت وجود دارد و آن رابطۀ هسته–توصیف‌کننده بین بند پایه (هسته) و بند پیرو (توصیف‌کننده) است. بند پایه خودایستاست زیرا زیرساختاری طرح‌واره‌ای (مکان‌نما) را در سازۀ وابسته (بند پیرو) گسترش می‌دهد. همان‌طورکه در سطح 3 و 4 مشاهده می‌کنید، بند موصولی به همراه اسم هسته متحرک بند اصلی است و سازه‌ای را در جایگاه فاعل توصیف می‌کند.

با توجه به خوانشی که از ساخت قبلی داشتیم و نمابرداری‌ حاصل از آن، اکنون به نمابرداری ساخت موصولی فاعلی پسایندی در شکل 2 می‌پردازیم. مستطیل‌هایی که طرح‌وارۀ بند پایه و پیرو را در سطح 3 احاطه کرده‌اند در بالاترین سطح ساختار مشارکی را نشان می‌دهند که دو نقش را ایفا می‌کند. در سازه‌بندی این ساخت می‌توان «آمپول» را به‌عنوان چیز[44]، سبب‌ساز بی‌هوش ‌شدن مرد درنظر گرفت. در این حالت، «آمپول» که در بند اول هویتش را به‌عنوان مکان‌نما احراز کرده، در بند دوم به متحرک فرایند[45] «بی‌هوش‌ کردن» تبدیل می‌شود. از این منظر شاهد زنجیرۀ کنشی[46] هستیم که در آن انتقال انرژی از پرستار (متحرک) به آمپول (مکان‌نما) صورت گرفته، و سپس از آمپول (متحرک) به مرد (مکان‌نما) ادامه می‌یابد. توجه کنید که در این ساخت شاهد رابطۀ هسته–متممی بین بند اصلی (وابسته) و بند موصولی (خودایستا) هستیم (سطح 2).[47]

شکل 2- نمابرداری ساخت موصولی فاعلی پسایندی

Fig 2- The profiling of an extraposed subject RC construction
(The nurse gave the injection that anesthetized the man)

تقریباً مشابه با آنچه در نمابرداری جملات موصولی ملاحظه کردیم، در ساختار انتزاعی کنش‌ها نیز می‌توان نمونه‌هایی از انواع روابط وابستگی را با تغییر جایگاه خرده‌کنش‌ها[48] مشاهده کرد. اَلن[49] و همکارانش (2010) جملات توصیف‌کنندۀ توالی کنش‌ها را جمله‌های وسیله-هدف[50] نامیده‌اند. این جمله‌ها تشکیل‌شده از «روابط زمینه‌ساز»[51] که شرایط را جهت رخداد کنش‌های دیگر فراهم می‌کنند و «کنش هدف»[52] که نتیجۀ کنش‌هاست. شکل 3 دو نمونه از جمله‌های وسیله-هدف با توالی‌ خطی و غیرخطی را نشان می‌دهد. در این شکل، پیکان‌ها و ستاره‌ها به ترتیب نمایانگر روابط زمینه‌ساز و کنش‌های هدف هستند، و حروف انگلیسی ذیل گره‌ها ترتیب رخداد کنش‌ها را نشان می‌دهند.

 

نوع الف. پویا شیر آب را باز کرد، دستکش‌ را دست کرد و قاشق را شست.

نوع ب. پویا بیلچه را برداشت، چاله‌ای را حفر کرد و لوبیاها را کاشت.

شکل 3- جمله‌های وسیله-هدف با توالی‌ خطی و غیرخطی

Fig 3- Means-end sentences with linear and nonlinear sequences
(Type A: Pooya turned on the faucet, wore the dishwashing gloves, and washed the spoon; Type B: Pooya picked up the hand shovel, dug a hole, and sowed the beans)

در جملۀ وسیله-هدف نوع الف، دو کنش «شیر آب را باز کرد» و «دستکش را دست کرد» زمینه‌ساز رخداد کنش هدف «قاشق را شست» شده‌اند. در اینجا رابطۀ زمینه‌سازی بین کنش‌های اول و دوم وجود ندارد (شخصی شیر آب را باز نمی‌کند تا دستکش را دست کند). کنش میانی هرچند از لحاظ بافت موقعیتی مرتبط می‌باشد اما نوعی وابستگی غیرهم‌جوار را در زنجیرۀ عناصر ایجاد کرده است. بنابراین، ساختار انتزاعی کنش‌های غیرساده‌ای را که با درونه‌گیری[53] یک کنش وقفه‌ای در توالی‌شان ایجاد شده غیرخطی درنظر می‌گیریم. اما در جملۀ وسیله-هدف نوع ب، کنش هدف «لوبیاها را کاشت» است که حاصل رخداد کنش‌های زمینه‌ساز «بیلچه را برداشت» و «چاله‌ای را حفر کرد» می‌باشد. در اینجا زنجیره‌ای از کنش‌ها به ترتیب مشخصی انجام شده‌ است. لذا، ساختار انتزاعی این توالی را که دارای روابط وابستگی هم‌جوار[54] است خطی درنظر می‌گیریم.

2-2. نظریۀ حسی-حرکتی نحو[55]

این تناظرهای ساختاری[56] همراه با کشف نورون‌های آینه‌ای[57] که هنگام اجرای برخی از کنش‌ها و نیز حین مشاهدۀ همان کنش‌ها فعال می‌شوند (di Pellegrino et al., 1992)، زمینه‌ساز طرح نظریاتی شده‌‌‌اند که تأکید می‌کنند سازوکارهای پردازش زبان، به‌ویژه بازنمایی‌های نحوی، حوزه‌ای کاملاً مستقل نبوده و تعاملاتی را با نظام حسی-حرکتی[58] برقرار می‌کنند (Glenberg & Gallese, 2012; Knott, 2012; Pulvermüller & Fadiga, 2010). برای مثال، گلنبرگ[59] و گلیس[60] (2012) با ارائۀ مدل زبان کنش‌بنیان[61] بر ارتباط نحو با سازوکارهای مغزی با توجه به نقش تجارب محیطی تأکید کرده‌اند. آنها پیشنهاد می‌کنند که یادگیری، درک و تولید زبان سازوکارهای سلسله‌مراتبی و هدفمند کنترل کنش[62] را به‌‌‌کار می‌گیرند.

نات[63] (2012) با این رویکرد که سازوکارهای نحوی ممکن است بر سازوکارهای حسی-حرکتی سوار^[64] ‌باشند، فرضیۀ سازوکارهای مشترک[65] را پیرامون رابطۀ بین این دو حوزه ارائه می‌کند. او با بهره‌گیری از برنامۀ کمینه‌گرا[66] (Chomsky, 1995)، اظهار می‌کند که صورت منطقی[67] جملاتی مانند «مرد فنجان را برداشت» را می‌توان یک شبیه‌سازی[68] از توالی فرایندهای حسی-حرکتی دانست که در چنین رویدادی به واقع تجربه می‌شوند. نات هر یک از عناصر سازه‌ای نحوی این جمله را با جزئیات حسی-حرکتی رویداد مذکور مرتبط می‌سازد، و بر این ‌اساس یک هم‌شکلی[69] را در قالب تشابه صوری[70] پیشنهاد می‌کند. در این رویکرد، فرایند بازپخش[71] توالی‌های حسی-حرکتی در حافظۀ کاری واسطه‌ای بین نظام حسی-حرکتی و زبان درنظر گرفته می‌شود.

به‌علاوه، پلورملر[72] و فیدیگا[73] (2010) ادعا می‌کنند که مدارهای حسی-حرکتی در پردازش نحوی مشارکت دارند، تا جایی که حتی معتقدند ساخت‌های نحوی معادل‌هایی را در کنش‌های ما دارند. برای مثال، ساختار سلسله‌مراتبی جملات موصولی درونه‌ای‌میانی مانند «مردی ]که سگ دنبالش کرد[ فرار کرد» مشابه ساختار انتزاعی کنش‌هایی مانند «باز کردن در ]روشن کردن چراغ[ بستن در» می‌باشد که شکل‌بندی لانه‌گیری‌شده[74] دارد. با توجه به اینکه یکی از پایه‌های رویکرد بدن‌مندی نحو را می‌توان در آرای مرتبط با مفهوم تصویرگونگی[75] یافت، غیرمحتمل نیست که جلوه‌هایی از ساختار کنش‌ها این چنین در زبان ردی از خود به‌جا گذاشته باشند.

اگرچه منتقدان چنین رویکردی معتقدند که شبکه‌های عصبی حسی-حرکتی ممکن است در برخی از پردازش‌های نحوی فعالیت داشته باشند، آنها تأکید می‌کنند که چنین ادعایی در رابطه با ساخت‌های پیچیده غیرمحتمل به نظر می‌رسد (Grodzinsky, 2013; Moro, 2014; Tettamanti & Moro, 2012). مُرُ[76] (2014) با این استدلال که توالی‌های‌ غیرخطی را می‌توان با استفاده از کنش‌های مختلفی خاتمه داد (مانند، «باز کردن در ]. . .[ پریدن»)، نظریۀ پلورملر و فیدیگا را به چالش می‌کشد. در واقع، او معتقد است که این توالی بیش از آنکه شبیه به توالی سازه‌ای کلمات در جمله باشد، شبیه به توالی حروف الفباست مانند «الف ب ]پ ت[ ث ج» که میان حروف (ب تا ث) رابطۀ وابستگی وجود ندارد و آن را می‌توان به «الف ب ]پ ت[ خ ج» تغییر داد. بنابراین، در اینجا درونه‌گیری اتفاق نیفتاده و عنصر به‌ظاهر درونه‌گیری‌شده محدودیتی از لحاظ بافت توزیع[77] ندارد.

همچنین، تتامَنتی[78] و مُرُ (2012) معتقدند که رفتاری مانند «باز کردن در ]روشن کردن چراغ[ بستن در» نمونه‌ای از سازوارۀ سلسله‌مراتبی متوالی[79] است که در آن کنشی بین یک توالی از کنش‌های مرتبط اما مستقل درونه‌گیری شده؛ این نوع سازواره ممکن است توسط حواس بدن‌مند ما قابل ادراک باشد. با این حال، آنها اذعان می‌کنند که نحو بر پایۀ روابطی سلسله‌مراتبی استوار است که در توالی خطی زبان مشهود نیستند. برای مثال، گراجنسکی[80] (2013) نشان می‌دهد که جملات موصولی تحدیدی[81] (توصیفی) دارای محدودیت‌های نحوی[82] هستند و نوع خاصی از درونه‌گیری را به نمایش می‌گذارند. بنابراین، از آنجایی‌که ساختارهای سلسله‌مراتبی نحوی غیرخطی نمی‌توانند مستقیماً در دسترس سازوکارهای ادراکی-حرکتیِ رمزگذاری‌شده توسط نورون‌های آینه‌ای باشند، تتامَنتی و مُرُ به نقش سازوکار‌های محاسباتی ذهنی[83] نیز تأکید می‌کنند.

با این همه، محققانی مانند بَکس[84] و فوجیتا[85] (2014) بیان می‌کنند که تفاوت‌هایی که نحو با سایر حوزه‌های شناختی دارد نباید مانعی در مسیر بررسی تعاملات بالقوۀ میان حوزه‌ها قرار گیرد. شاید پردازش توالی‌های ساختارمند[86] در زبان و کنش‌ها دو سازوکار مستقل به‌هم وابسته[87] باشند که در این صورت بخشی از فرایندهای نحوی حوزه‌عام و بخشی دیگر حوزه‌ویژه[88] خواهند بود.

3. پیشینۀ پژوهش

در دهۀ گذشته، پژوهش‌هایی با استفاده از آزمایش‌های مختلف شواهدی را در حمایت از تعاملات ساختاری میان‌حوزه‌ای نشان داده‌اند، به ‌طوری که کنش‌های ساختارمند توانسته‌اند تولید و پردازش نحوی جملاتی با شکل‌بندی مشابه را تحت تأثیر قرار دهند (برای مثال، Casado et al., 2018; Roy et al., 2013; van de Cavey & Hartsuiker, 2016).

یکی از مهم‌ترین شواهد رفتاری در حمایت از سازوکارهای پردازش ساختاری مشترک میان حوزه‌های شناختی از جمله موسیقی، ریاضیات، جمله‌های وسیله-هدف و زبان توسط فان دو کِیوی[89] و هارتسوکر[90] (2016) ارائه شده است. در بررسی هم‌پوشی بین ساختارهای غیرنحوی کنش‌‌بنیان[91] (جمله‌های وسیله-هدف) و ساختارهای نحوی (جملات موصولی)، 60 آزمودنی‌ هلندی‌زبان ابتدا جمله‌های وسیله-هدفی را به‌طور شفاهی کامل کردند که بند سوم آنها غیرمبهم بود. این جمله‌ها یا با اتصال بلند[92] تکمیل می‌شدند (مانند، «تلفن را برداشتم، ]زخم دستم را پوشاندم[ و به دوستم زنگ زدم») یا با اتصال کوتاه[93] (مانند، «]زخم دستم را پوشاندم[، تلفن را برداشتم و به دوستم زنگ زدم»). پس از این مرحلۀ آماده‌سازی، آزمودنی‌ها جملات موصولی را که دنبالۀ آنها در محل اتصال[94] مبهم بودند با اولین پاسخی که به ذهن‌شان می‌رسید به‌طور شفاهی کامل می‌کردند (مانند، “I saw the knives in the kitchen that was dirty/were sharp”). نتایج این مطالعه نشان‌دهندۀ اثر آماده‌سازی ساختاری میان‌حوزه‌ای بود. به عبارت دیگر، انتخاب نحوۀ پیوست بندهای موصولی به گروه‌های اسمی در بند اصلی به‌طور قابل توجهی تحت تأثیر پردازش جمله‌های وسیله-هدف قرار گرفت. این یافته گویای وجود منابع مشترک پردازش روابط وابستگی[95] میان حوزه‌های شناختی مختلف می‌باشد که پیش‌تر نیز با تأکید بر منابع حافظۀ کاری نحوی حوزه‌عام[96] به آن اشاره شده است (Kljajevic, 2010).

همچنین، کَسَدُ^[97] و همکارانش (2018) تلاش کردند تا شواهدی الکتروفیزیولوژیکی در حمایت از منابع پردازشی مشترک بین توالی‌های حرکتی[98] و ساخت‌های نحوی ارائه کنند. آنها جملات موصولی غیرتحدیدی[99] (توضیحی) را به 24 آزمودنی اسپانیایی‌زبان ارائه کردند. علاوه بر جملات صحیح، جملاتی نیز ارائه شدند که در آنها فاعل و فعل اصلی از لحاظ شخص، شمار یا هر دو مطابقت نداشتند. آزمودنی‌ها هر بخش از جملات موصولی درونه‌ای‌میانی را که به سه قسمت تقسیم شده بودند به‌صورت اجرای خطی یا غیرخطی در یک تکلیف خواندن خودگام[100] نمایش می‌دادند. به این شکل که در اجرای خطی[101] کلیدهای 3-2-1 روی صفحه‌کلید رایانه را به‌طور متوالی با سه انگشت دست راست‌شان (انگشت اشاره، انگشت میانی و انگشت حلقه) فشار می‌دادند، و در اجرای غیرخطی به‌جای استفاده از انگشت میانی برای نمایش بند موصولی از پای راست خود برای فشار دادن پدالی استفاده می‌کردند. در اجرای خطی، عناصر حرکتی براساس وابستگی موضعی[102] بخشی از بدن به‌طور متوالی در کنار هم همنشین شده‌ بودند. در اجرای غیرخطی اما، بین عناصر نوعی وابستگی پرمسافت وجود داشت که براساس اعضای مختلف بدن تعریف شده بود (یعنی، فشار دادن با پا وابسته به فشار دادن قبلی با انگشت بود و سپس فشار دادن با انگشت دیگر). آزمودنی‌ها پس از نمایش کامل جملات آنها را از لحاظ واژنحوی قضاوت دستوری می‌کردند و در این هنگام پتانسیل‌های وابسته به رویداد[103] ثبت می‌شدند.

پردازش همزمان جملات در اجرای خطی الگوی معمولی از مؤلفه‌های LAN[104] و P600 را نسبت به خطاهای واژنحوی نشان داد.[105] اما در پردازش این جملات در اجرای غیرخطی مؤلفۀ LAN در پاسخ به افعال نادرست ناپدید شد و مؤلفۀ P600 افزایش یافت. از آنجایی که توالی حرکتی غیرخطی الگوی مشابهی با ساختار غیرخطی جملات داشت، به نظر می‌رسد که این امر منجر به نوعی تداخل در مراحل اولیۀ پردازش نحوی شده؛ ناپدید شدن مؤلفۀ LAN گویای این نقصان بود که در مرحلۀ بعد افزایش مؤلفۀ P600 آن را جبران کرد. از این رو، کَسَدُ و همکارانش این نتایج را در راستای نظریه‌های بدن‌مندی نحو تفسیر کردند. بر اساس یافته‌های این مطالعات، به‌نظر می‌رسد که در شبکه‌های عصبی نوعی هم‌پوشی—هرچند نسبی—بین پردازش نحوی و توالی‌های حرکتی وجود داشته باشد.

بر پایۀ نظرپردازی‌هایی مبنی بر وجود تناظرهای ساختاری بین نحو زبان و توالی کنش‌ها، در پژوهش حاضر بسامد رویارویی آزمودنی‌ها را نسبت به کنش‌هایی با توالی خطی و غیرخطی از طریق آماده‌سازی ساختاری میان‌حوزه‌ای تغییر می‌دهیم تا تأثیر الگوبرداری ضمنی[106] از قاعده‌مندی‌های[107] موجود در ساختار انتزاعی آنها را بر پردازش نحوی جملاتی با شکل‌بندی تقریباً مشابه بررسی کنیم. بدین منظور، از یک سو توالی غیرخطی خرده‌کنش‌ها را با رابطۀ وابستگی غیرهم‌جوار در ساخت موصولی فاعلی درونه‌ای‌میانی مطابقت دادیم (شکل 3 ]نوع الف[ را با سطح 4 در شکل 1 مقایسه کنید)؛ و از سوی دیگر، توالی خطی خرده‌کنش‌ها را با رابطۀ وابستگی هم‌جوار در ساخت موصولی فاعلی پسایندی مطابقت دادیم (شکل 3 ]نوع ب[ را با سطح 3 در شکل 2 مقایسه کنید).

در مدل زبان کنش‌بنیان (Glenberg & Gallese, 2012) پیش‌بینی می‌شود که اقتباس یک کنترل‌گر کنش[108] می‌تواند بر درک زبان تأثیرگذار باشد. در این صورت، اگر پردازش کنش پیش از شروع جمله یا حین ارائۀ آن صورت گیرد، آماده‌سازی می‌تواند به ترتیب اثر تسهیل[109] یا اثر تداخل[110] داشته باشد (García & Ibáñez, 2016). بنابراین، در این مطالعه انتظار داریم در گویه‌هایی[111] که محرک‌های آماده‌ساز و هدف[112] از لحاظ ساختار روابط وابستگی همسو[113] هستند، مدت‌زمان قضاوت دستوری جملات سریع‌تر باشد و بالعکس.

مطالعاتی نشان داده‌اند‌ در شرایطی که آزمودنی‌ها جملاتی را تولید می‌کنند یا آنها را صرفاً می‌شنوند، شاهد میزان قابل مقایسه‌ای از اثر آماده‌سازی ساختاری هستیم (برای مثال، Huttenlocher et al., 2004). چنین نگاشتی بین درک (نظام حسی) و تولید (نظام حرکتی) هم راستا با این رویکرد نظری پس از کشف نورون‌های آینه‌ای است که تعاملات و بازنمایی‌های مشترکی را بین اجرا و مشاهدۀ کنش‌ها در نظر می‌گیرد (Rizzolatti & Arbib, 1998 Iacoboni et al., 2001). افزون بر این، حتی شنیدن جملاتی که کنش‌ها را توصیف می‌کنند می‌تواند مدارهای دیداری-حرکتی[114] مرتبط با اجرا و مشاهدۀ کنش را فعال سازد (Tettamanti et al., 2005; Zwaan & Taylor, 2006). بنابراین، در این پژوهش هرگونه اثر آماده‌سازی احتمالی را در وجوه[115] مختلفی که آماده‌سازها ارائه می‌شوند از جمله کلامی (خواندن جمله‌های وسیله-هدف)، حرکتی (اجرا) و حسی (مشاهده) مقایسه می‌کنیم. اگر میزان دسترسی این وجوه به بازنمایی‌های انتزاعی یکسان به حد قابل ملاحظه‌ای باشد، انتظار داریم که در هر سه شرایط آزمایشی اثر آماده‌سازی قابل ‌مقایسه‌ای را در پردازش نحوی جملات مشاهده کنیم؛ هرچند قائل شدن به یک سیستم بازنمایی مشترک به این معنی نیست که همۀ سازوکارهای پردازشی در آنها کاملاً یکسان هستند.

4. روش پژوهش

1-4. طرح پژوهش

آزمایش‌های پژوهش حاضر دارای طرح عاملی 3 × 2 × 2 × 2 هستند با چهار متغیر مستقل درون‌گروهی که عبارتند از نوع آماده‌ساز («توالی خطی» در مقابل «توالی غیرخطی»)، صحت جمله («درست» در مقابل «نادرست»)، همسویی گویه‌‌ («همسو» در مقابل «ناهمسو») و شرایط آزمایشی («اجرا»، «مشاهده» و «خواندن جمله‌های وسیله-هدف»). متغیر وابسته مدت‌زمان پاسخ‌گویی به قضاوت دستوری جملات هدف است. در واقع، این مدت‌زمان مطابق بود با فاصلۀ زمانی ارائۀ علامت سوال بلافاصله پس از خواندن آخرین کلمۀ جمله (فعل) تا لحظه‌ای که آزمودنی‌ها با پردازش کامل جمله صحت آن را از لحاظ واژنحوی تعیین می‌کردند.

2-4. آزمودنی‌ها

در آزمایش‌های این مطالعه 31 آزمودنی فارسی‌زبان (30 مرد، یک زن) که از دانشجویان ساکن شهرستان‌ آران و بیدگل بودند (دامنۀ سنی = 32–18، میانگین = 23.9، انحراف معیار = 3.6) به‌طور داوطلبانه شرکت کردند. از میان آنها، یک آزمودنی چپ‌دست بود. آنها از سلامت جسمی و روحی برخوردار بودند. پس از اخذ کد اخلاق با شناسۀ IR.MODARES.REC.1400.144 از کارگروه/کمیتۀ اخلاق در پژوهش دانشگاه تربیت مدرس، کلیۀ مراحل برای آزمودنی‌ها توضیح داده شد و فرم رضایت آگاهانه دریافت شد. آزمودنی‌ها در سه جلسه هر یک با فاصلۀ تقریباً دو هفته به‌صورت انفرادی در آزمایش‌ها شرکت کردند. گزینش آنها به روش نمونه‌گیری در دسترس بود. از میان حجم نمونۀ اولیه (تعداد = 36)، داده‌های مربوط به پنج نفر به دلیل عملکرد ضعیف، انصراف از ادامۀ آزمایش‌ها یا بروز خطای فنی حذف شدند.

3-4. مواد آزمایش‌‌ها

محرک‌های آماده‌ساز شامل 32 جملۀ وسیله-هدف بودند که نیمی از آنها توالی خطی و نیمی دیگر توالی غیرخطی داشتند (شکل 3). از این میان، 11 جملۀ جدید ساخته شدند و بقیۀ جملات از مطالعۀ اَلن و همکارانش (2010) یا مستقیماً برگرفته شدند (11 مورد) یا اقتباسی از آنها بودند (10 مورد). هر یک از این محرک‌ها از کنار هم قرار گرفتن سه خرده‌کنش تشکیل می‌شدند که متعلق به یک بافت موقعیتی بودند و مجموعۀ وسیعی از کنش‌های روزمره را دربرمی‌گرفتند. این کنش‌ها گذرا بودند زیرا با استفاده از اشیاء و به کمک دست انجام می‌شدند. جهت جلوگیری از بروز اثر جفت‌سازی[116]، سه مجموعه[117] برای هر شرایط آزمایشی ساختیم و در آنها محرک‌های آماده‌ساز را از طریق طرح مربع لاتین[118] برابرسازی کردیم[119] تا ترکیب‌های مختلفی از جفت‌های آماده‌ساز در هر مجموعه به‌طور تصادفی ایجاد شود. جهت افزایش دقت در پردازش آماده‌سازها، 16 سوال حافظه پیرامون توالی خرده‌کنش‌های برخی از این محرک‌ها طراحی کردیم تا در پایان هر بخش[120] چهار سوال در ارتباط با کنش‌های همان بخش ارائه شوند (مانند، «آیا پویا فرم را امضا کرد سپس قاب عکس را تمیز کرد؟»). در هر شرایط آزمایشی پاسخ نیمی از سوالات مثبت و پاسخ نیمی دیگر منفی بودند.

محرک‌های هدف جملات موصولی فاعلی بودند که ساختارهای درونه‌ای‌میانی (8 جمله؛ شکل 1) و پسایندی (8 جمله؛ شکل 2) داشتند. تفاوت ساختاری این جملات را می‌توان در فرایند ادغام (یعنی، محل درونه‌گیری) دانست. این محرک‌ها جملات خبری سوم شخصی بودند که موقعیت‌های ملموسی را توصیف می‌کردند. در ساخت این جملات از افعال کنشی گذرا و زمان گذشتۀ ساده استفاده کردیم. طول صورت‌های درست این جملات 14 هجا بود و صورت‌های نادرست در مواردی حداکثر یک هجا بیشتر داشتند. در صورت‌های نادرست خطای واژنحوی مطابقت فاعل و فعل (از لحاظ شخص، شمار یا هر دو) در هشتمین کلمۀ جمله وجود داشت. گاه ممکن بود آزمودنی‌ها از این راهبرد نادرست استفاده کنند که همیشه اولین گروه اسمی باید با آخرین کلمۀ جمله (گروه فعلی) مطابقت داشته باشد، پس فقط باید به این دو بخش توجه کنند و پردازش کامل جمله نیاز نیست. برای مقابله با اتخاذ چنین راهبردی، در برخی از جملات خطای واژنحوی را در مطابقه با هستۀ گروه اسمی بند موصولی قرار دادیم (مانند، «^*مرد ربات‌هایی را ساخت که خانه را جارو کرد»).

محرک‌هایی را نیز به‌عنوان جا پرکن[121] ساختیم تا حداقل یکی از آنها را بین جفت‌های آماده‌ساز–هدف قرار دهیم. از این طریق کوشیدیم تا با ایجاد این گمان که ترتیب گویه‌ها تصادفی است، از احتمال اینکه آزمودنی‌ها متوجه رابطۀ بین محرک‌های آماده‌ساز و هدف شوند جلوگیری کنیم. بدین‌منظور، 12 جملۀ هدف جا پرکن ساختیم که کنش‌هایی را در قالب جملات همپایه[122] (معلوم و ناگذرا) توصیف می‌کردند (مانند، «بیماری لرزید و سرفه کرد»). نیمی از این جملات دارای خطای واژنحوی بودند. به‌علاوه، 12 جملۀ وسیله-هدف جا پرکن ساختیم که متشکل از دو کنش غیرمرتبط با یکدیگر بودند (مانند، «پویا پازل را تکمیل کرد و کاغذ را تا کرد»).

4-4. ارائۀ محرک‌ها

ارائۀ شرایط آزمایشی را میان آزمودنی‌ها کاملاً برابرسازی کردیم تا از اثر ترتیب[123] جلوگیری کنیم. بر خلاف هر مجموعۀ آزمایشی، محرک‌های هدف و سوالات حافظه در هر شرایط آزمایشی کاملاً یکسان نبودند. هر مجموعه هشت مؤلفه[124] و 24 محرک جا پرکن داشت، و هر مؤلفه شامل یک جفت محرک آماده‌ساز و یک جملۀ هدف بود. استفاده از دو محرک آماده‌ساز در هر گویه تلاشی جهت افزایش احتمال تأثیرگذاری آنها محسوب می‌شد. ‌

یک مجموعه به چهار بخش تقسیم شده بود که در هر یک ترکیب‌های مختلفی از محرک‌های آماده‌ساز و هدف ارائه می‌شدند تا از لحاظ ساختاری حالت‌های همسو و ناهمسو ایجاد شوند. ترکیب آماده‌سازهای خطی با جملات موصولی فاعلی پسایندی و آماده‌سازهای غیرخطی با جملات موصولی فاعلی درونه‌ای‌میانی بخش‌های همسو را تشکیل می‌دادند. در مقابل، ترکیب آماده‌سازهای خطی با جملات موصولی فاعلی درونه‌ای‌میانی و آماده‌سازهای غیرخطی با جملات موصولی فاعلی پسایندی بخش‌های ناهمسو را تشکیل می‌دادند. در هر بخش دو مؤلفه وجود داشت که به‌طور تصادفی در میان شش محرک جا پرکن ارائه می‌شدند. در این مؤلفه‌ها یکی از جملات هدف درست و دیگری نادرست بود.

برای کنترل اثر ترتیب در ارائۀ بخش‌ها، دو لیست برای هر مجموعه ساختیم (در کل 18 لیست) و در هرکدام ترتیب‌های مختلفی از بخش‌های همسو و ناهمسو را به‌طور برابر ایجاد کردیم (همسو-ناهمسو-ناهمسو-همسو، همسو-ناهمسو-همسو-ناهمسو، ناهمسو-همسو-همسو-ناهمسو، ناهمسو-همسو-ناهمسو-همسو). بنابراین، در ارائۀ یک مجموعه نیمی از آزمودنی‌ها لیست‌هایی را دریافت ‌کردند که با یکی از حالت‌های همسو آغاز می‌شدند، و نیمی دیگر لیست‌هایی را دریافت ‌کردند که با یکی از حالت‌های ناهمسو آغاز می‌شدند.

5-4. اجرای آزمایش‌ها

مجموعه آزمایش‌های این مطالعه از پارادایم اثر سازگاری کنش–جمله[125] الهام گرفته است (Glenberg & Kaschak, 2002). آزمودنی‌ها در فاصلۀ 50 سانتی‌متری از یک لپ‌تاپ 10 اینچی در اتاقی نیمه‌روشن و ساکت می‌نشستند و محرک‌ها در یک سطر وسط نمایشگر، که پس‌زمینۀ خاکستری داشت، با رنگ مشکی و فونت B Nazanin در اندازۀ 14 ارائه می‌شدند. به آزمودنی‌ها گفته شده بود که قصد داریم سرعت عمل آنها را در خواندن جملات و نیز حافظۀ آنها را در به‌‌ خاطر سپردن توالی‌ کنش‌ها مورد ارزیابی قرار دهیم. آزمونگر دستورالعمل‌های تکالیف را به‌طور شفاهی در آغاز هر جلسه ارائه می‌کرد. سپس، چهار گویۀ جداگانه برای تمرین و آشنایی با روال آزمایش ارائه می‌شدند. ارائۀ محرک‌ها و ثبت داده‌ها از طریق نرم‌افزار DMDX (ورژن 6.0.1.0) صورت گرفت.

ارائۀ محرک‌ها از طریق پارادایم پنجره-متحرک خودگام[126] امکان خوانش جملات را به‌صورت بند به بند[127] (محرک‌های آماده‌ساز) یا کلمه به کلمه[128] (محرک‌های هدف) فراهم می‌کرد. در آزمایش 1، عبارت «خواندن (دقت)» پیش از ارائۀ گویه‌های آماده‌ساز نمایش داده می‌شد. سپس، با فشردن کلید Space یک جملۀ وسیله-هدف ارائه می‌شد که از طریق ویرگول به دو بند (آماده‌سازهای جا پرکن) و یا سه بند (آماده‌سازهای اصلی) تقسیم شده بود. در این مرحله به‌جای صورت نوشتاری این بندها که هر یک نمایانگر خرده‌کنش مجزایی بودند از خط‌چین استفاده شده بود. آزمودنی‌ها باید برای نمایش هر بند کلید Space را فشار می‌دادند تا آنها را با سرعت عادی بخوانند و توالی خرده‌کنش‌ها را به حافظه بسپارند. پس از نمایش یک بند، نمایش بند(های) بعدی منجر می‌شد بند(های) قبلی به حالت خط‌چین بازگردد (نمایش غیرانباشته[129]).

در گویه‌های هدف، ابتدا عبارت «خواندن (سرعت + دقت)» نمایش داده می‌شد. سپس، با فشردن کلید Space مجموعه‌ای از خط‌چین روی نمایشگر در یک سطر ظاهر می‌شد که هر مجموعه نمایانگر یک کلمه بود. آزمودنی‌ها باید برای نمایش هر کلمه کلید Space را فشار می‌دادند تا آنها را با حداکثر سرعت اما با دقت بخوانند. این کلمات نیز به‌صورت غیرانباشته نمایش داده می‌شدند. آخرین کلمه همراه با نقطۀ پایان جمله ارائه می‌شد؛ از آزمودنی‌ها درخواست کردیم که از هرگونه مکث غیرضروری در این لحظه خودداری کنند و فوراً کلید Space را فشار دهند تا بلافاصله به مرحلۀ بعد هدایت شوند. سپس، یک علامت سوال برای حداکثر 2500 هزارم ثانیه ارائه می‌شد و آنها باید با فشار دادن کلیدهای «بله» یا «خیر» (که به ترتیب مطابق با کلید‌های Shift راست و چپ بودند) کلّیت جمله را تا حد امکان سریع اما به‌درستی قضاوت می‌کردند. همچنین، از آزمودنی‌ها درخواست شده بود که دستان خود را به‌صورت آماده‌باش روی یا حداقل در نزدیکی کلیدهای پاسخ نگه دارند تا کمترین زمانی را برای پاسخگویی از دست ندهند. بلافاصله پس از پاسخ‌گویی یا در صورت عدم پاسخ‌گویی در بازۀ ‌زمانی تعیین‌شده، برنامه به‌طور خودکار به گویۀ بعدی هدایت می‌شد. در طول آزمایش، هیچ بازخوردی پیرامون عملکرد آزمودنی‌ها ارائه نمی‌شد.

برای پاسخ دادن‌ به سؤالات حافظه محدودیت زمانی وجود نداشت و آزمودنی‌ها از طریق کلیدهای «بله» یا «خیر» پاسخ‌شان را ثبت می‌کردند. در میانۀ آزمایش پس از پایان بخش دوم، حدود 2 دقیقه برای استراحت درنظر گرفته شده بود. هر جلسه بین40–35 دقیقه به طول انجامید. نمایی از گویه‌ها که در شرایط آزمایشی مختلف توالی یکسانی را داشتند در شکل 4 ارائه شده است.

 

 شکل 4- نمایی از ترتیب ارائۀ گویه‌ها در یک بخش آزمایشی

Fig 4- Schematic representation of the sequence of trials in one experimental block

 طرح و روش کلی در آزمایش 2 همانند آزمایش 1 بود، با این تفاوت که خواندن جمله‌های وسیله-هدف با مشاهدۀ کنش‌های آنها جایگزین شد. در گویه‌های آماده‌ساز ابتدا کلمۀ «مشاهده» نمایش داده می‌شد. سپس، آزمودنی‌ها رو به سوی آزمونگر می‌کردند که قصد داشت کنش‌هایی را در سکوت انجام دهد. از آزمودنی‌ها خواسته بودیم هنگامی که آزمونگر انگشت اشارۀ خود را به نشانۀ شروع بالا می‌برد باید به توالی خرده‌کنش‌ها دقت کنند، و هنگامی که او دستانش را به حالت ضربدر بالا می‌برد مشاهدۀ کنش‌ها در آن گویه به پایان می‌رسد. شایان ذکر است که مدت‌زمان و نحوۀ اجرای کنش‌ها برای تمام آزمودنی‌ها یکسان بود. همچنین، جریان پیوستۀ خرده‌کنش‌های هر توالی را از طریق مکث‌هایی به مدت دو ثانیه مرزبندی کردیم. در پایان هر بخش، سوالاتی پیرامون توالی برخی از خرده‌کنش‌های مشاهده‌شده ارائه می‌شدند. هر جلسه حدود 45–40 دقیقه به طول انجامید.

طرح و روش کلی در آزمایش 3 همانند آزمایش‌ 2 بود، با این تفاوت که مشاهدۀ کنش‌ها با اجرای آنها جایگزین شد. در گویه‌های آماده‌ساز ابتدا کلمۀ «اجرا» نمایش داده می‌شد. سپس، جمله‌های وسیله-هدف در قالب جملات امری ارائه می‌شدند (مانند، «جامدادی را باز کنید، مداد بنفش را بردارید، و گلی را در دفتر رنگ کنید»). آزمودنی‌ها باید برای نمایش هر بند کلید Space را فشار می‌دادند تا خرده‌کنش‌های درخواستی را یکی پس از دیگری با وسایل در اختیارشان انجام دهند و توالی آنها را به حافظه بسپارند. در پایان هر بخش، سوالاتی پیرامون توالی برخی از خرده‌کنش‌های انجام‌شده ارائه می‌شدند. هر جلسه حدود 50–45 دقیقه به طول انجامید.

5. نتایج

1-5. داده‌های دورافتاده

به پیروی از رتکلیف[130] (1993)، زمان‌های پاسخی را حذف کردیم که 2.5 انحراف معیار بیشتر یا کمتر از میانگین مدت‌زمان پاسخ هر فرد در هر شرایط آزمایشی بودند (8 گویه). همچنین، زمان‌های پاسخ به جملاتی را که به اشتباه قضاوت شده بودند درنظر نگرفتیم (9 گویه). سپس، داده‌های 36 گویه‌ را حذف کردیم که آزمودنی‌ها تجربه‌هایی از خطای آزمایشی را در آنها داشتند مانند حواس‌پرتی، تعلل‌های ناخواسته و عدم ‌پاسخ‌گویی. در نهایت، زمان‌های پاسخ به جملات 691 گویه (92.8%) را تحلیل کردیم.

2-5. تحلیل توصیفی داده‌ها

1-2-5. الگوی صحت پاسخ‌گویی

به‌طور کلی، داده‌های دو آزمودنی را حذف کردیم که میزان صحت پاسخ‌شان به سؤالات حافظه کمتر از %75 بود. از طرف دیگر، آزمودنی‌ها در قضاوت دستوری جملات هدف در بیشتر موارد دقت بالایی را داشتند، به‌طوری‌که فقط نُه خطا در طول جلسات مشاهده شد. این داده‌ها نشان می‌دهند که آزمودنی‌ها در پردازش محرک‌های آماده‌ساز و هدف دقت کافی داشتند. برای بررسی اثر آماده‌سازی به زمان‌های پاسخ در گویه‌هایی تمرکز کردیم که آزمودنی‌ها جملات هدف را در آنها به‌درستی قضاوت کرده بودند.

2-2-5. الگوی ‌زمان پاسخ‌گویی

همان‌طورکه در شکل 5 مشاهده می‌کنید، جملات موصولی فاعلی پسایندی و درونه‌ای‌میانی در گویه‌های همسو با سرعت بیشتری قضاوت شدند. همچنین به‌طور قابل ‌توجهی، زمان‌های قضاوت دستوری در حالت اجرا در مقایسه با دیگر شرایط کوتاه‌تر بودند.

شکل 5- میانگین مدت‌زمان‌ قضاوت دستوری صورت‌های درست و نادرست جملات در گویه‌های همسو و ناهمسوی شرایط آزمایشی. میله‌های خطا فاصلۀ اطمینان 95% حول میانگین را نشان می‌دهند.

Fig 5- Mean response times for correct and incorrect sentences (in ms) in the congruent and incongruent trials of the experimental conditions. Error bars indicate 95% confidence intervals around the mean.

3-5. تحلیل‌‌ استنباطی داده‌ها

نتایج حاصل از آزمون‌های شاپیرو-ویلک[131] نشان داد که فرض صفر مبتنی بر توزیع نرمال داده‌ها در شرایط آزمایشی مختلف برای اکثر مجموعه‌داده‌ها[132] در سطح معنی‌داری 05. رد می‌شود. بنابراین، با توجه به ماهیت توزیع‌آزاد[133] آزمون‌های ناپارامتری، برای انجام مقایسه‌های زوجی و چندگانه به ترتیب از آزمون‌های ویلکاکسون رتبه علامت‌دار[134] و فریدمن[135] در نرم‌افزار R استفاده کردیم.

1-3-5. تأثیر همسویی گویه‌ها

برای بررسی تأثیر آماده‌سازها، میانگین زمان قضاوت صورت‌های درست و نادرست جملات را بین گویه‌های همسو و ناهمسو از طریق آزمون‌های‌ ویلکاکسون مقایسه کردیم (جدول 1).

جدول 1- مقایسه‌های زوجی بین گویه‌های همسو و ناهمسوی شرایط آزمایشی

Table 1- Pairwise comparisons between congruent and incongruent trials of the experimental conditions

کل	خواندن	مشاهده	اجرا	محرک‌ هدف
02.	11.	06.	61.	جملات موصولی درونه‌ای‌میانی و پسایندی (درست و نادرست)
09.	33.	17.	80.	جملۀ موصولی درونه‌ای‌میانی(درست و نادرست)
04.	49.	29.	06.	جملۀ موصولی پسایندی(درست و نادرست)
23.	52.	30.	93.	جملۀ موصولی درونه‌ای‌میانی (درست)
25.	65.	36.	67.	جملۀ موصولی درونه‌ای‌میانی(نادرست)
001.>	001.>	38.	05.	جملۀ موصولی پسایندی(درست)
24.	001.>	39.	47.	جملۀ موصولی پسایندی (نادرست)

با تجمیع داده‌های شرایط آزمایشی مختلف دریافتیم که زمان‌های پاسخ در گویه‌های همسو به‌طور معنی‌داری از زمان‌های پاسخ در گویه‌های ناهمسو متفاوت هستند (آماره = 22128، 02.p = ). درحالی‌که برای ساخت موصولی درونه‌ای‌میانی تفاوت معنی‌داری از لحاظ همسویی گویه‌ها در شرایط آزمایشی مختلف وجود نداشت، وقتی زمان‌های پاسخ را در تمام شرایط آزمایشی تجمیع کردیم تفاوت بین گویه‌ها معنی‌داری مرزی[136] نشان داد (آماره = 5821، 09.p = ). در ارتباط با ساخت موصولی پسایندی، در حالت اجرا تفاوت بین گویه‌ها معنی‌داری مرزی نشان داد (آماره = 553، 06.p = ). تجمیع زمان‌های پاسخ نیز در شرایط آزمایشی تفاوت معنی‌داری را برای این جملات نشان داد (آماره = 5100، 04.p = ). در بررسی میانگین زمان‌های پاسخ به صورت‌های درست و نادرست جملات به‌طور جداگانه، تفاوت‌های معنی‌داری فقط برای صورت‌های درست جملات موصولی پسایندی در حالت اجرا (آماره = 92، 05.p = ) و صورت‌های درست و نادرست آنها در حالت خواندن یافت شدند (به ترتیب، آماره = 7، 001.p <؛ آماره = 394، 001.p <).

2-3-5. تأثیر صحت جملات

به‌طور کلی، صورت‌های نادرست جملات سریع‌تر از صورت‌های درست قضاوت شدند، اما تفاوت آنها به سطح معنی‌داری نرسید (آماره = 27657، 23.p = ). آزمودنی‌ها به‌طور میانگین 82 هزارم ثانیه بیشتر نیاز داشتند تا ساخت‌های موصولی درونه‌ای‌میانی را به‌عنوان جملات درست قضاوت کنند (میانگین = 674.3 هزارم ثانیه؛ آماره = 8855، 001.p <). با این‌ حال، در قضاوت جملات موصولی پسایندی شاهد الگوی متفاوتی بودیم (جملات درست: میانگین = 606 هزارم ثانیه، جملات نادرست: میانگین 620.4 هزارم ثانیه؛ آماره = 5198، 10.p = ).

3-3-5. تأثیر شرایط آزمایشی

در ادامه، از طریق آزمون‌های فریدمن عملکرد آزمودنی‌ها را میان شرایط آزمایشی در گویه‌های همسو و ناهمسو مقایسه کردیم (جدول 2).

جدول 2- مقایسه‌های چندگانه میان شرایط آزمایشی برحسب همسویی گویه‌ها

Table 2- Multiple comparisons across the experimental conditions as a function of the congruency of trials

‌گویه		محرک هدف
ناهمسو	همسو
05.	02.	جملات موصولی درونه‌ای‌میانی و پسایندی (درست و نادرست)
27.	23.	جملۀ موصولی درونه‌ای‌میانی (درست و نادرست)
21.	07.	جملۀ موصولی پسایندی (درست و نادرست)
08.	48.	جملۀ موصولی درونه‌ای‌میانی (درست)
43.	24.	جملۀ موصولی درونه‌ای‌میانی (نادرست)
01.	04.	جملۀ موصولی پسایندی (درست)
36.	01.	جملۀ موصولی پسایندی (نادرست)

مقایسۀ زمان‌های پاسخ به صورت‌های درست و نادرست دو ساخت‌ موصولی مورد نظر میان شرایط آزمایشی تفاوت‌های معنی‌داری را برای گویه‌های همسو (آماره = 7.2673، درجه آزادی = 2، 02.p = ) و گویه‌های ناهمسو (آماره = 5.6289، درجه آزادی = 2، 05.p = ) نشان داد. در مقایسه‌های زوجی مشخص شد که حالت اجرا بیشترین اثربخشی را در مقایسه‌های میان‌آزمایشی داشته است. به‌طور خاص، گویه‌های همسو تفاوت‌های معنی‌داری را بین شرایط مشاهده و اجرا (01.p = ) و بین شرایط اجرا و خواندن (01.p <) نشان دادند، اما تفاوت معنی‌داری بین شرایط مشاهده و خواندن یافت نشد (87.p = ). در گویه‌های ناهمسو نیز تفاوت‌های معنی‌داری بین شرایط مشاهده و اجرا (01.p = ) و بین شرایط اجرا و خواندن (001.p <) وجود داشتند، اما تفاوت معنی‌داری بین شرایط مشاهده و خواندن یافت نشد
 (16.p = ). درحالی‌که تفاوت چشمگیری برای صورت‌های درست و نادرست جملات موصولی درونه‌ای‌میانی میان شرایط آزمایشی یافت نشد، در مقایسۀ زمان‌های پاسخ به صورت‌های درست جملات موصولی پسایندی تفاوت‌های معنی‌داری در گویه‌های همسو (آماره = 6، درجه آزادی = 2، 04.p = ) و گویه‌های ناهمسو مشاهده شدند (آماره = 8، درجه آزادی = 2، 01.p = ).

4-5. مدل‌بندی داده‌ها

داده‌های به‌دست‌آمده را از طریق مدل‌های اثرات آمیختۀ خطی[137] با استفاده از بستۀ lme4 (Bates et al., 2015) در نرم‌افزار R تحلیل کردیم. بدین منظور، زمان‌های قضاوت صورت‌های درست و نادرست جملات را همراه با عامل‌های[138] شرایط آزمایشی، همسویی گویه‌، نوع آماده‌ساز، صحت جمله و تعامل میان‌ آنها وارد مدل کردیم. این مدل علاوه بر عرض ‌از مبدأ تصادفی[139] برای آزمودنی‌ها، شیب تصادفی برحسب آزمودنی‌ها[140] داشت که برابر با هر یک از اثرات ثابت[141] بود. برای دستیابی به مدل بهینۀ برازش‌یافته، با حذف تعاملات پیش از اثرات عمده[142] به ترتیب کمترین واریانسی که تبیین می‌شد به ساده‌سازی شیب‌های تصادفی پرداختیم تا به همگرایی مدل رسیدیم (Barr et al., 2013).

نتایج مدل نهایی در جدول 3 ارائه شده است. اثر عمدۀ همسویی گویه‌ نشان ‌داد که اختلاف معنی‌داری در مدت‌زمان قضاوت‌ دستوری جملات بین گویه‌های همسو و ناهمسو وجود دارد. اثر معنی‌دار متغیر صحت جمله گویای این بود که صورت‌های درست جملات به‌طور میانگین حدود 35 هزارم ثانیه بیشتر از صورت‌های نادرست زمان برای قضاوت دستوری نیاز داشتند (میانگین = 640.6 هزارم ثانیه در مقابل میانگین = 606.1 هزارم ثانیه). اثر عمدۀ شرایط آزمایشی نیز نشان داد که مدت‌زمان قضاوت دستوری جملات به‌طور معنی‌داری وابسته به شرایطی است که در آن محرک‌های آماده‌ساز ارائه می‌شوند. به‌طور خاص، مدت‌زمان قضاوت جملات در حالت اجرا (میانگین کل = 564.5 هزارم ثانیه؛ گویه‌های همسو = 553.5 هزارم ثانیه در مقابل گویه‌های ناهمسو = 575.4 هزارم ثانیه) تفاوت معنی‌داری با مدت‌زمان قضاوت آنها در شرایط مشاهده (میانگین کل = 650.5 هزارم ثانیه؛ گویه‌های همسو = 636.3 هزارم ثانیه در مقابل گویه‌های ناهمسو = 664.7 هزارم ثانیه) و خواندن داشت (میانگین کل = 654.1 هزارم ثانیه؛ گویه‌های همسو = 624.6 هزارم ثانیه در مقابل گویه‌های ناهمسو = 685.3 هزارم ثانیه).

جدول 3- نتایج مدل بهینۀ برازش‌یافته

Table 3- Summary of the best-fitted model

p	مقدار t	خطای معیار	ضریب	پیشگو
001.>	16.99	31.49	535.02	عرض ‌از مبدأ
01.>	3.57	26.31	93.95	شرایط آزمایشی (خواندن)
01.	2.48	34.98	86.75	شرایط آزمایشی (مشاهده)
01.	2.35	16.32	38.50	همسویی گویه‌ (ناهمسو)
31.	1.00−	16.31	16.43−	نوع آماده‌ساز (خطی)
03.	2.15	16.34	35.17	صحت جمله (درست)

توجه. ساختار اثرات تصادفی شامل عرض ‌از مبدأ تصادفی برای آزمودنی‌ها همراه با شیب تصادفی اضافه برحسب آزمودنی‌ها برای اثر عمدۀ شرایط آزمایشی بود.

Note. The model converged with random intercept for participants, with additional by-participant random slope for the main effect of the experimental condition.

6. بحث و نتیجه

علاوه بر این که در زبان به توانایی درک روابط میان بندها نیاز داریم، ذهن ما همواره بازنمایی‌های ساختارمندی را از رویدادها می‌سازد تا روابط مکانی، زمانی و علّی را دریابد (Bunger et al., 2013). شواهد به‌دست‌آمده در پژوهش حاضر ممکن است تا حدودی به تأیید این موضوع کمک کند. این در حالی است که نتایج قابل ‌توجهی برای اثر آماده‌سازی در هر یک از شرایط آزمایشی به‌طور جداگانه یافت نشد. حجم نمونۀ نسبتاً کوچک در هر آزمایش و حذف تعدادی از گویه‌ها به‌عنوان دادۀ پرت از جمله عواملی هستند که می‌توانند چنین یافته‌ای را توضیح دهند. به‌علاوه، یکی از عواملی که ازک. پسترا (مکاتبۀ شخصی، 18 و 21 فوریه، 2022) استنباط می‌شود مرتبط با طراحی محرک‌های آماده‌ساز است که در آنها کنش‌ها در سطح عام زبان[143] بیان شدند و به جزئیات آنها در سطح حرکتی[144] دقت نشده است. او معتقد است که زبان معمولاً کنش‌ها را از نگاه اهداف کلی آنها بیان می‌کند و اشارۀ مستقیمی به خرده‌کنش‌های درگیر نمی‌کند.

به‌طورکلی، مدت‌زمان قضاوت دستوری جملات موصولی با ساختار درونه‌ای‌میانی طولانی‌تر از مدت‌زمان قضاوت جملات موصولی پسایندی بود، هرچند این تفاوت به سطح معنی‌داری نرسید. همچنین، در مواردی شاهد تفاوت‌های معنی‌داری در مدت‌زمان قضاوت دستوری بین گویه‌های همسو و ناهمسوی جملات موصولی پسایندی بودیم. عدم مشاهدۀ چنین نتایجی در مؤلفه‌هایی که آماده‌سازهای غیرخطی و جملات موصولی درونه‌ای‌میانی داشتند شاید بیانگر آن باشد که تفاوت ساختاری جفت‌های آماده‌ساز–هدف در فراخوانی اثر آماده‌سازی نقش دارد. در واقع، درونه‌گیری یک بند در میانۀ بند اصلی می‌تواند سبب نوعی اخلال در پردازش کامل بند اصلی شود (Comrie, 1981/1989). به همین شکل، وقفه‌ای که در توالی غیرخطی کنش‌ها وجود دارد به‌نوعی انتظارات بافت‌وابستۀ[145] ما را براساس دانش‌ بدن‌مندمان نقض می‌کند، زیرا نظام حرکتی ما پیوسته در حال پیش‌بینی کنش‌های دیگران است (Iacoboni et al., 2005) تا مقاصد آنها را قبل از وقوع رفتارشان ارزیابی کند (Sammler et al., 2013). در چنین حالتی، شاید سازوکارهای مشترک میان حوزه‌ها متحمل منابع پردازشی بیشتری شوند.

مدل‌سازی‌های آماری مؤید اثر عمدۀ شرایط آزمایشی بودند. به‌طورکلی، مدت‌زمان قضاوت دستوری در حالتی که محرک‌های آماده‌ساز اجرا شدند با مدت‌زمان قضاوت دستوری در شرایط مشاهده و خواندن تفاوت داشت. حال آنکه در صورت دسترسی این وجوه به بازنمایی‌های انتزاعی یکسان می‌بایست شاهد مدت‌زمان قابل ‌مقایسه‌ای در شرایط مختلف می‌بودیم. به‌نظر می‌رسد که دستیابی به چنین الگویی از نتایج به دلایل مختلفی دور از انتظار بوده است. برای مثال، نات (2012) توضیح می‌دهد که اجرای کنش‌ها مستلزم فرایند استنتاج قیاسی[146] می‌باشد (استدلال از علل به معلول‌ها)، اما مشاهدۀ آنها مستلزم فرایند استنتاج فرضی[147] است (استدلال از معلول‌ها به علل احتمالی). او همچنین اشاره می‌کند که بر خلاف اجرای کنش‌ها، ادراک یک کنش‌ سبب فعالیت زیرآستانه‌ای[148] نظام حرکتی می‌شود. علاوه‌ بر این، فیشر[149] و سووان[150] (2008) ادعا می‌کنند که رزونانس حرکتی[151] ایجاد‌شده از طریق درک توصیف‌ زبانی کنش‌ها به مراتب مبهم‌تر از رزونانس ایجاد‌شده از طریق مشاهدۀ آنهاست. از این ‌رو، قائل شدن به بازنمایی‌‌های مشترک میان وجوه نمی‌تواند به این معنی باشد که آنها از لحاظ زمان، شیوه و میزان انتقال اطلاعات کاملاً یکسان هستند.

نتایج کلی این پژوهش شواهدی را از تعامل ساختاری بین حوزه‌های زبانی و غیرزبانی نشان داد. آشکار است که چنین یافته‌هایی را نمی‌توان شواهدی قطعی برای تأیید نظریات بدن‌مندی نحو درنظر گرفت. اما این نتایج هرچند اولیه و یافته‌های بیشتر می‌توانند گمانه‌زنی‌هایی را تقویت کنند مبنی بر اینکه سازوکارهای نحوی از دیگر حوزه‌های شناختی استقلال کامل ندارند. در واقع، این امکان وجود دارد که حداقل برخی از جنبه‌های ساختاری در میان حوزه‌ها همچون پردازش روابط وابستگی به منابع پردازشی مشترک دسترسی داشته باشند. این حوزۀ مطالعاتی می‌تواند بستری را برای بکارگیری روش‌های نوین آموزش زبان و توانبخشی آسیب‌های زبانی فراهم کند.

[1] J. A. Fodor

[2] module

[3] embodiment of language

[4] modular

[5] structured sequences

[6] goal-directed actions

[7] hierarchical

[8] language planning

[9] extraposed subject RC construction

[10] center-embedded subject RC construction

[11] linear

[12] nonlinear

[13] cross-domain structural priming

[14] nonadjacent dependencies

[15] multidomain

[16] long-distance dependency

[17] K. Pastra

[18] Y. Aloimonos

[19] dependency relationships

[20] syntactic working memory

[21] domain-general interface

[22] cognitive grammar

[23] symbolic unit

[24] profiling

[25] atemporal

[26] trajector (tr)

[27] landmark (lm)

[28] schematic

[29] correspondence

[30] profile determinant

[31] component structure

[32] composite structure

[33] constituency

[34] substructure

[35] elaboration

[36] elaboration site

[37] dependent

[38] autonomous

[39] participant

[40] pivot

[41] integration

[42] complex

[43] profile

[44] thing

[45] process

[46] action chain

[47] در خوانشی دیگر می‌توان کل بند «پرستار آمپولی را زد» را به‌عنوان کنشگر بازنمایی کرد که در این صورت کنش، سبب‌ساز بی‌هوش ‌شدن مرد خواهد بود. بدین منظور، در سطح 3 بایستی طرح‌وارۀ بند «پرستار آمپولی را زد» را به‌عنوان متحرک در یک مستطیل قرار داد (نگاه کنید به سطح 4 در شکل 1).

[48] subactions

[49] K. Allen

[50] means-end sentences

[51] enabling relations

[52] crux action

[53] embedding

[54] adjacent dependency

[55] sensorimotor theory of syntax

[56] structural parallelisms

[57] mirror neurons

[58] sensorimotor system

[59] A. M. Glenberg

[60] V. Gallese

[61] action-based language

[62] action control

[63] A. Knott

[64] supervene

[65] shared mechanisms hypothesis

[66] Minimalist Program

[67] logical form

[68] simulation

[69] isomorphism

[70] formal similarity

[71] replay

[72] F. Pulvermüller

[73] L. Fadiga

[74] nested configuration

[75] iconicity

[76] A. Moro

[77] context of distribution

[78] M. Tettamanti

[79] sequential hierarchical organization

[80] Y. Grodzinsky

[81] restrictive relative sentences

[82] syntactic constraints

[83] internal computational mechanisms

[84] C. A. Boeckx

[85] K. Fujita

[86] structured sequences

[87] independently interdependent

[88] domain-specific

[89] J. Van de Cavey

[90] R. J. Hartsuiker

[91] action-based

[92] high attachment

[93] low attachment

[94] attachment site

[95] shared pool of dependency processing resources

[96] domain-general syntactic working memory resources

[97] P. Casado

[98] motor sequences

[99] nonrestrictive relative sentences

[100] self-paced reading task

[101] linear administration

[102] local

[103] event-related potentials (ERPs)

[104] left anterior negativity (LAN)

[105] مؤلفه‌های LAN و P600 پردازش نحوی را به ترتیب در مراحل آغازین و پسین نشان می‌دهند.

[106] implicit

[107] regularities

[108] action controller

[109] facilitation effect

[110] interference effect

[111] trial

[112] prime and target stimuli

[113] congruent

[114] visuomotor circuits

[115] modalities

[116] pairing effect

[117] set

[118] Latin-square design

[119] counterbalance

[120] block

[121] filler

[122] conjoined

[123] order effect

[124] item

[125] action–sentence compatibility effect

[126] self-paced moving-window paradigm

[127] clause-by-clause

[128] word-by-word

[129] noncumulative presentation

[130] R. Ratcliff

[131] Shapiro-Wilk test

[132] datasets

[133] distribution-free

[134] Wilcoxon signed-rank test

[135] Friedman test

[136] marginal significance

[137] linear mixed-effects models

[138] factors

[139] random intercept

[140] by-participant random slope

[141] fixed effects

[142] main effects

[143] generic language level

[144] movement/motion level

[145] context-dependent predictions

[146] deductive inference

[147] abductive inference

[148] subthreshold activation

[149] M. H. Fischer

[150] R. A. Zwaan

[151] motor resonance

تعداد مشاهده مقاله: 751

تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 240