پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شمارهها | 1,877 |
| تعداد مقالات | 15,278 |
| تعداد مشاهده مقاله | 43,731,375 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 17,563,541 |
بررسی دیدگاه ساکنان محلی از مؤلفههای مؤثر بر سیاستگذاری مدیریت پسماند مناطق روستایی منتخب شهرستان کرمانشاه | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| برنامه ریزی فضایی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مقاله 2، دوره 15، شماره 1 - شماره پیاپی 56، فروردین 1404، صفحه 1-26 اصل مقاله (1.18 M) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/sppl.2025.140299.1768 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نویسندگان | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| پروین رضایی باوندپور1؛ محمد اکبرپور* 2 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامهریزی روستایی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2استادیار، گروه جغرافیا ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| چکیده | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| با توجه به افزایش تولید پسماند و دلنگرانیهای حاصل از خسارات اکولوژیکی ناشی از آنها سیاستگذاری مدیریت پسماند اهمیت فوق العاده ای برخوردار شده است. پسماند، محصول جانبی فعالیتهای انسانی و شامل انواع پسماندهای خانگی، پزشکی، کشاورزی، صنعتی، تجاری، ویژه و خطرناک است. در سیاستگذاری و مدیریت جامع پسماند جمعآوری و روشهای پردازش و دفع پسماند در تعامل با یکدیگر بهنحوی مدیریت می گردندکه اهداف سهگانه محیط زیستی، اجتماعی و اقتصادی مطلوب منطقه به دست می آید. بر این اساس، هدف از پژوهش حاضر سیاست گذاری مدیریت پسماندها ازدیدگاه مردم محلی در مناطق روستایی منتخب شهرستان کرمانشاه است. پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی-توسعهای و از نوع استراتژیک و ازنظر ماهیت و روش، توصیفی- تحلیلی و از نوع پیمایشی می باشد که در آن از ابزار پرسشنامه استفاده گردید. جامعه آماری پژوهش شامل سرپرستان خانوارهای روستاهای منتخب می باشدکه شامل 8 روستای برگزیده از 4 دهستان بخش مرکزی کرمانشاه می باشدکه با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه 275 نفر تعیین گردید. براساس یافتهها برخی از شاخصهای مدیریت پسماند ساکنان محلی با ویژگیهای فردی آنان همبستگی معنادار دارد. برپایه یافته های بهدستآمده از این پژوهش لزوم توجه به آموزش درزمینه مدیریت پسماند به ساکنان محلی مناطق هدف احساس شد. درنتیجه اجرای سیاستهای مبتنی بر مدیریت پسماند موجب بهبود در شرایط مناطق هدف شد که این ضرورت تداوم و توسعه آنها را نشان می دهد. نتایج تحقیق بیانگر این است که پژوهش حاضر سیاست مدیریتی ضعیفی در خصوص پسماندهای منطقه دارد که روستای تکیه سرابله از دهستان میان دربند وضعیت مطلوبتری نسبت به سایر روستاهای منتخب دارد و روستای عمه از دهستان قره سو وضعیت ضعیف تری نسبت به سایر روستاهای منتخب دارد. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کلیدواژهها | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| زباله؛ سیاستگذاری؛ مدیریت پسماند؛ روستاهای منتخب کرمانشاه | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| اصل مقاله | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
مقدمه امروزه حفظ محیط زیست و طبیعت (اعم از شهر و روستا) به یکی از مهمترین دغدغه های بشر تبدیل شده است؛ زیرا از آغاز زندگی بشر تاکنون تولید پسماند در بخش های مختلف خانگی، کشاورزی، درمانی و بهداشتی و... جزء جداییناپذیر زندگی او بوده است (عنابستانی و رئیسی، 1396، ص. 94). رشد جمعیت، رشد اقتصادی، افزایش شهرنشینی و شیوۀ جدید زندگی انسانها باعث تغییر الگوی مصرف و افزایش میزان پسماند تولیدی و درنتیجۀ آن مشکلات زیست محیطی فراوان شده است (Guerrero & Ger Maas, 2013, P. 222). بهگونهای که یکی از مشکلات زیست محیطی که امروزه درسطح جهان مطرح میشود، تولید زیاد پسماند است. اگرچه این مسئله به میزان زیادی در جوامع پیشرفته حل شده، در جوامع درحال توسعه همچنان بهعنوان یکی از معضلات اساسی مطرح است؛ البته وجود مشکلات زیست محیطی از این دست بهمعنای مبرابودن سایر کشورهای توسعهیافته از پیامدهای آن نیست؛ زیرا مشکلات زیستمحیطی کنونی مشکلاتی فراملی و جهانی است (آقایی و همکاران، 1394، ص. 216). به عبارتی دیگر، این معضلات مختص یک کشور خاص نیست. اتحادیۀ اروپا در سال 1975 سلسلهمراتب مدیریت پسماند را برای مدیریت با مسئلۀ پسماند ارائه کرد که نمود بارز جهانیبودن موضوع است (Ekmekçioglu et al., 2010, P. 1729). به عقیدۀ اسکوردیلیس مباحث مربوط به مواد زائد همگی یک ویژگی مشترک و پیچیده دارد؛ بدین معنا که مواد زائد یکی از منبعهای آلودگی است (Skordilis, 2004, P. 243) و درحال حاضر بخش اعظم آنها در مکانهای مختلف در زمین دفن میشود که این شیوه مشکلات و آلودگیهای عدیدهای را در آب و خاک به وجود میآورد (عنابستانی و رئیسی، 1396، ص. 94). با توجه به اهمیت و جایگاه جامعۀ روستایی و مشکلات و چالشهایی که این جامعه در فرآیند توسعۀ خود با آن مواجه است، شناخت ویژگیهای برنامهریزی توسعۀ روستایی و پرداختن به کلیۀ ابعاد آن ضروری است؛ بنابراین نمیتوان حفاظت از محیط زیست روستا را به حال خود رها کرد، بلکه لازم است در برنامههای ملی توجه ویژهای به پسماندها و مدیریت آنها کرد. بیتوجهی به پسماندهای روستایی پیامدهای نامطلوبی مثل شیوع انواع بیماریها، آلودگی محیط زیست (آب، خاک، هوا)، هدررفتن منابع و سرمایهها را به دنبال خواهد داشت. بر این اساس، لزوم توجه به روشهای جدید برای جلوگیری از تولید پسماند و مدیریت آنها برای توسعۀ محیط ضرورت مییابد؛ البته در بیشتر مناطق از ابتداییترین شیوهها برای مدیریت امور مربوط به پسماندها استفاده میشود که منجر به معضلات گوناگون بعدی میشود؛ بنابراین مدیریت پسماندهای روستایی در راستای توسعۀ محیط روستاها حساس و حائز اهمیت خواهد بود تا از بروز آسیبها و زیانهای محیط زیستی، فرهنگی و اجتماعی و غیره جلوگیری شود. امروزه آلودگی محیط روستا و مسائل زیباشناختی روستا بهنحوی در بیشتر روستاهای کشور قابل مشاهده است؛ ولی هنوز مدیریت پسماندهای روستایی بهعنوان یک ضرورت ازطرف ساکنان این نواحی احساس نمیشود. در این راستا، توجه به مدیریت پسماند در نواحی روستایی دهستان شیریندرۀ شهرستان قوچان لزوم حائز اهمیت است؛ زیرا ازطرفی آیندهای پیچیده و جدّی پیشروی روستاست و از طرف دیگر، با رشد جمعیت حجم زبالهها بهطور دائم افزایش مییابد و چنانچه وظیفۀ دفع و رفع پسماندهای تولیدی فقط بر عهدۀ دولت نهاده شود و مردم مشارکت نداشته باشند، کاری صورت نخواهد گرفت؛ بنابراین یک مدیریت هماهنگ همراه با مشارکت مردم با برنامههای متنوع و فرهنگی میتواند موجب به حداقل رسیدن تولید پسماندهای روستایی و کنترل و دفع مطمئن این مواد برای حفظ چشماندازهای زیبا و طبیعی روستا، حمایت از سلامت ساکنان و کاهش معضلات محیط زیستی در راستای رسیدن به توسعۀ پایدار روستایی شود (نسیمی و حیدری مکرر، 1399، ص. 134). رشد جمعیت حجم تولید پسماندها را در سراسر جهان افزایش میدهد و بدینسان گسترش روزافزون آلودگیها به روشهای گوناگون، هوا، خاک و آبهای جهان را تحتتأثیر قرار داده است (اصغری و همکاران، 1394، ص. 118). بنابراین در روستاهای مطالعهشده نیز ازدیدگاه مدیران محلی مدیریت پایدار پسماند بهعنوان یک بخش استراتژیک در سیاستگذاریها برای رسیدن به هدف پایداری روستاهای منتخب شهرستان درنظر گرفته میشود که بیانگر این موضوع است که بین مؤلفهها و سیاستگذاری مدیریت پایدار پسماند ارتباط مستقیمی وجود دارد و هرچه شاخصهای آنها درسطح مناطق روستایی مطالعهشده بهبود یابد، سیاستگذاری مدیریت پایدار پسماند نیز بهتر و بهصورت بهتری برنامهریزی و اجرا خواهد شد. ضرورت و اهمیت یافتههای این پژوهش برای ارگانهایی ازقبیل استانداری کرمانشاه، فرمانداری و بخشداری مرکزی کرمانشاه، دهیاریها، ادارۀ محیط زیست کرمانشاه، مدیریت بحران و بنیاد مسکن شهرستان کرمانشاه استفاده شود تا این ارگانها بتوانند با عمکرد بهتری در راستای مدیریت پسماند و سیاستگذاریهای مدنظر برای هرچه بهتر این مشکل فعالیت کنند؛ بنابراین محققان در پژوهش حاضر درپی پاسخگویی به این سؤال محوری هستند که در سیاستگذاری مدیریت پسماند ازدیدگاه مردم محلی در روستاهای منتخب کرمانشاه به چه نوع سیاستگذاری باید توجه ویژه داشت؟
مبانی نظری پژوهش پسماند به مواد جامد، مایع و گاز (غیر از فاضلاب) گفته میشود که بهطور مستقیم و یا غیرمستقیم حاصل از فعالیت انسان بوده است و ازنظر تولیدکننده زائد تلقی میشود (قانون مدیریت پسماندها). پسماند مفهومی ذهنی است. آنچه برای شخصی پسماند به حساب میآید، بـرای دیگری منبـع است (Amasuomo & Baird, 2016, P. 89). پسماند براساس سازمان همکاری اقتصادی و توسعه عبارت است از فعالیتهای انسانی که درحال حاضر و در آیندۀ نزدیک به آن نیازی نیست و پردازش و دفع آن ضروری است؛ بنابراین میتوان این چنین گفت که پسماندها برای افراد، مؤسسهها و شرکتها هیچ ارزشی ندارد و آنها را دور میریزند (نوروزی و همکاران، 1400، ص. 138). از ضایعات مواد غذایی میتوان بهطور مؤثرتری برای تولید بیوگاز و کمپوست استفاده کرد. زبالههای مواد غذایی، کاغذ و پلاستیک منبع اصلی این عامل است (Edo et al., 2016, P. 425). تولید زباله در سراسر جهان بهطرز نگرانکنندهای درحال افزایش است. از سال 2016 شهرها بیش از 2 میلیارد تن زباله در سال تولید کرده است. با رشد سریع جمعیت و شهرنشینی تخمین زده میشود که این نسل تا 70 درصد افزایش یابد و پتانسیل آن تا سال 2050 به 3.40 میلیارد تن برسد . زبالههای جامد نشاندهندۀ یک چالش روبه رشد درسطح جهانی است که وقتی بهاندازۀ کافی مدیریت نشود، خطرهایی را برای محیط زیست و سلامت انسان به همراه دارد. این موضوع بهویژه در کشورهای با درآمد کم و متوسط بسیار مهم است. درواقع، چنین مناطقی اغلب با موانع اقتصادی و فنی بیشتری نسبت به کشورهای صنعتی روبهرو هستند. علاوه بر این، افرادی که در مناطق روستایی زندگی میکنند اغلب با چالشهای اضافی مواجه میشوند که این خود مدیریت زبالههای جامد را دشوارتر میکند (Giovanni & Mentore, 2022, P. 1138). امروزه مدیریت پسماند یکی از بُعدهای مهم توسعۀ پایدار است که در اغلب کشورهای جهان قوانین و مقررات بسیاری دربارۀ آن تصویب و به مرحلۀ اجرا در آمده است (مشاری، 1395، ص. 333). در هر کشوری یکی از اصول و عناوین مهم و ضروری در راستای تأمین منافع بلندمدت و حرکت بهسوی توسعۀ پایدار برنامهریزی در زاستای مدیریت پایدار پسماند و توجه به اثرهای زیانبار آن بر محیط زیست است (اکبرپور و رضایی باوندپور، 1402، ص. 19). پروتکلهای مدیریت زبالۀ جامد و مدلسازی پویا سیستم از توسعۀ سیاست پشتیبانی میکنند؛ زیرا از پیشگیری زباله برای توضیح سیستمهای پیچیدۀ مدیریت زباله استفاده و روشهایی را برای مدیریت مؤثر پیشنهاد میکنند؛ با این حال ایجاد یک سیستم زبالۀ مؤثر فراتر از تدوین سیاستها و قوانین است. این شامل مهارت مالی و تکنولوژیکی، ظرفیت انسانی ماهر، فنی، اجتماعی، بازیافت منابع، برنامههای آگاهی آموزشی و مشارکت فعّال عمومی است (David et al., 2020, P. 1300). براساس سلسلهمراتب زباله، اصل پیشرو برای ایمنسازی یک سیستم مدیریت زبالۀ پایدار، پیشگیری و استفادۀ مجدد از زباله و بهدنبال آن بازیافت و سایر عملیات بازیابی بیش از دفع است. نقطۀ شروع مدیریت پایدار پسماند پیشگیری و استفادۀ مجدد از مواد باارزش است درواقع، سیستمهای مدیریت پسماند، پایدار، فرآیندمحور، سازگار و قادر به انحراف زباله از دفن زباله هستند. انتقال به مدیریت ضایعات پایدار مستلزم این است که 1- مواد استخراج و ضایعات با میزان فزآیندهای تولید نشود؛ 2-زبالهها سریعتر از قابلیت حمل محیط زیست (تجزیۀ فرآیند طبیعی) دفع نشود؛ 3- منابع بهطور معقول و با به حداقل رساندن ضایعات استفاده شود (Raffaele et al., 2021, P. 442). اساسیترین بخش از سیستم مدیریت پسماند بحث سیاستگذاری در این مرحله است. سیاستگذاریها باید بهگونهای باشد که قابلیت اجرا و در جامعۀ محلی مقبولیت کامل داشته باشد. همچنین، با توجه به این موضوع باید مؤلفههای مؤثر بر سیاستگذاریهای مدیریت پسماند ازجمله (طراحی) رهبری توأم با نوآوری، (اجرا)، بهکارگیری صحیح منابع و (نظارت و کنترل) برنامهریزی و ساماندهی بررسی و تحقیق شود (اکبرپور و رضایی باوند پور، 1402، ص. 19). مدیریت پسماندها چالشی مهم و جدّی در کشورهای درحال توسعه است که در آن باید به مجموعهای از سیاستها در ارتباط با کاهش میزان زبالههای تولیدشدۀ خانوارها توجه کرد. این امر مهم باعث شده است که سیستمهای مختلف مدیریت زباله به اصل کمینهسازی پسماندها اتکا کنند (خداوردی ازغندی و کلاهی، 1399، ص. 56). یکی از مهمترین مؤلفههای توسعۀ پایدار مدیریت پسماندهاست که این مدیریت مستلزم ایجاد زمینهها و برنامههای لازم است. افزایش تولید پسماند در کشور بسیار حائز اهمیت است. مدیریت صحیح پسماند بهدلیل اهمیت موضوع باید در اولویت دستور کار قرار گیرد. شهرداریها و دهیاریها متولی مدیریت پسماند خانگی در شهر و روستا هستند. قسمت وسیعی از این پسماندها مربوط به محیطهای روستایی بوده است؛ بنابراین نیازمند یک مدیریت مناسب می باشد (نعمتی و همکاران، 1399، ص. 82). مدیریت پسماند جامد باید بهطور جدّی مورد توجه قرار گیرد و ازدیدگاههای مختلف درهم تنیده درحوزههای نظارتی، زیستمحیطی، اقتصادی، فنی و اجتماعی با آن برخورد شود (Amoah et al., 2023, P. 1). برنامۀ زیستمحیطی سازمان ملل متحد در سال 1996 مدیریت یکپارچۀ پسماند دو استراتژی را ترکیب میکند: از یکسو، هر دو فرآیند مدیریت زباله و روشهای دفع را با هدف کاهش آسیبهای زیستمحیطی اجرا میکند و از سوی دیگر، شامل فرآیندهایی برای کاهش مقدار کل زباله است؛ بنابراین این برنامه به مدیریت و کاهش زباله کمک میکند (Raffaele, 2021, P. 443). عدم مدیریت صحیح پسماندها منجر به ناآگاهی مناسب، دفع نامناسب زباله، سیستمهای جمعآوری ناکارآمد و غیره میشود که این خود میتواند باعث انباشت زباله و ایجاد مشکلات مزاحم، بوی نامطبوع و آلودگی محیط، خطرهای آتشسوزی و بهطور کلی، منجر به تهدید سلامت جسمانی مردم میشود. در پایان، این مسئله مشکلات ناشی از زبالههای جامد را درپی خواهد داشت (Sani Aliyu et al., 2023, P. 71). درواقع، مدیریت پسماند روستایی بر بهبود وضعیت بهداشت محلی، کاهش فشار بر محیط و حفاظت و حفظ محیط میتواند مؤثر باشد. مدیریت صحیح پسماندها در مناطق روستاها مزایایی دارد؛ ازجمله ایران قابلیت تولید سالیانه 2740 میلیون متر مکعب متان از کود دامی و پسماندهای روستایی را دارد که این خود ارزش روش بیوگاز در تولید پایدار انرژی، جلوگیری از گسترش آلودگی و عوامل بیماریزا و میکروبی، کاهش بوی نامطلوب و تولید کودهای غنی را دارد (Zareei, 2018, P. 351). مدیریت پسماند روستایی میتواند به بهبود بهداشت محلی و تقویت حس تغییر و حفظ و حفاظت بیشتر و بهتر از محیط زیست کمک کند و در کاهش آلودگیها بر محیط زیست نیز مؤثر باشد (نوروزی و همکاران، 1400، ص. 136). زبالههای جامد مدیریتشده از آلودگی محیط زیست جلوگیری میکند. پایداری محیط زیست در این زمینه یک رویکرد یکپارچه برای مدیریت مؤثر پسماند است (Charles et al., 2023, P. 886). امروزه با توجه به مدیریت پسماند در مناطق روستایی با محوریت نهادهای متولّی و دهیاری در کشور ایران که بهعنوان مدیریت روستایی موظف هستند نظارت، همکاری و تعامل مؤثری با مرکز بهداشتی و مسئولان خانۀ بهداشت، مسئولان و سازمانهای مربوط با روستای خود برای کنترل و پیشگیری داشته باشند (عنابستانی و همکاران، 1394، ص. 275).
روششناسی پژوهش پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی-توسعهای و ازنظر ماهیت و روش، توصیفی-تحلیلی از نوع پیمایشی است. در پژوهش حاضر از روش کتابخانهای برای شناسایی شاخصها و منابع سیاستگذاری مدیریت پسماند (جدولهای 2و1) و روش میدانی (پیمایشی) استفاده شده است. جامعۀ آماری پژوهش ساکنان روستاهای منتخب بخش مرکزی شهرستان کرمانشاه است. در این مطالعه برای تعیین حجم نمونۀ ساکنان (سرپرست خانوارها971 نفر) از فرمول کوکران استفاده شده است که عدد 275 به دست آمده و نشاندهندۀ تعداد حجم نمونۀ مطالعهشده است (جدول3). در این مطالعه برای تجزیهوتحلیل دادههای جمعآوریشده (استخراجشده از پرسشنامهها) از آزمونهای آماری متناسب با استفاده از نرمافزارSPSS استفاده شده است.
جدول 1: ابعاد، شاخصها، گویهها و منابع سیاستگذاری Table 1: Dimensions, indicators, subjects and sources of policy making
منبع: یافتههای پژوهش 1402
جدول2: ابعاد، شاخصها، گویهها و منابع مدیریت پسماند Table 2: Dimensions indicators objects and sources of waste management
منبع: یافتههای پژوهش 1402
جدول 3: تعداد خانوارها و حجم نمونۀ مطالعهشده Table 3: The number of households and the size of the studied sample
منبع: سرشماری نفوس و مسکن، 1395؛ محاسبات نویسندگان، 1402
در این مطالعه برای بررسی روایی پرسشنامهها از نظرهای کارشناسان رشتههای جغرافیا و برنامهریزی روستایی، جغرافیا و برنامهریزی شهری، توسعۀ روستایی و جامعهشناسی بهره گرفته (20 نفر) و برای سنجش روایی از روش آلفای کرونباخ استفاده شده است. آلفای کرونباخ بهدستآمده در این پژوهش برای ساکنان محلی برابر با 85/. بوده است که نشاندهندۀ ضریب پایایی بسیار مطلوبی برای پرسشنامۀ پژوهش است (جدول4). جدول 4: میزان آلفای کرونباخ پرسشنامۀ ساکنان محلی Table 4: Cronbach's alpha rate of local residents' questionnaire
منبع: یافتههای پژوهش 1402
شهرستان کرمانشاه 5 بخش بهترتیب به اسمهای مرکزی، فیروزآباد، کوزران، ماهیدشت و بیلوار و 13 دهستان و 815 روستا دارد. تا قبل از سال 1387 بخش مرکزی شهرستان کرمانشاه 6 دهستان (رازآور، پشت دربند، بالادربند، میان دربند، قرهسو و درودفرامان) داشته است؛ اما بعد از این سال طبق مصوبۀ وزارت کشور به شمارۀ 1/4/42/76772 مورخ 18/6/1387 دو دهستان رازآور و پشت دربند از بخش مرکزی جدا و جزء بخش بیلوار محسوب شدند که اکنون بخش مرکزی شهرستان کرمانشاه 4 دهستان دارد که شامل دهستانهای مطالعهشدۀ 1- دهستان میان دربند (روستاهای مطالعهشدۀ تکیۀ سرابله و سیاه چقا)، 2- دهستان بالا دربند (روستاهای مطالعهشدۀ سیاه کمر و عمرمل)، 3- دهستان درود فرامان (روستاهای مطالعهشدۀ سیاه بید علیا و سه چک)، 4- دهستان قرهسو (روستاهای مطالعهشدۀ پشته کش و عمه) است.
شکل1: نقشۀ موقعیت جغرافیایی منطقۀ مطالعهشده (منبع: باز ترسیم نگارندگان، 1402) Figure 1: Map of the geographical location of the study area
یافتههای پژوهش و تجزیه وتحلیل یافتههای مندرج در جدول 5 ابعاد، شاخصها و گویههای مدیریت پسماند را در ساکنان محلی نشان میدهد. بُعد مدیریتی در این جدول نخستین نمونه از سیاستگذاری است که در آن گویۀ «آیا پرداخت هزینههای جمعآوری زباله در توان ساکنان روستا است؟» بیشترین رتبه و گویۀ «آیا امکانات و تکنولوژی سختافزاری (ماشینآلات) در روستا وجود دارد؟» کمترین رتبه را داشته است. به نظر میآید که توجه به توان مالی روستاییان نقش مهمی در مشارکت مدیریت پسماند آنان دارد. ازسویی نیز وجود ماشینآلات در حد معمول نیاز مسئولان را برای مدیریت پسماند برطرف میکند. در بُعد زیستمحیطی گویۀ «تا چه حد بهینهسازی طراحی زیرساختها انجام میشود؟» بیشترین میزان اهمیت را دارد و کمترین اهمیت مربوط به گویۀ «آیا در روستا روش صحیح دفع زباله انجام میشود؟» است. وجود زیرساختهای لازم برای هر کاری مبنا و شاکلۀ اصلی را تشکیل میدهد. اگر این زیرساختها وجود نداشته باشد، برنامهها و سیاستهای اتخاذشده اجرایی نخواهد بود.
جدول 5: ابعاد، شاخصها و گویههای مدیریت پسماند و میانگین وزن ارائهشده به آنها (ساکنان محلی) Table 5: The dimensions, indicators and items of waste management and the average weight given to them (local residents)
منبع: یافتههای پژوهش، 1402
اولین شاخص بررسیشده در بُعد سیاستگذاری مؤلفۀ مدیریتی است. در این شاخص امکانات موجود، نقش مسئولان، روشهای گردآوری پسماندها، شیوههای بهینهسازی و وضعیت آلودگیهای ناشی از پسماندها مورد توجه است. جدول 6 نتایج بهدستآمده برای گویههای مؤلفۀ مدیریتی بُعد سیاستگذاری ساکنان محلی را نشان میدهد. بر این اساس، فراوانی و درصد پاسخها برای هر گویه بهطور جداگانه ارائه شده است.
جدول 6: نتایج بهدست آمده برای گویههای مؤلفۀ مدیریتی بُعد سیاستگذاری ساکنان محلی Table 6: The results obtained for the items of the management component of the policy-making dimension of local residents
منبع: یافتههای پژوهش، 1402
دومین شاخص بررسیشده در بُعد سیاستگذاری مؤلفۀ زیستمحیطی است. در این شاخص مباحثی همچون اقدامها و برنامهریزیهای مدنظر برای مدیریت پسماندها، تفکیک زباله، دفع زباله، کاهش آلودگیها و بازیافت زباله مورد توجه قرار گرفته است (جدول7).
جدول 7: نتایج بهدستآمده برای گویههای مؤلفۀ زیستمحیطی بُعد سیاستگذاری ساکنان محلی Table 7: The results obtained for the items of the environmental component of the policy dimension of local residents
منبع: یافتههای پژوهش، 1402
نخستین شاخص بررسیشده در بُعد مدیریت پسماند مؤلفۀ مدیریتی است. این شاخص به مواردی همچون اقدام برای کاهش زباله و هزینه، ساماندهی حملونقل زباله و بازیافت مربوط میشود. نتایج بهدستآمده برای گویههای مؤلفۀ زیستمحیطی بُعد سیاستگذاری ساکنان محلی را نشان میدهد (جدول8).
جدول 8: نتایج بهدستآمده برای گویههای مؤلفۀ مدیریتی بُعد مدیریت پسماند ساکنان محلی Table 8: The results obtained for the items of the management component of the waste management dimension of local residents
منبع: یافتههای پژوهش، 1402 دومین شاخص بررسیشده در بُعد مدیریت پسماند مؤلفۀ اجتماعی است. این شاخص مربوط به آموزش و فرهنگسازی، مشارکت مردمی، دفع فاضلاب و زباله و گردآوری فضولات حیوانی است (جدول9).
جدول 9: نتایج بهدستآمده برای گویههای مؤلفۀ اجتماعی بُعد مدیریت پسماند ساکنان محلی Table 9: The results obtained for the items of the social component of the waste management dimension of local residents
منبع: یافتههای پژوهش، 1402
سومین شاخص بررسیشده در بُعد مدیریت پسماند مؤلفۀ زیستمحیطی است. این شاخص مربوط به مباحثی دربارۀ محیط زیست و آلودگیهای زیستمحیطی است؛ همچون فضولات حیوانی، زباله و نخالههای ساختمانی. همچنین، در این شاخص پیامدهای نامطبوع این آلودگیها بررسی میشود؛ مانند انتشار بوی بد پسماند، بیماری انسانها، تجمع حشرهها و حیوانات و مواردی از این دست (جدول10).
جدول 10: نتایج بهدستآمده برای گویههای مؤلفۀ زیستمحیطی بُعد مدیریت پسماند ساکنان محلی Table 10: The results obtained for the items of the environmental component of the waste management dimension of local residents
منبع: یافتههای پژوهش، 1402
چهارمین شاخص بررسیشده در بُعد مدیریت پسماند مؤلفۀ کالبدی است. این شاخص شامل سه گویه است که مربوط به تعداد مخازن پسماند، مکانیابی مناسب برای مخازن و جداسازی مخازن تَر و خشک است (جدول11).
جدول 11: نتایج بهدستآمده برای گویههای مؤلفۀ کالبدی بُعد مدیریت پسماند ساکنان محلی Table 11: The results obtained for the items of the physical component of the waste management dimension of local residents
منبع: یافتههای پژوهش، 1402 درنهایت، نتایج تجزیهوتحلیل دادههای گردآوریشده از روستاهای مطالعهشده درسطح سیاستگذاری و مدیریت پسماند ازدیدگاه ساکنان محلی به تفکیک مؤلفههای هریک از این ابعاد بررسیشده را نشان میدهد. ازبین 8 روستای بررسیشده بیشترین و کمترین میانگین بهترتیب مربوط به روستاهای تکیه سرابله و عمه است. همچنین، در هر مؤلفه رتبۀ هر روستا مشخص شده است؛ برای نمونه، در مؤلفۀ مدیریتی از بُعد سیاستگذاری روستای تکیه سرابله رتبۀ نخست و روستای سه چک رتبۀ آخر را داشته است. همچنین، در مؤلفۀ زیستمحیطی از بُعد مدیریت پسماند روستای سیاه بید علیا رتبۀ نخست و روستای عمه رتبۀ آخر را دارد. به همین ترتیب، برای همۀ روستاها در تمامی مؤلفههای بررسیشده در این پژوهش رتبهها از اول تا آخر ذکر شده است (جدول12).
جدول 12: نمرههای نهایی مدیریت پسماند ازدیدگاه ساکنان محلی درسطح روستاهای مطالعهشده Table 12: The final grades of waste management from the point of view of local residents at the level of the studied villages
منبع: یافتههای پژوهش، 1402
نتیجهگیری مدیریت پسماند در مناطق روستایی به چالش بزرگی برای دولتهای کشورهای درحال توسعه تبدیل شده است. درپی تلاشهای جهانی حفاظت از محیط زیست ابتکارهای مختلف مدیریت زباله باید به ارتقای پایداری و مقابله با تولید بیش از حد زباله کمک کند که در این میان، مشارکت نسل جوان بسیار مهم است؛ زیرا اعتقاد بر این است که مدیریت ضایعات فردی مبتنی بر هنجارهای اجتماعی و ادراک است؛ بنابراین آموزش و فرهنگسازی در محیط آموزشی مثل مدرسهها مهم است؛ زیرا به مشارکت عمومی و مدیریت زباله میتواند کمک کند. نظر به وابستگی معیشت و زندگی روستاییان به طبیعت و محیط اطراف و ضرورت حفظ محیط زیست روستا مدیریت پسماند روستایی یکی از اولویتهای زیست محیطی است. در این راستا آموزش، اطلاعرسانی، جلب مشارکت مردمی و بهرهگیری از توان روستاییان و جوامع محلی نقش سازنده و بسزایی دارد. در دهههای اخیر با افزایش روزافزون جمعیت، صنعتیشدن جوامع، تغییر در سبک زندگی و افزایش تنوع نیازهای انسانی میزان تولید مواد زائد و پسماندها با پیامدهای منفی برای سلامت انسان و محیط افزایش یافته است. نواحی روستایی نیز به موازات تحولات جهانی با انواع مختلف پسماندها و پیامدهای منفی آنها روبهرو بوده است که «مدیریت پسماند» پاسخی به این وضعیت است. هدف محققان در این پژوهش واکاوی سیاستگذاری مدیریت پسماند ازدیدگاه مردم محلی در روستاهای برگزیدۀ بخش مرکزی شهرستان کرمانشاه بود. در این راستا، پس از انتخاب 8 روستا با بررسی مؤلفههای مدیریت پسماند، آموزش و آگاهسازی روستاییان، بهینهسازی تکنولوژی جمعآوری زباله، ایفای نقش صحیح و بهموقع نهادهای مسئول، اجرای صحیح ضوابط و مقررات مردم عملکرد بهنسبت مطلوبی داشتهاند؛ البته این مؤلفهها ارتباط چندانی با ویژگیهای فردی مردم نداشت. این درحالی است که بین برخی از شاخصهای مدیریت پسماند ساکنان محلی با ویژگیهای فردی آنان همبستگی معنادار به دست آمد. برپایۀ یافتههای بهدستآمده از این پژوهش لزوم توجه به آموزش درزمینۀ مدیریت پسماند به ساکنان محلی مناطق هدف احساس میشود. اجرای سیاستهای مبتنی بر مدیریت پسماند موجب بهبود در شرایط مناطق هدف میشود و این ضرورت تداوم و توسعۀ آنها را نشان میدهد. چنین هدفی با برقرارشدن نظام قانونگذاری و سیاستگذاری پویا و با ضمانت اجرایی امکانپذیر خواهد بود. درصورت حرکت در این مسیر میتوان امید داشت که هدفهای بهینهسازی و افزایش بهرهوری در مدیریت پسماند در دو سطح خُرد و کلان محقق شود. ایجاد یک سیستم فراگیر دفع زبالۀ مؤثر فراتر از تدوین سیاستها و قوانین است. این شامل مهارت مالی و تکنولوژیکی، ظرفیت انسانی ماهر، فنی، اجتماعی، بازیافت منابع، برنامههای آگاهی آموزشی و مشارکت فعّال عمومی است. یافتههای این پژوهش حاکی از وجود زمینههای لازم است. با انجامدادن اقدامهای لازم مسئولان، نهادهای مرتبط و نیز مشارکت عمومی میتوانند این فرآیند را تسهیل و تسریع کنند. همکارایهای بینبخشی یکی از حلقههای مفقوده در این زمینه است که با اجرای سیاستها و تدوین قوانین امید است که این کاستی نیز برطرف شود. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مراجع | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
منابع آقایی ابیانه، بنفشه، صالحی، صادق، و کلانتری، عبدالحسین (1394). بررسی تأثیر هنجارهای زیستمحیطی بر بازیافت پسماندهای خانگی (مورد مطالعه: منطقۀ هفت تهران). بررسی مسائل اجتماعی ایران، 6(2)، 236-215. https://doi.org/10.22059/ijsp.2015.58559 اصغری لفمجانی، صادق، خسروی، محمودعلی، و بندانی، میثم (1394). بررس کیفیت مدیریت و سطح مخاطرات زیستمحیطی پسماندهای روستایی (مطالعۀ موردی: روستاهای شهرستان زابل). مسکن و محیط روستا، 34(152)، 115-130. http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-943-2&slc_lang=fa&sid=1 اکبرپور، محمد، و رضایی باوندپور، پروین (1402). واکاوی عوامل مؤثر بر سیاستگذاری مدیریت پایدار پسماند مناطق روستایی منتخب گردشگری شهرستان پاوه. جغرافیا و پایداری محیط، 13(3)، 15-28. https://doi.org/10.22126/ges.2023.8801.2633 اکبرپور، محمد، امیری، امیر، و عظیمی، سمیه (1401). تحلیل مدیریت پسماند روستایی با استفاده از تحلیل مدل ساختاری PLS (مطالعۀ موردی: دهستان ماهیدشت کرمانشاه). راهبردهای توسعۀ روستایی، 9(1)، 123-140. https://doi.org/10.22048/rdsj.2022.282453.1933 بیاتی، سمانه (1395). تئوری محدودیتها: یک نظریه برای مدیریت عملیات. دومین کنفرانس بینالمللی ایدههای نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری، تهران. https://sid.ir/seminar/179/fa حیدری مکرر، حمید، و شاهزایی، عبدالمجید (1394). تحلیل و بررسی نقش مدیریت روستایی در جمعآوری و دفع زباله از محیط روستا (مطالعۀ موردی: بخش جزینگ شهرستان زهک). علوم جغرافیایی، 23(3)، 1-13. https://sanad.iau.ir/journal/geographic/Article/527807?jid=527807 خداوردی ازغندی، زینب، و کلاهی، مهدی (1399). افق پیش روی سیاستگذاری و مدیریت پسماند. رهیافت، 1(73)، 55- 68. https://sid.ir/paper/958840/fa زینتی فخرآباد، حسین، کلانتری، خلیل، و مطیعی، ناصر (1396). شیوههای جلب مشارکتهای مردمی در فرآیند مدیریت پسماند روستایی (مطالعۀ موردی: مناطق روستایی شهرستان گرگان). آموزش محیط زیست و توسعۀ پایدار، 6(2)، 45-54. https://ee.journals.pnu.ac.ir/article_4506.html مرکز آمار ایران (1395). سرشماری نفوس و مسکن. جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری تا سطح آبادی استان کرمانشاه. https://amar.org.ir شهبازی، سمیه، و میرکزاده، علیاصغر (1396). شناسایی چالشهای دفع زبالههای خانگی ازدیدگاه سرپرستان خانوار روستایی (مطالعۀ موردی: روستای سراب قلعه شاهین شهرستان سرپل ذهاب). علوم و تکنولوژی محیط زیست، 19(5)، 460-474. https://www.magiran.com/paper/1804326 عنابستانی، علیاکبر، سجاسی قیداری، حمدالله، و رئیسی، اسلام (1394). تأثیر عملکرد دهیاران بر مدیریت پسماند در سکونتگاههای روستایی (مطالعة موردی: بخش ساربوک، شهرستان قصرقند). پژوهشهای روستایی، 6(2)، 275-298. https://doi.org/10.22059/jrur.2015.54908 عنابستانی، علیاکبر، و رئیسی، اسلام (1396). نقش مدیریت پسماند بر بهبود شرایط توسعه در سکونتگاههای روستایی (مورد مطالعه: بخش ساربوک، شهرستان قصرقند). برنامهریزی منطقهای، 7(26)، 93-112. https://jzpm.marvdasht.iau.ir/article_2362.html قنبری همدانی، سوده، و حسنپور، اکبر (1395). قانون مدیریت پسماندها و بررسی چالشهای اجرایی آن بهعنوان نمونهای از خط مشی عمومی. مطالعات علوم محیط زیست، 1(3)، 25-38. https://www.jess.ir/article_47461.html کامیابی، سعید، و مسلمی، علی (1399). ارزیابی مدیریت پسماند در مدارس شهر شاهرود. جغرافیا و روابط انسانی، 3(1)، 312-299. https://doi.org/10.22034/gahr.2020.240176.1425 کریمی، داریوش، و موسوی مدنی، نگین (1396). بررسی کارآمدی قوانین و مقررات حقوقی ناظر بر آلودگی هوا در ایران. علوم و تکنولوژِ محیط زیست، 19(4)، 571-581. https://doi.org/10.22034/jest.2017.10758 مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری (1399). طراحی و اجرای مدل سیاستی مدیریت پسماند روستایی (مپ روستا) در استان گیلان روش طراحی و اجرا. رشت. https://css.iripo.ir/ مشاری، محمد (1395). بررسی مدیریت پسماند در نظام حقوقی ایران. تحقیقات حقوقی، 19(74)، 330-350. https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56349.html نسیمی، حمیدرضا، و حیدری مکرر، حمید (1399). ارزیابی نقش عوامل مؤثر بر رفتارهای مدیریت پسماند در جهت توسعۀ محیط (مطالعۀ موردی: روستا-شهر تنگ کتویه، شهرستان داراب). آموزش محیط زیست و توسعۀ پایدار، 9(1)، 133-152. https://www.doi.org/10.30473/ee.2020.7232 نعمتی، مرتضی، عبیات، محمود، بابایی، علیاکبر، و شجاعیان، علی (1399). سنجش و ارزیابی شاخصهای مدیریت بهینۀ پسماند در مناطق روستایی شهرستان آبادان. برنامهریزی منطقهای، 10(38)، 81-94. https://jzpm.marvdasht.iau.ir/article_3982.html نورپور، علیرضا، افراسیابی، هادی، و داوودی، سید مجید (1392). بررسی فرآیند مدیریت پسماند در جهان و ایران. مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهری شهر تهران. http://www.environmentalhealth.ir/page-186 نوروزی، اصغر، قرنی آرانی، بهروز، و عبدالحسینی، مریم (1400). بررسی تأثیرات مدیریت پسماند بر حفظ محیط روستایی شهرستان شاهینشهر و میمه. جغرافیا و برنامهریزی محیطی، 32(4)، 135-154. https://doi.org/10.22108/gep.2021.127086.1398 References Aghayeiabyaneh, B., Salehi, S., & Kalantari, A.H. (2015). Investigating the effect of environmental norms on the recycling of household waste studied in the 7 district of Tehran. Examining Iran's Social Issues, 6(2), 215-236. https://doi.org/10.22059/ijsp.2015.58559 [In Persian]. Akbarpour, M., & Rezaeibavanpour, P. (2023). Analyzing the effective factors on sustainable waste management policy in selected rural tourism areas of Paveh County. Geography and Environmental Sustainability, 13(3) 15-28. https://doi.org/10.22126/ges.2023.8801.2633 [In Persian]. Akbarpour, M., Amiri, A., & Azimi, S. (2022). Analysis of rural waste management using PLS structural model analysis (Case study of Mahidasht village of Kermanshah). Rural Development Strategies, 9(1), 123-140. https://doi.org/10.22048/rdsj.2022.282453.1933 [In Persian]. Amasuomo, E., & Baird, j. (2016). The concept of waste and waste management. Journal of Management and Sustainability, 6(4), 88-96. https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/jms6&div=56&id=&page= Amoah, G.O., Britwum, G.O., Essaw, D. V., & Mensah, G. (2023). Solid waste management and gender dynamics: Evidence from rural Ghana. Research in Globalization, 6, 100111. http://dx.doi.org/10.1016/j.resglo.2023.100111 Anabsetani, A.A, & Raeisi, E. (2018). The role of waste management in improving development conditions in rural settlements (Case: Sarbuk district, Qasrqand county). Regional Planning, 7(26), 93-112. https://jzpm.marvdasht.iau.ir/article_2362.html [In Persian]. Anabsetani, A.A., Sojasi, H., & Raeisi, E. (2015). The effect of villagers' performance on waste management in rural settlements a case study: Sarbuk section Qasrqand county. Rural Research, 6(2), 275-298. https://doi.org/10.22059/jrur.2015.54908 [In Persian]. Asgharilafmajani, S., Khosravi, M.A., & Bandani, M. (2015). Investigate the quality of management and the level of environmental hazards of rural wastes (Case study: Villages of Zabol county). Housing and Village Environment, 34(152), 115-130. http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-943-2&slc_lang=fa&sid=1 [In Persian]. Bayati, S. (2016). Theory of constraints: A theory for operations management. Second International Conference on New Ideas in Management, Tehran. https://sid.ir/seminar/179/fa [In Persian]. Bayram, T., Argun, Y.A., & Tirink, S. (2019). An evaluation of solid waste management in Turkey. Black Sea Journal of Engineering and Science, 2(3), 88-91. http://dx.doi.org/10.34248/bsengineering.561447 Bello, A, S., Al-Ghouti, M., & Abu-Dieyeh, M. (2022). Sustainable and long-term management of municipal solid waste. Bioresource Technology Reports, 18(1), 101067. https://doi.org/10.1016/j.biteb.2022.101067 Charles, A. M., Austin, O., Iain, B., & Tara, K. B. (2023). Solid waste recycling within higher education in developing countries: A case study of the University of Lagos. Journal of Material Cycles and Waste Management, 2(25), 886–898. https://pureportal.strath.ac.uk/en/publications/solid-waste-recycling-within-higher-education-in-developing-count David, V. E., John, Y., & Hussain, S. (2020). Rethinking sustainability: A review of Liberia’s municipal solid waste management systems status and challenges. Journal of Material Cycles, 2(22), 1299–1317. https://doi.org/10.1007/s10163-020-01046-x Edo, M., Budarin, V., Aracil, L., Persson, P., & Jansson, S. (2016). The combined effect of plastics and food waste accelerates the thermal decomposition of refuse-derived fuels and fuel blends. Fuel, 1(180), 424-432. https://doi.org/10.1016/j.fuel.2016.04.062 Ekmekçioglu, M., Kaya, T., & Kahraman, C. (2010). Fuzzy multicriteria disposal method and site selection for municipal solid waste. Waste Management, 30(8), 1729-1736. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2010.02.031 Giovanni, V., & Mentore, V. (2022). Solid waste management in rural communities of developing countries: An overview of challenges and opportunities. Clean Technol, 4(4), 1138-1151. https://www.no-burn.org/zero-waste/?gad_source=1&gclid=CjwKCAjwl6 Guerrero, L. A., & Ger Maas, W. (2013). Solid waste management challenges for cities in developing countries. Waste Management, 33(1), 220–232. https://delterra.org/knowledgehub/circular-cities/ Heydarimokarrar, H., & SHahzaei, A.M. (2015). Analyzing and investigating the role of rural management in collecting and disposing of waste from the village environment (Case study: Jazinag section of Zahak county). Geographical Sciences, 23(3), 1-13. https://sanad.iau.ir/journal/geographic/Article/527807?jid=527807 [In Persian]. Iran Statistics Center. (2015). Population and housing census. Population according to country divisions up to population level of Kermanshah province. https://amar.org.ir [In Persian]. Kamyabi, S., & Moslemi, A. (2020). Evaluation of waste management in Shahrood schools. Geography and Human Relations, 3(1), 299-312. https://doi.org/10.22034/gahr.2020.240176.1425 [In Persian]. Karimi, D., & Mousavi Madani, N. (2017). Examining the effectiveness of laws and legal regulations regarding air pollution in Iran. Environmental Science and Technology, 19(4), 581-571. https://doi.org/10.22034/jest.2017.10758 [In Persian]. Khodaverdi Azghandi, Z., & Kolahi, M. (2020). The future horizon of waste policy and management. Rahyaft, 1(73), 55 68. https://sid.ir/paper/958840/fa [In Persian]. Kumar, V., & Garg, N. (2021). National and regional waste stream in the United States: Conformance and disparity. Environ Res Infrastruct Sustain, 1(21), 1-11. http://dx.doi.org/10.1088/2634-4505/ac36bd Kurniawan, T.A., Meidiana, C.H., Othman, M.H.D., Goh, H.H., & Chew, K.W. (2023). Strengthening waste recycling industry in Malang (Indonesia): Lessons from waste management in the era of Industry 4.0. Journal of Cleaner Production, 382(301), 135296. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.135296 Morias Lima, P., Morais, M.F., Constantino, M.A., Loureiro Paulo, P., Jorge Corr, F., & Magralhaes, F. (2021). Environmental assessment of waste handling in rural Brazil: Improvements towards circular economy. Cleaner Environmental Systems, 2(21), 100013. http://dx.doi.org/10.1016/j.cesys.2021.100013 Moshari, M. (2016). Investigating waste management in Iran's legal system. Legal Research, 19(74), 330-350. https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56349.html [In Persian]. Nasimi, H.R., & Heydari Mokarar, H. (2020). Evaluating the role of effective factors on waste management behaviors in the direction of environmental development (Case study: Village-town of Tang Katoyeh Darab county). Environmental Education and Sustainable Development, 9(1), 152-133. https://www.doi.org/10.30473/ee.2020.7232 [In Persian]. Nemati, M., Abiyat, M., Babaei, A.A., & Shojaeiyan, A. (2020). Measurement and evaluation of optimal waste management indicators in rural areas of Abadan County. Regional Planning, 10(38), 81-94. https://jzpm.marvdasht.iau.ir/article_3982.html [In Persian]. Nourouzi, A., Qarani Arani, B., & Abolhoseini, M. (2021). Investigating the effects of waste management on the preservation of the rural environment of Shahinshahr and Meymeh county. Geography and Environmental Planning, 32(4), 154-135. https://doi.org/10.22108/gep.2021.127086.1398 [In Persian]. Nourpour, A. R., Afrasiyabi, H., & Davoudi, S.M. (2013). Investigating the process of waste management in the world and Iran. Tehran City Planning and Studies Center. http://www.environmentalhealth.ir/page-186 [In Persian]. Presidential Strategic Research Center. (2019). Design and implementation of rural waste management policy model (village) in Gilan province, design and implementation method. Rasht. https://css.iripo.ir/ [In Persian]. Qanbari Hamedani, S., & Hasanpour, A. (2016). Waste management law and its implementation challenges as an example of public policy. Environmental Science Studies, 1(3), 25-38. https://www.jess.ir/article_47461.html [In Persian]. Raffaele, B., Luisa D, S., Angelina D, P., Giuseppe, I., & Roberta, A. (2021). Best-compromise solutions for waste management: Decision support system for policymaking. Waste Management, 121(15), 441-451. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2020.12.012 Rashid, A. (2021). Communication strategies in implementing solid liquid waste management (SLWM) practices in rural india with special emphasis on behaviour change communication. Ijfans International Journal, 10(2), 2319 1775. https://www.ijfans.org/uploads/paper/15e5d84d8b2328d0ba06cfed5c7669e1.pdf Sani Aliyu, M., Borori, S., Abdullahi, S. M., Jamiu, Y. M., & Haruna, A. (2023). Sustainable solutions to the effects of solid waste management in federal polytechnic nasarawa. Nigeria IRE Journals, 6(7), 2456-8880. https://www.irejournals.com/paper-details/1703981 Shahbazi, S., & Mirakzadeh, A.A. (2017). Identifying the challenges of household waste disposal from the point of view of rural household heads (Case study: Sarab Qala Shahin village, Sarpol Zahab county). Environmental Science and Technology, 19(5), 474-460. https://www.magiran.com/paper/1804326 [In Persian]. Singh, E., Kumar, A., Mishra, R., & Kumar, S. (2022). Solid waste management during COVID-19 pandemic: Recovery techniques and responses. Journal Chemosphere, 288(1), 132451. https://doi.org/10.1016/j.chemosphere.2021.132451 Skordilis, A. (2004). Modeling of integrated solid waste management systems in an Island resource. Conservation and Recycling, 41(3), 243–254. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2003.10.007 Zareei, S. (2018). Evaluation of biogas potential from livestock manures and rural wastes using GIS in Iran. Renewable Energy, 118(4), 351-356. https://ideas.repec.org/a/eee/renene/v118y2018icp351-356.html Zhang, D. (2019). Application of blockchain technology in incentivizing efficientassessing the feasibility of using the heat demand-outdoo. Energy Procedia, 158(19), 6707–6714. http://dx.doi.org/10.1016/j.egypro.2019.01.018 Zhiyong, H.D. Z., Qibin, L., Cheng, C.H., Guozhong, S.H., & Zishen, M. (2019). Resources conservation and recycling. Journal Sustainable Futures, 140(1), 166-174. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2018.09.018 Zinati Fakhrabadi, H., Kalantari, KH., & Motiei, N. (2017). Methods of attracting people's participation in the process of rural waste management (Case study: Rural areas of Gorgan county). Environmental Education and Sustainable Development, 6(2), 54-45. https://ee.journals.pnu.ac.ir/article_4506.html [In Persian].
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,573 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 590 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||