| تعداد نشریات | 44 |
| تعداد شمارهها | 1,877 |
| تعداد مقالات | 15,278 |
| تعداد مشاهده مقاله | 43,731,094 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 17,563,142 |
جایگاه علم تاریخ در طبقهبندی علوم توسط اندیشمندان مسلمان (از خوارزمی تا ابنخلدون) | ||
| پژوهش های تاریخی | ||
| مقاله 3، دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 30، تیر 1395، صفحه 21-34 اصل مقاله (240.87 K) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22108/jhr.2016.20887 | ||
| نویسنده | ||
| ناصر صدقی* | ||
| دانشگاه تبریز | ||
| چکیده | ||
| پرداختن به جایگاه و منزلت علم تاریخ در طبقهبندیهای رایج علوم در نزد مسلمانان و معضلات و مسائل فراروی آن، مسئله پژوهش حاضر را شکل میدهد. حکما و فلاسفه که قائل به اصالت علوم و دانشهای عقلی بودند، تاریخ را به عنوان علم نپذیرفتند. فقها و علمای دینی هم درباره جایگاه علمی تاریخ، دو موضع متفاوت اتخاذ کردند؛ غالب فقیهمورخان تاریخ را به لحاظ برخی ویژگیهای موضوعی، روشی، فایدهمندی و غایت در زمره علوم نقلی مربوط به شریعت قرار دادهاند. طیف دیگر، تاریخ را به لحاظ موضوعی و فایدهمندی، در مجموعه علوم غیردینی و مربوط به ادبیات قرار دادهاند. ادیبمورخان هم به تناسب ارزشها و موقعیت اجتماعی خودشان، تاریخ را به لحاظ موضوعی در زمره علوم ادب و از حیث فایده و غایت، از جمله دانشهای خدمتگزار اهل سیاست و قدرت قرار دادهاند. برخی مورخان صاحب فکر و دغدغه، همچون ابن خلدون نیز با درک چنین وضعیت بغرنج معرفتی و روشی حاکم درباره جایگاه علم تاریخ، تلاش کردهاند برای تاریخ به عنوان یکی از دانشهای اجتماع انسانی، موضوع و روشهای مستقل و متعلق به خود تعریف کنند. اقدامی ارزشمند که در کانون فهم و توجه مورخان و اندیشمندان متأخر قرار نگرفت و همچنان تفکرها و سنتهای پیشین درباره جایگاه علم تاریخ استمرار یافت. به طوری که در نزد مسلمانان تا عصر جدید، تاریخ به لحاظ موضوعی و روشی در بین علوم دینی و ادبی و از حیث فایدهمندی به عنوان علم خدمتگزار علایق و ارزشهای اهل شریعت و سیاست باقی مانده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| طبقهبندی علوم؛ علم تاریخ؛ فایدهمندی؛ شریعت؛ سیاست؛ اندیشمندان مسلمان | ||
| مراجع | ||
|
. آئینهوند، صادق، (1377)، علم تاریخ در گستره تمدن اسلامی، 2ج، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. . ابنالاثیر، عزالدین، (1417ق/1997م)، الکامل فی التاریخ، حققه و اعتنی به الدکتور عمر عبدالسلام تدمری، الجزءالاول، بیروت: دارالکتب العربی. . ابنالجوزی، جمالالدین ابی الفرج عبدالرحمن، (1415 ق/1995 م)، المنتظم فی تواریخ الملوک و الامم، الجزءالاول، حققه و قدم له الاستاد الدکتور سهیل زکار، بیروت: دارالفکر. . ابنحزم اندلسی، احمد، (1369)، مراتب العلوم، تحقیق دکتر احسان عباس، ترجمه محمدعلی خاکساری، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی. . ابنخلدون، عبدالرحمن، (1382)، مقدمه، ترجمه محمد پروین گنابادی، ج۱، چ۱۰، تهران: علمی و فرهنگی. . ---------------، (1345)، مقدمه، ترجمه محمد پروین گنابادی، ج۱، چ۲، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب. . ابنسینا، حسین بن عبدالله، (1404ق)، الشفاء، مقدمه ابراهیم مدکور، ج3، قم: مکتبه آیتالله العظمی المرعشی النجفی. . ابنفندق، ابوالحسن علی بیهقی، (1317)، تاریخ بیهق، تصحیح و تعلیقات احمد بهمنیار، تهران: بنگاه دانش. . ابنمسکویه، ابوعلی، ( 1366 ش/1987)، تجاربالامم، الجزء الاول، حققه و قدم له الدکتور ابوالقاسم امامی، طهران: دار سروش للطباعه و النشر. . ------------، (1376)، تجاربالامم، ترجمه علینقی منزوی، ج5 و 6، تهران: توس. . بکار، عثمان، (1389)، طبقهبندی علوم از نظر حکمای مسلمان، ترجمه جواد قاسمی، چ۲، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی. . بیرونی، ابوریحان، (1377)، آثارالباقیه، ترجمه اکبر داناسرشت، چ۴، تهران: امیرکبیر. . حافظ ابرو، شهابالدین عبدالله، (1375)، جغرافیای حافظ ابرو، مقدمه و تصحیح و تحقیق صادق سجادی، ج۱، تهران: میراث مکتوب. . خوارزمی، ابوعبدالله، (1383)، مفاتیحالعلوم، ترجمه حسین خدیو جم، چ۳، تهران: علمی و فرهنگی. . رابینسن، چیس.اف، (1389)، تاریخنگاری اسلامی، ترجمه مصطفی سبحانی، تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام. . رازی، فخرالدین، (1382)، جامعالعلوم، تصحیح علی آلداود، تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار. . روزنتال، فرانتس، (1366)، تاریخ تاریخنگاری در اسلام، بخش اول، ترجمه دکتر اسدالله آزاد، چ۲، مشهد: آستان قدس رضوی. . زرینکوب، عبدالحسین، (1362)، تاریخ در ترازو، چ2، تهران: امیرکبیر. . سجادی، سیدمحمدصادق و هادی عالمزاده، (1375)، ،تاریخنگاری در اسلام، تهران: سمت. . -----------------، (1375)، طبقهبندی علوم در تمدن اسلامی، تهران: امیرکبیر. . سخاوی، عبدالرحمن، (1368)، «الاعلان بالتوبیخ لمن ذمَّ اهل التّاریخ»، تاریخ تاریخنگاری در اسلام، (بخش دوم)، فرانتس روزنتال، ترجمه اسدالله آزاد، مشهد: آستان قدس رضوی. . -------------، (1377)، «الاعلان بالتوبیخ لمن ذمَّ اهل التّاریخ»، علم تاریخ در گستره تمدن اسلامی، گردآوری صادق آئینهوند، ج2، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. . صدقی، ناصر، (1393)، تاریخنگاری در ایران عصر سلجوقی، تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام. . طاشکپریزاده، احمد افندی، (1313ق)، موضوعات العلوم، ج1، ترجمه کمالالدین محمد افندی، طابعی احمد جودت، معارف نظارت جلیله سنک رخصتیله، اسطانبول: درسعادتده اقدام مطبعه سی. . عبدالغافر فارسی، الامام الحافظ ابوالحسن، (1362)، تاریخ نیسابور؛ المنتخب من السیاق، المنتخب ابواسحق ابراهیم بن محمد الازهر الصیریفینی، اعداد محمد کاظم المحمودی، قم: الناشر جامعه المدرسین فی الحوزه العلمیه. . غزالی، ابوحامد محمد بن محمد، (1375)، احیاء علومالدین، ترجمه مویدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیو جم، ج1، چ۴، تهران: علمی و فرهنگی. . فارابی، ابونصر، (1389)، احصاءالعلوم، ترجمه حسین خدیو جم، چ۴، تهران: علمی و فرهنگی. . کافیجی، محیالدین محمد، (1377)، «المختصر فی علم التاریخ»، علم تاریخ در گستره تمدن اسلامی، گردآوری صادق آئینهوند، ج2، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. . میثمی، جولی اسکات، (1391)، تاریخنگاری فارسی (سامانیان، غزنویان، سلجوقیان)، ترجمه محمد دهقانی، تهران: ماهی. . میرخواند، میرمحمد بن سید برهانالدین، (1339)، تاریخ روضهالصفا، ج1، تهران: خیام. . نصر، سیدحسین، (1350)، علم و تمدن در اسلام، ترجمه احمد آرام، تهران: اندیشه. . همدانی، رشیدالدین فضلالله، (1373)، جامعالتواریخ، تحصحیح و تحشیه محمد روشن و مصطفی موسوی، ج۱، تهران: البرز.
ب. مقالات . خزائیلی، محمدباقر و اصغر منتظرالقائم و حسین میرجعفری، (تابستان1391)، «بررسی مقایسهای طبقهبندی علوم از دیدگاه فخرالدین رازی و شمسالدین آملی»، مطالعات تاریخ اسلام، س4، ش13، ص37 تا 65. . رضوی، سیدابوالفضل، (بهار 1388)، «جایگاه علم تاریخ در حکمت مشاء»، فصلنامه تاریخ اسلام، س10، ش37، ص67 تا 85.. . صدقی، ناصر، (تابستان1388)، «روششناسی ابنخلدون در مطالعات تاریخی»، تاریخنگری و تاریخنگاری، فصلنامه علمی-پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهراء، س19،دوره جدید ش2، پیاپی78، ص19 تا 42. . --------، (زمستان1388)، «رویکرد معرفتی خبر محور در تاریخنگاری اسلامی»، تاریخنگری و تاریخنگاری، فصلنامه علمی-پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهراء، س19،دوره جدید، ش4، پیاپی82، ص75 تا 95. . کدیور، محسن، (زمستان1387)، «ابن سینا و طبقهبندی حکمت؛ تحلیل، تحقیق و تصحیح رساله اقسام الحکمه»، دو فصلنامه جاویدان خرد، س5، ش1، دوره جدید، ص35 تا 102. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,757 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,263 |
||