Introduction of the flora, life form and chorology of the Alla region and Rudzard in Khuzestan province

Taghipour, Shabnam; Hassanzadeh, Mohammad; Hosseini Sarghein, Siavash

تعداد نشریات	44
تعداد شماره‌ها	1,877
تعداد مقالات	15,278
تعداد مشاهده مقاله	43,730,718
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	17,563,030

Introduction of the flora, life form and chorology of the Alla region and Rudzard in Khuzestan province

Taxonomy and Biosystematics

مقاله 2، دوره 3، شماره 9، خرداد 2012، صفحه 15-30 اصل مقاله (307.81 K)

نویسندگان

Shabnam Taghipour¹؛ Mohammad Hassanzadeh²؛ Siavash Hosseini Sarghein^*

¹Department of Biology, Faculty of Sciences, University of Urmia, Urmia, Iran

²Research Center of Agriculture and Natural Resources, Khuzestan Province, Ahwaz, Iran

چکیده

The studied watershed region of Alla and Rudzard rivers is located between Khuzestan (Baghmalek and Izeh) and Kohgiloye va Boyerahmad provinces with the area of 229903.4 hectares. Most of the mentioned area is located in Baghmalek region in Khuzestan province. Flora of this region included 417 plant species which belonged to 284 genera and 79 families. The most important families were Asteraceae, Papillionaceae, Apiaceae, Poaceae, Lamiaceae with the Abundance percentage of 13.90%, 11.99%, 8.87%, 8.39% 5.27%, respectively. Life forms of the plant species included Therophytes 40.52%, Hemicryptophytes 32.67%, Phanerophytes 17.50%, Cryptophytes 8.39% and Chamaephytes 5.03%. From the life form point of view, the plants of this region included: 62.58% Irano-Touranian, 8.63% Irano-Touranian and Mediterranean, 7.67% Irano-Touranian and Europe-Siberian, 6.23% Irano-Touranian and Saharao-Sindian, 6.23% Cosmopolitan, 5.99% Irano-Touranian, Europe-Siberian and Mediterranean, 2.15% Irano-Touranian, Saharao-Sindian and Mediterranean, 0.47% Irano-Touranian, Saharao-Sindian, Europe-Siberian and Mediterranean.

کلیدواژه‌ها

Flora؛ Chorology؛ Life Form؛ Alla and Rudzard rivers؛ Khuzestan province؛ Iran

اصل مقاله

مقدمه

استان خوزستان با وسعتی معادل 7/6 میلیون هکتار بین 47 درجه و 41 دقیقه تا 50 درجه و 49 دقیقه طول شرقی و 29 درجه و 58 دقیقه تا 32 درجه و 4 دقیقه‌ عرض شمالی از نصف‌النهار گرینویچ قرار گرفته است. از شمال با لرستان و اصفهان، از جنوب با دریای عمان و کشور عراق، از شرق با استان‌های چهارمحال‌ و بختیاری و کهگیلویه ‌و بویراحمد و از غرب با استان ایلام و کشور عراق همسایه است (مظفریان، 1377الف). فلور غنی و متنوع ایران از دیرباز از سوی محققان خارجی و در سال‌های اخیر از سوی گیاه‌شناسان ایران مطالعه و نمونه‌های گیاهی فراوانی نیز جمع‌آوری شده است. در استان خوزستان تیپ‌های گیاهی برخی از مناطق از طریق طرح شناخت مناطق اکولوژیک کشور شناسایی شد که می‌توان به تیپ‌های گیاهی منطقه دزفول (صالحی و همکاران، 1385)، آبادان (صالحی و همکاران، 1381) و اهواز-دشت آزادگان (صالحی و هویزه، 1378) اشاره کرد، اما هنوز مناطق بسیاری وجود دارد که پوشش گیاهی آنها کمتر توجه و بررسی شده است که از جمله آنها منطقه رودخانه اعلا و رودزرد استان خوزستان است. به علت تنوع طبیعی و اکولوژیک بسیار زیاد در منطقه‌ مورد نظر، آبخیزهای مذکور دارای کاربری‌های متفاوت از جمله مرتع، مرتع و جنگل، مرتع و زراعت پراکنده، جنگل، جنگل مرتع و زراعت تحت اشکوب یا محاط در جنگل، اراضی کشاورزی (دیم، آبی و باغ)، مناطق مسکونی (شهر، روستا، مزارع و ...) و مسیر رودخانه‌ها و آبراهه‌های متعدد هستند، ضمناً در این محدوده 20 تیپ گیاهی (متناسب با کاربری‌های مرتبط با پوشش گیاهی) و 10 تیپ جنگل شناسایی و تفکیک شده است. همچنین منطقه مورد بررسی از تنوع اقلیمی نسبتاً خوبی برخوردار بوده، بر مبنای روش آمبرژه، اقلیم‌های نیمه‌خشک و گرم میانی، نیمه مرطوب معتدل، نیمه مرطوب سرد، مرطوب سرد و بالاخره به اقلیم ارتفاعات فوقانی قابل تفکیک است. همچنین بر مبنای تقسیم‌بندی اقلیم‌های حیاتی ایران به مناطق رویشی نیمه استپی گرم، استپ جنگلی یا جنگل‌های خشک و اقلیم ارتفاعات مرتفع (مراتع ییلاقی) قابل تفکیک است.

از اهداف عمده این پژوهش، شناخت دقیق گونه‌های گیاهی و بررسی شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی آنها در منطقه اعلاء و رودزرد است. این حوزه‌های نسبتاً وسیع در برگیرنده‌ انواع متنوعی از شکل‌های فیزیوگرافیک و توپوگرافیک، زمین‌شناسی، سنگ‌شناسی، رخساره‌های ژئومورفولوژیک و زیستگاه‌های طبیعی مختلف است. به طور کلی، شناسایی و معرفی رُستنی‌های یک منطقه اهمیت ویژه‌ای دارد که از آن جمله می‌توان امکان دسترسی آسان و سریع به گونه گیاهی خاص در محل و زمان معین تعیین پتانسیل و قابلیت رویشی منطقه، امکان افزایش تعداد گونه‌های مقاوم و گونه‌های در حال انقراض و کمک به حفظ آنها، شناسایی گیاهان دارویی و استفاده اصولی از آنها و کمک به تعیین پوشش گیاهی کشور را نام برد (کاظمیان و همکاران، 1383).

مشخصات منطقة مورد مطالعه

حوضه‌‍‌های آبخیز رودخانه‌های اعلاء و رودزرد به مساحت 4/229903 هکتار بین استان‌های خوزستان (شهرستان‌های ایذه و باغملک) و کهگیلویه‌ و بویراحمد واقع شده است و مجموعه‌ آنها در واقع سد در حال ساخت جره در 45 کیلومتری شمال شهرستان رامهرمز را تشکیل می‌دهند. بیشترین مساحت حوزه‌های مذکور در شهرستان باغملک خوزستان واقع شده است. این آبخیزها در موقعیت جغرافیایی '40 و˚49 تا '29 و ˚49 طول شرقی و'7 و˚31 تا '42 و˚31 عرض شمالی واقع است. حداقل و حداکثر ارتفاع آبخیز مذکور به ترتیب 339 تا 3597 متر است. مجموعه‌ مورد پژوهش شامل 31 زیرحوضه (واحد هیدرولوژیک) شامل 19 زیرحوضه در آبخیز رودخانه‌ اعلاء و 12 زیرحوزه در آبخیز رودزرد است.

حوضه‌های مورد بررسی، در واقع، زیر حوضه‌ آبخیز بزرگ مارون-جراحی است که به خلیج فارس می‌ریزد. محدوده در واقع در شمال شرقی خوزستان و یا در جنوب‌غربی ایران قرار گرفته است. موقعیت منطقه مورد مطالعه در شهرستان باغملک و استان خوزستان در شکل 1 نشان داده شده است.

شکل 1- موقعیت منطقه مورد مطالعه در شهرستان باغملک و استان خوزستان

طبقه‌بندی اشکال زیستی

برای طبقه‌بندی اشکال زیستی گیاهان روش‌های مختلفی وجود دارد که یکی از مهمترین آنها، شکل زیستی Raunkiaer است (مبین، 1375؛ رضوی و همکاران، 1388). وی بر اساس محل ظهور جوانه‌های رشد در هر گونه (که معمولاً رشد گیاهان در فصل مساعد ازهمین محل شروع می‌شود) یک طیف بیولوژیک (biological spectrum) ارائه داد. طبقه‌بندی Raunkiaer بر این فرض است که ریخت‌شناسی گونه‌ها با عوامل آب ‌و هوایی کاملاً مرتبط هستند. بر اساس تقسیم‌بندی Raunkiaer گیاهان به 5 دسته: فانروفیت‌ها (phanerophytes)، کامفیت‌ها (chameophytes)، همی‌کریپتوفیت‌ها (hemicryptophytes)، کریپتوفیت‌ها (cryptophytes) و تروفیت‌ها (therophytes) طبقه‌بندی می‌شوند (اسماعیل‌زاده و همکاران، 1384 و مصداقی، 1384).

مواد و روش‌ها

ابتدا به منظور آشنایی با منطقه، نقشه‌های جغرافیایی ناحیه بررسی و مطالعه شد. در بازدیدهای اولیه، راه‌های دستیابی به نقاط مختلف منطقه، ویژگی‌های جغرافیایی، عوارض طبیعی و وضعیت کلی پوشش گیاهی بررسی شد. با استفاده از ‌اطلاعات افراد محلی و مشاهدات به‌دست آمده از بازدیدهای اولیه، برای جمع‌آوری نمونه‌های گیاهی برنامه‌ریزی صورت گرفت و بر اساس روش‌های علمی مرسوم، نمونه‌های هرباریومی آماده شد. بعد از جمع‌آوری گونه‌ها، به بررسی و شناسایی این گونه پرداخته شد، که این‌کار با استفاده از فلورا ایرانیکا (Rechinger 1963-2005)، فلور ترکیه (Davis 1966-1984)، فلور ایران (اسدی و همکاران، 1367-1385)، فلور رنگی قهرمان (قهرمان، 1357-1378) و دیگر منابع: ثابتی (1373)، معصومی (1374)، مظفریان (1377ب و 1379)، ایران‌نژاد پاریزی و همکاران (1380)، عصری (1382)، موسوی (1383) و Parsa (1986) شناسایی گردید.

شکل زیستی گیاهان جمع‌آوری شده بر اساس طبقه‌بندی Raunkiaer (1934) تعیین و سپس طیف‌زیستی منطقه ترسیم شد. مناطق انتشار گونه‌های گیاهی شناسایی شده از منطقه با استفاده از فلور و منابع مذکور و همچنین فلور‌های عراق (Townsend and Guest, 1966-1985)، فلسطین (Zohary 1966-1978) و منابعی نظیر Akhani و Forther (1994) تعیین گردید. سپس پراکنش جغرافیایی گونه‌ها با توجه به مناطق انتشار آنها بر اساس تقسیم‌بندی جغرافیایی رویش‌های ایران توسط Zohary (1973)، Takhtajan (1986) و White و Leonard (1991) تشخیص داده شد.

نتایج

بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش، مجموعه رُستنی‌های این منطقه، اعم از طبیعی و دست کاشت بالغ بر 382 گونه گیاهی شناسایی شد که متناسب با نیاز اکولوژیک خود و مدیریت اعمال شده در طی سالیان متمادی، اجتماعات متفاوتی را تشکیل داده‌اند. نطقه مورد مطالعه به علت وسعت زیاد، تنوع زیستگاهی و اقلیمی مناسب از تنوع فلوریستیک بالایی برخوردار است و به مطالعات جامع‌تری برای شناخت و شناسایی گونه‌های گیاهی آن نیاز است (جدول 1).

این عناصر گیاهی شامل: 1 خانواده و 1 گونه از نهانزادان آوندی (خانواده Adiantaceae)، 1 خانواده و 2 گونه از بازدانگان (خانواده Cupressaceae) و 70 خانواده و 379 گونه از نهاندانگان هستند. این تعداد گونه شامل 255 جنس گیاهی هستند. از مهمترین خانواده‌های این منطقه، می‌توان خانواده آفتابگردان (Asteraceae) (58 گونه، 90/13 درصد)، نخود یا بقولات (Papilionaceae) (50گونه، 99/11 درصد)، چتریان (Apiaceae) (37 گونه، 87/8 درصد)، گندمیان (Poaceae) (35 گونه 39/8 درصد)، نعناعیان (Lamiaceae) (22 گونه، 27/5 درصد) را نام برد (شکل 2). بزرگترین جنس در منطقه مورد نظر از نظر تعداد گونه، جنس Astragalus است که دارای
12 گونه است. این جنس یکی از جنس‌های بارز و غالب در تعیین پوشش گیاهی منطقه به شمار می‌رود. بیشترین جنس‌های قرار گرفته در مراتب بعدی:
Trifolium با 10 گونه، Centaurea با 9 گونه، Convolvulus با 8 گونه هستند. بررسی شکل زیستی گیاهان به روش Raunkiaer نشان داد، در بین گیاهان منطقه مورد بررسی، فانروفیت‌ها با 52 گونه (61/13 درصد)، تروفیت‌ها با 158 گونه (36/41 درصد)، کریپتوفیت‌ها با 33 گونه (63/8 درصد)، همی‌کریپتوفیت‌ها با 134 گونه (07/35 درصد) و کامفیت‌ها با 20 گونه (23/5 درصد) هستند (شکل 3). از نظر پراکنش جغرافیایی، 63/58 درصد عنصر ایرانی- تورانی، 68/9 درصد ایرانی- تورانی و مدیترانه‌ای، 85/7 درصد ایرانی- تورانی و اروپا- سیبری، 02/6 درصد عنصر ایرانی- تورانی و صحرا- سندی، 06/7 درصد عنصر جهانی، 02/6 درصد عنصر ایرانی- تورانی، اروپا- سیبری و مدیترانه‌ای، 40/3 درصد عنصر ایرانی- تورانی، صحرا- سندی و مدیترانه‌ای، 78/0 درصد عنصر ایرانی- تورانی، صحرا- سندی، اروپا- سیبری و مدیترانه‌ای و 52/0 درصد عنصر صحرا- سندی هستند که بیشترین درصد پراکنش جغرافیایی مربوط به عنصر ایرانی- تورانی است (شکل 4).

	شکل 2- درصد تعداد گونه 10 تیره بزرگ در منطقه و مقایسه آنها با سایر تیره‌های موجود در منطقه
شکل 3- درصد فراوانی شکل‌های زیستی گیاهان منطقه Ch: کامفیت‌ها، Cr: کریپتوفیت‌ها، Ph: فانروفیت‌ها، He: همی‌کریپتوفیت‌ها، Th: تروفیت‌ها
	شکل 4- درصد فراوانی پراکنش جغرافیایی گیاهان منطقه M: مدیترانه‌ای، ES: اروپا-سیبری، Cosm: جهانی، SS: صحرا-سندی، IT: ایرانی- تورانی

جدول 1- فهرست گونه‌های گیاهی، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی، Ch: کامفیت‌ها، Cr: کریپتوفیت‌ها، Ph: فانروفیت‌ها،
He: همی‌کریپتوفیت‌ها، Th: تروفیت‌ها، M: مدیترانه‌ای، ES: اروپا-سیبری، Cosm: جهانی، SS: صحارا-سندی، IT: ایرانی- تورانی

نام علمی گونه‌های گیاهی	پراکنش جغرافیایی	شکل زیستی
Aceraceae
Acer monspessulanum L.	IT,ES	Ph
Adiantaceae
Adiantum capillus-veneris L.	Cosm	Cr
Alismataceae
Alisma plantago-aquatica L.	IT,ES	He
Amaranthaceae
Amaranthus albus L.	Cosm	Th
Amaranthus graecizans L.	Cosm	Th
Amaranthus viridis L.	Cosm	Th
Amaryllidaceae
Ixiolirion tataricum Herb.	IT,M,SS	Cr
Anacardiaceae
Pistacia khinjuk Stocks.	IT	Ph
Pistacia atlanticaDesf.	IT,M,SS	Ph
Apiaceae
Ammi majusL.	IT	Th
Ammi visnaga (L.) Lam.	Cosm	Th, He
Azilia eryngioides (Pau) Hedge & Lamond	IT	He
Bifora testiculata (L.) Spreng.	IT,ES	Th
Bunium elegans Freyn	IT	Cr
BupleurumlancifoliumHornem.	IT	Th
Dorema aucheriBoiss.	IT	He
Ducrosia anethifolia Boiss.	IT,SS	He
Ducrosia flabellifolia Boiss.	IT	He
Echinophora cinerea (Boiss.) Hedge & Lamond	IT	He
Eryngium billardieri F.Delaroche	IT	He
Eryngium caucasicumTrautv.	IT	He
Eryngium creticum Lam.	IT	He
Eryngium glomeratum Lam.	IT	He
Ferula stenocarpa Boiss. & Hausskn. ex Boiss.	IT	He
Ferulagomacrocarpa Boiss.	IT	He
Ferula haussknechtii H.Wolff ex Rech.f.	IT	He
Haussknechtiaelymaitica Boiss.	IT	He
Lagoecia cuminoides L.	IT,SS	Th
Malabaila secacul (Mill.) Boiss.	IT	He
Oliveria decumbensVent.	IT,SS	Th
Pimpinella barbataBoiss.	IT	He
Pimpinella eriocarpa Banks & Sol.	IT	He
Pimpinella olivieriBoiss.	IT	Th
Pimpinella tragiumVill.	IT	Th
Prangos uloptera DC.	IT	He
Pycnocycla caespitosa Boiss. & Hausskn.	IT	He
Scaligeria meifolia Boiss.	IT	Th
Scandixpectin-veneris L.	IT,ES	Th
Smyrniopsis aucheri Boiss.	IT	He
Torilis leptophylla Rchb. f.	IT,ES	Th
Turgenia latifolia Hoffm.	IT,ES	Th
Tordylium persicum Boiss. & Hausskn. ex Boiss.	IT	Th
Trachydiumsp.	IT	He
Turgeniopsis foeniculacea Boiss.	IT	Th
Apocynaceae
Nerium oleander L.	IT	Ph
Nerium indicum Mill.	IT	Ph
Arecaceae
Phoenix dactylifera L.	SS	Ph
Araceae
Arum elongatum Steven	IT	He
Aristolochiaceae
Aristolochia bottae Jaub. & Spach	IT	He
Asclepiadaceae
Marsdenia erecta R. Br.	IT	Ph
Pergularia tomentosa L.	IT,ES	Ph
Periploca aphylla Decne.	IT,ES	Ph
Asteraceae
Achillea eriophora DC.	IT	He
Achillea tenuifolia Lam.	IT	He
Achillea wilhelmsiiK. Koch	IT,SS	He
Anthemis susiana Nábělek	IT	Th
Anthemis persica Boiss.	IT	Th
Anthemis wettsteiniana Hand.-Mazz.	IT	Th
Arctium minus (Hill) Bernh.	IT ,ES,M	He
Artemisia haussknechtii Boiss.	IT	He
Artemisia sieberiBesser	IT,SS	Ch
Atractylis cancellata L.	IT	Th
Calendula persica C. A. Mey.	IT	Th
Carduus arabicus Jacq.	IT ,ES,M	Th
Carduus pycnocephalus L.	IT,M	Th,He
Carthamus oxyacantha M. Bieb.	IT,M	Th
Centaurea bruguierana Hand.-Mazz.	IT,SS	Th
Centaurea hyalolepis Boiss.	IT	Th,He
Centaurea iberica Trev. ex Spreng.	IT,M	Th,He
Centaurea intricate Boiss.	IT	He
Centaurea luristanica Rech.f.	IT	He
Centaurea pabotii Wagenitz	IT	He
Centaurea solstitialis L.	IT	Th,He
Centaurea koeieana Bornm.	IT	He
Centaurea behen L.	IT	He
Crepis kotschyana Boiss.	IT	Th
Crepis sancta (L.) Babc	IT,M	Th
Cichorium pumilum Jacq.	IT ,ES,M	He
Cichorium intybusL.	IT ,ES,M	He
Cichorium congestum L.	IT,M	He
Cirsium spectabile DC.	IT	He
Cousinia haussknechtii C.Winkl.	IT	Ch
Cnicus benedictus L.	IT	Th
Echinops dichorus Boiss. & Hausskn.	IT	He
Echinops erioceras Bornm.	IT	He
Garhadiolus angulosus Jaub .& Spach	IT,M	Th
Gundelia tournefortii L.	IT,M	He
Hedypnois rhagadioloides F. W. Schmidt	IT	Th
Jurinea viciosoi Pau	IT	He
Koelpinia linearis Pall.	IT,SS	Th
Lactuca serriola L.	IT ,ES,M	He
Matricaria recutita L.	IT	Th
Notobasis syriaca Cass.	IT	Th
Onopordon leptolopis DC.	IT	He
Outreya carduiformis Jaub. & Spach	IT	He
Pentanema divaricatum Cass.	IT	Th
Picnomon acarna (L.) Cass.	IT,M	Th,He
Picris strigosa M. Bieb.	IT	He
Postia puberula Boiss. & Hausskn.	IT	Ph
Pterochaete mucronifolia Boiss.	IT	Ph
Phagnalon nitidum Fresen.	IT,M	Th
Reichardia orientalis Hochr.	IT	He
Scariola orientalis (Boiss.) Soják	IT	He
Senecio glaucus L.	IT,M,SS	Th
Silybum marianum (L.) Gaertn.	Cosm	He
Sonchus oleraceus L.	Cosm	Th
Tanacetum polycephalum Sch. Bip.	IT	He
Urospermum picroides (L.) F. W. Schmidt	IT-M	Th
Boraginaceae
Anchusa strigosa [Soland.]	IT,M	He
Arnebia decumbens Coss. & Kralik.	IT,SS	Th
Heliotropium szovitsianum (Fisch. & C. A. Mey.) A. DC.	IT	Th
Heliotropium europaeum L.	IT,ES,M	Th
Onosma dasytricha Boiss.	IT	He
Onosma rostellata Lehm.	IT	He
Onosma bulbotricha DC.	IT	He
Rindera lanata Bunge.	IT	He
Brassicaceae
Aubrieta parvifloraBoiss.	IT	Ch
Biscutella didyma L.	IT	Th
Capsella bursa-pastoris (L.) Medik.	Cosm	Th,He
Calepina irregularisThell.	IT	Th
Clypeola asperaTurrill	IT,SS	Th
Dielsiocharis kotschyi O. E. Schulz	IT	Ch
Diplotaxis harra Boiss.	IT,M,SS	Th,He
Euclidium syriacum(L.) W. T. Aiton	IT	Th
Eruca sativa Mill.	IT ,ES,M	Th
Erysimum oleifolium J. Gay	IT	Th,He
Fibigia macrocarpa Boiss.	IT,ES	He
Graellsia saxifragifoliaBoiss.	IT	Ch
Hirschfeldia incana (L.) Lagr.-Foss.	IT	Th
Matthiola longipetala (Vent.) DC.	IT,M	Th
Neslia apiculata Fisch., C. A. Mey. & Avé-Lall.	IT,ES	Th
Physorhynchus chamaerapistrum Boiss.	IT,SS	He
Raphanus raphanistrum L.	IT ,ES,M	Th
Sinapis arvensis L.	IT	Th
Sisymbrium irio L.	IT,ES,M,SS	Th
Sisymbriumofficinale (L.) Scop.	IT	Th
Caesalpinaceae
Cercis griffithii Boiss.	IT,ES	Ph
Campanulaceae
Campanula cecilii Rech. f. & Schiman-Czeika	IT	Th
Campanula incanescens Boiss.	IT	He
Campanula reuteriana Boiss. & Balansa	IT	Th
Campanula perpusilla A. DC.	IT	He
Mindium stenophyllum (Boiss. & Hausskn.) Rech.f. & Schiman-Czeika	IT	Th
Capparidaceae
Capparis spinosaL.	IT,M,SS	Ch
Capparis parviflora Boiss.	IT	Ch
Cleome noeana Boiss.	IT,M	Th, He
Cleome iberica DC.	IT,M	Th
Caprifoliaceae
Lonicera nummulariifolia Jaub. & Spach	IT	Ph
Caryophyllaceae
Acanthophyllum microcephalum Boiss.	IT	Ch
Arenaria serpyllifolia L.	IT	Th
Arenaria persica Boiss.	IT	Th
Dianthus siphonocalyx Blakelock	IT	He
Gymnocarpus decanter Forssk.	IT	He
Gypsophila virgata Boiss.	IT	Th
Herniaria cinerea DC.	IT,M	Th
Minuartia hybrida (Vill.) Schischkin.	IT	Th
Paronychia arabica DC.	IT	He
Silene conoidea L.	Cosm	Th
Silene lagenocalyx Fenzl ex Boiss.	IT	Th
Vaccaria oxyodonta Boiss.	IT,ES,M	He
Chenopodiaceae
Chenopodium album L.	Cosm	Th,He
Noaea mucronata Asch. & Schweinf.	IT,M	He
Cistaceae
Helianthemum salicifolium (L.)Mill.	IT,M	Th
Convolvulaceae
Convolvulusarvensis L.	Cosm	He
Convolvulus buschiricusBornm.	IT	He
Convolvulus chondrilloides Boiss.	IT	He
Convolvulus oxyphyllusBoiss.	IT	He
Convolvulus reticulatusChoisy	IT	He
Convolvulus stachydifolius Choisy	IT	He
Convolvulus leiocalycinus Boiss.	IT	Ch
ConvolvulusgonocladusBoiss.	IT	He
Crassulaceae
Sedum hispanicumL.	IT,ES,M	Th
Umbilicus tropaeloifoliusBoiss.	IT	He
Cupressaceae
Cupressus sempervirens L.	IT	Ph
Juniperus excelsa M. Bieb.	IT	Ph
Cyperaceae
Cyperus difformisL.	IT,M,SS	Cr
Dipsaceae
Cephalaria dichaetophoraBoiss.	IT	Th
Cephalaria syriaca Schrad.	IT	Th
Pterocephalus kurdicusVatke	IT	He
Scabiosa calocephala Boiss.	IT	Th
Euphorbiaceae
Euphorbia microsphaeraBoiss.	IT	He
Euphorbia peplus L.	IT,ES,M	Th
Fagaceae
Quercus persica Jaub. & Spach	IT,ES	Ph
Fumariacea
Fumaria bracteosa Pomel	Cosm	Th
Fumaria parviflora Lam.	Cosm	Th
Gentianaceae
Centaurium pulchellum (Sw.) Druce	IT,ES	Th
Gentiana olivieri Griseb.	IT,SS	He
Geraniaceae
Erodium cicutarium (L.) L'Her. ex Aiton	IT,ES,M	Th
Erodium pulverulentum (Cav.) Willd.	IT ,M,SS	Th,He
Hypericaceae
Hypericum triquetrifoliumTurra	Cosm	He
Hypericumhelianthemoides (Spach)Boiss.	Cosm	He
Hypericum perforatumL.	IT,ES	He
Iridaceae
Gladiolus segetumKer Gawl.	IT	Cr
Gynandriris sisyrinchium Parl.	IT	Cr
Juglandaceae
Juglans regia L.	IT-ES	Ph
Juncaceae
Juncus bufonius L.	IT ,ES	Cr
Juncus inflexus L.	Cosm	Cr
Lamiaceae
Cyclotrichium depauperatum (Bunge) Manden. & Scheng.	IT	Ph
Eremostachys laevigata Bunge	IT,M	He
Lamiumamplexicaule L.	IT, ES	Ch
Mentha longifolia Huds.	Cosm	Cr
Marrubium astracanicum Jacq.	IT,ES	He
Micromeria myrtifolia Boiss. & Hohen.	IT	Ph
Nepeta persica Boiss.	IT	Th
Phlomis bruguieri Desf.	IT	He
Phlomis anisodonta Boiss.	IT	He
Phlomisolivieri Benth.	IT	He
Phlomis persica Boiss.	IT	He
Salvia compressa Vent.	IT	He
Salvia macrosiphonBoiss	SS	He
Scutellaria multicaulisBoiss.	IT	Ch
Stachys acerosa Boiss.	IT	He
Stachys benthamiana Boiss.	IT	Ch
Stachys pilifera Benth.	IT	He
Teucrium oliverianum Ging. ex Benth.	IT	He
Teucrium polium L.	Cosm	He
Ziziphora capitata L.	IT	Th
Ziziphora persica Bunge	IT,ES	Th
Liliaceae
Allium atroviolaceum Boiss.	IT	Cr
Allium eriophyllumBoiss.	IT	Cr
Allium sp.	IT	Cr
Allium schoenoprasum L.	IT	Cr
Fritillaria imperialis L.	IT	Cr
Muscari tenuiflorum Tausch.	IT,M	Cr
Ornithogalum persicum Hausskn. ex Bornm.	IT,M	Cr
Tulipa clusiana DC.	IT	Cr
Urginea maritime Baker.	IT,SS	Cr
Lythraceae
Ammannia multiflora Roxb.	IT	Th
Malvaceae
Alcea aucheri Alef.	IT	He
Alcea angulata Freyn & Sint. ex lljin	IT	He
Malva parviflora L.	IT,M	Th
Morinaceae
Morina persica L.	IT	He
Mimosaceae
Prosopis farcta J. F. Macbr.	IT,M,SS	Ph
Myrtaceae
Myrtus communis L.	IT	Ph
Oleaceae
Fraxinus rotuidfolia Mill.	IT	Ph
Orobanchaceae
Orobanche sp.	IT,M	He
Orchidaceae
Orchis palustris Jacq.	IT,M	Cr
Papaveraceae
Papaver dubium L.	IT	Th
Papilionaceae
Alhagi camelorum Fisch.	IT	Ch
Astragalus adscendens Boiss. & Hausskn. ex Boiss.	IT	Ph
Astragalus arbusculinus Bornm. & Gauba	IT	He
Astragalus corethrum Bunge	IT	He
Astragalus cruciatus Link	IT	Th
Astragalus fasciculifolius Boiss.	IT	Ph
Astragalus hauarensis Boiss	IT	He
Astragalus hamosus L.	IT	Th
Astragalus murinus Boiss.	IT	He
Astragalus obtusifolius DC.	IT	He
Astragalus strictifolius Boiss.	IT	He
Astragalus susianus Boiss.	IT	Ph
Astragalus talemansurensis Sirj. & Rech. f.	IT	Ch
Ebenus stellata Boiss.	IT,SS	Ph
Hymenocarpus circinnatus (L.) Savi	IT,SS	Th
Lathyrus inconspicuus L.	IT,ES	Th
Lotus corniculatus L.	IT,ES,M	He
Medicago coronata Pall.	IT,ES,M	Th
Medicago olaciniata(L.) Mill.	IT	Th
Medicago minima (L.) L. ex Bartal.	IT,ES	Th
Medicago orbicularis (L.) Bartal.	IT,M	Th
Medicago polymorpha L.	IT,ES	Th
Medicago radiata L.	IT,M	Th
Medicago scutellata Mill.	IT	Th
Melilotus indicus (L.) All.	IT	Th
Onobrychis cornuta (L.) Desv.	IT	Ch
Onobrychis crista-galli Lam.	IT	Th
Onobrychis ptolemaica DC.	IT	He
Onobrychis iransharii Rech. f.	IT	He
Onobrychis gypsicola Rech. f.	IT,ES	He
Ononis reclinata L.	IT	Ch
Scorpiurus muricatus L.	IT,SS	Th
Taverniera nummularia DC.	IT,SS	Ch
Trifolium campestre Schreb.	IT,ES,M	Th
Trifolium clusii Gren. & Godr.	IT,ES	Th
Trifolium dasyurum C. Presl	IT	Th
Trifolium grandiflorum Schreb.	IT,ES,M	Th
Trifolium lappaceum L.	IT,ES,M	Th
Trifolium purpureum Loisel.	IT,ES,M	Th
Trifolium tomentosum L.	IT	Th
Trifolium stellatum L.	IT	Th
Trifolium resupinatum L.	IT	Th
Trifolium scabrum L.	IT,ES,M	Th
Trigonella uncata Boiss. & Noë	IT	Th
Trigonella stellata Forssk.	IT	Th
Trigonella anguina Delile	IT	Th
Vicia monantha Retz.	IT	Th
Vicia sativa L.	IT,ES,M	Th
Vicia ervilia Willd.	IT	Th
Plantaginaceae
Plantago coronopus L.	IT,ES,M	Th,He
Plantago lanceolata L.	IT,ES,M	He
Plantago psyllium L.	IT,ES	Th
Plantago ovata Forssk.	IT	He
Platanaceae
Platanus orientalis L.	IT	Ph
Plumbaginaceae
Acantholimon sp.	IT,M	Ch
Poaceae
Aegilops triuncialis L.	IT	Th
Aegilops umbellulata Zhuk.	IT	Th
Agropyron trichophorum K. Richt.	IT,M	Ch
Arrhenatherum kotschyi Boiss.	IT	Cr
Avena ludoviciana Durieu	IT,M	Th
Bromus danthoniae Trin. ex C. A. Mey.	IT	Th
Bromus scoparius L.	IT	Th
Bromus tectorum L.	Cosm	Th
Catapodium rigidum(L.) C. E. Hubb.	IT	Th
Cymbopogon olivieri (Boiss.) Bor	IT	He
Cynodon dactylon (L.) Pers.	Cosm	Cr
Enneapogon persicusBoiss.	IT	He
Eremopoa persica (Trin) Roshev.	IT,M	Th
Heteranthelium piliferum Hochst ex Jaub. & Spach.	IT	Th
Hordeum bulbosumL.	IT	Cr
Hordeum spontaneum K. Koch	IT-M	Th
Hordeum glaucumSteud.	IT,M	Th
Hyparrhenia hirta(L.) Stapf	IT,M	He
Loliumrigidum Gaudin	IT,M	Th
Lophochloa phleoides(Vill) Rchb.	IT	Th
Melica persica Kunth	IT,ES,M,SS	Cr
Phalaris minorRetz.	IT	Th
Phragmites australis(Cav.) Steud.	IT	Cr
Melica persica Kunth	IT,ES,M,SS	Cr
Poa bulbosa L.	IT,SS	Cr
Poaannua L.	IT,ES,M	Cr
Polypogon semiverticillatus (Forssk) H. Hyl.	IT,M	Th
Stipa hohenakeriana Trin. & Rupr.	IT	Th
Stipa capensis Thunb.	IT	Th
Sorghum halepense(L.) Pers.	Cosm	Cr
Trachynia distachya (L.) Link.	IT,M	Th
Vulpiamyuros (L.) C. C. Gmel.	Cosm	Th
Podophyllaceae
Bongardia chrysogonum Boiss.	IT	Cr
Leontice leontopetalum L.	IT	Cr
Polygonaceae
Atraphaxis spinosa L.	IT	Ph
Rumex crispus L.	IT	He
Rumex ephedroides Bornm.	IT	Ph
Portulacaceae
Portulaca oleracea L.	Cosm	Th,He
Primulaceae
Anagallis arvensis L.	Cosm	Th
Dionysia aubrietioides Jamzad & Mozaff.	IT	He
Dionysia Khuzistanica Jamzad	IT	He
Ranunculaceae
Ceratocephalus falcatus (L.) Pers.	IT,ES	Th
Clematis orientalis L.	IT	Ph
Delphinium cyphoplectrum Boiss.	IT	He
Ranunculus arvensis L.	IT	Th
Ranunculus asiaticus L.	IT	Th
Resedaceae
Oligomeris linifolia J. F. Macbr.	IT,SS	Th
Reseda aucheri Boiss.	IT,SS	Th
Rhamnaceae
Paliurus spina-christi Mill.	IT,ES	Ph
Rhamnus cornifolia Boiss. & Hohen.	IT	Ph
Rhamnus persica Boiss. & Hohen.	IT	Ph
Ziziphus nummularia (Burm.f.) Wight & Arn.	IT	Ph
Ziziphus Spina-Christi (L.)Willd.	IT	Ph
Rosaceae
Amygdalus horrid Spach.	IT	Ph
Amygdalus scopariaSpach.	IT	Ph
Amygdalus orientalis Mill.	IT	Ph
Cerasus microcarpa Boiss.	IT	Ph
Cerasus mahaleb Mill.	IT	Ph
Cotoneaster nummularioides Pojark.	IT	Ph
CrataegusazarolusL.	IT,ES,M	He
Prunus pseudoprostratus (Pojark.) Rech.f.	IT	Ph
Rubus anatolicusFocke	IT	Ph
Rosa elymaitica Boiss. & Hasskn. ex Boiss.	IT	Ph
Sanguisorba minor Scop.	IT,ES	Ch
Rubiaceae
Callipeltiscucullaria (L.) DC.	IT,SS	Th
GaliumsetaceumLam.	IT,M	Th
Galium tricornutumDandy	IT	Th
Rutaceae
Haplophyllumtuberculatum Gürke	IT,SS	He
Salicaceae
Populuseuphratica Oliv.	IT	Ph
Salix acmophyllaBoiss.	IT,M	Ph
Scrophulariaceae
Scrophularia deserti Delile	IT	He
Verbascum sinuatum L.	IT	He
Verbascum pseudodigitalisNábělek	IT	He
Solanaceae
Hyoscyamus orthocarpusSchönb.-Tem.	IT	Cr
Hyoscyamus tenuicaulis Schönb.-Tem.	IT	Cr
Lycium shawii Roem. & Schult.	IT,SS	Ph
Tamaricaceae
Tamarix sp.	IT,M	Ph
Thymelaeaceae
Daphnemucronata Royle	IT	Ph
DaphnestapfiiBornm. & keissl.	IT	Ph
Thymelaea mesopotamica (C. Jeffrey) B. Peterson	IT,SS	Th
Ulmaceae
CeltiscaucasicaWilld.	IT,ES	Ph
Urticaceae
Parietaria alsinifolia Delile	IT,SS	Th
Urtica urensL.	IT,SS	Th,He
Valerianaceae
Valerianella vesicaria Moench.	IT	Th
ValerianellasisymbrifoliaVahl	IT,ES	Cr
Verbenaceae
Vitex pseudonegundoHand.- Mazz.	IT	Ph
Vitaceae
Ampelopsisvitifolia Planch.	IT	Ph
Zygophyllaceae
Peganum harmala L.	IT,M,SS	He
Tribulus terrestris L.	Cosm	Th,He
Zygophyllum eurypterum Boiss. & Buhse	IT,SS	Ph

بحث و نتیجه‌گیری

ضمن این‌که شناسایی پوشش گیاهی و بررسی پراکنش جغرافیایی گیاهان یک منطقه، اساس بررسی‌ها و تحقیقات بوم‌شناختی در منطقه است، راهکاری مناسب برای تعیین ظرفیت اکولوژیک منطقه از جنبه‌های مختلف نیز هست. در عین حال، عامل مؤثری در سنجش و ارزیابی وضعیت کنونی و پیش‌بینی وضعیت آینده به شمار می‌رود و نقش به سزایی برای اعمال مدیریت صحیح در آن منطقه دارد (رضوی و حسن‌عباسی، 1388). با توجه به تنوع آب ‌و هوایی و عوامل اقلیمی و توپوگرافیک، استان خوزستان از پوشش گیاهی نسبتاً خوبی برخوردار است که در دوران کوتاهی از سال و از نیمه‌ دوم اسفند تا اواخر خرداد ماه بروز می‌کنند و اغلب به جز گونه‌های معدود دایمی و درختی و درختچه‌ای به سرعت از بین می‌روند.

حوضه‌های مورد بررسی، در واقع زیر حوضه‌ آبریز بزرگ مارون-جراحی است که به خلیج‌فارس می‌ریزد. محدوده در واقع در شمال شرقی خوزستان و یا در جنوب ‌غربی ایران قرار گرفته است. در منطقه مورد بررسی که شامل 382 گونه گیاهی است، بزرگترین خانواده از نظر تعداد گونه‌های گیاهی مربوط به خانواده Asteraceae با 65/14 درصد و از بزرگترین جنس‌های گیاهی می‌توان Astragalus با 12 گونه را نام برد. در این محدوده 20 تیپ گیاهی و 10 تیپ جنگل شناسایی و تفکیک شده است که نتیجه شرایط اقلیمی و اکولوژیک مناسب در این منطقه است. در حالی که منطقه آبادان دارای 15 تیپ گیاهی است که شامل
7 تیپ گیاهی منفرد و 8 تیپ گیاهی به صورت گروه تیپ‌های گیاهی است (صالحی و همکاران، 1381)، منطقه دزفول در مجموع 23 تیپ گیاهی در 7 گروه گیاهی تفکیک شده‌اند (صالحی و همکاران، 1385) و پوشش گیاهی منطقه اهواز-دشت آزادگان در گستره مورد بررسی در مجموع به 30 تیپ گیاهی تفکیک شده است. اکثر تیپ‌های گیاهی در بخش جنوبی محدوده مورد مطالعه در واحد رویشی استپی گرم و در بخش شمالی در واحد رویشی نیمه استپی گرم گسترش یافته‌اند (صالحی و هویزه، 1378). مطالعه فلور و پوشش گیاهی مناطق بیابانی و نیمه بیابانی توسط برخی محققان، فراوانی شکل زیستی تروفیت‌ها را نسبت به سایر شکل‌های زیستی در این مناطق تأیید می‌کند.
از این رو، از لحاظ شکل زیستی، تروفیت‌ها با 158 گونه (36/41 درصد)، تقریباً نیمی از گونه‌های منطقه را شامل می‌شود که بیانگر اقلیم خشک منطقه است. پس از تروفیت‌ها، همی‌کریپتوفیت‌ها با 134 گونه (07/35 درصد) بیشترین تنوع را دارند که نشان‌دهنده تحمل این دسته از گونه‌ها در این منطقه است. همچنین، بیشترین درصد فراوانی پراکنش جغرافیایی مربوط به ناحیه ایرانی- تورانی با 63/58 درصد است.

سپاسگزاری

نگارندگان بدین‌وسیله از سازمان جهاد کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان به جهت تأمین امکان مطالعات و امکانات پژوهشی سپاسگزاری می‌کنند. همچنین، از جناب آقای دکتر عباس صیامی و سرکار خانم مهری دیناروند که در انجام این پژوهش ما را یاری نموده‌اند، تشکر وقدردانی می‌گردد.

مراجع

منابع

اسدی، م.، معصومی، ع.، خاتم‌ساز، م. و مظفریان، و. (1367-1385) فلور ایران. انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران.

اسماعیل‌زاده، ا.، حسینی، س.م. و اولادی، ج. (1384) معرفی فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان رویشگاه سرخدار افرا تخته. مجله پژوهش و سازندگی 68: 66-76.

ایران‌نژاد پاریزی، م. ح.، صانعی شریعت پناهی، م.، زبیری، م. و مهاجر، م. ر. (1380) بررسی فلورستیک و جغرافیای گیاهی پارک ملی خبر و پناهگاه حیات وحش روچون. مجله منابع طبیعی ایران 54(2): 111-130.

ثابتی، ح. (1383) جنگل‌ها، درختان و درختچه‌های ایران. انتشارات دانشگاه یزد، یزد.

رضوی، س. ع. و حسن‌عباسی، ن. ع. (1388) بررسی فلوریستیک و کورولوژی گیاهان رویشگاه سرو خمره‌ای سورکش (فاضل‌آباد- گلستان). مجله پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 16: 83-100.

صالحی، ح. و هویزه، ح. (1378) پوشش گیاهی مناطق اهواز و دشت آزادگان. انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران.

صالحی، ح. و هویزه، ح.، ارشم، ع.، نمازی، ب. و یوسف نعناعی، ص. (1381) طرح شناخت مناطق اکولوژیک کشور،تیپ‌های گیاهی منطقه آبادان. انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران.

صالحی، ح. و هویزه، ح.، ارشم، ع.، نمازی، ب. و یوسف نعناعی، ص. (1385)، طرح شناخت مناطق اکولوژیک کشور، تیپ‌های گیاهی منطقه دزفول. انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران.

عصری، ی. (1382) فلور، شکل ‌های زیستی و کوروتیپ‌های گیاهان ذخیره‌گاه بیوسفر کویر. فصلنامه علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی 4: 247-257.

قهرمان، ا. (1357-1378) فلور رنگی ایران. انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران.

کاظمیان، آ.، ثفقی خادم، ف.، اسدی، م. و قربانلی، م. (1383) مطالعه فلوریستیک بند گلستان و تعیین شکل زیستی و پراکنش گیاهان منطقه. مجله پژوهش و سازندگی 64: 48-62.

مبین، ص. (1375) رُستنی‌های ایران- فلور گیاهان آوندی (4 جلد). انتشارات دانشگاه تهران، تهران.

مصداقی، م. (1384) بوم‌شناسی گیاهی. انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد، مشهد.

مظفریان، و. (1379) رده بندی گیاهی، جلدهای 1 و 2. انتشارات امیر کبیر، تهران.

مظفریان، و. (1377الف) فرهنگ نام‌های گیاهان ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، تهران.

مظفریان، و. (1377ب) فلور خوزستان. انتشارات فرهنگ معاصر، تهران.

معصومی، ع. ا. (1374) گون‌های ایران. انتشارت مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران.

موسوی، ع. (1383) معرفی فلور و عناصر جغرافیای گیاهی حوزه آبخیز خانچای در استان زنجان. مجله منابع طبیعی ایران 57(3): 551-563.

Akhani, H. and Forther, H. (1994) The genus Heliotropium L. (Boraginaceae). in: Flora Iranica area. Sendtnera 2:187-276.

Davis, P. H. (1966- 1984) Flora of Turkey. Vols. 1, 5, 10. Edinburgh University Press, Edinburgh.

Parsa, A. (1986) Flora Iranica, Vol. 2. Tehran.

Raunkiaer, C. (1934) The life forms of plant and statistical plant geography. Clarendon Press. Oxford.

Rechinger, K. H. (ed.) (1963-2005) Flora Iranica, nos. 1-175. Akademische University Verlasanstalt, Graz. Austia.

Takhtajan, A. (1986) Floristic regions of the world. University of California Press, Berkeley.

Townsend, C. C. and Guest, E. (1966-1985) Flora of Iraq. Vols. 2, 3, 4, 9. Ministry of Agriculture and Agrarian reform. Baghdad.

White, F. and Leonard, J. (1991) Phytogeographical links between Africa and southwest Asia. Flora et Vegetatio Mundi 9: 229-246.

Zohary, M. (1966-1978) Flora Palaestina. Vols 1-3. The Jerusalem Academic Press, Jerusalem.

Zohary, M. (1973) Geobotanical foundations of the Middle East, 2 vols. Department of Botany, Gustav Fischer verlag, Stuttgart.

آمار

تعداد مشاهده مقاله: 2,892

تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,434

سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب

پیوندهای مفید

اخبار و اعلانات

آمار

Introduction of the flora, life form and chorology of the Alla region and Rudzard in Khuzestan province